Девиантты мінез – құлықты тәрбиелеудің тәжірибесі, әлеуметтік жұмыста әдістер мен технологияның жүргізілу жолдары

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3.5

I. Девиантты мінез . құлықты жасөспірімдерді зерттеудің ғылыми теориялық негіздері
1.1Девиантты мінез .құлықты жасөспірімдердің қазіргі әдебиеттерде зерттелуі 6.13
1.2 Жасөспірімдердің әлеуметтену процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.17
1.3 Жасөспірімдердің девиантты мінез. құлықты болуының әлеуметтік.тұрмыстық себептері ... ... ... ... ... ... ... ... 18.25

II. Девиантты мінез . құлықты тәрбиелеудің тәжірибесі, әлеуметтік жұмыста әдістер мен технологияның жүргізілу жолдары
2.1 Девиантты мінез . құлықтың алдын . алу барысындағы мектеп тәжірибесі...26.34
2.2 Тұлғалық сапалардың қалыптасу кезіндегі жасөспірімдердің бойындағы девиантты мінез . құлықтың алдын . алу жолдары ... ...35.41
2.3 Девиантты жасөспірімдермен әлеуметтік жұмыс технологиясы ... ... ... ... .42.46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47.48
СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 49
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3-5
I. Девиантты мінез – құлықты жасөспірімдерді зерттеудің ғылыми ... ... ... жасөспірімдердің қазіргі әдебиеттерде
зерттелуі....................................................….........
.....................................6-13
1.2 Жасөспірімдердің әлеуметтену
процесі...........................................14-17
1.3 Жасөспірімдердің девиантты мінез- құлықты болуының әлеуметтік-
тұрмыстық
себептері..............................................................
.................18-25
II. Девиантты мінез – ... ... ... ... ... мен технологияның жүргізілу
жолдары.............................................
2.1 Девиантты мінез – құлықтың алдын – алу ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің бойындағы
девиантты мінез – құлықтың алдын – алу жолдары.......35-41
2.3 Девиантты жасөспірімдермен әлеуметтік жұмыс
технологиясы...........................................................
...............................42-46
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..............................47-48
СІЛТЕМЕЛЕР..................................................................
................................ ... ... ... тақырыбымыздың өзектілігі: Еліміздің нарықтық қатынастар кезеңінде
болашақта бүкіл әлемдік өркениет аренасында өз орны бар мемлекет ... ... ... ... болмысына әсіресе жаңа жас ұрпақтың
сындарлы тәлім-тәрбиесіне тікелей ... ... ... ... болмысымызға кереғар, келеңсіз
құбылыстардың жастар ... кең етек алуы жас ... ... ... сай ... жүйесін жаңартуға, ұстаздардың сонымен қатар ата-
аналардың алдына аса ... ... ... Бұл ... ... бойғы ұрпақ өсірудегі ұлттық тәрбие дәстүрлер тәжірибесі негізінде
адамгершілік қадір қасиеттері тағылымды, рухани дүниесі бай, ... ... ... үшін қызмет етуге дайын азаматты қалыптастыру
арқылы жетуге болады.
Жасөспірімдердің әлеуметтік проблемаларына деген ... ... және ... ... кезеңін
басынан кешіп отырған қоғамдарда күшейіп отыр. Қазақстан үшін жас ұрпақ
жасөспірімдердің ... ... ... әлеуметтік жұмыстың
механизмін, технологияларын зерттеу қазіргі қазақстандық жастар үшін – ... ... ... ... ... ... қарағанда қатал
бейімделу жолдарын таңдау алдында ... де ... ... ... ... ... арасындағы қылмыс, нашақорлық
және т.б. сол сияқты өтпелі кезеңде байқалған. Мұндай құбылыстардың ауқымы
жасөспірімдерді әлеуметтік жұмыстың әлеуетті ... ... ... ... ... ... өмірдің көптеген салалары дағдарыс
жағдайында болғанда, әлеуметтік процесстердің динамикасы асоциальдық және
антиәлеуметтік сипатындағы – ... мен ... ... ... ... нашақорлық және токсикомания, жезөкшелік, аморализм
сияқты мінез-құлық реакциясының өршуін туғызуы өзінен-өзі ... ... ... арасында кең таралған.
Осыған байланысты бұл күндері жалпы білім ... ... ... мазмұны Отандық және әлемдік өркениетті елдердегі психология,
педагогика және ... ... ... ... ... ... ... Бұл бір жағынан, екінші жағынан, бүгінгі
өскелең ұрпақтың бойындағы рухани ... ... ... ... кіріктіре отырып игеруге бағыттай білу балалар тәрбиесінің ... және ... одан ары ... ... ... ... ... қоғамда болып тұратын формациялық өзгерістер өскелең ұрпақ
тәрбиесінің мақсаты мен ... ... ... әдістемелік
технологияларын жаңартып, толықтырып отыруды талап етеді. Бұл ... ... өсіп келе ... жеткіншек ұрпақты жан-жақты ... ... ... ... мол жеке ... етіп
тәрбиелеуде берік тұғырлық негізін қалайды.
Қазіргі кезде елдегі ... ... ... ... жасөспірімдердің арасында қылмыстық істерге баруына мүмкіндіктер
туғызуда. Дөрекілік күйдегі бейресми жастар құрамдары саны өсуде, олардың
өзгермелі ... ... ... ... озбырлыққа,
өтірікшілдікке, жеке басын ойлау бағдарламаларын мінездейді.
Мектептер мен отбасы жағдайларында кейбір жасөспірімдердің талап ... ... ой- ... ... жеке – дара ... ... ... ескермеулеріне бұлар тарапынан қарсылық туғызса,
оларға ұсынылған идеялар мен мұраттардың күйреуі, ... ... ... ... кейбір жасөспірімдердің азуы және соның ... ... ... бұрып, оларды енжарлыққа, өзіне және басқаға
немқұрайлықпен ... ... ... наша ... және уытты сұйық
заттарды иіскеу, қылмыстық істер жасауға дағдылана бастайды.
Екіншіден, жасөспірімге тән қасиет - өзіндік ... ... ... ... Сол ... ... күш- ... жеке басының
мән – мағынасын түсінуге ұмтылыс жасайды. Оны ұғынуға ... оқу – ... мен ... ... ... байқалады. Себебі,
девиантты мінез – құлықты балалар типтік ... ... ... кезігіп, оны жеңіп шығуға ішкі жай – күйі жол ... ...... тұрғыдан қорғалынбайды.Содан девиантты
мінез – құлықты бала ... ... жоқ ... сезімге беріліп кінәны
үлкендерге теліп айналасымен ... ұрыс – ... ... ... толықтырудың жолы – бос уақытын мақсатсыз пайдалану,
мектеп тәртібін ұстамау, заң нормаларын бұзу, қылмыстық істер жасау.
Зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ...... қол ұшын ... ішкі жан ... түсінуге, ынта – ықыласына,
жалпы жеке ерекшеліктеріне орай өмірде өз орнын табуға көмектесу.
Белгілі ... ... ... А.А.Бодолев,
В.В.Давыдов, А.Н.Леонтьев, М.М.Мұқанов, Ж.Н.Намазбаева т.б) ... ... және жеке ... ... мен өмір
тәжірибелерінде адамзат қоғамының жетістіктерін, рухани байлықтарын ... - ... ... ... ... ... – тұрыстарын
басқарып отыруға өз биліктері мен бостандықтарының ... орны ... ... қиын ... жеке – дара қайта тәрбиелеу
тұжырымдамасын және ондағы педагогтың іс - ... ... ... ... ... девиантты мінез – құлықтың әлеуметтік
аспектілері зерттеліп көрсетілген.
Ал, ... өз ... ... неге ... ...... деген сұрақты қарастырған. Сонымен қатар девиантты мінез – құлықтың
болу ... және ... ... шешу ... көрсеткен.
Демек, бұл мәселенің шешімін табу, ...... ... беру ... ... ... Сол
себепті зерттеу жұмысымыздың тақырыбын “Девиантты мінез – ... ... ... деп ... Бұл ... ... ... мақсаты жасөспірімдердің мінез-
құлқындағы ауытқушылықты әлеуметтік, педагогикалық талдау, сонымен қатар
Қазақстан ... ... ... ... ... жалпы күйін, жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ауытқушылықтардың
дамуындағы факторлар мен бағыттарын сипаттау.
Зерттеу обьектісі: Жалпы ... ... орта ... оқу ... ... ... мінез – құлықтан арылтып, тәрбиелеу
процесі.
Зерттеудің пәні: Девиантты ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықты жасөспірімдер туралы зерттелген ғылыми
еңбектерді ... ... ... ... сипаттау;
- девиантты мінез – құлықты болу себептерін анықтау;
- девиантты мінез – құлықты жасөспірімдерге арнайы әлеуметтік ... ... ... Егер девиантты мінез – құлықты жасөспірімдермен ... ... ... ... ... жүргізілсе девиантты мінез
– құлықты балалардың тәрбиесіне игі әсер етуге болады, яғни ...... ... ... онда жасөспірімдерде қоғамдағы жат қылықтарға деген
өзіндік түсінік қалыптасып, болдырмаудың алдын алуға ынта ... ... ...... ... ... ғылыми
теориялық негіздері
1. Девиантты мінез-құлықты жасөспірімдердің қазіргі әдебиеттерде
зерттелуі
Білім берудің жаңа ... сай жас ... ... ... ... қызмет айрықша маңызға ие екені белгілі. Жас ұрпақ
тәрбиесінде әттеген-айларға ... кеш ... опық жеп ... жайымыз
бар. Олай болса баланың шәлкім – шалыс жүрісін ұсақ-түйек санап, ... ... өзі –ақ ... деп ... ... жеке ... бардым қарауын бала тәрбесіне мән бермеушілік , оның ертеңгі күнін
ойламаушылық демеске лаж жоқ.
Соңғы кездері осы ... ... ... кең етек
алуын тектен-тек оқиға деп қарауға болмайды. Ол өмір ... ... ... Осы ... нәтижесінде жасөспірімдер
арасында девиантты мінез-құлық көптеп кездеседі.
Девиантты мінез-құлық деп әлеуметтік нормадан ... ... ... ... нормаға қарама-қайшы әрекет жүйесі ретінде анықтайды.
Психикалық әрекетіне өзгеру ... ... улы ... ... мінез-құлық формасы болып табылады. Осы заттарды қолданған
кезде ол психикалық ... әсер ... ... ... ... көрінгеніне қарамастан,
олардың барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Ішімдік ішу, наша ... ... тағы ... бір ... көрсетеді.
Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқының біреуін қолдануы оның басқа
заттарды қолдануға деген ... ... ... бір ... бағалануы оны қандайда бір нормамен
салыстыру іске асады. Проблемалық іс-әрекетті жиі ... деп ... ... ... ... ... ... мәдениеттік
немесе жалпы қабылданған нормадан ауытқу әрекетінің жүйесі.
Девиантты мінез-құлық екі үлкен категорияға бөлінеді. ... ... ... ... ... ... бұл қандайда бір
әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... кезең – ең қиын, әртүрлі бұзақылықтардың пайда болатын
және сонымен қатар достық нормаларды игеруіне сәтті кезең болып табылады.
Жасөспірімдік ... ... ... жалпы заңдылықтарға
бағынады – жасөспірімдердің девиантты ... ... ... ... ... ... ... адамдардың әлеуметтік- экономикалық теңсіздігі,
мүмкіншіліктерінің теңсіздігі ... мен ... ... әсер ... жас ... ... тұлғалық қалыптасуында алатын өзіндік орны
бар. Бұл баланың “мені” қайта құрылып, айналасындағыларға сыни ... ... ... ол балалықтың бір жасерекшелік этапы
болып табылады.
Балалардың құқығы туралы ... ... ... ... 18-ге ... ... адамды сипаттаймыз. Жасөспірімдік шақтың
қарапайым ... ... ... ... ... ... даму ... тұрады, негізінде бұл стадиялар әрқашанда
және әрқашан толығымен бір-біріне сәйкес келе бермейді [1].
Зерттеушілердің көбі психикалық ... ... ... ауыр және
сонымен қатар жасөспірімнің санасына күрделі күш түсірмейтін, ... және ... ... ... көп көңіл бөледі, мұндай
жасөспірімдік ... ... тән ... ... ... ... ... субьективтік уайым әлеміне кіріп кету тағы
басқалар жатады. ... ... ... ... жаңа ... ... пікірлері бойынша – оның іс -әрекетін және қылықтарын
анықтай отырып жасөспірімдердің санасында басымдылық болады.
Сонымен адамның дамуындағы ... ... ... жетілуді ескере отырып жасөспірімдік жасты ұл балалар үшін 13 – ... және қыз ... үшін ... ... ... ... 12 –15 жас
деп анықтайды.
Жасөспірімдік жас – тұлғалық қалыптасудың кризисті ... ... Ол ... ... ... мінезделеді. Бұл этап адамның
тез өсуімен, ... ... ... әсер ... ... процесіндегі ағзаның қалыптасуымен сипатталады. Жаңа
психологиялық және тұлғалық сапалардың қалыптасу негізін қарым – ... оқу, ... ... ... тағы басқа кезеңдерінде
құрастырады. Бұл жаста ересектіліктің көріністері, өзіндік ... ... ... бағалау, өзінің тұлғасына, өзінің ... ... ... ... қалыптасады.
Белгілі психолог Л.С.Выготский жасөспірім жастағы кезеңде (14-18 жас)
екі үлкен өзгеріс болады: ... ... ... және өзінің “Мен”
мәдениетінің ... ... және ... ... ... ... және белсенділік жүйесі ретінде өмірлік
жоспардың туындауы мәдени процесін қорытындылайды ... ... ... ...... ... жасөспірімдік
кезеңді мәдени өсу деп анықтайды. Бұл кезеңдегі кризистің болу ... ... ... ... ... Г. ... бойынша
жасөспірімдік кезеңдегі басты жаңа білім – “Менінің” ашылуы, ... ... ... жеке даралығын сезіну.
Р. Кулен жасөспірімдердің дамуындағы биологиялық көзқарасты талқылайды,
ол бұл кезеңді биологиялық және психологиялық кезеңнен гөрі ... ... ... деп ... Оның көзқарасы бойынша жасөспірімдік шақта
үш негізгі әлеуметтік – ... ... ... ... ... жеке даралыққа көшу, өзінің өмір ... ... ... ... ... мамандық таңдау, әлеуметтік – этникалық
нормалар мен ... ... Р. ... ... ... егер ... алдына осы көрсетілген мәселелерді қоймаса, онда өмір ... ... ... ... ... ... ... болмауына қарамастан, бүгінгі күнгі ғалымдар
жасөспірімдік шақты 10 –11 және 14 –15 жас ... деп ... 15 ... әдебиеттерде ерте балалық шақ деп атайды. Бірақ та ... ерте ... ... ... даму ... ... ... Оның өзіне де толық негіз бар, себебі өзіндік психологиялық
мазмұнда бұл кезең – 15 пен 18 жас ...... ... мен
өзіндік жастық шақтың арасындағы “аралық жас” болып табылады.
Жасөспірімдік кезең алғашқы әлеуметтенуде ... ... ... ... ... соңына қарай тұлға мынадай мінездемеде сипатталатын
әлеуметтік рольдер мен функцияларды орындауға дайын ... ... ... ... ... биологиялық рольді ... және адам ... мен ... жыныстық қатынасқа
физиологиялық дайындық;
2. психологиялық кемелденудің аяқталуы және адам негізінің қалыптасуы;
3. негізінен өзінің дүниетанымының қалыптасуы;
4. парасаттылық кемеліне ... ... және ... ... бар ... мен нормаларды
қабылдау;
6. деңгейіне және рольдер мен функцияларды игеруіне байланысты шығатын
қарым-қатынас шарттары мен әрекетін орындау қабілеті;
7. қажетті жағдайда ... ... ... ... ... ... ролі
мен функцияларын орындауға дайын болу.
Жасөспірімдік кезең (11 –15 жас) ... ... ... өтпелі
болып табылады, яғни бұл кезең жыныстық жетілу сонымен ... ... ... ағза жүйелерінің жетілуі болып табылады. Әлеуметтік жағынан
қарастырғанда жасөспірімдік шақ –бұл ... ... ... олардың әлеуметтік ... ... ... ... бұл жас өте ... ... кезеңдегі қайшылықтар себептер қатарымен ... ... ... өзін ... ... ал үлкендердің оны әлі
кішкентай деп қарауынан, жасөспірімдік кезеңде ... ... өсуі ... өзгерісі бақыланады және осы өзгерістердің негізінде жоғары
мазасыздық, депрессия, қозушылық, өзіне ... ... емес ... өзі
үшін қорқу пайда болады.
Жасөспірімдік кезең тек психологиялық жағынан ғана емес, сонымен қатар
тәрбиелік жағынан да қиын ... ... . Дәл осы ... кезеңде
балалардың көпшілігі “мектепке бейімделе алмауымен” ... ... ... ... ... Шарт ... “мектепке бейімделе
алмау ” жасөспірімдерде олардың үлкендермен ашық жанжалға ... ... ... бұзуымен, олардың нашар оқуымен
мектептегі тәртіпті бұзуға қатысуымен, оларда ата-аналарымен және ... ... ... ... ... көрініс береді.
Балалалық шақтан есею кезеңіне өту кезіндегі дағдарыс жасөспірімдердің
қоршаған ортаға деген қатынасын білдіріп, ... және ... ішкі ... ... ... әкеледі. Жасөспірім ағзасы қысқа
уақыттың ішінде үлкен өзгерістерге ұшырайды. Жасөспірім айналасындағылардың
өзіне деген құрметі мен санасуын ... ... ... өз ... ... Өзін ... біреулердің айтқанымен жүріп жататын, не үлкендердің
көрсетуімен өмір сүретін бар ... ... ... ... деп
қабылдайды. Сондықтан да ... өз ... ... ... ... ... ... психологтардың көрсетуінше ер балаларда 11 –13
жаста, қыз балаларда 13 –15 ... ... ... Осы ... мәні ... ... ... Мұндай кезде бала әртістер мен
спорт шеберлерін, кейіпкерлер мен айналасындағы адамдарды ... пір ... ... ... еліктеуі орынсыз болса қалмаушылық және “мен”
бейнесі мына өмірдің бірнеше бөліктерге бөлінетін кезеңі деп көрсетті.
Жасөспірім ... өз ... ... ... ... ... ... Оның бұл әрекеті өзгелермен топтасуға, құмарлық
ойындарға әуестенуге, өзін ... етіп ... ... Одан ... қарсы қалыпсыз мінез –құлық пайда болады. Қалыпсыз мінез –құлықты
девиантты мінез – ... деп ... ... ... ... ... ... Кейбір
балалар дағдарыстан жеңіл өтеді. Ал кейбіреулер ... ... ... ... ... ... ата –аналардың балаларға көп көңіл бөлуі,
ата- аналық сүйіспеншілік сезімінің толық берілуі біден – бір ... ... ... ... ... ата – аналардың өз
балаларының мінез ерекшеліктері ... ... ... болмағандықтан қате
көзқарас қалыптасады, артық талап қойады. Ал, бұдан түсінбеушілік пен ... ... ... ... ... ... мен ауытқушылықтарды анықтау отбасылық терапия мен отбасылық
қарым –қатынасты психологиялық түзету жолдары ... ... ... ... ... ... алдын–алу үшін мектептерде
жасөспірімдерге, ата–аналарға арналған психологиялық ... ... ... айтқанда :
– жасөспірім кезеңінің ерекшелігі;
– жасөспірімнің “мен ” концепциясының құрылуы;
– жасөспірім кезеңіндегі дағдарыстардың ерекшелігі;
... ... ... ... және оның маңызы.
Аталмыш кезеңдегі бала психологиясындағы өзгерістерге мән беріп
психодиагностикалық әдістемелер жүргізіп, дер ... ... ... ... ... дер ... көмек беру әр психолог маманның, ... ... ата ... және тәрбиешінің міндеті.
Жас ұрпаққа адамгершілік құндылықтарды игерту арқылы сындарлы тәрбие
беру ... ... және ... ... ... ... ... Ол процесс, жеткіншек ұрпақтың
бойына сапалы адамгершілік қадір-қаиеттерді сіңіруге бағытталған, тәрбиелік
іс-әрекеттер барысында , олардың ... ... орта ... ... ... яғни ... мінез-құлықтан арылтуды және оның
қалыптасу ... ... ... ... ... .
Девиантты мінез- құлық бұл “балалар мен ... ... ... ... әкеп ... құқық бұзушылықтарды үнемі жасауы
, оқудан, жұмыстан қасақана жалтаруы, отбасынан немесе ... ... ... ... ... ... ... олардың қылмыстық
жауаптылыққа жатпайтын қылмыс белгілері бар, ... ... ... ... жасөспірімдердің бойында ауытқымалы мінез-құлық ... ... ... ... ... қабылданып, орнығып келе жатқан
рухани жаңа ... ... ... ішінде, әсіресе, ең ... ... ... ... және ... ... мен мұраттарды, өзге ұлт өкілдеріне ... ... ... қоғамдық тәртіп ережелері мен құқықтық нормалардың талаптарын
мүлтіксіз орындаушылықты ... орта ... ... процесінің
негізгі міндеттерінің бірінен саналады.
Себебі қазіргі өтпелі ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс күнкөріс көзінен айырылып, ... ... ... ... ... көпшілік моральдық тұрғыдан терең
күйзеліс сезімін тудырып, ... ... ... ... ... ... ... соңды болмаған тәртіп бұзушылық , құмар ойынмен
әуестенушілік, нашақорлық, ұрлық жасаушылық, ішімдікке ... ... етек ... ... – құлық негізінде жалпы қоғамда қабылданған нормалар мен
тәртіпті бұзу жатыр.
Жасөспірімдердің девиантты мінез –құлқындағы ... ... ... ... төмендегіше бөліп көрсетеді.
1.отбасының сәтсіздігі (баланың дамуы мен қалыптасуына әсер ететін
отбасының ішкі қарым –қатынасының ... ... ... ... жұмыстағы оқу және
кәсіби мекемелердің жеткіліксіздігі, жасөспірімдермен жұмыс ... ... ... дайындығының жеткіліксіздігі;
3.жасөспірім тұлғасының тұлғалық компоненттері рухани қызығушылықтары
мен сұраныстарының ... ... ... жат іс -әрекетке ұмтылу,
қалыпты тәрбие әрекетіне кері көзқарасы, анотомо ... ... даму ... ... артта қалуы, денсаулығының
әлсіреуі, ... ... ... ... ... тағы ... – қатынастағы қолайсыздық (қарым – қатынас аясындағы бұзылу,
құрдастарымен, мұғалімдермен, үлкендермен қарым – қатынасындағы дөрекілік,
жан – жалдылық, формальды емес ... ...... ... деген ұмтылыс
тағы басқа).
Девиантты мінез – құлық ұғымы ... ... ... ... ... ... ... кең етек алды , онда
ол ... ... ... ... ... қабылданған нормалармен
келіспейтін мінез –құлықты түсіндіреді.
Д.Уолш “әлеуметтік ауытқушылық бұл көп деңгейде жазылып берілген дәреже
, яғни бұл ... ... ... тек субъективті белгі” деп көрсетті.
Дж.Смелзер девиантты мінез – құлықты изоляцияға емделуге, түрмеде ... ... ... ... жазалауларына әкелетін топтық нормадан ауытқу
деп санады. ... және ... ... ... ... ... ... деп атады.
Айта кететін жайт , шетел әлеуметтанушыларының қолданысы ... деп ... ... ... нәрседен бастап күрделіге
жеткізетін әлеуметтік нормаларды бұзу. Тар мағынада алатын болсақ ... ... ... іс - ... мінез – құлыққа сай келетін мәдени релятивизм: болып жатқан ... ... ... қалыпты деп есептелсе, енді басқа жерде әлеуметтік
патология ретінде ... Оған ... ... басқа елдердің
салттарынан көптеген мысалдар келтіруге болады. Егер ... ... ... ... ... ... рұқсат беріп, мемлекет
тарапынан осындай жұптардың бала асырап алу құқықтарын қамтамасыз ... ... ... және ... да ... мемлекеттерде мұндай
жағдайда қоғамдық моральдық көзқарас бойынша мүмкін емес ... ... ... ... екі ... ... ... болып қана
қоймай, сонымен қатар бір ... ... бір ... ... ... арасында да болады. Мысалы, осындай топтардың қатарына - саяси
партиялар, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік анықтамаларға сүйенсек
жасөспірімдердің көбісі ерте жыныстық қатынасты ... ... ... деп
есептемейді, ал олардың ата –аналарының, мұғалімдерінің көзқарастары
бойынша некеге дейінгі ... ... ... ... ... деп саналады [4].
Сонымен девиантты мінез –құлық категориясының мазмұнын үш аспектіге
бөліп қарастыруға болады: біріншіден кең ... ... ... –құлық
деп әрбір ауытқу –соның ішінде ... ... ... да жатады.
Екіншіден, дәстүр бойынша мінез ... ... ... ... ретінде
жанама іс -әрекет түсініледі. Үшіншіден тар мағынада ... ... ... ... ... әкелмейтін іс -әрекет деп түсіндіреді.
Ал, шетелдің әлеуметтік – психологиялық ... ... ... ... мінез – құлқының қалыптасуына әсер ететін
факторларды көптеген авторлар төмендегідей ... ... :
- ... ... ... ... ... нормаларды түсіну дәрежесінің төмендігі;
- ата-аналардың бақылауының жетіспеушілігі;
- ата-аналардың әсер етуінің тиімсіздігі;
- ... ... ... ... және құрдастарымен
келіспеушілігі;
- отбасының құлдырауы;
- ерте ... ... , ... , ... ;
- ... қанағатсыздану;
- асоциальды топтарға қосылу.
Көптеген зерттеуші ғалымдардың тұжырымдамаларына ... ... ... ... тән ... ... – ол ... мен
ұстаздарға қыр көрсету, бір нәрсені ... ... ... ... ... ... еліктеу, темекі тарту, біртіндеп ішкілікке үйрену, ұрлық
жасау тағы сол сияқты болып табылады. Осындай жат ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауға итермелейді ... ... ... бара – бара ... ... ... ... қосары сөзсіз.
Балалықтан жасөспірімдік жасқа дейінгі аралық баланың ... , ... даму ... ... ... ... балалардың қызығушылығы арта түседі, ... ... ... ... ерекшеленіп, өзінің өмір жолына көз
жіберіп, ой елегінен өткізуге тырысады, оқудың ... ... ... өз ... ... келеді.
Сондықтан да тәрбие жұмысын балалардың жасына, мінезіне қарай жүргізу
педагогтан, ата-анадан үлкен ұстамдылықты, нағыз шеберлікті талап ... ... ... да , жазғы демалыс кезінде де ата-ана дұрыс ... ... ... ... ... ... керек.
Әрбір девиантты мінез-құлықтағы жасөспірімнің өзіне ғана тән
қайшылықтары болатындықтан, оны ... ... ... ... ... ... емес, әлдеқайда сан салалы ... , ... ... ... болу талап етіледі. Ол педагогикалық
ықпалды ... де, ... да ... ... өз ... ... жаңалық
енгізіп отырса, шиеленістерді шешерде қашанғы бір қағидалардан ... ... ... ... ... ... ғана мұратқа жетпек.
Кейде тентектің ыза келтірер қиын қылығына болмашы жылы сөз де әсер
етеді. Оның қайсарлығына, ... ... қару ... , ... ... ... ... да баланы бері қаратады. Ұрысып, ерегістірудің
орнына әдейі мақтау, ... да ... ... ... ... ... істер лаж, қалыптан қатып қалған қағида ... ... ... ... оның ... ... тіреу боларлық әділ
адамгершілікпен ғана ықпал ... ... ... ... ... шын мәні ... де ... емес, оған тікелей ықпал ... да емес , оның ... ... ... мінез –құлықтағы балалардың арасындағы жұмыстың ... ... ... Оның кәсіби шеберлігі мен педагогтың таланты.
Тәрбиесі тартымсыз ... ... ... барлық күшінің (мектеп,
отбасы, көпшілік) басын қоса білсек, оны адамгершілік жолға салуға әсер
ететіндердің ... оны ... ... білсек қана жеңілге түспек.
Адамдарды қоғам, яғни өзін қоршаған орта тәрбиелейді. Бұл ақиқат.
Баланы ... да, ... ... да, ... ... ... ең ... балаға отбасы, ата-аналар, өзін ... , жасы ... ... мен апалардың өнегесі бәрінен күштірек ықпал
етеді. Кейінірек оның ... ... ... ... ... әртүрлі жағдайлардың әсері отбасы ықпалынан күштірек ... ... ... 13-14 ... ... бала ... ... ата-ана басым роль
атқарады.
Сонымен отбасы адамның ... ... ... ... ... ... Жасөспірімдердің әлеуметтенуі. ... ... ... ... ... ... ... талаптар
алдындағы жауапкершілігін, білім ... ... ... ... ... ... құштарлық сезімін қалыптастыру арқылы
қоғамдық өмірге даярлау ... оқу ... ... ... ... ... ... алғашқы рет өткен ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... бастады.
Сондықтан да бұлар бұл ұғымды ғылымға ... ... ... ... ... А.Бондураның, Д. Доллэрдтің, Дж.Кольманның,
А.Парктің, В.Уолтерстің және басқалардың аттары атала бастады.
Дей тұрғанмен, бұл феноменнің мән ... мен ... ... ... ... ... өткен ғасырдың 70-ші жылдары белең
алды. Мұның себебі, Батыстың жалаң, даңғаза, ... өмір ... жас, өсіп келе ... ... ұрпақтардың бойында өмірге,
болмысына қызығушылық пен немқұрайлық ... ... бола ... ... ... кетті. Басқару жүйесіне наразылық көрсетулер ... ... ... өз -өзіне қол салушылық, нашаға әуестенушілік,
жезөкшелік, қоғамға жат құбылыстар өрістеді.
Қоғамдық өмірдің төрінен орын алып , өсіп келе ... жас ... ... ... ... әлеуметтік дерттің, келеңсіз
құбылыстардың астары мен мәнін жас ұрпақтың ... ... ... бағымдаған ғалымдар оның алдын алудың, жастар арасынан ... жас ... ... ... ... оларды қоғамдық өмірге
белсенді азамат ретінде ... ... мен айла ... ... ... өсіп келе ... жас ұрпаққа тәлім –тәрбие ... ... ... яғни ... жас ... ... ... қоғамдық өмірге қосудың ғылыми негізделіп, жан –жақты
қорытылған ондаған ... ... ... ... негізінен әрбір жаңа, келер ұрпақтың өмірден, қоғамдық
қатынастар жүйесінен өз орнын ... ... ... ... ... ... белгілі бір қоғами ортаға тән типінің
қалыптасуының ... ... ... ... ... ... тұрғанмен, түлі ғалымдар мазмұнында “әлеуметтендіру” жеке ... ... мен ... ... ... сапалы белгісі
ретінде қарастырылады. Мысалы, бұл ... ... ... ... бойы ... ... – ұрпаққа ауысып отыратын еңбек
дағдыларын, білімін, этникалық нормаларын, құндылықтарын, дәстүрлерін ... ... мен одан әрі ... мен оның ... сапаларды
қалыптастыру арқылы, қоғамдық қатынастар жүйесіне енгізу үрдісі тұрғысынан
қарастырылса, ал психологиялық ... ... ... тұлғаны
әлеуметтендіру – оның өмір үріп отырған қоғамның толыққанды ... ... ... ... ... білім, ғылым, нормалар мен
құндылықтарды меңгеру үрдісі”- деген анықтама беріледі.
Жас ұрпақты ... ... ... ... ... қатарында Дж. Кольманның “Молодежное ... А. ... мен В. ... ... ... и ... (1968) тағы ... еңбектерін жатқызуға болады.
Батыс Европалық оқымыстылардан өзгеше ресейлік ғалымдар “әлеумттендіру
” терминінің мазмұнын әлеуметтік тәжірибені меңгерту арқылы жеке ... ... ... ... ... баса ... Сонымен бірге, жеке тұлғаны әлеуметтендіру тұрғысынан айқындайтын
мақсатты түрдегі тәрбе үрдісін және оның қалыптасуын стихиялы ықпал ... өмір ... ... ... ... ... байланысты С.Конның анықтауынша “әлеуметтендіру дегеніміз
индивидке әлеуметтік тәжірибені меңгерту арқылы жеке ... ... ... десе [6], ... ... ... – бұл ... әлеуметтік ортаға ендірілуі, оның
әлеуметтік ортаға бой ... ... ... Г.М ... бір ... , тұлғаның белгілі бір әлеуметтік ортаға еніп,
онда жинақталған әлеуметтік тәжірибені меңгеруін, екінші жағынан, индивид
өзінің ... іс ... ... ... ... ... ... толықтырылып отырылуын қамтамасыз ете алуы, әлеуметтік
ортаға белсенді түрде қосылуы” – деп анықтайды [7].
Жеке ... ... ... ... ... ... А.В.Сухомлинский “Ұжымды тәрбиелеу әдісі ” ... ... ... тәрбиелік күшін жетілдірудің ең маңызды
екенін педагогикалық ... жиі ... ... жас ... әлеуметтенуі дегеніміз – жас, өсіп келе ... ... ... ... ... және іс-әрекет барысында өзі өмір
сүріп отырған қоғамда ... ... ... сапаларымен
мінез-құлық нормаларын, тәртіп ережелері мен құндылықтарды өз бойына
сіңіріп, ... ... ... қалыптасуы, өмірге бейімделуі. Жас
ұрпақтың әлеуметтенуі, бір жағынан ол өмір сүріп отырған қоғамдағы әр түрлі
сипаттағы ... мен ... ... ... ... ... ... жолымен қалыптасса, екіншіден, мақсатты тәлім –тәрбиелік
жұмыстар арқылы адамгершілігі жоғары азамат, ... ... ... сан ... маман ретінде қалыптасуы жүзеге асырылады.
Жеке тұлғаны ... екі ... ... ... болады.
Біріншісі - әлеуметтік бейімделу, яғни жеке тұлғаның өмір ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейде құрылған қоғамға бейімделу.
Екіншісі – адамдардың жан ... ... ... мен ... ... ... жеке тұлғаның ішкі жан дүниесіне тәжірибелердің
жетілу нәтижесінде ауысады. Жеке тұлға әлеуметтік ... өз ... ... ... ... ... енеді.
Р.С.Немов әлеуметтендіруді “жеке тұлғаның қоғамдық тәжірибені үнемі
белсенді түрде меңгеру ... ... жеке ... ... ... ... ... қажетті білім , әдеп , дағдыларды , шеберліктерді
меңгеріп , оны белгілі бір ... шешу ... ...... ... “әлеуметтендіру үрдісін жеке тұлғаны қалыптастырумен
емес, жеке ... ... ... ... оның ... құрылымындағы
ерекше орнына байланысты ” деп түсіндіреді. Яғни адам дүниеге кегенде әлі
негізінен биологиялық жан. ... ... өмір ... әлі ... жоқ, онда ... тек мүмкүндіктері ғана бар. Нышан деп аталатын ... ... ... қарым –қатынас жасап, қоғамдық қатынастар
жүйесіне ... ... ғана ... қасиеттерге айналады. Сондықтан да
К.Маркс адамның мәні , сайып келгенде, барлық ... ... ... ... ... ... Демек адам болып туылмайды, адам
болып ... ... адам ... ... оның ... ... дамуына сәйкес табиғи нышандарының негізінде жүзеге асады. Мұнда
әлеуметтік-экономикалық жағдайлар, мәдени құндылықтарды меңгеру, мектеп пен
жанұяда тәрбиелеу, замандастарының ықпалы ... ... ... ... ... бұл ... процесі әлеуметтендіру деп аталады.
А.В.Мудрик : “әлеуметтендіру екі жақты процесс . Бір жағынан тұлға өзі
мүше болып саналатын әлеуметтік топ пен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибемен
әлеуметтік байланыс жүйесін белсенді меңгереді[8].
Тәрбие әлеуметтік үрдістің бір ... ... даму ... ... ... ... ... мақсатты басқарады. Әлеуметтік
шығармашылыққа балалардың өзін жеке тұлға екенін ... ... ... ... ... ... өзгермелі әлеуметтік-экономикалық жағдайда
қабілеті мен қызығушылығын дамытуы қажет.Сонымен ... мен жеке ... ... ... ету ... Яғни, әлеуметтендірудің
педагогикалық аспектісі –жеке ... ... ... ... ... ... педагогикалық ықпалын қарастырады. Бұл
тұрғыдан Т.Н.Мальковскаяның зерттеулерін айтуға болады. Ол әлеуметтендіруді
жас ... ... ... дей ... жеке ... ... қоршаған
орта мен адамдар арасындағы қарым –қатынас жүйесі ... ... ... ... жеке ... әлеуметтендіруге бағытталған педагогикалық
жұмыстың ... ... ... Біздің пікірімізше, балалар ұйымының
жұмысында әлеуметтік жұмысқа дайындау. Осы мақсаттан ... ... ... ... жеке ... ... ... айқындауға
болады.
1. мемлекеттік әлеуметтік институттар мен балалар ұйымдарының ара
қатынасы балаларды болашақтағы әлеуметтік қатынастарға ... ... жеке ... ... ... мен
қажеттіліктерін есепке ала отырып, ... ... ... ... қатынасуы әлеуметтендіруді жүзеге асыруға мүмкүндік
береді;
3. ұйымда балалардың ... ... ... ... ...... мен ... бағалауын есепке ала
отырып жүзеге асырылады.
Жоғарыда көрсетілгендей балалар ұйымдарының өзіндік әлеуметтік орны ... ... ... ... - өз ... ... таба
білуі, балалар қызығушылығымен жұмыс жасау.
1.3 ... ...... ... ... ... себептері
Біз ХХІ ғасырда ғылыми-техникалық ... пен ... өмір ... отырмыз. Адамзат өзінің дамуында көп ілгері жылжыды.
Сонымен қатар бүгінгі күнгі ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың түрлерін игеру қаупі мәселесі
алдыңғы қатарда тұр. Елімізде саяси-әлеуметтік және экономикалық ахуалдың
өзгеруі ... ... ... бұзылуына әкеп соқтырады .
Әсіресе девиантты мінез-құлықтың жасөспірімдер арасында кең тарауы
бізді көп ойландырады . ... ... ... ... ... ... ... олардың көпшілігі, тіпті медицина қызметкері арасында
да, темекінің шын мәнінде қауіпті екеніне мән бермейді .
Қоғамдағы жат ... ... ... ... орай, балалық және
жасөспірімдік кезеңнен-ақ басталады. Мұны ... ... ... ... ... мен жастардың жат қылықтарға әуестенуінің негізгі
себебі: білімінің төмендігі, мәдениет ... ... ... ... шектеулілігі, қоғамдық пайдалы іске деген ниеттің
жоқ болуы .
Балалардың ... ... ... себебі – тәрбиенің дұрыс
болмауы, балалар мен ... бос ... ... ... ата – ... ... ... , ортаның қолайсыздығы деп те айтуға ... ... ... ... ... болу себептерін үш топқа бөлген:
1.әлеуметтік-педагогикалық жағдайлар мен қоғамдық ... ... ... ... жай – ... ... туындаған ;
3.құқықты ұстамаған қылмыскер , қатігез, жауапсыз , қаңғыбас балалардың
ықпалы әсер ... ... , ... , ... баланы девиантты мінез – ... ... ... : ... ... және көше ... қоршаған ортасы болса , дұрыс жолға түсіретін мүмкіндіктер: оның алдын
алу, оқу – тәрбие жағдайында қоғамдық жұмыстарға ... оңды ... алып , ... ... ... ... арттырып, өзін - өзі
тәрбиелеуге тарту немесе қылмыстық әрекеттер дәрежесіне орай арнаулы ... ... ... ... кездегі саны күннен күнге көбейіп бара жатқан девиантты мінез –
құлықты ... ... ... ... ... ... да осы сұрақ.
Дүние есігін жаңа ашқан сәбилер о ... ... ... ... болып бөлінбейді . Бұл қалай? Бұған жауапты ... ... ... ... . ... ... , мұны ... ата – ананың өзінен - ... ... ... өмір сүрудің алғашқы әліппесін қоршаған ортадағы қарым –
қатынас тәжірибесінен, өзінің ... ... . ... ... ... ... соны ... деген мәтелі тегіннен – тегін айтылмаса керек.
Жасөспірімдердің бірден девиантты бола салмағанын зерттеу нәтижелері
де көрсетіп отыр .Ол ... әке – шеше ... , ... ... ... ... өсуі , не болмаса оның нағыз достары да болмауы мүмкін. Содан
да ... ... ... түсіп , төбелес жанжалға үйірсек болып ,
бұзақыларға ... ... ... ... ... ... жүгінер болсақ , қалада жайсыз отбасының
яғни , “қиын” ата – ананың көбеюі ... ...... ... арта түсуіне әкеліп отырғаны анық .
Девиантты мінез – ... ... ... отбасындағы үш түрлі жағдай
әсер ететіні белгілі. Олар: әке – шешесінің теріс үлгісі, ата – ... ... үй ... еңсені басатын ауыр жағдай – отбасында ... ... ... ... жанжал. Өкінішке орай отбасының теріс қылықтарын
атап көрсету оңай , түзеру қиын .
Сонымен девиантты мінез – ... ... ... ... төрт топқа бөлеміз.
Бірінші топқа жататын девиантты мінез – құлықты ... ... ... ... ... ... үлкен – кішіні сыйламау
сияқты әдет – дағдылар толық қалыптаспағанымен, олар ... өз ... ... мен іс - ... баға бере ... Бірақ өз мінез – құлқын
түзетуге талаптанады.
Екінші топқа жататындар адамгершілік ...... ... ... бағдарлары қоғамға жат сыңаймен ... ... ... қатар, ұрлық, тонау, зорлық – зомбылық ... мен наша ... ... ... ... иіскеу сияқты әдеттерге
икемдене бастаған.
Бұл топқа тәртібі ... ... ... бұзушы жасөспірімдер
жатады, бірақ бұл балалар әлі ... ... өз ...... мүмкіндік – қабілеті бар, тек педагог тарапынан басқаруды талап
етеді.
Үшінші ... - өз ...... ... ... өзін - ... ... жоқ жасөспірімдердің шағын тобы жатады. Қоғамға
жат мінез – ... ... ... олар ... ... ... бере ... кәмелетке жасы толмаған қылмыскерлер. Бұл
топқа қатігездік, зорлық – зомбылық көрсетумен қатар ұрлық, тонау, ішімдік
және наша ... ... ... ... ... енеді.
Төртінші топқа жүйке ауруларына (невроз, неврастения, кісіні мезі
қылатын әдет) ... ... ... ... ... ... мен дәрігерлер тарапынан дербес қарым – қатынас, ілтипат, сый –
құрмет, жылы лебіз ... Енді ... ...... ... ... ... объективті және субъективті факторларға назар
аударайық. ... ... ... ... орта мен
күнделікті жағдай себеп болады деп дәлелдеген.
Әлеуметтік жағдай негізінде ... ... ...... сана, тап және ұлттар қатынасы т.б). Жеке адамдардың ... ... ... ... ... ... ... тәртібін бұзуға жол бермейді. Ал, жасөспірімдердің заң нормаларын
мойындамауы, қоғамдық орындарда тәртіп сақтамауы, үлкен – ... ... ... ... ... ... жора – жолдастарының арасында т.б
шағын ортада ғана ... ... ... ... ... ... жора – ... мен ата – анасының арасында жасалады.
Нақтылай айтқанда жасөспірімдердің бойында ... ...... болуына бірден – бір себеп болатын және жағымсыз жағдай туғызатын
отбасы тәрбиесі. Оның бастылары ... ... ... ... ... ... оның ... арақ – шарап ішу, дау – жанжал, ұрыс –
керіс туғызу. Екіншіден, ... көзі – ... ... ...... ... ету деп ... Үшіншіден, жастайынан баланың
еңбектену дағдыларын қалыптастырмау, оқушының жан – ... ... ... ажырасу және жаңа адамның отбасына мүше болып енуі де
түрткі болады. Төртінші себеп – ата – аналардың бір ... ... мән – ... түсінгенімен, оларды күнделікті өмірде нық
ұстамай, екі жүзділік көрсетіп, сөз бен ... ... ... ... ... ... талаптарын сақтауды міндеттегенімен ... ... ... ... ата – ... олардың туған – туыстары қызмет
бабын пайдаланып, заң нормаларын сақтамаса, кейбіреулері ала ... ... ... ... ... қылықтарды көретін жасөспірімдер
сол шағын ортаның салт – санасын қабылдайды.
Бесінші себеп – ... ата – ... ... ... ала ... ... ... пиғылдар орын алып, адамдарды ақыл –
парасатына қарай емес, ... ... ... сый ... ... ... ортадан шыққан балалардың ұрлық, тонау, жәбірлік,
зорлық – зомбылық жасауға бейім екенін байқауға ... ...... ... тыс ... ... ерекше жақсы
көру, тұрмыстық ... ... “ақ ... ... қиындықтарды жеңуге баулымау, еңбек, әдет дағдыларын
қалыптастырмау. Өмірге икемсіз ... ... жат ... ... ... ... ... бастайды.
Отбасында кеткен кемшіліктер мектепте одан да бетер шиеленісе түседі.
Себебі ... де ... жеке ... ... ... ... Мектеп мұғалімдері мен девиантты мінез – құлықты жасөспірімдердің
қарым – ... ... ... ... ... ар – ... тию ... жат әрекеттермен сипатталады.
Ата – ананың баламен дұрыс қарым – ... ... және ... ... әсер ... теледидар арнасынан сапасыз хабарлардың
көрсетілуі. Осының әсерінен елімізде нашақорлық, ішімдік және ... мен ... ... ... – тұрыстар көбеюде. Теледидарда
көрсетілетін хабарларға ішке ... ... ... көрген зорлық – зомбылық, төбелес, шабуыл, ату, өлтіру т.б
әрекеттерді ойын ... ... ... ... ... ... ... айтуы бойынша осындай ойындар, видеолар,
теледидарлар девиантты мінез – ... ... ... ... ... мінез – құлыққа өзін - өзі бағалау деңгейі төмен балалар
бейім келетіндігіне ... ... өз ... бөлініп, шеттеп
жүруіне де себеп болады. Өз ... өзін ... ... ... ... ... ... төмендеп, өз қызығушылығын қанағаттандыру үшін
телекиноларға ... ... ... теріс қылықтарды бойына сіңіреді.
Сонымен қатар балалардың девиантты болуына ... да әсер ... Егер ... балаларының қызығушылығын қанағаттандырмаса, онда ол өз ... ... ... ... ... ... қанағаттанбаған
жағдайда іштей пайда болған ашу ызаның эмоционалдық қалпы өшпенділікке, жек
көрушілікке, кектену сияқты жағымсыз эмоционалды қалыпқа айналады.
Сол ... ... ... ... балалардың жастайынан
нашақорлық, жезөкшелікпен ... және ... ... көптеген
фильмдердің, хабарлардың көрсетілуі ... жас ... ... ... ... осындай жүріс-тұрысқа бейім топтың
адамдарымен араласуына кедергісіз жол ашады. ... бала ... ... ... ... ... үшін бала санасын улайтын мұндай
хабарлардың көрсетілуіне әлеуметтік, қоғамдық тұрғыдан шектеулер қойылуы
керек.
Баланың ... ... ... бір ... және ... түрде
өтсе, ол мектептен тыс ортада жасырын ... және ... ... Мектепте және үйде баланың өзіне тиісті міндеттері болады,
бақылаумен ... Ал, ... бала өзін ... ... ... ... ... да балалардың шағын ... ... ... ... ... алып ... ... зор.
Оқушылардың тұратын жерлерін, оның жеке басын қалыптастыратын ... кіші ... бірі ... ... Бұл ... ... бала
мектепке келгенше өзімен таныс адамдармен қарым-қатынас жасап та үлгереді.
Сондықтан да балалардың ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұл орайда олардың бос уақытын дұрыс өткізуіне, әрбір
іс-әрекетін үлкен қызығушылықпен және ынтамен ат салысуын қадағалау ... ... бұл ... ... ... біріккен жұмысын бір салаға
салып, реттеп, онда бала тәрбиесінің нәтижелі өтуіне ... ... ... мектеп алдына қойған міндет талаптарын тиімді жолмен
шешіп және оның ... ... ... ... ету үшін ... мамандықтарымен қоса әлеуметтік педагог мамандығы да
ойластырылған.
Әлеуметтік педагог - өзінің негізгі жұмыс бағыттарын ... ... ... ... ... ата – ... ... отырып мектептен тыс
көптеген қызықты жұмыстар жүргізе алады. ... ... бос ... - ... ... ... ... тиеді.
Әлеуметтік жұмыспен айналысатын әлеуметтік педагог белгілі бір
жиынтықтармен қаралған болуы ... Олар ... ... ... ... алу қабілеті, педагогикалық қабілеті,
педагогикалық ... ... ... жұмыс істей білушілігі. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... және ... қасиетінің жоғары деңгейде болуы қажет.
Әлеуметтік педагогтің жұмыс объектілері оқушылар мен ата – ... ... ... қатар, әр түрлі жастағы адамдар, клубтар, топтар,
секциялар және қоғамдық ... ... ... барлығы өздерін еркін
ұстайды, тәуелсіз сезінеді. Сондықтан да бұл ... ... ... бос ... ... ... ұйымдастыру қиын да күрделі
жұмыс[10].
Жоғарыдағы айтылған қиын да жауапты қызметті атқаратын ... ... ... ... да әр ... Оған ... ... жатқызуға болады:
- сыныпта, топта, қоғамдық бірлестікте және ... тыс ... ... ... ... жеке ... ... және педагогикалық ерекшеліктерін, ата- ананың
жағдайын, қызығушылықтарын, талап-тілектерін, қиындықтарын, кездейсоқ
жағдайларын, тәртіп бұзушылықтарын тексеріп, ... және дер ... ... ... өмір ... ... оқушылардың еркіндігіне, денсаулығына
қамқорлық жасау, қауіпсіз өмір сүруге көмектесу, жасы келгендерді білім
алуға тарту;
- бос ... ... ... ... ... және дене
құрылысының өсуіне жағдай жасау;
- оқушылардың жеке басының дамуы мен тәртібін отбасымен бірлікте ... ... жеке ... тән ... ... ... шешу,
кемістігі бар балалардың жағдайын ойластыру және оларға ... ... ... ... ... ... білім алуын ізгілендіруде
ерекше роль атқарады. Ол көпшілік қоғамдық ... мен ... ... ... етеді.
Қазіргі жағдайда мектептің, отбасының және көпшіліктің өзара
байланысын жақсартатын ... ... ... ... ... өте ... сезілуде. Мұндай категориядағы кәсіби білікті маманды
дайындау және қайта даярлауға ерекше көңіл аудару ... – ақ. Міне ... бала ... ... ... және көпшілік ұйымдарының арасындағы
байланысты жақсартатын мамандар саны көбейіп, сапасы артады. Мұны ... етіп ... ...... ... қандайда бір себепті іздестіру
мағынасыз деп қорытынды жасауға болады. Әртүрлі ... ... ... ... ... туралы айту керек.
Девиантты мінез – құлықты емдеу жалпы мемлекеттік міндет және ... ... ... ... заңгерлер, дәрігерлер, әлеуметтік
жұмыскерлер, журналистердің біріккен ... ... іске ... Бұл ... бірінен соң бірі және кезең бойынша жүргізілуі тиіс. Сол
немесе басқа ... іс – шара ... және ... ... болу ... ... емдеу жұмысы қоғам өміріндегі нақты бір ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды қарастырады:
- жалпы мемлекеттік деңгейде әлеуметтік – экономикалық, мәдениеттік,
идеологиялық тапсырмаларды ... ... ... ... микро ортаның, мектептің, өндірістік ұжымның
көркеюіне бағытталуы керек;
- индивидуалды тәрбиелік – ... ... ... ... құлықты
емдеуге және алдын-алуға бағытталуы тиіс.
Құқық бұзудағы профилактикалық әдіс – бұл тұлғаны ... ... және ... ... ... ... ... тәрбиелеу мақсатына бағытталған әрекет түрі.
Девиантты жасөспірімдер үшін тәрбиені қоғамдық қажетті ұжымдық әрекет
ретінде ұйымдастыруға болады, себебі ұжым ... ... ... жан ... ... ... әлеуметтік қатынастардың қалыптасуына
себеп болады.
Педагогикада әр кезеңде де мінез-құлқындағы ауытқушылықтарды түзету
және кемшіліктерден ... үшін ... ... және қайта тәрбиелеу
тенденциялары болған.
Ерте кездегі ... тек қана ... ғана ... ... ... бойында рухани идеалдар мен сенімдердің
қалыптасуын қамтамасыз ету ... ... ... ... рухани,
имандылық және физикалық жағынан жан – жақты қамтылуы үшін ... ... ... ... ... ... тәжірибесі және оны
республиканың басқа ... ... ... ... ... ... үшін тиімді болар еді, сонымен қатар қажетсіз
әрекеттерден арылуға көмектеседі. Дәл осындай ... ... ... ... ... ... ... “жатсыну” сезімін әлсіретеді.
Антиәлеуметтік және әлеуметтік қатерлі әрекеттерден арылу үшін ... жаңа ... ... ... ... ... тұру керек.
Алдын - алу шаралары тек көмекші роль атқаруы мүмкін және сонымен қатар
нақты ... ... Ең ... – бұл ... ... мен ... ... қатар мекемелер мен ... даму ... бір ... ... ... құқық бұзушылықтың
кешенді жоспары ретінде жан – жақты таралған жұмыс түрі. Мінез – құлықтың
нормадан ... ... ... ... болып ең бірінші адамның
тұлға болып қалыптасатын шағын ортасында яғни отбасында, ... ... ... ... ... қарастырылуы қажет. Қоғамдағы күрделі процестер
жасөспірімдердің қоғамдағы өз орнын ... ... даму ... ... ... ... ішінен өзіне, өзінің жағдайына,
нақты әлеуметтік ... ... ... ... күйзелістерді
тудырады және өздері түскен осы жағдайдан шығудың жолын табуға итермелейді.
Көбі ... ... ... ... ... ... ... әрекеттермен
айналысады. Қазіргі кезде көптеген жастарды базардағы жолдардан ... Онда олар ... алу және ... ... ... ... әрекеттермен
айналысады және ешқайсысы ешқандай жолмен жазаланбайды. Келесі жағынан
қарастыратын ... онда ... ... ... ... сферадағы әрекеттерге қосылуын көрсететін агрессивтілік
байқалады. Көңіл – ... ... ... ... сезімнің
тұрақсыздығы, еріктің дамымағандығы – бұл ... ... ... мен қыздардың мінез – құлқына әсер ететін негізгі
белгілер.
Жасөспірімдердің ... ... аяқ асты ... болмайды, ол
ақырындап дамиды. Яғни қоғам девиантты мінез-құлықты баламен ол ең ... ... ... яғни ол ең ... ... қайшы әрекет жасағанда ғана
кездеседі. Девиантты мінез-құлықтың белгілі диагностикалық көрсеткіші
ретінде зерттеушілер ... ... ... ... ... ... көрсетеді:
- өмірлік жоспарға дұрыс бағытының және кәсіби ынтасының жоқтығы;
- оқу әрекетіне деген қарым – ... ... және ... ... ... адекватты емес қарым-қатынас;
- қоршаған ортаның әрекетін моралдық нормаға сәйкес және критикалық
бағалай алу қабілетінің ... ... ... дағдыларына өзіндік анализ жасаудың жоқтығы;
- жағымсыз әсерге деген бейімділік, қиындықтардың алдындағы әлсіздігі;
- ... ... ... ... ... ... ... басқа да жат әрекеттерге деген қызығушылығы (ішімдікке, нашақорлыққа,
темекіге т.б). Осы ... ... ... ... ... ... бір ден-бір себеп болады.
Таблица 1. Жасөспірімдердің кері кетуінің себептері
|I- |ата-аналардың педагогикалық және ... ... ... ... қолайсыздық (ұрыс-керіс, анайылық, ата-аналардың мәдениет|
| |деңгейінің төмендігі); |
| ... ... ... мен ... нақты ұйымдастырылмауы, |
| |тұрмыста баланың қадағаланбауы; |
| ... ... ... ... ... |
| ... деген қарым-қатынастың дұрыс еместігі (бала тұлғасын басу, |
| |физикалық жазалау, шектен тыс еркелету, шектен тыс ... ... |
| ... ... ... баланы дайындауда оған оқуға көмектесу |
| ... ... ... ... ... тарапынан баланы, оның отбасындағы тәрбие шарттарын дұрыс ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... және рухани |
| |дамытудағы жеке дара жұмыстардың әлсіздігі; |
| ... ... мен ... ... болатын әдістердің |
| |игерілмеуі; |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... қалыптастырудың дұрыс басқарылмауы; |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... және мектептің өзара байланысының жүйесіздігі. ... ... ... ... ... ... ... қоршаған |
|- |ортаны қабылдаудағы әлсіздік): ... |
| ... ... |
| ... мен қарым-қатынасындағы білім, білік және дағдылардың |
| |жетіспеушілігі; |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тұрақты ресми түрде ... және ... ... ... ... ... әрекетінің топтық
формасы ретіндегі әлеуметтік көрініс деп қарастыру керек.
2.Әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... оның ... ... көрсетуге болады:
- нәтижесінде қайта әлеуметтену болатын қоғамдық тәртіп пен теңдіктің
бұзылуы;
- индивид пен ... ... ... әлсіреуі;
- қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық жағдайдың кедейленушілікке, отбасылық
байланыстың құлдырауына, ... да ... ... әкеп ... ... тигізетін қатерінің деңгейіне, әлеуметтік топтар
мен жеке адамдардың қызығушылықтарын, сонымен қатар әлеуметтік ... ... ... ... ... келесі түрлерін бөліп
көрсетуге болады:
- тек қана өзінің тұлғасына ғана әсер ететін және ... ... ... нормаға сәйкес келмейтін мінез-құлық түрі (фанатизм, конформизм,
монохизм); асоциалды мінез-құлық яғни тұлғаның әлеуметтік ... ... ... ... суицид); құқыққа қарама қайшы мінез-құлық
(қылмыс жасаушылық және басқада құқық бұзушылықтар).
II. Девиантты мінез – ... ... ... жүргізілу
жолдары
2.1. Девиантты мінез – құлықтың ... – алу ... ... ... адамгершілік құндылықтарды игерту арқылы сындарлы тәрбие
беру – псхологиялық, педагогикалық және ... ... ... ... процесс. Ол процесс, жеткіншек ұрпақтың
бойына сапалы адамгершілік қадір-қасиеттерді сіңіруге бағытталған тәрбиелік
іс - әрекеттер барысында, ... ... ... орта ... ... жағымсыз, яғни девиантты мінез-құлықтан ... және ... ...... ... ... талап етеді.
Девиантты мінез-құлық – бұл балалар мен ... ... ... ... әкеп ... ... бұзушылықтарды үнемі жасауы,
оқудан, жұмыстан қасақана ... ... ... балаларды оқыту –
тәрбиелеу ұйымдарынан үнемі кетіп қалуы, сондай-ақ ... ... ... ... ... бар, қоғамдық қауіпті әрекеттер
жасауы.
Демек жасөспірімдердің бойын девиантты мінез – ... ... ... ... ... ... келе жатқан рухани жаңа құндылық
бағдарларды, соның ішінде ... ең ... ... ... моральдық және адамгершілік қадір – ... ... ... ... ... мен құқықтық нормалардың талаптарын
мүлтіксіз орындаушылықты қалыптастыру орта ... оқу- ... ... ... ... саналады.
Себебі қазіргі кезеңде қоғам өмірінің кейбір жақтарын қамтып отырған
әлеуметтік дағдарыс ... ... ... , ... ... ... ұшыраған бұқара көпшілік), жасөспірімдер бойында моралдық
тұрғыдан терең күйзеліс сезімін тудырып, оларды ... ... ... ... арасында бұрын соңды болмаған ... ... ... ... ... ... жасаушылық, ішімдікке
салынушылық пен жезөкшелік кең етек ... ... ішкі ... жергілікті бөлімшелері тарапынан жинақталып, сұрыпталған
мәліметтерді екшелеп қарасақ, кәмелетке толмағандар тарапынан соңғы жылдары
жасалған қылмыс пен заң ... өте ... ... әр ... ... ... ... 2005 жылы Республика бойынша 135151 қылмыс жасалса,
оның 6563 - ін ... ... ... лицей оқушылары болып отыр.
Көптеген мысалдарға жүгінсек жасы кәмелетке ... ... ... көп ... ... ... ... спирттік
ішімдіктеріне салынуы және есірткіге әуестіктері болып отыр.
Жасөспірімдердің жан дүниесі ... ... ... ... ... әрекеттерін, ақпарат құралдардан (теледидар, түрлі – ... ... т.б) ... ... тез ... ... көреді. Міне,
сондықтан да лас ақпарат көздері мен телехабарларда үнемі ... ... ... жағымсыз мәліметтер жастардың нәзік ... ... ... пен ... ұрығын себуде, социолог Э.Дюркгеймнің
тілімен айтқанда “тобырлық тұрпайылыққа” айналдыруда. Кешегі күні, ... ... одақ ... ... немесе аймақ пен облыс, немесе
аудан мен ауыл шеңберінде болған кез – ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар ашу – ызалы ... ... ... ... ... пікірден қаймыққан құқық қорғау органдары
қызметкерлері әлгі ... тез ... ... жан – ... іздестіру
жұмыстарын жандандырып жіберетін.
Ал, бұл күндері қанша ауыр қылмыстар жасалып, ол қоғамдық ... ... ... ... ...... ... Өткен ғасырдың ... бір ... ... ... да, қоғамдық, әсіресе, айқай – шулы әрекеттерімен
түнгі ... ... үшін ... жиі – жиі ... ... ... “жылтырбастылар”, “мотоциклистер”
сияқты бейресми топтардың жөн – жосықсыз қылықтары баспасөз беттерінде
әртүрлі ... ... олар ... белгілі бір қоғамдық пікірді
қалыптастырып жататын. Яғни ... ... үйір ... ...... тұлға ретінде қалыптасу мәселелері көпшілікті ... Көп ... ... ... жолға түсіп кетпеулеріне ат
салысатын.
Қоғамдық тәртіптен ауытқушылық ... жат ... ... Ал, ... ... сезімге жат, жаман пиғыл, жаман ниет
адамдар арасында жиі кездесіп, әлеуметтік құбылысқа айналуда. ...... ... ... қоғамдық құрылысқа, қандай да болмасын
меншікке, азаматтардың жеке басына, саяси, ... ... және ... мен ... ... ... қоғамға қауіпті іс ... ... – ақ ... ... ... құқықтық тәртіпке қиянат
жасайтын қоғамға ... іс - ... Осы ... алып ... қылмыс –
қылмыскердің саналы әрекеті, яғни еркін әрекеті, алға қойған мақсатын ... ... үшін ... бір ... ... оны іске ... ... әзірлеп, жоспар түзіп, қиянатты іс – қимыл ... ... ... ... ... ... ... талдағанымызда, жастары өте төмен, тіпті жас
балалардың қылмыстық істерге араласуы алаңдатушылық ... ... ... ... жасаушылардың жасы жасарып келе жатыр. Қыз ... ... ... күрт өсіп ... ... жасөспірімдер арасында қылмыстық
жауапқа тартылғандары 13% ке ... Қ.Р. ... ... ... ... ... насихат бөлімі Шымкент қаласында қылмыстық топтарға
қатысушы немесе оларға ... ... ... ... жүргізген.
Зерттеу сауалнама, интервью, салыстырмалы талдаулар сияқты тәсілдер
арқылы өткізген. Бұл зерттеудің ... ... ... оңтүстік аймағында заң бұзушы жасөспірімдер 1,5% ұрлықты апиын
шегіп алып ... ... ... ... 2/3 ... ... ... жасап жауапқа тартылған жас қылмыскерлердің 39,6 % бір рет ... ... ... ... яғни 1/3 – і ... ... рет
қылмыс жасап үлгерген. Егер бір аптада 3 – 4 ұрлық жасалса, оның ... ... ... шығады. Ал, бір айда 8 – 9 ұрлық жасалса, ... ... ... ... ... келеді, ал 3 айда 10 ұрлық ... 20,7% ... ... ... ... ... ... 40% дене құрылымдары мығым, күшті, шымыр содырлар болып
келсе, 20% қылмыстық ... ... ... 17% қару ... ... ... ұрлық жасарда оның орындалу жоспарын дұрыс құруға ұста болып келеді.
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... жасалып жатқан қылмыстық әрекеттердің ішкі түрткілік ... ... ... ... ... ... Сауалнама
сұрақтары жасөспірімдер көп жүретін дискотека, клубтар, кафе – ... ... 345 ... ... алынған. Олардың 38 %
қыздар, 62% ер балалар. Олардың 31% ... ... 25% ... ... не оқымайды, не жұмыс істемейді, 10% колледж оқушылары,
28% жоғарғы оқу ... ... ... әр ... уақытша жұмыс
істейтін жастар, ... ... ... ... ... ...... пікірлер көп. Сауалнамаға
жауап қайтарғандардың ақшаның қайдан келетініне мән бермей, әйтеуір болса
болды дейтіндері – 44% ... ... ... адамгершілікті өз
пікірлеріне, аз да болса арқау еткендер, “өзіңе ыңғайсыз жағдайды екінші
адамға ... ... 41% ... ... ... ... өз қалауынша өмір
сүруге тиіс” – деген пікірді мансұқ тұтқандар 39 % дауыс жинақтаған. ... ... ... ... қол ... мүмкін емес” деп
есептейтін қол күші ... ... ... қанағат тұтқан (33%), ішімдік
ішу өмірдің ең ... деп ... ... ... қалды (28 % ). Тұтас
алғанда барлық сұралғандардың 17% ... білу және ... өз ... үшін қажет деген пікір ұстанып, сезімін білдірген. 31% ... ... ... ал 47% ... пен заң талаптарын
орындауға ... ... ... ... ... ... ... істеген залалды істері үшін жауап беруі ... де ... ... ... 44% ... ... ... аз
– маз хабардармыз десе, 38% ешнәрсе білмейміз деп жауап қайтарған.
Тұтас алғанда сауалнама сұрағына жауап бергендердің 39% кез – ... істі ... ... ... білдірсе, 21% ондай қылықтардан
бас тарту керек деп есептейді, ал қалған 35% қылмыстық ... ... ... ... ... ... залалды заттар қолдандың ба? –
деген ... ... ... 35% ... деп жауап берсе, қолданғандары
туралы сұралғандардың 60% мойындаған.
Сауалнама сұрақтарына ... ... ... отырғанымыздай
ішімдік ішуге немесе есірткі шегуге үйір жасөспірімдер қылмыс жасауға бір
табан болса да жақын тұрады. ... ... ... ... ... ... ... өз құрбы – құрдастарының арасында зорлық – зомбылық
жасауға әзір тұратындықтары. Сауалнама сұрағына жауап бергендердің 33% - ... ... ... кезде күш көрсетпей ешнәрсеге қол жеткізу мүмкін
емес болса, сұралғандардың 14% ... ... ... ... ... Мысалы, сұралғандардың ішінен “Топтың ... болу үшін ... ... ?” - ... ... 42% ... ... алу керек десе, 53%
өз артықшылығымен, ал 20% ... ... ... Өз ... ... ... қайтаруға сұралғандардың 45% дайын тұрса, 12%
байқамаған сыңай таныту керек дейді, 16% ... ... ... ... түсінбесе, күш қолдануға мәжбүр боламын деген жауаптар берген.
Жасаған қылмысына орай қылмыстық жауапқа тартылған жасөспірімдердің
жас ерекшеліктірі төмендегідей ... ... 14 – ... - 11%, ... - 7%, 16 – 17 ... - 42%, ... 14 жасар балалар
қылмысты топтасып жасайды.
Зерттеуге ... жас ... ... ... ... 29,4% ... ... итермелеуде. Жалаң еліктеушілік
қасиеттер баспасөзде, теледидарда, бейнефильмдерде наркомандар ... мен ... көп ... ... ... респонденттердің 15,3% мойындаса, 22,5% модадан қалмас үшін үйрендік
деген, 25% ... ... ... ... күн ... барып жүріп үйір болғандарын мойындаса, 17% - аулада үйір
болған, 8% ... ... ... Ең ... ... үшін апиынға үйірлік өмірлік мәнге ... ... ... шегілген жердің бәрінде қылмыс жасалатыны сөзсіз.
Алынған мәліметтер жасөспірімдер арасында кеңінен тараған қылмыстық
істердің, ... ... ...... бұзақылықтың, күш
көрсетулердің, жезөкшеліктің, т.с.с. пайда болуы мен ... ... ... береді.
Сонымен бірге, бұл көрсеткіштер жасөспірімдер тәлім – тәрбиесі мен
олардың қоршаған өмірдегі әлеуметтік ... ... ... ... ... Бұл мәселенің өзектілігі, оны ... ... 1997 ... елбасымыздың Н.Ә.Назарбаевтің “Қазақстан 2030 барлық
қазақстандықтардың өсіп - ... ... және әл – ... атты ... ... ... ... ішінде әсресе, өсіп келе
жатқан жас ұрпақ тәрбиесі, оларды салауатты өмір ... ... іс – ... ... ... деп нақтылаған және бұл іс –
шаралардың:
- нашақорлық пен наркобизнеске қарсы ... ... мен ... ... қысқарту;
- әйел мен баланың денсаулығын жақсарту сияқты негізгі ... ... ... ... ... әр ... мектеп оқушылары арасында
орын алып отырған ... ... мен ... ...... ауыздықтауды, мектептегі тәрбие іс – шаралары мен ... ... ... ... сай, ұлттық және жалпыадамзаттық
адамгершілік ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін дәрежеде болуын талап етеді.
Жоғарыда талданған статистикалық зерттеу мәліметінің қорытындысы,
біздің ... ... ... жүргізілетін педагогикалық зерттеу
жұмысымыздың стратегиясын, әдіс – тәсілдерін анықтап ... ... ... ... әдіс – ... қолданылды:
1. оқушының тақырып мазмұны бойынша өз бетінше және ... ... ... ... ... ... әдістер;
2. оқушылардың логикалық жүйелі ойлауына ықпал ететін тапсырмалар
арқылы, тақырып ... ... ... құндылық нысандарын
таңдауға, талдауға үйрететін әдістер;
3. адамгершілік құндылықтарды қамтитын түрлі тәлім тәрбиелік нысандардың
мәнін, маңызын ... ... және ... ... ... ... ... сыныптан тыс тәрбие ұжымдары мен
тікелей байланысқа ... іс – ... ... ... қолдану көзделді.
Жүргізілген зерттеу жұмыстары “Оқушылар арасында девиантты мінез –
құлықты ... туу ... және даму ... атты ... ... ... ... 8 сұрақты қамтитын сауалнама ... ... ... бірі ... ... ... ең алдымен бүгінгі таңда оқушылар арасында орын ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқушының
зерттеу проблемаларына, оны шешуге деген көзқарастарын білу, олардың
адамгершілік ... ... ... ... ... зерттеу
нәтижелері арқылы Қ.А.Яссауи атындағы 123 мектептің ... ... ... ... ... ... нәтижелері төмендегідей:
“Оқушылардың арасында әртүрлі жағымсыз, керітартпа әдеттердің көбейіп
кетуінің басты себебі ...... ... ... ... ... ... ауыртпалықтары, жұмыссыздық, жоқшылық, ... ... ... ... 25% ... ... күрделі
проблемаларға жөн сілтеген, 28% ... ... ... ... ... ал 17% өмір қиыншылығынан деп көрсеткен.
“Осы керітартпа әдеттердің қоғамымызда қалыптасқан ... ... ... ... ... кері ... ... ма?” – деген сұраққа
88% “иә, әрине болады”, деп жауап берсе, 12% “орта ... кері ... ... деген пікір білдірген.
Жасөспірімдер мен балалар арасындағы ішімдікке әуестікті жою ... ... ... ... деп ...... сұраққа сұралғандардың
65% алкогольдік ішімдіктерді өндіруге және сатуға тыйым салу қажет; 15% оны
жою мүмкүн ... 10% ... ... ... 10% ... беруге қиналамын
дегн жауаптар қайтарған.
Осы сұраққа жауапты өз ... ... ... ... ... ... ... жан – жақты азғындап
кетуге итермелейді.Сондықтан алкоголь ішімдіктерді ... ... ... ... тыйым салу және оны жарнамаламау керек. ... тек ... ... ... баспасөзде үнемі жариялап отыру
қажет. Сонда ғана бұл кеселге қарсы қоғамдық пікір ...... ... арасында нашаға әуестенушілік жиі байқалады ма? – деген
сауалнама сұрағына төмендегідей жауаптар ... ... ... жиі ... 50% ... көп ... бермейді”, 25% “мүлдем
байқамаймыз” деп ... ... ... Ал, осы ... ... аз ... орын алып ... нашақорлыққа қарсы күресті қалай жүргізген ... еді? ... ... сұралғандардың 65% қарсы күрес ... ... ... ... ... деп ... ... 25% тек құқықтық жолмен
жүргізілгені дұрыс деген, ал 10% медициналық тұрғыдан емдеу арқылы ... ... ... ... Ал ... ... бұл ... оған
қарсы барлық шараларды қолдана отырып, көзін мүлдем жойған ... ... ... ... орын алып ... жағымсыз қылықтардың қатарына
кісінің өзіне - өзі қол жұмсауы, өзін - өзі ... ... жиі ... біреулер болған өмірдегі сәтсіздіктер, қысқа жіптің күрмеуге келмеуі,
жоқшылық, кедейшілік, жұмыссыздық, ... ... ... отыр деп ... Бұл жайында оқушы жастар мен сұралған ұстаздар мен тәрбиешілер де
өз пікірлерін білдірген. Олардың 90% ... ... ... ... бұл ... байланыстыра қарастырса, тек 10% ғана жүйке ауруы
себепші деген ой айтқан. Әрине қазіргі таңда өзіне - өзі қол ... ... өзін ... себеп болатын фактілер көп. Әсіресе дамушы ... ... ... ... ... ... алмай өзіне - өзі қол
жұмсайтындар баршылық. ... бұл ... ... ... ... ішінде, әсіресе жастар арасында жиі ұшырасатындығы жанға батады.
“Қыздардың темекі шегуге үйірлігін керітартпа әдет ретінде санайсыз ба?
... ... ... ... (100% ) “иә, ... деп ... ... арасында жезөкшеліктің көбеюін қалай түсіндіресіз? – деген
сұраққа сұралғандардың 55% жұмыссыздық пен ... ... ... ... 10% ... табудың оңай жолы деп көрсеткен. Дамушы елдерде
жезөкшеліктің көптеп етек жаюы ... дерт ... ... сабаққа қатысуға, оқуға, өнерге енжарлығын жағымсыз
мінез – құлық санатына жатқызасыз ба? – ... ... ... ... жатқызамыз”; 43% “жоқ жатқыза алмаймыз” деген ... ... ... ... зерттеу нәтижелерін талдай
салыстырмалы түрде негіздей отырып мынадай қорытынды жасауға болады.
1. ... ... ... ... ... көріп
отырғанымыздай моральдық және адамгершілік қадір – ... ... ... ... ... мен ... ... белден басып
қайсыбір жасөспірім оқушылар тарапынан жасалып ... ... ... ... орын алып ... ... ... пен әлеуметтік
дағдарыстың жемісі.
2. Алынған мәліметтер жасөспірімдердің арасындағы қылмыстың алдын ... ... ... ... ... адамгершілік құндылықтар негізінде
этникалық, құқықтық ... ... баса ... ... ... ал іс –
шараларды 11 – 12 жастан бастап мақсатты түрде жүргізудің ... Осы жас ... ... ... ... ... бастайды. Бұл мақсатта арнайы оқу құралдарын шығарып насихаттау
жұмыстарымен барлық мемлекеттік және мемлекеттік емес білім, тәрбие, ... ... ... ... айналысуы шарт.
3. Сонымен қатар ірі елді мекендерде, әсіресе ауылда тұратын кәмелетке
толмағандарды мектептен тыс ... ... ... кезінде уақытша еңбекпен
қамту мәселесі де өз ... ... ... Бұл ... бір ... ... ... балаларды жұмыспен қамтимын деген
шаруашылық субъектілеріне нақты салық жеңілдіктерін ... ... ... өсіп келе ... ... ... ... ерік – жігері
төмен бөлігінің көңіл – күйі мен сана – ... кері ... ... оларды
жағымсыз қылықтар жасауға итермелейтін факторлар көп. Олардың жасөспірімдер
мен жастардың девиантты ...... ... ... ... ететінін, қоғамдық талаптар негізінде асқақты ... ... ... ... ... ... ... біз осы жағымсыз әдеттер мен
қылықтардың ... ... кең ... ғана
анықтауға тырыстық. Ал, енді ... ... ... ... ... ... ерлікке бағалап,
олардың сондай жағымсыз қылықтарды ... ... ... ... ... ақпарат көздері, мемлекеттік емес ...... ... арналған басылымдар, лас бейнефильмдер мен қылмыстық
мазмұндағы кинофильмдер көрсетіп, тек жарнама жасау ... ... ... ... ұрпақтың адамгершілік тәрбиесіне ұлттық болмысымызға тән тәлім –
тәрбиелік құндылықтарды игеруіне мүмкүндік жасайтын балалардың ... ... ... ... ... сапалы бағдарламалардың
ақпарат көздерінен орын алуы тиіс деп ... ... ... ... міндеттерін негізге ала отырып 123
мектепте “Қоғамдағы жат қылықтардан арылту” атты ... ... ... ... ... алуды жөн көрдік.
Тәрбие сағатының мақсаты: оқушыға қоғамдағы күннен – күнге көбейіп
келе жатқан жат ... адам ... мен ... ... ... кері
әсері туралы мәліметтердің негізін аша ... ... ... аулақ болуға баулу, адамгершілік құндылықтардың маңызын
тереңдете ... ... ... ...... оны ... ... мектепте, бейресми балалар ұжымында, басқалармен, соның ішінде
ұстаздарымен, сыныптас құрбыларымен қарым – қатынаста, әр ... ... ... сапада көрініс береді. Міне, сол бірде жағымды, бірде жағымсыз
қасиеттердің ара жігін аша ... ... ... ... моральдық
санасын, мінез – құлық ... ... ... ... ... жалпыадамзаттық адамгершілік құндылықтардың негізінде
әлеуметтендірудің маңыздылығын, тәрбие нысандарын, ... ... ... ... іс – ... ... ... белгіленген.
Эксперименттік жұмыстардың қиындық туғызған мәселелері, аралық тексеру
нәтижелерін талқылап, қорытындыларды жинақтап отырдық. ... іс ... ... ... ... ... мақсатында,
экспериментпен қамтылған сыныптардың ... ... ... сұрақ – жауаптық әңгімелесу, пікір – таластар өткізіліп тұрды.
Бұл іс–шаралар барысы төмендегідей мазмұндағы мәселелерді ... ... ... ... ...... тәртібінің жағымды, жағымсыз белгілерін,
олардың оқушылардың өз бойында көрініс табуының ... ... ... ... ... ... білу деңгейлерін;
- еліміздің өркениетті дамуын қамтамасыз етуде, ... ... ... ... ... ... ... түсіне білу мектеп
өмірімен байланыстыра пайымдау деңгейлерін;
- ұлттық рухани, мәдени, адамгершілк құндылықтардың мазмұнын танып ... ... ... “Девиантты мінез – құлық” түсінігінің мәні негізінде ... ... ... ортамен түрлі салада (экономикалық, мәдени ... ... ... ... ... т.б.) ...... қажеттігін түсіне білу сапасын тексеру.
Көпшілік оқушылар жауаптарының мәнінен, тәжірибе ... ... ... ... тәрбиелік іс – шаралардың мақсатты
жоспарлануы, ондағы мазмұнның белгілі мәндегі тәрбие міндеттерін ... ... ... ... ... ... игеруі тиіс
тәлімдік білім мәселелерінің айқындалуы, олардың экспериментке ... ... ... өскенін аңғардық
Шағын топпен “лабораториялық” мәнде жүргізілген бұл сұрақ – ... ... ... ... қарай ойлана, саналы түрде талдау
арқылы жауап беруге жетеледік. Олар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... танымдық сезімдердің ашық көрініс
тапқанын байқалды. Бұл құбылыс ... ... ... ... ... ... жұмысын өткізуде, оқушыларға тікелей мазмұнды, мәнді
ғана қабылдату немесе ойдың, құбылыстың сыртқы пішінін ... ... ... сол ... – мәнінің құрылу себеп – ... ... ... ... ... ... аса көңіл бөлу ... ... ... ... сапалардың қалыптасу кезіндегі жасөспірімдердің бойындағы
девиантты мінез – құлықтың алдын – алу жолдары.
Девианттылық тұтасымен алғанда ... ...... ... ... ... ... жат мінез – құлықтармен күресу мәселесі
жас мемлекетіміздің алдында тұрған ... ... ... табылады.
Зерттеушілердің мақсаты – қоғамды уландырып ... осы ... ... ұсыныстарын жасау, оның себептерін бөліп көрсету.
Өткен ғасырдың көптеген ойшылдары қылмыскердің қара түнек бойынан
жақсы бір ... ... ... ... ол ... адам ... еді ... өзінің еңбектерінде адамның діни – этикалық мүмкүндіктерін жаңа
идеяларды мәдени ... ... және ... ... ... ... ... орнын руханилық пен
шынайылық идеалдары толықтырады.
Яғни девианттылық бұл бұрыннан келе жатқан ... бір ... ... қоғамда да түп – тамырымен жойып тастай алмаған. Бірақ оның өсу
деңгейін минималды ... ... ... және қалыпты деңгейде ұстап
тұрудың нақты тапсырмаларын анықтап алуымыз керек. Яғни жасөспірімдердің
мінез – ... ... ... ... ... ... мен ... бекітілген жалпы мемлекеттік программа өңделуі және
қабылдануы тиіс.
Девиантты мінез – ... ... ... ... жұмыстар жүйесінің екі бағыты қарастырылды:
1.Тұлға дамитын ортадағы материалдық жағдайды қамтамасыз ету ;
2.Жасөспірімдерді тәрбиелеу
Бұл екі бағыт өзара тығыз байланысты болғандықтан ... кең ... Рюле ... тек ... ... ғана әсер етіп ... сонымен
қатар оның моральдық тұрақтылығына да әсер ... ... ... және ... ... ... адам тұлғасын елестету өте
қиын. Материалдық жағынан қамтамасыз етілмеу адамдарды ессіздендіреді, ұят
деген сезімнің жоғалуына итермелейді, ар мен ... ... ... ... ... ... Антекер: “Кедей адамдар белгілі
себептерге байланысты ... ... ... болады” – деген.
Сонымен жоқшылық адамдағы адами қасиеттердің жоғалуына әкеп соғады.
Сондықтан материалдық жағдайды жақсарту ... ... ... қатар рухани
белгілерді де бөліп алып тастауға ... ... ... ... қазіргі жастардың ең бір кемшілігі олар алдына
саналы мақсат қойып және ... ... ... оған ... ... да ... және руханилық факторларды ... ... жөн. ... ...... ... ... бұл
екеуін бөліп қолданған жағдайда күрделі нәтижеге алып келуі мүмкін. Ал оның
тәрбиесіне келетін ... ...... және ... ынталандыру
әлеуметтендірумен басқарылатын процесс қарастырылады.
Жасөспірімдерді тәрбиелеу процесінде өзінің әрбір іс - ... ... ... өзін - өзі ... ... өңделеді.
С.Ф.Анисимованың пікірінше “Жас ұрпақты жақын ... ... ... ... адамына қиянат жасағандағы ұят ... ... ... ... ... ... суды, бекітілген өзенді көргенде сондай
күйзеліс сезімінде ... етіп ... ... тек оқу ... ғана емес, сонымен қатар басқа
мекемелерде де ... ... ... ... көп ... ... ... жат қылықтарды өзі мүше ... ... ... ... ары таза ... ... девиантты мінез – құлықты
жасөспірімдерді уақытында ажыратып алуға болады. Ал ондағы жақсы ... көп ... онда ... ... ... өзінің “Преступление и кара”, “Подвиг и награда” деген
еңбектерінде дәлелдемелерге ... ... ... ... ... ...
құлықтың қажетті емес шаблондары бір уақыттың ішінде көп адамдарды қамти
отырып терең және кең көлемде ... ... ... ... акті ... ... дамиды. Тарихтың дәлелдеуі бойынша
олар көп жағдайда ... және ... ... ... ... ... ... ауысуының жылдамдығының өсуіне ... ... ... ... үлгере алмайды. Өзгерудің
жылдамдығына байланысты жат ... ... ... импульстарын жасауға
мүмкүндік болмай қалады. Уақыт өте келе бұл импульстар әлсірей береді және
соңында тіпті жойылып та ... ... . Осы ... ... ... ... негативті көріністерді толығымен жою ... емес ... . ... – кім ... ... ... жоюға мақсат қойса,
осының өзі алға ... ... ... ... Дәл осы жағымсыз жақтар
күресуді тудыра отырып, тарихта қалатын қозғалыс тудырады.
Сонымен девиантты мінез – ... ... ... және құндылық
бағыттары түзелмейінше өмір сүреді. Әрбір адамның құндылығы қаншалықты
барлығында емес, сол адамның ... ... ... ... Діни ... ... ... байланысты және
патриоттық идеалдың қалыптасуына байланысты қазіргі ... ... ... Ол ... ... және осы тығырықты жағдайға
байланысты барлық рухани емес және ... ... ... ... ... мемлекетте девиантты мінез – құлықтың деңгейі жоғары
дәрежеде, ал кейбір мемлекеттерде оның ... ... ... дәрежеде
деген сұрақ туындайды. Біріншіге Қазақстан, Россия т.б ... ... ...... Швейцария, Япония т. б мемлекеттер жатады . Мұның
түпкі себептері екінші мемлекеттер қалыптасу жолында ... ... ... жеңе ... . Олар бұл мәселені қалай шешті?
Біріншіден Япондықтардың тәжірибелерін қарастырып ... ... ... ... ...... ... әсер ету жүйесі өте
қызықты. Қызықты өйткені олар девиантты мінез – құлықпен жұмыс ... ... ... дәрежеге дейін жеткізді десе де болады. Олардың
девиатты мінез – ... әсер ету ... бір ... ... егер де ... ...... жасөспірімдерге қылмыстық
іс қозғамай - ақ әсер етуге болатындай күйді сезсе, онда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жасөспірімге жаза ... ... ... бас ... ... ең ... жылдарын
тағайындайды. Ең көп таралған жазалардың бірі штраф төлеу болып табылады.
Девиантты мінез – ... іс - ... ... жүйеде әсер етудің
келесі фундаменталды факторлар арқылы анықталды :
- дәстүрді ұстанушылық , нақты қалыптасқан ...... ... ... ... дайындықтары ;
- некедегі адамдардың ажырасу деңгейінің төмендігі ;
- ... ... ... аз, халықтың жұмыс алуға деген құқықтары
және әлеуметтік статустары қамтамасыз етілген.
Ал, Швейцарияға ... ... онда ... ... ... ... ... мінез – құлықтың төмен болуының ... ... :
- ... ... ... және оның адамдардың қызығушылығына
бағытталуы ;
- ... ... ... ... ... еңбекпен көп айналыспайды,
осыдан мемлекетте жастар арасындағы қылмыстың ... ... ;
- ... тәрбие жан – жақты қамтамасыз етілген, оқушыларға көптеген
тыйымдар салынған, сонымен қатар мұғалім онда үлкен әлеуметтік ... ... ... бұл ... ... ... ... жастар арасында
жұмыссыздық көп емес.
Егер осы жоғарыда аталғандармен девиантты мінез – құлықтың ... ... ... ... бұзушылыққа әкелетін себептермен
салыстырсақ, онда Қазақстандықтардың ... ... ... ... жартысынан көбін әйелдер мен жастар құрайды, сонымен қатар
республикамызда жұмыссыздық күннен – күнге жасарып келе жатыр.
Осының ... және ... да ... ... ... девиантты мінез – құлықтың өсуіне жанама әсерлерін тигізеді .
Девиантты мінез – құлықтан жасөспірімдерді арылту үшін ата – ... ... ... үш бағытты ескерген жөн:
1. Отбасындағы бала тәрбиесіне өзгертулер енгізу.
- ата – ананың педагогикалық, психологииялық ... ... ...... мәдениетін көтеру;
- отбасында тәрбиеленуші жағдайды туғызу;
- ата – анаға баланың бойындағы кері сапаларды жоюға және ... ... жеке ... ... бала үшін нақты тәртіптің ұйымдастырылуын бақылау, ... ... ... ... ... әрекетін (ойын, еңбек, шығармашылық, қоршаған ортаны
тану), оның отбасы қарым – ... ... ... ... және ... беру ... жан – жақты ету.
- педагогикалық процестегі ... мен ата – ... ... ... ... мен ... беру ... іске асырылуы;
- оқушылар арасындағы тұлғааралық қарым – қатынасты адамгершілікті ету,
баланың өзін эмоционалды жақсы ... үшін ... ... ... ... ... ... көмектесу.
- балаға қажетті психологиялық көмек көрсету;
- интеллектуалды, рухани, эмоционалды – еріктік саласындағы кемшіліктерді
жою үшін индивидуалды жұмыстар жүргізу;
- ... ... ... мен ... ... ... ... араластыру;
- баланың мектеп бағдарламасын меңгерудегі жетістіктерін ұйымдастыру;
- жетістіктер мотивациясын қалыптастырудағы жұмыстар.
Заңды ... ... ... ... ... дер кезінде шара
қолданбаса, оның тағы да қылмыс жасап, теріс ... ... де ... ... не істеу керек? Барлық жағдайда қылмыскерді жазалап, бас
бостандығынан айыру керек пе? Жоқ. ... ... ... ... ... ... ... – мәжбүр етудің бір түрі .
А.С.Макаренко : “Менің мынаған ... ... - деп ... ол, ... ... ... жазаламай қалуға қақысы жоқ . Жазалау – бұл
құқықтық шара ғана емес , ... ... ... те. ... да басқа шаралар
тәрізді табиғи қарапайым және логикалық ... шара ... ... ... ...... ... жұмыс істегенде
жазалау шарасын аса сақтықпен ... ... . ... ақыл - ... ... де құлағы үйреніп қалғанын және бойында оны қабылдауға қарсы өзінше
бір иммунитет ... ... есте ... ... ... бұл салада жан –
жақты ұйымдастырылған тәрбие қажет . ... ...... тәрбиелеу үшін ұйымшыл да тату ұжым қажет . “Берік
ұйымдасқан ... ... бала өте ... мерзім ішінде жарасымды әлеуметтік
байланысын қайта құрады”, - ... емес пе еді ... ... ... әлеуметтік педагогтар мен ... ...... ... ...... дұрыс қалыптастыру – ең қажетті
шарт “Білікті” ұстаз қандай “бұзылған” баламен де тіл тауып сөйлесе алады.
Девиантты ...... ... ... ... ... кеңейту, оны
мектептің қоғамдық өміріне тарту – қайта тәрбиелеудің ең ... ... ... ... мінез – құлықты жасөспірімге қоғамдық жұмыстар
жүктеу қажет.
Мектеп тәрбие жүйесіндегі девиантты мінез – ... ... алу ... ... ... ... құндылықтарды игерту негізінде, олардың
тұлғалық болмысының, санасы мен мінез – құлқының ... ... ... сай ... және ... ... ... қамтамасыз
ететін педагогикалық, психологиялық процесс .
Мектеп тәрбие жүйесіндегі адамгершілік ... ... ... ... :
1. ... бойында адамгершілік сананы қалыптастыруды;
2. адамгершілік сезімді тәрбиелеу және ... ... ...... біліктер мен дағдыларды тәрбиелеуді бұл
саладағы тәрбие жұмысының басты бағытын ... ... ... . ... ... зерттеушілер бұл процесс оқушылардың ... ... даму ... ... ... ... ... төмендегідей танымдық, ... ... шешу ... ... ... тиіс деген педагогикалық
нұсқауларды ұсынады. Олар:
- жеке ... ... ... ену ... ... ... қоғамдық өмірмен жан – жақты байланыста болатынын және
оған тәуелділігін, сондықтан қоғамдық ... ... ... – құлық
тәртібін үйлестірудің қажеттігін;
- адамгершілік мұраттармен, қоғамдық талаптармен, заңдылықтармен және
олардың ақылға ... ... ... ... ... ... көздеумен,
сенімдердің жүйесін жасаудың қажеттілігін ;
- тұрақты адамгершілік ... мен ... ... ... ... және жалпыадамзаттық адамгершілік құндылықтарды игерту және өз
тәжірибесінде ... білу ... ... ... ... оқушыларды қоғамдық пайдалы ... ... ... ... бағытталған сыныптан тыс үйірме жұмыстарын
тарту, сол ... ... ... ... үрдісінде пайдалануға
бағытталған іс – шаралардың, әсіресе ауыл мектептерінде жүзеге асырылмауы,
баланың ... бос ... ... өткізуіне әкеп соғады. Олардың
рухани, мәдени, эстетикалық, дүниетанымдық еңбектерінің мәні мен ... ... ... ... түсініктерінің қалыптасуына нұқсан
келтіреді. Нәтижесінде олардың бейресми ... ... ... ...... ... ... мүмкін.
Девиантты мінез – құлықтан арылтуда тек қана бақылау – шек қоюмен ... түп ... жою ... ... ... ... ... және т.с.с жат қылықтардан аластата отырып оларға осы ... мен ... өмір ... ... өзіне керектісін саналы
таңдауға мүмкүндік беру ... ... ... тәрбие жұмысын айтқанда оларда
біліктіліктің қалыптасуын, өзінің бос ... ... ... ... ... қалыптастыру, осы мәселелерге байланысты диспут ұйымдастыру
сияқты ... ... ... ... психологтар девиантты мінез – құлықты ... ... ... ... ... оның ... ... әлеміне сүйене
білу керек деген. С.Л.Рубинштейн өз ... ... – кім ... ... ... оның ... ... қасиеттерді іздестіру
керек, тым болмағанда ... ... Ең ... ... ... ... қажетті нәрсеге қарай бағыттау,
өзі таңдауға, шешім ... өзі үшін ... ... өзі ... өзін -
өзі тәрбиелеуге үйрету керек” – деген .
Орта мектептер мен мектептен тыс ... жат ... ... ... – алу ... ... деңгейде және әртүрлі мазмұнда іс ... ... ... ... ... ... кездесу т.б ) өтеді.
Өкінішке орай, мұндай шараларда жүйесіздік, мектеп жасындағы баланың жас
ерекшеліктері ескерілмей, тек ... ... ... ғана орын ... ... үлкенге сеніммен қарайтын жасөспірімдер үшін ерекше роль
атқарады, қауіпті қадамнан сақтандыратын ескертулердің жеткілікті болғаны
жөн. Егер жасөспірімдермен ... ... ... ... мұндай тәсілдің
тиімділігі жеткіліксіз, себебі баланың жасерекшелігіне сай, орта мектеп
сатысында ... ... ... ... ... ... ... және ұйғарымдарына кері мінез көрсетеді. Әсіресе, балаларды кінәлай
айтылған ескертулерге, сын мен ... ... ... ... жат ... ... бірнеше себебі бар. Олар
бір керемет ләззат алу үшін ... өз ... ... ... ... алдында беделінің басымдылығын, олардан едәуір ... және ... де ... ... ... үшін ... ... Олар үшін өз құрбылар тобындағы қарым – қатынас ерекше. Топқа ... ... олар ... іске өз ... ... тіге ... Жасөспірімдер – жоғары сынып оқушылары ... ... жаңа әсер ... ... ішкі ... ... жақтарын зерттеп
білуге ұмтылу үшін қолданады. Осы жат әрекеттерді қарым – ... ... ... ... ауырғанды басу, сонымен қатар, сенімнен
айырылған немесе жоғалтқан сәтте қарым – ... ... жеңу үшін ... біз ... жат ... ... ... себептерді
дұрыстап қарастырсақ, жат қылықтарға жасөспірімдердің жақындауы сезім
әлсіздігі, жанұямен немесе өз құрбыларымен ... ашу – ыза ... ...... ... ... өмір сүру ортасының
болмауы, өзін жұмсай алатын және дара ... ... ... ... ... талдай алуы, іс - ... ... ... және ... сезетін, ұжымға қатысты және
үлкендер қолдауына ие, жасөспірімдердің сеніміне лайық – ... ... ... ... ... бола алады, бұл жат қылықтардың зияны
туралы “жантүршігерлік” ақпараттардан гөрі ... ... ... жат ... ... ... ... – алу үшін ең
алдымен балалар мен жасөспірімдерді ішкі және өз ... ... мен ... шығуға көмектесетін өмірлік дағдыларды
қалыптастыруға бағытталғаны жөн. ... мен ... ... ... қабылдау дағдысын қалыптастыру, қарым – қатынас дағдыларын
жетілдіру, өз беделін кез – келген топта ... ... ... ... ... ... ... білім беру ұйымдары алдына мынадай мақсат ...... ... ... ... жас адамның өмірлік ұстанымдарын қалыптастыру
үшін қажетті ... ... ... жүйе жасау. Бұл жүйе есірткі қолдану,
спирттік ішімдік ішу, темекі шегу және басқа да жат ... ... ... ...... ... ... тәрбиелеуде
жауапкершілікті дамытуды басшылыққа алады.
Баланың тәрбиеленуі, білім алуы тек қана ... ... ... ғана
бағынуы мүмкін емес. Ол бала ертең өмір сүреді және бала жаңа ... ... ... қажет деген талаптан шығуы қажет .
Жасөспірімдерге әлеуметтік көмек көрсету өзіне көптеген бағыттарды
қосады. Біздің ойымызша оның ... ... ... ... ... жасөспірімдермен жұмыс әлеуметтік көмектің объектісі ретінде ;
- ... ... ... ... ... ата – аналарды , мектептен тыс
мекемелердегі тәрбиеленушілерді, білім беру ... ... т.б ... ) ;
- ... заман талабына сай балалардың өмір сүру ортасын қалыптастыру ;
Балалар мен жасөспірімдердің ... мен ...... ... ... үшін ... ... жасалу керек:
- жасөспірімдердің бос уақыттарын ұйымдастыру;
- оқушылардың жеке дара ерекшеліктері мен өзін - өзі ... ... ... және психологиялық қорғалуы;
- оқушылардың өздерінің құқықтары мен міндеттерін білуі;
- маскүнемдікке, ішімдікке, нашақорлыққа, қылмыстық ... ... ... тарапынан қатал жаза қолдану;
Осы жағдайдан шығудың ең тиімді жолы алдын алу ... ... және ... да ... беру ... әлеуметтік педагог пен
психологтарды көптеп араластыру. Шынында да ата – анасынан және басқа да
мамандардан күдерін ... ... ... ... ... балалармен жұмыс
істеп жүрген, мінез – құлқын түсіне ... адам ғана ... ... алады.
Сонымен қатар мектепте девиантты мінез – құлықтың алдын алу үшін оқу
процесінде ақпараттандырылуы қажет:
1. қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... маман арқылы ғана жүргізілуі керек;
2. ағартушылық жұмыстары бастауыш сыныптан бастап, оқу бітіргенге ... ... Осы ... ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық жағдайына әсер ететін)
девиантты мінез – құлық туралы нақты және ... ... ... ... ... ... адамдардың ерекшелігіне қарай берілуі ... , жасы және ... ... ата – ... мен ... да бала өмірінде үлкен беделге ие адамдар осы жат
қылықтардың алдын алумен және ақпараттандырумен айналысуы ... ... ... ... ... ... жылдарда байқалатын, девиантты мінез-құлықтың түрлі ... күрт ... ... алдында дезадаптивті жасөспірімдермен әлеуметтік
жұмыстың тәсілдері мен технологияларын іздестіру мәселесін алға ... ... ... ... бар ынта-күшті тек жасөспірімнің
реабилитациясына ғана емес, сонымен ... ... ... ...... яғни жеткіншектердің іс - әрекетіне жағымсыз әсер
ететін жағдайларды ... ... ... күні девиантты мінез – құлықты жасөспірімдермен жұмыс
тәжірибесінде екі ... кең өріс алды – ... ... ... – бұл жасөспірімдер мінез-құлқындағы түрлі әлеуметтік
ауытқулар тудыратын негізгі ... мен ... ... ... мемлекеттік, қоғамдық, әлеуметтік-медициналық, және
ұйымдастыру-тәрбиелік іс-шаралардың ... ... бұл ... және уақтылы қабылданған, мына мәселелерге ... ... ... ... жататын кәмелет жасқа толмаған жасөспірімдердің
психологиялық немесе әлеуметтік – мәдени жағдайларын ...... ... ... өмір ... және ... сақтау, қолдау;
- жасөспірімнің әлеуметтік маңызды мақсаи\тқа жетуге және оның ... ... ... ауытқулар түрлі себептерден пайда болады, сондықтан алдын –
алу шараларын бейтарапты; ... ... ... ауытқуларды
тудырушы жағдайлардың ...... ... ... ... ... оның нәтижесін қадағалаушы деп бөлуге болады.
Профилактикалық шаралардың тиімді болуының аса маңызды шарты, олардың
жасөспірімнің өзіндегі, және де ... ... ... ...... жою, ... ... жастардың жеке басындағы қиын мәселелерін
шешудегі өздерінің қажетті тәжірибе ... ... ... ... ... ... қойылған мақсатқа көмектесетін жаңа икемдерге
үйрету өте маңызды болып табылады.
Профилактикалық технологияларда концептуальды жоспар ... ... ... жағы ... Ол ... ... – құлқындағы
ауытқушылығы көп жағдайда әлеуметтік нормалардың әсері негізінде болады деп
көрсетеді. Көп жағдайда кәмелетке толмағандар сол ... ... ... жұмыстың негізгі бағыттары кәмелетке толмағандардың құқықтары,
міндеттері және ... ... ... беру ... Қоғам және мемлекет
осы жастағы жас ерекшелік топтағы әлеуметтік нормаларға ... өз ... ... керек. Мұндай міндеттерді жүзеге асыру
көздері немесе каналдарының қатарына БАҚ ... ... ... ... ... келген нақты жағдаяттарда қайталанбас жеке тұлғалық қасиеттер,
сапалар, мінез – ... ... ... ... Ол ... ... ең ... мінез – құлық мотиві мен де белгілі болады.
Бірақ та кез – ... ... ... ... ... ... нормадан ауытқушылықты анықтайтын фактілер болады. Кәмелетке
толмағандардың рухани өміріндегі ... және ... жан ... біле ... оған тек ... ғана ... ... эмоционалды, еріктік, рационалды рухани өміріне әсер ету
кезінде оның негізгі жағымды жағы оның ... ... ... ... ... ... қажет. Жасөспірімдік және жеткіншектік жаста
құқықтық және моральді нормалар негізінде қоршаған орта, қоғамдық ... ... ... ... қалыптасады. Осы нормаларды меңгерген
жасөспірім өзінің жағымсыз қылығын саналы түрде реттей ... ... ... және іс – ... ... ... ол қиын ... шығу жолдарын жақсы біле алу ... ... ... ... көре алады, сонымен қатар тағайындалған
қоғамдық ... ... ... ... ...... қызметтің іс-әрекет негізінде олар
девиантты жасөспірімдердің реабилитациялануына ... ... ... ... ... негізінде түсіндірілетін адаптациядан
айырмашалығы, реабилитация белсенділеу, қайтадан қалпына ... ... ... ... ... ... ал ... үрдісінде – оған бейімделу механизмі қолданылады.
Реабилитация – бұл жасөспірімдерді қоғамдағы белсенді өмірге ... ... ... ... ... мақсатында жинақталған іс –
шаралар жүйесі. Бұл үрдіс үздіксіз, яғни ... ... ... ... медициналық қызмет әрекетінде реабилитацияның барлық түрлері
қолданады: медициналық, психологиялық, әлеуметтік, ... ... Енді ... ... ... ... ... ағзасында зардап шеккен функциялардың
біртіндеп немесе толық қайта қалпына ... ... ... ... ... ... ол сонымен қатар девианты ...... ... ... алу ... жүргізіледі.
Әлеуметтік реабилитация – бұл әлеуметтік ортаға ... ... ... ... сонымен қатар белгілі себептермен
бұзылған өмірлік қабілеттерін қалпына келтіру болып ... - ... ... – бұл жеке ... ... белсенді өмірлік позицияларын қалпына келтіруге бағытталған тәрбиелік
сипаттағы шаралар жүйесі. Бұл реабилитация негізінде өзін - өзі ... ... ... ... ...... ережелері бойынша іскерлік
дағдыларды меңгерумен де ... іс – ... ... ... ... міндетті түрде
диагностика жүргізіледі, реабилитациялық бағдарламаларды құру және жүзеге
асыру; жасөспірімді реабилитациядан кейінгі ... ... ...... ... ... ол ... толмағандардың
эмоционалды – танымдық деңгейін, жеке тұлғалық ... ... ... қызығушылығын анықтайды.
Реабилитациялық бағдарлама кез келген жасөспірімге жекелей жасалынады
және өзіне келесі элементтерді енгізеді: мақсат, міндет, ... ... іс - ... ... ... ... негізгі
мақсаты жеке тұлғаның адамгершілік құндылықтарын ... және ... ... ... ... жасөспірімге коммуникативті қарым – қатынас
дағдыларын иемденуде көмектесу.
Реабилитациядан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... және пайда болған жан – жалды түзету
жолымен үйлесімді қарым – қатынасты орнатуға көмектесу ... ... ... ...... ... медициналық,
әлеуметтік – психологиялық реабилитациялық бағдарламаны құрастыруда келесі
жағдайларды ескерген жөн:
1. Кәмелетке ... ... ... ... ... девиантты мінез – құлықты жасөспірімдермен жұмыс жасау кезінде
жағымсыз болжам жасауға ... ... ... ... ... керек,
жасөспірім мінез – құлығынан жағымды жағын таба білу ... ... ... ... іс - әрекеттері келісімді болған жөн.
2. Болашақ өмірлік қызығушылық, ... ... ... ... ... оқу үрдісінде үлгермейді, өз күштеріне
сенбейді. Мұндай жасөспірімге ең алдымен оларға өзін - өзі ... ... ... ... қатар оқу мекемесіндегі жасөспірімдердің қызығушылығы
мен мүмкіндіктерінің сәйкестендіруде, оның болашақ мамандығын анықтауға
бағытталған мамандарға көмектесуде ... роль ... ... мінез – құлыққа жақын жасөспірімді ол үшін ... ... ... ... қосу ... Бұл қиын ... өйткені ол
тек белгілі бір жұмысқа деген көзқараста өзгертуді ғана талап етпей, осымен
бірге баланың жасөспірімдер ұжыммен қарым – қатынасын ... ... ... етеді. Тәжірибе көрсеткендей, қиын тәрбиеленетін жасөспірімдердің ... ... ... ... 4 есе көп ... сол ... ... айырмашылығы да үлкен. Егер сәтті жасөспірімдер өздерін
оқу, еңбек, жеке қызығушылықтары арқылы бекітсе, қиын ... ... ену ... ал бос ... ... олар үшін ... айналады.
4. Толық сенімділік және қарым – қатынаста жасөспірімге құрмет көрсету.
Девиантты ... ... ... ... – қатынас тәжірибесінің
болмауынан мамандардың кез – ... іс - ... ... ... қарсылық
тудырады. Шыдамдылық пен төзімділік – әлеуметтік қызметкердің басты ... ... ... ... ... ... ... реабилитация процесінде ол келесі функцияларды атқарады:
– қалпына келтіру, дезадаптацияға дейінгі ондағы ... ... ... ... жасөспірімдердің жеке сапаларын түзету қоғамдық іс - әрекеттерге
еліктіру, жасөспірімнің өзін - өзі жетілдіруде ... ... ... өз ...... сай ... ... өзін сынға алу негізінде
қорытындылау мен қалыптастыру керек.
– жасөспірімнің жағымды іс - әрекет ... ... әдіс - ... – сендіру, мысал, мадақтау және т.б.
Жоғарыда айтылған категориядағы жасөспіріммен ... ... ... ішкі ... ... ... ... мектептегі, ұжымдағы, отбасындағы жасөспірімді туындаған жағдаятта
жедел әдістермен диагностика жүргізу қажет; әлеуметтік – жеке ... ... ... ... ... ... іс- ... түрлері: жекелей кеңес беру және жасөспірімнің
құндылықтар жүйесімен жекелей ... ... ... ... – қатынастар тәсілдеріне, жанжалды жағдайларда конструктивті мінез –
құлықты болуға үйрету; жасөспірімдерді маңызды ... ... ... үйрету мақсатында болатын тренингтік топтарға енгізу.
Сонымен қатар отбасымен жұмыс жасау қажет, бала мен ата – ... ...... ... ... жайлы отбасылық педагогикалық
диагностика жүргізу ... ... ... ... ата – ... ... іс - әрекеттерді ата – аналарды тиімді орнатуға
бағытталған тренингтік топтарға еліктіру.
Дағдарыстық жағдайдағы ... ... ... ... ... ... Көп жағдайларда агрессивті мінез – құлық жасөспірімнің
басқалай болуына әсер етеді. Осы категориядағы жасөспіріммен ... ... ... ... ... ... ... шешуге оқыту,
өз эмоциясын басқаруға үйрету, «Мен – ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекетінің негізгі бағыттары
психоактивті заттарды қолданатын жасөспірімдермен ... ... ... сол ... мұндай жасөспірімдер өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... көп мазасызданады.
Негізгі жұмыс әдісі – патронаж, негізгі жұмыс формасы – әлеуметтік ... ... ... Осының барлыға «Мен – концепциясын»
қалыптастыруға бағытталған.
Осы ... ... ... тиімді жүзеге асыруда ұш
жағдайды сақтаған жөн:
1. Бағдарламаның ... ... ... ... ата – ... ... ... қызметтің сапалары;
2. Әлеуметтік медициналық қызметтің мамандарының ... ...... компетенттілігі;
3. Әртүрлі мемлекеттік қызметтің іс - әрекеттерін координациялау: білім,
денсаулық сақтау, құқық қорғау органдары.
Дезадаптивті ... ... ... ... жұмыскер қолданатын технологиялар; біріншіден, девиантты мінез-
құлықтың қауіпті формасының алдын алу, ... ... ... ... ...... формасына нашақорлық, маскүнемдік, коррупция,
өзімшілдік және топтық эгоизм т.б жатады.
Осы ... ... ... шешу ... ... ... яғни ... мінез – құлықтың негізгі себептері әлеуметтік
теңсіздік болып табылады. Девиантты мінез – құлықтың өсу деңгейін төмендету
әлеуметтік, ... ... ... ... алдына көптеген міндеттер қояды. Біздің көзқарасымыз бойынша
жасөспірімдермен жүргізілген алдын – алу ... ... ... әлеуметтенуіне және баланың қалыптасу процесінде өмірге қабілетті
және жауапкершілікті болып қалыптасуына ... ... ... ... біз
жасөспірімдердің әлеуметтенуі әлеуметтік тәрбиенің тиімділігіне байланысты
деген қорытындыға келдік.Сонымен қатар тәрбие жұмысы әлеуметтік бақылаумен
толықтырылуы қажет.
Өзінің ... ... ... ... ... ... шаралары қолданбаса, онда ешқандайда гуманды идеялар бала ... ... ... ... мүмкін емес.
Бірақ сонымен қатар отбасының материалдық жағдайын қарастыра отырып,
рухани аспектілерді де мүлдем жоққа ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің туындауы олардың
алдарына нақты мақсат қойып және барлық қиындықтарды жеңіп оған ... ... ... ... және ... ... бір – бірімен
байланыстыра қарастырыу қажет. Болмаса девиантты мінез – құлықты бір жақты
қарастыру ... ... ... ... Сонымен девиантты мінез –
құлытң феноменін жан – жақты ... осы ... үш ... ... қажеттілігіне әкеледі;
1. девиантты мінез – құлықтың болу себептері;
2. девиантты ...... ... – алу ... ... мінез – құлықпен күресудің әлеуметтік – педагогикалық
мәселелері.
Оқыту және тәрбиелеу жұмыстары ... ... ...... ... ... ... және оның алдын – алу
үшін төмендегідей нұсқауларды ұсынамыз:
1) мектеп ұжымы жас ... ... ... ... қатысты тәлім – тәрбиелік шараларды іс жүзіне асыру
барысында, оқушылардың ... ... және ... адамзаттық
құндылықтардың өнегелік үлгілерін ... ... ... ... ... ... ие екенін есте сақтау қажет;
2) өскелең ұрпақты тұлға ретінде қалыптастыру үшін олардың ... ... ... болмыстарының, адамгершілік қадір –
қасиеттерінің, әлеуметтік ... ... ... ... мен ... салт – ... мен жөн – жоралғылардың
алдағы бүкіл өмір бойы сіңірілуіне түрткі ... ... ... күш ... ... адамгершілік тәрбиесін тәрбиенің барлық түрлерімен ... ... ... ... өсіп келе жатқан жеткіншек ұрпақтың
тәрбиесіне қатысы бар ... ... ... ... ... және ортаның, ақпарат құралдарының, қоғамдық
тәртіп сақтау органдарының, түрлі жастар ұйымдары мен ... ... ... ... осы ... ... ... шығудың тиімді жолы алдын – ... орта ... және ... ... беру ... ... пен психологтарды көптеп орналастыру;
5) оқушылармен ағартушылық жұмыстары бастауыш сыныптан бастап, оқу
бітіргенге ... ... ... ... тарапынан педагогтарды әлеуметтік және экономикалық жағынан
қатамасыз ету;
7) мемлекет тарапынан өзіне - өзі көмектесуге арналған ... ... ...... ... жан – ... ... психологиялық, құқықтық көмектердің қамтылуы қажет).
Сонымен қатар оқушы жастардың, жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... осындай жағымсыз
қылықтарды көптеп жасауларына ... ... ... ... ақпарат
көздері, мемлекеттік емес ... ... ... арналған
басылымдар, лас бейнефильмдер көрсетіп, тек жарнама жасау арқылы ... ... ... ... ... ... ... тән тәлім-
тәрбиелік құндылықтарды игеруіне мүмкіндік жасайтын, балалардың танымдық
ерекшелігін ескерген арнайы көркем ... ... ... ... орын алуы тиіс деп ... мәселеге байланысты ел басымыз Н.Назарбаев: ... ... ... ... ... ... кәсіби даярлығы бар адам
тәрбиелеу ғана ... ... ... ... ... ... және
дүниежүзілік құндылықтарды қабылдауға қабілетті ... және ... ... мол тұлғаны қалыптастыру болып табылады” деп ... ... ... ... туралы конвенция.1статия.2б
2. Выготский Л.С. Т.4. Детская психология. М.1984. С.258.
3. Джаманбалаева Ш.Е Социальные проблемы девиантного поведения.
Автореферат. – Алматы, 1996. – С. 3 – ... ... Қиын ... ... ... педагогикалық жұмыс.
Алматы.1977.23б.
5. Ә.Жұмабаев. Қиын балалар арасында жүргізілетін педагогикалық жұмыс.
Алматы. 1977. ... Кон И.С. ... ... . – М. 93. – ... ... Г.М. ... ... – М. 1988 – 332б.
8. Тұрғынбаев Ә.Х. Социология. Алматы. “Білім”. 2001.28б.
9. Мудрик А.В. Социальная педагогика. М: ... 2002. С – ... ... Л.К ... ... жеке – дара ... ... мен практикасы” – Алматы, 2003. – 123б
11. Н.Ә.Назарбаев. Ауылға айырықша назар аударылады. Ішкі және сыртқы
саясаттың 2003 жылғы негізгі бағыттары ... ... ...... ... – 30 ... 2002 жыл.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қиын балалар көбейіп барады неге? Азат. – 2005. 30 наурыз – ... Клер М. ... ... ... 1991.С. 36.
3. Выготский Л.С. Собрание сочинений. Т. 4. Детская психология. – М.1984. –
С.256.
4. ... В.А ... ... М. ... ... Л.С. Т.4. ... психология. М.1984. С.258
6. Юричка Ю.И. Диагностика и социализация личности несовершеннолетного
правонарушителя. – Бирск, 94. – 19с.
7. Новые направления в ... ... – М: ... 78. – ... ... ... Пер. с анг. – М: ... 1994. – 294с.
9. Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подросток: социологический аспект
девиантного поведния. – Алматы, Қазақ Университеті, 2002. – 10с.
10. Девиантное ... ... как ... ... ... И.Л. ... ... детей и подростков. СПб:
издадельство Санг – Петербургского Университета, 1999. с. 60.
12. .
13. Платонов К.К. Краткий словарь системы ... ... ... 2-е изд. ... И доп. – М: Выс. Шк. 1984. с. – ... Шепанский Я. Элементарные пониятия социологии. – М. 1969. – ... ... жеке ... ... ... ... – 2003. ... 17б.
16. Беличева С. Дети и семьи группы риска как объекты социальной
профилактики. М. 1993. С.84 – 91.
17. Кон И. Психология старшеклассника. М: 1988. ... ... Л.С. ... сочинений. Т.4. Детская психология. – М..,
1984. – С.256.
20. Қожақметова К.Ж, Демеуова Н.Е. Жалпы білім беретін мектептердің,
кәсіптік мектептердің, ... ... ... мен ... ... ... ... шегудің, нашақорлықтың, ішімдікке салынудың
алдын – алуға арналған ... ... беру ......... ... Л.К. Қиын ... және оларды қайта тәрбиелеу мәселелері.
Алматы. 1991. 21б.
22. Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подросток: социологическии аспект
девиантного поведение, - ... ... ... – С36.
23. Девиантное поведение подростков несовершеннолетных как педагогическая
проблема. ... 1999. №7. С – ... ... бар ... тәрбиесіндегі әлеуметтік педагогикалық
ерекшеліктер.Бастауыш мектеп. 2003.№6. 23б.
25. Социологиялық сөздік. ... К.У, С.И ... Б.К ... ... Г.У Әбдікерова: Жалпы редакциялық басқарған К.У Биекенов.
Алматы Қазақ Университеті. 2003. 15 – 17 ... ... Ж. ... ... жан – ... қолдану. – заң газеті. – 3
шілде. 2002ж.
27. Отто ... Хлеб для ... ... – М, ... 1965 – С5.
28. Антекер Г. О сущности свободы. – М, 1962. – С. 18.
29. Ножин Е.А. Борьба идей ... ... ... ... общества. Духовная сфера социалистического общества, -
М – Мысль. 1987. – С366.
30. Анисимова С.Ф. ... ... ... и ...... 1988. – С238.
31. Миязова С Загадочная Япония – испытательный полигон для сравнительных
криминологических исследований. Криминологическая исследования в мире. ... 95. С. ... Уэдо К. ... и ... в ... ... – М. 1989. С.
95.
33. Шнайдер Г. Криминология. – М. 1994. С. 36 – ... ... А.Н., ... Қ.Н. ... ... ... Оқу құралы. – Астана: «Парасат әлемі» баспасы 2005.–368б
35. Әлеуметтік педагогика: Лекциялар курсы/М.А.Галагузованың ред.–
М.,2000.–68б
36. Казымбетова Д.К Молодежь глазами ... ... ... ... социологического исследования\\ Мысль.–1998.–№10-33б.
37. Вестн.психосоциальный и коррекционно – реабилитационной работы. 1998. -
№1 с.82-83
38. ... К.Н., ... К.М., ... Г.Г., ... С.Т. ... Оқу құралы. – Қарағанды, 2000. – 15б
39.Казымбетова Д.К Девиантное ... ... как ... ... ... соиск.учен.степ.канд.наук. –
Алматы, 1999. С.36

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Девиантты мінез - құлықты жасөспірімдерді зерттеудің ғылыми теориялық негіздері43 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Адамгершілік тәрбие7 бет
Кіші мектеп оқушыларын бейнелеу өнері шығармалары арқылы эстетикалық тәрбиелеу52 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие беру жолдары37 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі8 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үдерісі66 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуін ұйымдастыру17 бет
Ғылымның қазіргі даму деңгейіндегі дидактика пәні және оның мақсаты туралы ақпарат4 бет
Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь