Кедейшілік – әлеуметтік-экономикалық құбылыс

1999 жылдың адам дамуы туралы ПРООН дүниежүзілік баяндамасында кедейшілікті классификациялауға сәйкес кедейшілікті табыс тұрғысынан, негізгі қажеттіліктер тұрғысынан, адам дамуы тұрғысынан түсінуге болады. 2003-2005 жылдардағы Қазақстан Републикасында кедейшілікті төмендету бойынша бағдарламада кедейшілік адам дамуының мүмкіндіктері тұрғысынан түсініледі.
Кедейшілік дегеніміз - әлеуметтік – экономикалық құбылыс, ол нақты халық топтары өмір сүруге құқықтарын жүзеге асырумен байланысты алғашқы физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруда қиындықтар көруі, конституциямен берілген құқық пен еркіндіктер шегінде қоғам өміріне толық қатысуға мүмкіндіктері жоқтығы.
Әрі қарай бағдарламада, кедейшілік мәселесіне экономикалық және әлеуметтік аспектілер, сондай-ақ басқару аспектісі кіретіндігі айтылған. Индикаторы осы аспектілердегі кедейшілік мәселесіндегі масштабын бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіштер бола алады.
Кедейшілікті табыс және халықтың мемлекеттік кепілдіктер берілген әлеуметтік қызметтерге қол жеткізу мүмкіндіктері бойынша өлшеу үшін бірқатар критерийлар мен индикаторлар бар.
Қазақстанда табыс бойынша негізгі критерий - ол өмір сүру минимумы және кедейшілік шегі.
Өмір сүру минимумы 1999 жылдың аяғында қабылданған 2000 жылдың басында іске қосылған. Өмір сүру минимумы туралы Заңына сәйкес бір адамға шаққандағы ең төменгі қажетті ақшалай абыс ретінде анықталған, ол көлемі бойынша ең төменгі тұтыну корзинасыныңқұнына тең. Бұл корзинаның құнының 70 % Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігінің тамақ Институтымен бекітілген тұтыну корзинасының негізінде есептелген энергетикалық құндылығы 2137 ккал деңгейін
        
        Кедейшілік   –  әлеуметтік-экономикалық құбылыс
1999 жылдың адам дамуы туралы ПРООН ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктер тұрғысынан, адам дамуы тұрғысынан түсінуге болады.
2003-2005 ... ... ... ... төмендету
бойынша бағдарламада кедейшілік адам ... ... ... ... - ... – экономикалық құбылыс, ол нақты
халық топтары өмір ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруда ... ... ... ... пен ... ... қоғам өміріне толық
қатысуға мүмкіндіктері жоқтығы.
Әрі қарай бағдарламада, кедейшілік мәселесіне ... ... ... ... басқару аспектісі кіретіндігі айтылған.
Индикаторы осы аспектілердегі кедейшілік мәселесіндегі масштабын бағалауға
мүмкіндік беретін ... бола ... ... және ... ... ... ... қызметтерге қол жеткізу мүмкіндіктері бойынша ... ... ... мен индикаторлар бар.
Қазақстанда табыс бойынша негізгі критерий - ол өмір сүру минимумы
және ... ... сүру ... 1999 ... ... қабылданған 2000 жылдың басында
іске қосылған. Өмір сүру минимумы туралы ... ... бір ... ең төменгі қажетті ақшалай абыс ретінде анықталған, ол ... ең ... ... ... тең. Бұл ... ... 70
% ... Республикасының ғылым және білім министрлігінің ... ... ... ... негізінде есептелген
энергетикалық құндылығы 2137 ккал деңгейін қамтамасыз ... ... ... Тұтыну корзинасының қалған 30% құнын тамақтық емес тауарлар мен
қызметтер құрайды.
Заңға сәйкес өмір сүру мимнимумы ... ... өмір ... ... және кедейшілік шегін анықтау;
2) әлеуметтік саясат бағыттарын анықтау және халықты әлеуметтік қолдау
бойынша шараларды жүзеге асыру;
3) тағайындалатын ең төменгі ... ... ... және ... әлеуметтік төлемдерді негіздеу;
Өмір сүру минимумындағы тамақ және ... емес ... ... ... ... ... құрады.Осылайша тұтыну
корзинасында әл-ауқаты төмен адамдар бюджетінің шығынының бірқатар ... ... ... және ... ... толық көрсетілген.
Заңға сәйкес кедейшілік шегі әлеуметтік көмек көрсету үшін критерий
болды. Ол ... ... ... мүмкіндіктерге қарай
тағайындалған адамның ең төменгі дәрежедегі тұтынуын ... ... ... шегі ... анықталған.
2000-2001 жылдары кедейшілік шегі өмір сүру минимумының 38% ... ал ... жылы 40% ... ... ... индикаторы ретінде Фостер, ... ... ... класы қолданылады:
- жанбасылық есеп коэффициенті немесе қабылданған шектен төмен табысы
бар халық үлесі;
- кедейшілік тереңдігін өлшеуге ... ... ... ... яғни ... ... өмір сүру минимумына ... ең ... ... ... ... ... бағалауға
мүмкіндік беретін кедейшіліктің өткірлік индексі.
Бағдарламамен табыспен емес ... ... ... ... – ол ... ... ... мен қызметтерге қол жеткізудің
ең төменгі деңгейі.
- денсаулық сақтау сферасында – жан ... ... ... ... ... ... шаққандағы медициналық персонал және
медициналық ұйымдар саны;
- білім беруде – бұл ... ... ... ... ... жоқ
тұрғылықты жерлер саны, сондай-ақ білім беру орындарында ... ... ... көмек жүйесінде – ... ... ... ... ... саны және ... үшін ... инфрақұрылымға қол жеткізу индикаторы
денсаулық, білім деңгейі, ... ... ... ... ... нашақорлық, қылмыскерлік) көрсеткіштері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... аспектілерін толық
көрсетпейтіндігі аталып көрсетілген. Осылайша кедейшіліктің коммуникациядан
алыстауы табиғи және ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның қолжеткізу
индикаторлары бар болды, бірақ қажетті шараларды жасау ... ... ... мен ... ... ... ... оны жүзеге асырудағы тұрақты маниторингін жүргізу
арқылы бақылауға алынады, ол орталық, сондай-ақ аймақтық ... ... ... бойынша қабылданатын шаралар тиімділігін бағалау
нәтижесі бойынша, ... ... ... оны ... ... ... мен Бағдарламасына сәйкесінше түзетулер енгізіледі.
Статистиканың адам өмірінің сәйкес сфераларын қамтитын төрт ірі
бөлімге ... ... ... көрсеткіштерін төрт ірі топқа
бөлуге болады:
- экономикалық;
- әлеуметтік;
- демографиялық;
- экологиялық;
Бұл көрсеткіштердің әр ... ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштерінде
келесілерді сипаттайтын көрсеткіштербөлімшесін атауға болады:
- экономикалық өсу, жан басына шаққандағы табыс;
- табыстағы теңсіздік, ... ... ... ... ... жүмыссыздық пен жұмыспен қамтылу;
Кедейшіліктің әлеуметтік көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... көрсетіледі:
- әлеуметтік көмек және халықты әлеуметтік қолдау;
- білім беру соның ішінде негізгі;
- денсаулық сақтау, алғашқы көмекті кірістіргенде;
- тұрғын үй және ... ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштері ішінен келесі бөлімшелерді
бөлуге болады:
- халықтың табиғи және механикалық қозғалысы;
- күтмірдің ұзақтығы мен өлу себебі, жынысы, жасы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері келесі бөлімшелермен
көрсетіледі:
- қоршаған ортаға ықпал ету және ... ... ... су ... ... жер ресурстары.
- орман ресурстары, ұлттық парктер мен қорықтар;
- қоршаған ортаны қорғау мен қайта құру ... ... ... ... кедейшіліктің гендерлік
аспектісін сипаттаушы ... ... ... ... ... ... ... білім беру;
- жұмыспен қамтылу және жұмыссыздық;
- қылмыскерлік;
- мемлекеттік басқару;
Нәтижесінде кедейшілік мониторингінің индикаторлар жүйесімен ... 65 ... және 103 ... индикатор таңдалып, он бір бөлімге
топтастырылды.( 2- ... ... ... ... адам дамуын және
кедейшілікті азайтуды қамтамасыз етудегі негізгі мақсаты және міндетіне
сәйкес ... ... ... адам ... және ... ... ... ашу үшін енгізілген. Осылайша, берілген
мониторингтің индикаторлар жүйесі республика алдындағы ... ... ... қарастыруға ғана емес, кедейшіліктің азаюы жағдайын және
халықтың өмірлік ... ... ... ... ... ... ... статистикалық тәжірибе әрі
енгізілмегендігін айта кету керек. 168 ұсынылған ... 33 ... Олар ... ... ... ... ... бойынша
кестеде көрсетілген.
2-кесте
Индикаторлар жүйесінің бөлімдері бойынша Қазақстан Республикасында
кедейшілік мониторингінің мақсаты және ... ... ... жүйесі бөлімі ... саны |
| ... ... ... және ... ... |4 |7 ... және оны ... ... |2 |29 ... ... және жұмыссыздық |2 |14 ... ... ... |1 |3 ... даму |8 |8 ... және тамақтану |16 |23 ... беру |5 |7 ... ... |7 |0 ... және ... үй |8 |8 ... |0 |4 ... ... |12 |0 ... көрсеткіштер |65 |103 ... ... ... ... ... жаңа ... ... Осылайша, «демографиялық дамуда» ұсынылған 16 көрсеткіштің
барлығы есептелген, ал «Денсаулық және тамақ» бөлімінде 8 жаңа көрсеткіштер
бар. ... олар ... ... көрсеткіштерінің 16% -ғана құрайды.
Халықты әлеуметтік қорғау бөлімінің барлық 4 көрсеткіші (100%) жаңа ... әр ... ... ... ... ... және
қосымша индикаторлар құрамы, олардың анықталуы, ... ... көзі ... да ... ... ... жүйесінің мәліметтері» қосымшасында көрсетілген.
3-кесте
Индикаторлар жүйесінің бөлімдері бойынша Қазақстан Республикасындағы
кедейшілік мониторингінің мақсатты және қосымша индикаторлар саны
|Индикаторлар жүйесі ... ... саны |
| ... ... ... және ... көрсеткіштер |11 |2 ... және оны ... ... |31 |4 ... ... және жұмыссыздық |16 |2 ... ... ... |4 |4 ... даму |16 |0 ... және тамақтану |49 |8 ... беру |12 |6 ... ... |7 |2 ... және ... үй |16 |1 ... |7 |1 ... теңдік |12 |3 ... ... |168 |33 ... және ... және ... ... мақсатты
көрсеткіш ретінде экономикалық өсу және жан ... ... ... құн көлемі көрсеткіштері алынған:
- нақты ЖҰО өсу қарқыны;
- экономикалық іскерліктің негізгі түрлері бойынша жалпы қосылған ... ... ... банк ... ... ... жан ... шаққандағы АҚШ
долларындағы ЖҰӨ;
- ППС бойынша АҚШ доллары мен жан ... ... ... жылдардағы Қазақстан Республикасындағы кедейшілікті азайту
бағдарламасы бойынша мақсатты индикатор ретінде тек осы тізімдегі үшіншісі
ғана көрсетілген.
Алайда ұлттық валютаның АҚШ ... ... курс ... ... ... ... қатары жан басына шаққандағы ЖҰӨ динамикасын
нақты көрсетпеді, ПГС бойынша есеп көрсеткіші де қабылданған. Оған ... жылы ... ... ... кейін болған жағдай, ол теңгенің АҚШ
долларына қатысты девольвациясының қажеттілігіне ... ... ... ... 2,7% ... ... ЖҰӨ көлемінің 1460-тан 1129 АҚШ долларына
(жан басына шаққанда) азаюына әкелді. Жан басына ... ЖҰӨ ... ... ... өсу ... ... екі алғашқы
көрсеткішпен толықтырылады.
Қосымша индикатор ретінде келесі ... ... ЖҰӨ ... әлеуметтік қызметке мемлекеттік шығын үлесі;
- ЖҰӨ -дегі білім беруге мемлекеттік шығын үлесі;
- ЖҰӨ -дегі денсаулық сақтауға мемлекеттік шығын ... ... ... ... тұтыну бағасының индексі;
- адам факторының даму индексі;
- халық кедейшілігінің индексі;
- Гендер факторын ескергендегі адам ... даму ... ... ... адам ... ... концепциясына сәйкес есептеліп,
адам факторы дамуы бойынша дүниежүзілік және ... есеп ... ... өзінде тек біріншісі ғана жүйелі, ... ... ... ... негізінде республика және оның аймақтарындағы
экономика және адам ... ... ... кей ... экономикалы барлық елдердегі сияқты Қазақстан Республикасында
өндіріс құлдырауы көрініс тапты.
АҚШ –та өндіріс құлдырауы 1933 жылы 1929 жылмен ... ... Одан ... ... 1937 ... ... 1929 ... салыстырғандағы
өндіріс деңгейі 5,1% өсті.
Қазақстанда экономикалық құлдырау 1990ж. деңгеймен салыстырғанда 1991-
1995 жылдары 36,6% ... яғни 5 жыл ... жыл ... ... ... 5 ... экономикалық өсуге қарамастан (1995ж. қарағанда 12,9%) ЖҰӨ
өндіріскөлемі 2000 жылы 1999 ... ... тек 69,3% ғана ... жылдардағы Қазақстандағы ЖҰӨ өндіріс динамикасына екінші
тәртіптегі регрессия ... ... ... ... ... ... ЖҰӨ өндірітің нақты динамикасы 1998-2002 жылдары ... ... ... Ол екі жыл ... ... ... 2004 жылы
өндіріс масштабы бойынша 1990 жылғы деңгейге ... ... ... болжамын
нақтылады ( Диаграмма-1).
1999-2004 жылдардағы Қазақстанның жеке салалары ... ... ... ... ... тұтастай ЖҰӨ өндіріс динамикасынан ерекшеленеді.
Диаграмма-1
Қазақстандағы 1990-2002 жылдардағы ЖҰӨ өндіріс динамикасы
және 2006 жылға дейінгі ... ... ... ... жылдардағы Қазақстан экономикасының жекелеген салаларындағы
ЖҰӨ нақты көлемінің индекстері.
|Сала |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... | | | | | | ... ... |62,8 |61,6 |63,2 |69,4 |788 |86,3 ... | | | | | | ... |52,1 |42,3 |51,5 |49,8 |58,3 |59,9 ... |49,5 |48,3 |49,6 |57,3 |65,1 |71,5 ... |17,2 |19,8 |21,4 |24,4 |31,0 |37,0 |
| |76,3 |73,9 |75,4 |79,5 |89,9 |97,6 |
| |42,4 |41,6 |41,1 |48,5 |52,7 |57,2 ... 2004 ... ауыл шаруашылығындағы жалпы қосылған құндағы
өндіріс 1999 жылға қарағанда 40% азайды. Ең ... ... 1998 ... ... ... 1990ж. ... 2,5 есе төмен болды.(4-кесте)
Өнеркәсіпте құлдырау 28% құрады, 1995ж. екі есе асып кетті. Құрылыста
өндіріс ... үш есе (1996 ж. алты ... көп), ... – 2,4% (1995 ... есе), транспортта 43% (1995 жылы бір жарым есе) қысқарды.
1993-2002 жылдар аралығында ... ... саны ... 2002 ж. ... ... 91,0% құрағандықтан жан басына шаққандағы ... ... 13,7% -ға емес тек 5,1% ... ... ЖҰӨ ... 1991-1995
жылдардағы экономикалық құлдырау 1996-200 жылдары анықталмады. Ел халқының
9% -ға ... ... жан ... шаққандағы ЖҰӨ 1990 ... әлі де аз. ... бәрі ... пен ... ... ... ... жаңа экономикалық жағдайда әлі де толық
қалыптастыру міндеттерін шешу ... ... ж. ЖҰӨ ... ... мен ... екі жыл ішінде
экономикалық құлдыраудан өтіп, ел экономикалық өсу траекториясына өтеді деп
күтілуде.
Қазақстан Республикасындағы ХХ ғасырдың ... он ... ... ... ... ... негізінде жалпы бағалауға болады.
Туылудағы 1995 жылғы өмір ұзақтығының ең ... ... 63,5 ... ... жылы адам ... өсу ... 47 пунктқа өсті, яғни 49%
құрады ол жан ... ... ЖҰӨ ... ППС ... 2331 АҚШ ... ... алудың қамтылуының 25% ... ... өмір ... 2,2 ... ... ... болды. Нәтижесінде он жыл
ішінде адам ресурстарының индексі 5 пунктке ... ол ... ... ... ЖҰӨ өндірісінің жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... байланысты болды. Есептеулер
көрсеткендей өмірдің ... 65,7 ... 75 ... өсуі ... ... өсу индексін 155 пунктқа ұлғайтар еді.
Жан ... ... ЖҰӨ ... екі есе өсуі жан ... ... ... 116 ... (0,705 тен 0,821 –ге) ... берер еді. 6-24 жастағы адамдарды ... 100 ... ... ... қол жеткізу индексін 60 пунктке (0,037 ден 0,997-ге) өсуіне
мүмкіндік береді.
Жиынтығында ол Қазақстанның адам факторы даму ... 111 ... ... ... ... ... Бұл сандарға 15-20 жылда жетуге
болады. Алайда басқа елдер де ... ... ... ... ... ... адам факторы дамуының деңгейін
анықтаушы және көрсеткіштер мен индекстер динамикасы.
|№ |Көрсеткіштер |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |
|1 ... ... өмір |64,0 |84,5 |65,4 |85,4 |65,7 |
| ... жыл | | | | | |
|2 ... ... халықтың білім |99,1 |99,3 |99,5 |99,5 |989,5 |
| ... % | | | | | |
|3 |6-24 жас ... |76,0 |77,0 |79,0 |81,0 |82,0 |
| ... ... ... | | | | | |
|4 |Жан ... ... ЖҰӨ ППС |4921 |4969 |5224 |5867 |6939 |
| ... | | | | | |
| |АҚШ ... | | | | | |
|5 ... өмір ұзақтығының |0,650 |0,658 |0,673 |0,673 |0,678 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... ... қол ... индексі|0,914 |0,919 |0,927 |0,933 |0,937 |
|7 |Жан басына шаққандағы табыс |0,650 |0,652 |0,660 |0,679 |0,705 |
| ... | | | | | |
|8 ... ... даму индексі |0,738 |0,713 |0,753 |0,762 |0,773 ... ... даму ... ... ... тек ... және ... (0,842) облыстарында және Алматы қаласында (0,843),
Астанада (0,827) болып отыр.
Республикалық мәннен жоғары адам факторының даму индексі ... ... ... Қазақстанда. Павлодар, Ақмола, Ақтөбе және
Қарағанды облыстарында Республикалық ... сәл ... ... ... ... және және Қостанай облыстарында (0,745-0,745)(6-
кесте).
6-кесте
1997-2003 жылдардағы Қазақстан аймақтарындағы адам факторының
даму индексінің динамикасы
|№ ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | | ... |65,4 |99,5 |81,3 |6952 |0,673 |0,934 |0,708 |
| |64,2 |99,4 |72,6 |4956 |0,653 |0,905 |0,651 ... |63,8 |99,7 |88,5 |7304 |0,647 |0,960 |0,716 |
| |67,0 |99,4 |71,4 |3227 |0,700 |0,901 ... |64,4 |99,7 |90,0 |27051 |0,657 |0,965 ... |64,5 |99,2 |77,0 |5561 |0,658 |0,918 ... |65,3 |99,7 |75,0 |2309 |0,672 |0,915 ... |65,2 |99,4 |83,0 |8558 |0,670 |0,939 ... |63,6 |99,5 |81,8 |7410 |0,643 |0,936 ... |65,1 |99,4 |77,9 |4821 |0,668 |0,924 ... |64,8 |99,6 |73,5 |5365 |0,663 |0,908 ... |64,8 |99,5 |98,6 |18273 |0,663 |0,992 ... |64,8 |99,4 |82,6 |7922 |0,663 |0,938 ... |64,5 |99,2 |74,1 |4837 |0,658 |0,908 ... |67,4 |99,9 |81,6 |2990 |0,707 |0,938 ... |67,7 |99,7 |100,0 |10095 |0,712 |0,998 |705 ... |67,4 |99,8 |100,0 |13827 |0,707 |0,999 | |
| |65,7 |99,5 |82,0 |6838 |0,678 |0,937 | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... жан басына шаққандағы елдің табысы облыстардағы адам
дамуының мүмкіндіктерін теңестіруге мүмкіндік ... ... ... ... ... бұл ... бойынша айырма 5-тен 12 есеге
дейінгі көлемді құраса, аймақтардағы жан басына шаққандағы халықтың ... ... ... 3-4 есе ғана ... 1993 жылы ... ... орташа Республикалық деңгейінің жоғарыға ауытқуы 83% құрады (Алматы
қаласында), ал ... ... 44% ... ... Қазақстан), ал 2001 жылы
сәйкесінше 118% (Астана қаласы) және 41% (Жамбыл облысы).
Егер адам дамуы индексінің есебінде жан басына ... ВРП ... ... ... ... табысын қолдансақ, адам потенциалының
аймақтар бойынша даму ... ... мен ... ... ... жылы ... деңгеймен (0,773) салыстырғанда жоғары
АДИ Астанада (0,848), Алматыда (0,836) болды.
Орташа республикалық деңгейге ... ... АДИ ... ... ... ... Қызылорда және Солтүстік Қазақстан
облыстарында болды. Төменгі таблицада көрсетілгендей ... ... Ади ... ... ... ... ... Респуликалық деңгейге
жақындайды.
Ақмола, Алматы, Жамбыл, ... ... ... ... өте төменҚостанайда 1998 жылға дейін АДИ республикалық ... ... ... ... 4 ... бұл ... индекс күрт төмендеді.
Егер Қазақстан аймақтарын 2002 жылғы ПРООН адам ... ... ... ... ... мен ... адам ... индексі шкаласына
орналастырсақ келесідей көрініс шығады.
Жалпы Қазақстан аймақтары 2001 жылы жан басына шаққандағы
өндіріс ... ... АДИ ... олар 2000 жылы әлемде 32-105 орын
алған АДИ бұл елдермен салыстырылды.
Адам ... ... ... 32-33 орын ... ... Даруссалам, Чех
Республикасы ) елдер мен сәйкес келгені ... ... одан ... Алматы
қаласы (0,843) және Маңғыстау облысы (0,942) Аргентина деңгейінде ... ... ... ... (0,827). ... ... деңгейінде тұр (41
орын).
Батыс Қазақстан облысындағы АДИ 62-64 орын алатын елдермен ... ... Араб ... ... ... Қазақстанның облыстары бойынша адам
потенциялыныңдаму индексінің динамикасы (жан басына шаққандағы ақшалай
табыстан ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |0,738 |0,746 |0,743 |0,761 |0,790 ... ... |0,727 |0,731 |0,747 |0,762 |0,776 ... облысы |0,716 |0,716 |0,724 |0,732 |0,751 |
|Атырау облысы |0,736 |0,746 |0,756 |0,769 |0,776 ... ... |0,734 |0,744 |0,755 |0,762 |0,766 ... | | | | | ... ... |0,713 |0,723 |0,737 |0,742 |0,734 ... Қазақстан |0,727 |0,732 |0,744 |0,761 |0,764 ... | | | | | ... ... |0,747 |0,743 |0,759 |0,769 |0,769 ... ... |0,750 |0,747 |0,751 |0,758 |0,763 ... облысы |0,749 |0,742 |0,745 |0,752 |0,739 |
|Манғыстау облысы |0,751 |0,770 |0,771 |0,775 |0,797 ... ... |0,742 |0,744 |0,756 |0,767 |0,776 ... ... |0,717 |0,729 |0,744 |0,765 ... | | | | | ... ... |0,721 |0,722 |0,736 |0,747 |0,757 ... | | | | | ... ... | |0,786 |0,803 |0,824 |0,848 ... ... |0,815 |0,820 |0,821 |0,830 |0,836 ... |0,738 |0,743 |0,753 |0,762 |0,773 ... облысының АДИ республика деңгейінен сәл ... ... (69 ... ... ... ... ... төмен АДИ Батыс Қазақстан облысында
(0,749) ... ... (83 ... одан ... Қызылорда және
Қостанай облысы Гренада және Мальдив аралдары деңгейінде тұр.
Алматы облысы ... ... ... ... ... ... ... салыстырылуда (105 орын).
Егер жан басына шаққандағы ақшалай табыстан есептелген АДИ ... ... ... ... ... ... әлемде 33-91
орындар алды.
Тек Астана және ... ... ғана адам ... ... индексі
болады, сөйтіп Чех Республикасы және Венгрия ... ... ... ... ... 33 және 35 ... ... дамуының жоғары деңгейлі елдеріне Маңғыстау облысы (0,798)
жақындап Мексика деңгейіне (54 орын) орналасады. Қалған облыстар 62-78 ... ... ... ... ... ... басты міндеті өмір сапасымен
деңгейін жүйелі көтеру болып табылады. ... ... ... ... орай 80ж. ... ... ... төмендеу тенденциясы орын алды. Кейінгі жылдары өмір ... ол ... ... ... байланысты. Экономиканың жақсаруы
кедейшілікке жағымды әсер етіп, оның азаю тенденциясы байқалды.
Соған қарамастан ... ... ... ... Сол ... ... шешуді бағалау үшін индикатор таңдау мемлекеттің
халықтың өмір деңгейін жоғарылату стратегиясының жетістігінің ... ... ... ... ... ... бар. Алайда кедейшілікті
анықтау критерийлары, оның таралу масштабы әр ... үшін ... ... ... өмірлік деңгейін сипаттау үшін халықтың жеке
топтары арасында материалдық игіліктерді қолдану, бөлу құрамы және ... ... ... ... ... ... индикаторлар қолданылады.
Халықтың өмірлік деңгейінің негізгі индикаторы халықтың табысы ... ... мен ... көлемі, өмір сүру минимумы көлемі, халық
табысының дифференцациясының көрсеткіші, тамақ ... ... ... ... ... көпжақты болғандықтан оны сипаттау ... ... оны ... көп ... ... ... Сол ... осы жоба шегінде бірқатар көрсеткіштер ұсынылуда ,
оларды енгізу ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
негіздеу үшін, орларды есептеуде ақпарат массивімен қамтамасыз ету ... ... ... қамтамасыз ету үшін уақыт керек.
Осылайша талдауда қолданылатын дәстүрлі көрсеткіштерге кедейшілік
мониторингін және өмір ... ... ... ... ... ... (1 АҚШ долларынан төмен табысы бар халықө
үлесі ППС бойынша); ... ... ... ... ... ... теңсіздікті қысқарту.
Табыстар.Халықтың өмірлік сапасын анықтаушы халықтың экономикалық
жағдайының көрсеткіштері көрсеткіштеудің ... ... ... ... ролі бұл ... ... ... себебі, ол көпшілік экономикалық
факторлардың туындысы.
Экономикалық өсу халықтың өмірлік деңгейімен табыс ... әсер ... 1999 ... бастап халықтың ақшалай табысы тұрақты өсті.
Алайда, бірқатар облыстарда белгілі бір жылдарда халықтың ақшалай ... ... ... ... ол ... ... табыс азайды.
Алдыңғы жылмен салыстырғанда 2002 жылы халықтың жан басына шаққандағы
орташа ақшалай табысы республика бойынша 13,8% құрады, ал ... ... ... ... ... өсті.
Халықтың өмірлік деңгейін талдау үшін ақпараттың негізгі және
басты көзі барлық елдерде халық жағдайын талдау үшін ... ... ... бкрктін үй шаруашылықтарын зерттеу болып табылады Қазақстанда
2001 жылдан бері үй ... ... ... жаңа ... ... ... ... қолданылған табыс» сияқты
көрсеткішті есептейді. Ол ... жеке ... ... ... және
тұтыну құнына қолданған номиналдың ақшалай ... ... ... ... ... ... натуралдық формадағы
трансферттері ескеріледі. Бұрында халықтың өмірлік денгейін ... ... ... табысы көрсеткіші қолданылған. Халықтың тұтынуға табысы,
көрсеткіші көптеу, себебі, үй шаруашылығының басқа да табыстары ... ... ... құрылуы ақшалай табыс есебінен ... ... ... жеке ... ... ... ... құны орта есеппен
14,2% құрады.
Халықтың табысы тұрақты өсуде .2002 жылы орташа айлық ... 6518 ... ... ал алдыңғы жылмен салыстырғанда 13,8%
жоғары.2001 жылы ол 13,9%, ал 2000 жылы 9,6% ... ... және өсу ... ... таралуының
аймақтық жағдайы тең емес. Аймақтарды әлеуиеттік саясат жасауда және оның
тиімділігін бағалауда ... ... үшін өмір ... ... ... қажет. 2001 жылдан бері аймақтар ... ... ... үй ... ... ... жан ... шаққандағы орташа ақшалай ... ... ... ... Ең жоғарғы табыс деңгейі:Астана және Алматы үй
шаруашылықтарында қалыптасты. Республикалық ... ... ... ... ... ... оңтүстік Қазақстан,Қызылорда және алматы
облыстарында.
Диаграмма-2
Орташа республикалық деңгейге тұтынуға
Қолданылған табыс ... ... ... ... ... ... ... зейнет ақы және мемлекеттік әлеуметтік пособиялар мен әлеуметтік
көмек, жеке жұмыспен ... ... және ... да ... ... ... алимент. Отбасының негізгі және маңызды ақшалай табыс
көзі жалдамалы еңбек пен жеке ... ... ... ... ... ... жұмысты табыс көзі ретінде көрсетіп отыр. Үй
шаруашылығының табыс құрылымындағы еңбек табысының ... бес жыл ... ... қалуда.
Егер халықтың әр түрлі өнім сатудан түскен ... ... ... ... іскерлігінен табыстың үлесі 80% құрайды еңбек ақы, үй
шаруашылығының 68% табыс көзі ретінде еңбек ... ... ... ... өсуі ең ... ... ақы өсуіне байланысты.
Макроэкономикалық жағдай жақсаруы және ... ... ... кейінгі жылдары еңбек ақы динамикасы номиналдық есептелуімен нақты
көріністе орташа мөлшерінің реттік өсуін ... ... ... ... ... ... ... өсуінен
асуы бірнеше жыл бойы көрініс ... ал ... ... ... өсуінің
көрсетеді. 2004 жылы еңбек ақының нақты индексі 110,1% құрады (8-кесте).
8-кесте
1996-2004 жылдағы еңбек ақы және тұтыну
бағасы индексі
| |1996 |1997 |1998 |1999 |2002 |2003 |2004 ... |142,9 |124,9 |113,4 |122,5 |121,2 |119,7 |116,6 ... |102,6 |106,4 |105,9 |113,1 |107,1 |110,4 |110,1 ... еңбекақы |139,3 |117,4 |107,1 |108,33 |113,2 |108,4 |105,9 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... ... да өсті.2000 жылғы
3945 теңгеден 2002 жылы 5671 ... ... ... үй ... ... ... жан басына шаққандағы шығындар 2001 жылмен
салыстырғанда 2002 жылы 15,3% өсті. Оның ... ... ... жоғары. Тұтыну шығындарының құрамында тамақ өнімдері мен алкогольдік
емес шырындардың жиынтық үлесі 46,9% ... ... емес ... өнімдері
25,6%, қызметтер 25,4% құрады. Кейінгі жылдары тұтыну ... ... олар ... ... ... ... ... Төмен қызметтерінің шығыны үлесі, тұрғын үй-коммуналдық қызмет
төлеу шығындарына қарағанда өсіп ... Өмір сүру ... ... ... ең ... ақшалай табыс, ол мөлшері бойынша ең төменгі
тұтыну карзинасының ... тең ... ... ... ... тағайындалған зейнетақы
қатынасы
Өмір сүру минимумын есептеу үшін республикада нормативтік
көзқарас қолданылуда. Тамақ ... ... ... ... ... ... және ... тамақтану институтымен физиологиялық деңгейде негізгі
тамақ өнімдерін ... және ... ... ... ету
концепциясына негізделіп жасалады. Сол себептен тұтыну корзинасындағы тамақ
өнімдері ... ... ... негізгілерімен қамтамассыз етіледі.
Тамақ өнімдері және басқа да өнімдер арасындағы қатынас ұзақ ... ... ... ... корзинасының құны ай сайын тамақ
өнімдерін тұтыну нормасын орташа бағаға көбейту жолымен есептеледі(әр облыс
бойынша, ол әр ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... Сол себептен баға өмір сүру минимумына әсер
ететін негізгі фактор болып табылады, себебі тамақ өнімдерін ... ... ... ... 2002 жылы өмір сүру ... 4526 ... ... емес тұтыну тауарларының өмір сүру минимумындағы үлесі 30% құрады.(
9-кесте)
9-кесте
Аймақтар бойынша жан басына шаққандағы(тенге)
| ... ... ... ... ... |4007 |4596 |4761 ... |3983 |4723 |4872 ... |3896 |4580 |4979 ... |3895 |4446 |4622 ... |4490 |5365 |6045 ... |4013 |4568 |4638 ... |3335 |3755 |3956 ... ... |3581 |4236 |4876 ... |4369 |4875 |4937 ... |3514 |4296 |4515 ... |3605 |3977 |4198 ... |5244 |6047 |4790 ... |4094 |4583 |4732 ... ... |3861 |4616 |3819 ... ... |3248 |3685 |4777 ... |4055 |4635 |5212 ... |4552 |4974 |5125 ... өмір сүру ... ... |2000 |2002 |2004 ... |115,8 |117,6 |108,7 ... |115,2 |114,1 |104,0 ... |113,9 |119,5 |112,7 ... |115,4 |113,8 |101,5 ... |115,1 |112,6 |105,4 ... ... |120,4 |118,3 |115,1 ... |110,8 |111,6 |101,3 ... |114,6 |122,3 |105,1 ... |114,7 |110,3 |105,6 ... |116,0 |115,3 |106,7 ... |116,8 |113,2 |104,5 ... ... |114,4 |119,6 |102,5 ... ... |118,6 |113,5 |103,6 ... |110,8 |114,3 |103,1 ... |110,8 |109,3 |104,8 ... жылы өмір сүру ... алдыңғы жылмен салыстырғанда аз
ғана өсті. 2002 жылы өсуі алдыңғы жылмен салыстырғанда барлық облыстарда әр
түрлі дәрежеде ... ... ... Ең көбі батыс Қазақстан облысында
-115,1% ал ең азы Қарағанды облысында-101,3%.
Диаграмма-4
Өмір сүру минимумының ... ... ... ... сүру ... мөлшерінің құндық құрылымы бір жыл бойына
тұрақты болды. Кей ... ... баға ... 2002 жылы ... өмір сүру ... құрылымы
принципиалды түрде алдыңғы жылдан ерекшеленбеді. Алдыңғы ... ... ... 50%-ын ... ... ... ... құрайды;
нан,ет,сүт т с.сс
Нан және нан өнімдері.Ет және балық,сүт және ... ... ... . ... қатынастарға көшуде Қазақстанда
кедейшілік мәселесі пайда болады.Халық жаңа ... ... ... ол ... ... деңгейінің төмендеуінің маңызды факторы болды.
Социалистік қоғам ... ... күрт ... ... , ... ... ... және бюджет дефециті
болды. Жағдай тек 1996 жылы ... ... соң ғана ... 1997 жылы ЖҰӨ өсуі ... ... ... халықтың ір түрлі
категориялары жұмысын жоғалту немесе ақшаның ... алу ... ... есебінен табыстан айырылу нәтижесінде зардап шекті.
Диаграмма-5
2000-2002жж желтоқсанындағы өмір сүру минимумының мөлшерінің
құрылымы(орташа жан басына ... ... ... әлеуметтік топтар: дәрігерлер,
мұғалімдер, квалификациялық жұмыскерлер ішінен кедейлер пайда болды.
Кедейшілікті өлшеу үшін ... ... ... жататын индикаторлар қолданылды. Ол ... ... ... ... ... мен ... ... индексі халық ішіде аз табыстың ... ... ... ... Яғни ... өмір сүру ... төмен үй
шаруашылықтарының үлесі. Егер кедейшілік ... және ... ... қосымша қолданса кедейшілік таралуының масштабына толық
сипаттамаберуге болады. Кедейшілік ... ... ... ... ... ... үй ... табысы өмір сүру минимумынан
орташа ... ... ... ... ... ... Ал кедейлілк
өткірлігінің индексі алдыңғы көрсеткішті ... ... ... ... ... және кедейлер арасындағы теңсіздікті көрсетеді.
2000-2002 жылдардағы ЭСТ индексінің мәнінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... және өткірлігінде. Халық табысының үлесінің өмір ... ... ... ... ... ... қысқаруы туралы
айтуы, ал кедейшілік тереңдігі көрсеткішінің азаюы халық табысының ұлғаюын
көрсетеді.
Кедейшілік тереңдігінің көрсеткішінің төмендеуі ең ... ... ... ... азаюын куәландырады.
Экономикалық жандануы нәтижесінде елдегі табысы өмір ... ... ... ... азайды, 2002 жылы 24% ... ... 8,9% ... Ол ... ... ... көпке төмен.
Бір уақытта кедейшілік тереңдік және өткірлік көрсеткішінің азаюы кедей ... ... ... ... ... үй шаруашылықтары
табысының арасындағы айырма азаюда.
2002 жылы барлық ... ... өмір сүру ... төмен
халықтың үлесі азайды. Қазақстан территориясында кеждейшіліктің таралуы
бойынша аймақ аралық айырмашылықтар біршама және ... ... ... аймақтардағы өмір сүру минимумы мөлшерімен байланысты. ... ... ... ... ... ... Маңғыстау облысына (48,4%)
және Оңтүстік Қазақстан облысына (38,4%) келеді. Ең азы Астанада ... ... ... ... ... ж. ... ... үлесінің өзгеруі.
Экономиканың трансформациясы түбегейлі өндірістік ... ... ... ... ... ... ... елдер жалпыға бірдей, міндетті ... ... бас ... ... экономика еңбек нарығында жаңа ережелер
тағайындады, жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылған жұмыс күшінің саны күрт төмендеді.
Экономиканың жандануымен ... ... 1999 ... ... ... ... саны ... жұмыссыздық деңгейі төмендеді. 2002 жылы
елэкономикасында 6,7 млн. адам жұмыспен қамтылды. Нарықтық ... ... ... жаңа ... ... – жеке ... 2002 жылы халықтың 40% құрады. Оған жеке сектордың динамикалық
дамуы әсер етті. Егер 1991ж. жұмыспен ... 96% ... ... 2002ж. тек 60% ... ... іскерліктің жандануы, жаңа өндіріс құрылуы, шағын
кәсіпкерлікті ... 1999ж. 13,5%, 2002ж. ... ... себептерінің бірі болып табылады. Егер
1999 ж. ... ... ... ... ... болса, 2002 ж.
Бірінші орынға төмен еңбекақы мәселесі қойылуда. 2002 ж. ... ... ... және жағдайы бойынша тек 13% үй ... ... ... ... ретінде жұмыстың болмауын
көрсетті, қалған бөлігі еңбекақы төмендігін көрсетті.
Аймақтар бойынша жұмыссыздық деңгейі
(орташа шамамен бір кезеңге)
| |2001 | | |2002 | |
| |жыл | | |жыл | ... ... ... ... жерде |Бар-
лығы |қала жерде |ауыл
жерде | |ҚР |10,4 |12,6 |7,8 |9,3 |10,9 |7,4 | |Ақмола |10,8 |16,8
|6,2 |9,2 |12,4 |7 | ... |11,4 |15,2 |6,7 |10,2 |11,6 |8,1 | ... |11,7 |9,6 |9,2 |11,6 |9,4 | ... |13,5 |13,6 |13,4 |10,7 |8,8
|13,5 | |Батыс-Қазақстан |7,3 |10,9 |2,9 |7,3 |8,7 |3,2 | ... ... |713,7 |12,3 |10,2 |10 | ... ... |12,5 |10,9 |8,8 |10 ... | |Қарағанды |9,2 |9,3 |7,1 |8,3 |9,6 |6,3 | |Қостанай |10,3 |13,4
|9,7 |9,3 |8,7 |5,3 | ... |13,9 |16,1 |14,6 |12,5 |12,5 |6,8 ... |10,5 |9,7 |6,6 |9,8 |16,1 |12,8 | ... |9,2 |11 |4,7 ... |7 | |Солтүстік Қазақстан |8,9 |16,6 |9,1 |8 |9,7 |5 | |Оңтүстік
Қазақстан |11,5 |16,2 |8,5 |9,4 |13,9 |6,5 | ... |9,3 |9,3 |- ... |- | ... |10,8 |10,8 |- |9,6 |9*,6 |- | ... ... және Астана қалаларының еңбек, жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... ... 2002 ж.
Еңбекпен қамтылу делдалдығына 362,8 мың азамат келді. ... 136,5 ... 37,6% ауыл ... болып табылды.
Өткен жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 30,1 мың адамға немесе 9%
өсті.
Жұмыспен қамту ... ... 148,6 мың адам ... 2002 ... сұрағандардың 41% жұмысқа тұрды, олардың 29,8 % ауыл тұрғындары.
2002 ж. Ақы төленетін қоғамдық жұмыстарға 134 мың ... ... ... ... сұраған азаматтардың 37 % ... ... ... ауыл тұрғын,дарының саны 59,1 мың адам немесе 41,1%. Ақы ... ... ... қала ... тазартты, аймақтарды
гүлдендіруге, құрылысқа, әлеуметтік - мәдени ... ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аз қамсыздандырылған топтармен әлеуметтік жұмыс87 бет
Кедейшілікпен күрестің теориялық негіздері92 бет
Антонимдер4 бет
Ауған дағдарысының сабақтары 5 бет
Конденсацияланған күй физикасы10 бет
М. Әуезов32 бет
Құқықтық нигилизм - құқықтық мемлекет құру жолындағы кедергі4 бет
Адам дамуы тұжырымдамасының қалыптасуы және дамуы13 бет
Есік қаласының экономикасы мен әлеуметтік аясының кешенді даму жағдайы және болашағы69 бет
Жергілікті өзін өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі. Кедейшілік туралы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь