Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І.тарау. Ақшаның мәні және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1.Ақшаның пайда болуы және жаратылысы ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2.Ақшаның экономикалық мәні, қызметтері және түрлері ... ... 13
1.3.Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы ... .21

ІІ.тарау.Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері ... ... ... ... ... 23
2.1.Ақша жүйесінің сипаттамасы және оның даму тарихы ... ... .24
2.2.Ақша жүйесінің негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ІІІ.тарау.Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
3.1.Қазақстан теңгесі туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
......................3
І-тарау. ... мәні ... ... ... және ... экономикалық мәні, қызметтері және түрлері........13
1.3.Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы.....21
ІІ-тарау.Ақша жүйесі және оның ... ... ... сипаттамасы және оның даму тарихы.........24
2.2.Ақша ... ... ... ... және ... ... ...... ... тапқан керемет өнертапқыштығының бір куәсі
деуге болады. Біздің заманымызда ақша ... ... үшін ... негізгі
мәні болып отыр. Адамдар ақшалай табыс табу үшін өзінің ... ... ... ... – бәріміздің де сұранымдарымызды қанағаттандырудың ортақ
символы ... ... ... ... ... ... ... немесе қолдағы ақшамыз нені қажет етсек соған ... ... ... бар. ... ... ... болсақ «бай» болғымыз келеді.
Егерде адам өзінің ақшаға деген көзқарасын белгілі бір ... ... ... ... ... зор ... ... Ақшасы жоқ
адамның қолы да қысқа болып өз ... ... ... ... ... ... жетілдіре алмайды. Адамның ойын,
мақсатыніске асыруға қыруар ... ... ... Ақша ... ... ... ... мөлшермен алмаса, онда адам біртіндеп ақшаның құлына
айналады да, өз ... ... мен ... ... ... ұратындай айырмашылығы жоқ. Бай
адамдарға Құдай берген бас, екі қолы мен аяқ ... ... де бар. ... ... ... екі құлақтың ортасында орналасқан мида жатыр.
Олар қаншалықты ұтылып, өмірден тепкі ... ... да ... олар өте ... ... Қайтпас қайсарлық пен тәуекелге бейім болуы
байларды ... ... ... ... бұл ... ... ... еңбек етіп, ақшасын айлықтан айлыққа әрең ... ұнай ... ... ... бай болуды мақсат етіп іске кіріссе, енді біреулері
тәуелсіздік ті мақсат тұтып ақшалы болуға тырысады.
Бұлардың ... ... ... ... ... ... ... түпкі мақсаттары әрқайсысында әртүрлі.
Айтпақшы, реті келгенде бай адам мен ... ... ... айта ... жөн. Дәулетті адам айналасындағы адамдарға
шапағаты тиіп, көпшілікпен араласып, әрдайым ... ... ... ... ... ғана қадірін біліп қана қоймай, адамдар арақатынасына аса ... ... ... ... ... Алу үшін беру ... ... ештеңе де
ала алмайсың. Эндрю Карнеги: «Қайырсыз байлық – ... ... ... - деп
өзінің қалған өмірін байлығын үлестіруге арнады...
Ал ... ... ... ... көзі ... ... ақша ... жалғастырайық.
І-тарау. Ақшаның мәні және қызметтері
1.1.Ақшаның пайда болуы және ... ... ... ... 7 ... ... Бұл кездерде
өмір сүрген тайпаларда белгілі бір затты ... ... ... ... ... олар басқа затқа алмастыра алды. Көбінесе тайпалар малды, бағалы
тастар, ... ... ... ... Менің ойымша зат ақша ... үшін ол ең ... ... мен ... ... ... қолдау
табу керек.
Ақша қоғамның өзімен ... ... ... ... бәрі де ақша деп ... пайда болу тарихының екі концепциясы бар: біріншісі –
рационалистік, екіншісі – эволюциялық.
Рационалистік тұжырымдама бойынша ақша ... ... ... ... ... ... қажеттігіне байланысты ... ... ... ... «Никомахтың этикасы» атты
жұмысында былай деп жазады: «Айырбасқа қатысатын барлық заттың баламасы, не
бағасы болуы тиіс... ... ... үшін ... шарттылыққа негізделген
бірлік болуы қажет».
Эволюциялық тұжырымдамаға сай ақша тауарлар әлемінен ... ұзақ ... ... ... ... әлемінің арасынан ақша
роліне барынша лайықты болған тауарды жеке-дара бөлініп шығуынан ... ... ... ... ... ... толығырақ
қарастырайық.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым
өз тұтынуынан ауысқан ... ... да ... еңбек өнімін анда-санда
кездейсоқ кездескенде бюасқа бір ... ... ... ... ... ... - өнім ... Ал оны өндірушілердің белгілі бір қоғамдық
қатынастарын дәлелдейтін түрі – ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімі, немесе тауар – еңбек өнімінің
айырбасқа арналған формасы. Тауар ең ... ... ... ... ... ... еңбек өнімі түрінде айырбас кезінде, яки
нарықта ... Егер өнім ... ... ... үшін жұмсалса, ондай
еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. ... ... өзі ... ... онда ол тауар емес, тұтыну заты.
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер нақты ...... құны өз ... ... ... ... оны ... оны жасауға жұмсалған уақыт босқа кеткен уақыт ... да, зат ... ие бола ... ... ол ... керексіз зат. Тауардың басқа
адамдардың қажетін қанағаттандыратын қасиеті тауардың тұтыну құны ... ... ... ... құны ... ... Тұтыну құны тауардың
өндірушінің өз қажетын емес, басқа өндірушінің тауарына ... ... ... ... ... ... басқа тауарға айырбасталу
қасиетін оның айырбас құны деп атайды. Айырбас құнын ... ... ... ... ... ... айқын көрсетеді. Сонымен тауардың
тұтыну құны басқа адамдардың қажетін қанағаттандыру қасиетінен ... ... ... ... ... ... айырбас құны шығады.Әрбір тауар
өзініңөндірушісіне айырбас құны ретінде тұтыну құнын алатын құрал болады.
Айырбас ... яғни ... ... айырбасталуының пропорциясы, ло-құнның
айырбас актісіндегі сыртқы көрінісі.
1-сұлба. Ақшаның ... ... ... концепциялар
Айта кететін жәйт, кез келген пайдалы зат құн бола алмайды. ... ... ... ... құны жоқ. ... ... тың ... мен теңіздер, жабайы жемістер, т.б. Сонда құн ... не? ...... өндіргенде жұсалатын еңбек жиынтығы Қоғам дамының негізі
– еңбек. Сондықтан, тауарға сіңген қоғамдық ... ... құны ... Бұл
бір жағынан, ал екінші жағынан еңбек шығындары өдігінен ... құн ... ... ... сезінуге бола ма? Өнімнің құны болуы үшін ... ... ... ... ... – ол ... ... яғни өндірістік
қатынастар, оның ішінде айырбас қатынастары ... ... Ол тек ... ғана ... Айырбас кезінде олардың белгілі бір
тауарды басқа тауарларға теңестірулері кезінде, яғни ... құны ... ... ... зертханада физикалық, ия болмаса сипатта
–талдау жасап байқауға болмайды. Оны тек қоғамдық ... ... ... ... болады. Сөйтіп құн деген заттың қоғамдық қасиеті.
Құн – тарихи категория. Құнның ... – адам ... ... ... ... жемісі. Құн деген адамзат тарихында
Көптен бар. Ал оның теориясының негізін қалаушылар ХVІІ ғасырдағы ағылшын
экономисі У.Петти, ХІХ ... өмір ... ... А.Смит, ХІХ ғасырдағы
ағылшын бизнесмені Д.Рикардо болды. Ал құнның еңбек теориясына басты улесті
ХІХ ғ. К.Маркс қосты. Ол ... ... ... екі ... ... ... бір ... құнын жасайтын нақты еңбекті ашып, оны жан-жақты
талдады. Тауардың екі ...... құны мен ...... ол ... бірлік түрінде көрінеді.
Тауар ішкі қайшылықтары қандай жағдайда шешіледі деген ... ... ... ... яғни ... үшін еңбек ету қоғам
дамуының барлық сатыларында ... ... ... да, ... да ... өз ... жұмсай отырып, өз отбасына қажетті өнім
шығарып, бір-біріне еңбек етті. Алайда, ... құн ... ... жоқ. ... ... болған жоқ, яғни еңбек өнімдері айырбасқа ... жоқ. ... үшін ... ... бір ... айырбасталу қасиеті ол өнімді сату-сатып
алу кезінде, яғни нарықта оны тұқтыну құны және құн етеді. ... ... (зат) ... оның ... құны ... ... ... керек болғаны.
Бұл біріншіден. Екіншіден, оның құнының бар ... ... Міне ... ... жағдайында (нарықта) ауардың ішкі ұарама-қайшылықтары
шешіледі.
Осылайша, мынадай қасиеттері бар ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... затты алу мүлде тиімсіз екенімен
келісчетін шығарсыз, себебі біршама уақыттан соң ол бұзылып ... ... ... ... оның қажеті шамалы емес пе?
2) Жинақтылығы (яғни, көлемі кішкентай болғанымен ... ... ... ... ... бөліне алмаса ол онда ақша ролін атқара
алмайды.
4) Табиғатта аз кездесетіндігі.
Адамзат қоғамының даму сатыларына айырбас ... да ... әрі ... ... ... тек натуралды зат ретінде ғана бір-
біріне айырбасталып қоймай, ... ... ... ... бір ... ... ... болды. К.Маркстың сөзімен айтқанда: «Айырбас құны,
тауарлардан ... және сол ... ... дербес тауар ретінде жүретін
тауар, ол – ақша». Әрбір жеке тауар тұтыну құны ... ... Оның ... ол тек ... ... ... ғана анықталады. Тауар мен ақша
айырбас процесінде бірін-бірі алмастыра және біріне-бірі теңгеріледі.
2-сұлба. Ақша қасиеттері
Ақша деген тауардың жалпы эквиваленттілігінің ... ... ... ... ... құны біте ... ерекше тауар.
Немесе ақша деген тауар өндіру мен оны ... ... ... бөлініп шыққан ерекше тауар, оның ... ... ... ... балама (эквивалент) ролін атқару.
1.2. Ақшаның экономикалық мәні, қызметтері және түрлері
Жоғарыда айтылғандай, бір тауарды екінші тауарға ... ... ... оның иесі өз ... ... бір, ... ... құндырырақ
тауарға айырбастады, сонан соң, сол ... ... ... ... ... бір тауардың құнын екінші бір тауардың құнымен баламалап
анықтайтын құнның жалпыға бірдей нысаны пайда болады. ... ... ... ... ... ... тауарлар орындады. Бара-бара, ол
міндетті ... үшін ... ... ... тауар іріктеліп алынады.
Бұл жөнінде К.Маркс былай деген: «Натуралдық нысаны ... ... ... ... кеткен ерекше тауар, ақшалай тауар болып
табылады, яғни ол ақша болып жұмыс істейді». ... ... ... ... деп ... болады. Ақша ерекше тауар, жалпыға бірдей балама,
яғни басқа тауарлардың жалпыға бірдей баламалық ... ... Ақша ... ... ... ... ... ерекше тауар . Алтын құнның барлығы
таныған көрінісі болып орныққандықтан, ол өзіндік эталон – барлық ... ... ... жүре бастады.
Ақша – тауардың ерекше қасиеті, оның кез келген басқа ... ... ... оның ... ... балама болы жұмыс
істейтіндігі, яғни алмастырудың ... ... ... екендігі. Ақшаның
тағыф бір ерекше қасиеті құнның сақталуын қамтамасыз ететін күші ... ... ... ... ... оның ақшалай көлемі күн санап азая
береді. Өйткені, ол тауарды сақтау үшін белгілі ... ... ... ... құн ... салынса, ондай шығын болмайды.
Ақшаның мәнін көрсетуші оның ... ... ... кез келген үлгісінде ақшаның атқарымы өзгермей, бір ... ... ... да (Нарық жағдайда да) ... ... Ақша ... ... ... Ақша, айналым құралы ретінде
3) Ақша төлем құралы ретінде
4) Ақша қолдану құралы ретінде
5) ... ақша ... ... ... нәрсе, көрсетілген атқарымдарды тек ақша ғана орындай
алады.
Ақша құн өлшемі ретінде. Ақшаның бұл ... оның ... ... ... құны ... кезде байқалады. Бұл ... ... ... оны ... ... қоғамдық қажетті шығынмен тең. Олай
болса, тауар өндіру, болмаса басқаша қызмет көрсету үшін ... ... табу ... тек содан кейін солардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты жаңадан
шығарылған тауардың (көрсетілген қызметтің) өзіндік құны екі элементтен
тұрады. Біріншісі, жоғарыда ... ... ... мен ... бұйымдарының
қүны. Өйткені, ол түгелімен жаңадан шығарылған өнімнің (көрсетілген
қызметтің) өзіндік ... ... ... осы ... ... жолындағы
жұмсалатын тірі еңбек күшінің құны. Сонымен қатар, жаңа өнімнің өзіндік
құнына қосылатын еңбек құралдарының және ... ... құны да, ... ... құны да әрбір тауар өндірушілерге бірдей ... ... ... ... ... ... мамандық дәрежесі
және үнемшілдігі әртүрлі болады. Алайда, кез келген ... тек ... ... ... ... ... біз ... құн құралы ретінде атқарымын көреміз.
Ақша айналым құралы ретінде. Барлық тауарлар, қай ... ... ... ... ... ... ... сатылуы керек. Яғни, құнның ... ... ... ... ... ... ... әрбір тауар өндіруші, сатылған тауардан
түскен ақшаға ... ... ... мен ... бұйымдарын сатып алады,
еңбек ақы төлейді, және басқа да шаруашылықтың қажеттерін қанағаттандырады.
Сөйтіп, өндіру мен өткізу процесін ... ... ... ... ... ... ... ретінде жұмыс істеуі ақшаның
тауарға, тауардың ақшаға ... ... ... болып табылады.
Осылайша ақша үздіксіз айналымда жүреді.
Бұл атқарымның өзіне тән бір ... ақша мен ... ... ... ... ақша ... қарай қозғалса, тауар сатып
алушы қарай қозғалады.
Айта кететін бір жайт, осы айналымның құралы ретінде жұмыс ... ... ... ғана тән. Заң ... ... ақша ... ... ... ... тиіс емес. Өйткені, олай болған күнде айналымдағы
ақшаның саны көбейіп, сапасы азайып, ... ... ... ... ... ... ... саны (ақшаның көбеюі) осы
атқарымның дұрыс орындалуымен ... ... ... ақша ... ... ... керек ақшаның саны азаяды. Керісінше, айналымның қозғалысы
баяулап ... ... ... ақша ... керек.
Ақша төлем құралы ретінде. Бұл атқарымға тауардың қозғалысы мен
ақшаның ... ... тән. ... ... оны ... ... ақшаның, сатушының қарауына түсуіне қарағанда, әлдеқалай көп
түседі. Егер сатушы мен сатып алушының ... ... ... тауардың
құны алдын ала төленетін болса, ақша ... ... ... ... екі ... да тауар мен ақшаның қозғалысы екі бөлек.
Тарих тұрғысынан қарағанда, ақша төлем құралы ретінде атқарымда
тауарды несиеге берумен байланысты ... ... ... ... ... деп жазған: «Бір тауардың иесі өзінің
қолда бар тьауарын сатады, ал басқа біреу оны ... ... тек ... ... ... ... ... өкілі ретінде.Сатушы несие беруші
болады да, сатып ... ... ... қалады».
Ақшаның бұл атқарымы, несие беріп және оны ... ... ... ... ... бөлімдері), халыққа қызмет
ететін кәсіпорындар мен көрсетілген қызмет үшін есеп ... ... ... ақы, ... ақы, ... ақы, ... және ... да
ақшалай төлемдерді өтегенде байқалады. Көбінесе жоғарыда айтылған төлемдер
қолма-қол ақшасыз, яғни бір ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қолма-қол ақша тек, есеп ажыратушылардың бір жағы (біреуі) жеке тұлға
болғанда ғана қолданылады.
Ақшаның осы ... ... ... ... ... ... қаншалықты төмен болса, қолма-қол ақшамен ... ... ... ... ... ... есеп ... барлық
ережелері бұзылмаған болса).
Ақшаның төлем құралы ... ... ... ... ... ретінде атқарымынан айырмасы, бұл атқарымды, ұлттық ақшамен
қатар, басқа елдердің ақшалары да орындай алады (сақтық ... ... оны ... ... ... және импорттық мәмілелер жүргізгенде,
басқа елдермен және олардың ... ... да ... ... ... ... ... Бұл атқарымды, айланыс ... ... ... ретінде айналыста жүрген ақшалар емес, айналысқа
қатынаспай жүрген ... ғана ... ... ... ... жүрген ақша, банкілердегі есеп шоттарда қалған
жеке және заңды тұлғалардың ақшасы кіреді.
Ақшаның қорлану құралы ... ... ... ... ақша ... табыстық шығыннан көбірек болған күнде ғана пайда болады. Ол ақшалар
алдағы кезде орын алатын (күтулі) ... ... қоры ... ... ... бұл атқарымы, несиелік қарым-қатынастың пайда
болуына, оның әрі қарай дами түсуіне әсер ететін алдыңғы ... ... ... ... жеке ... уақытша артық
(бос) ақшасы, басқа шаруашылықтарға, жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... пайдасыз жатуына,
сонымен бірге оның инфляцияның әсерінен қүнсызданып кетуіне жол ... ... ... ... ... ... берілген ақша кедергісіз іске пайдаланылатын;
- несиенің уақытында қайтарылуына ... ... ... берген ақшадан жоғарғы деңгейде пайда түседі.
Дүниежүзілік ақша атқарымы. 1976 жылы, ... ... ... ... ... ... енді ... қағаз ақша,
дүниежүзілік ақша атқарымын орындай алмайды ... ... ... ... та,
ақша әлі де, әртүрлі елдердің және олардың заңды және жеке ... ... ... ... жүр. Мысалы, басқа елдің
шаруашылықтарымен жеке тұлғаларымен алып-сату, ол үшін ... есеп ... алу оны ... деген сияқты істер жыл сайын өсіп келеді. Осыған
байланысты, қазіргі ақша, дүниежүзілік ақша атқарымын ... ... ... дұрыс емес. Ақша бұрынғыша өзының дүниежүзілік ақша атқарымын орындап
келеді. Рас, кез кеоген ұлттық ақша емес, тек еркін айырбасталымды ... ... ... ... ... ... ... орындай алмайды. Сондықтан ақшалары еркін айырбасталмайтын елдер,
алдымен өз ... сол ... ... ... айырбасталатын ақшаға
(доллар, марка, иена сиқты) ауыстырады да, содан соң оны ... ... ... ... Сондықтан қағаз ақша, дүниежүзілік ақша
атқарымын ... ... ... ... ... ... Орындайды,
тек тежеулі көлемде.
Ақшаның түрлері.
Ақша, пайда болғаннан бері бірнеше рет өзгеріске ұшырады. Бірақ,
бұл өзгеріс оның тек ... ... ғана ... ішкі ... ... жоқ.
Ақшаның сыртқы түрінің өзгеру себебі, оның жұмыс істейтін жағдайларымен,
яғни ... ... ... ... ... ... адамзат өмірінің бастапқы кезінде ... ... ... ... ... тауарлар атқарған (оның ішіне мал да кіреді).
Бара бара, өндіру мен ... ... ... ... ... ... ... бір текті, оңай бөлшектенетін, сақтағанда
бұзылмайтын тасымалдауға ... ... ... ... ... Осының
салдарынан өмірге кесектелген қола, мыс, күміс, алтын ақшалар келді. Одан
кейінгі қоғамдық дамудың нәтижесінде, кесек металл ақшаның ... ... ... ... оның ішінде алтын ақша да бар. ... ... ... ... оған ... ... (мемлекеттің аты,
гербісі, басылған жылы, тағы басқалар) басылатын. Бұл сол кездегі ... түрі ... ... ... ... ... заманымыздан бұрынғы, үшінші
ғасырда Римде басылған, ал біздің заманымыздан бұрынғы 7-8 ғасырларда,
Мидия ... және ... ... ... ... ... елдерінде
және Ресейде өз металл ақшасын басу, ІХ-Х ғасырларда басталған. Сөйтіп,
металдан жасалған ақша өте ұзақ өмір ... ... ... 5-10 сомдық
алтын ақша, бірінші империалистік ... ... ... ... ... жеке ... құны бар. ... ол ешуақытта,
тіпті инфляция кезінде де құнсызданбайды. Осыған байланысты алтын ақша өз
бетімен айналымға ... ... ... ... ... Егер ... алтын
ақша, керек мөлшерден артық ... олар ... ... ... ... ал егер ... ... алтын ақшамен қамтамасыз
етілмесе, олар қайтадан ешқандай кедергісіз ... ... ... ... ... ақша ... екенін анықтап, оны тәртіптеп жатудың
ешқандай керегі жоқ.
Дегенмен, алтын ақшаны ... ... ... ... ... ақша ... ... шығарумен тығыз байланысты, ал алтын
шығарудың, өз кезегінде, қымбатқа түсетіні белгілі. ... ... ... ... ... ... керек етеді, ал ол ... ... ... ... ... байланысты, қымбатқа түсетін алтын
ақшаны, арзанырақ ақшаға ауыстырудың қажеттілігі туды. Сөйтіп, ... ... жоқ, ... ақша ... ... болды.
Қағаз ақша. Ең бірінші қағаз ақша ... ... ... ... ... ... Солтүстік Америкада, ал ХVІІІ-ғасырдың
аяғында, ХІХ-ғасырдың басында Англияда шығарылған. Ресейде 1769 ... деп ... ... ақша ... ... алтынға, не күміске айырбасталынбайды және ... тек ... ... тапшылығын жабу үшін ғана шығарады. Осыған
байланысты қағаз ақша мөлшерден артық шығып кетіп, құнсыздануы ... ... өз ... ... ... ... ... анық. Бұл қағаз
ақшаның өзіне тән ерекшелігі.
Несиелік ақша (банк билеттері). Несиелік ақшаны айналысқа ... оны ... алып ... ... ... ... ... кез
келген банктің қолында. (Орталық болмаса ... ... ... ... ... ... вакселъдерді есепке алғанда , не
қайта есептегенде, банктер қарыз алушыларға өзының банкнотын ... ... ... ... ақша ... ... ... артық
шығынымен, болмаса бюджеттің тапшылығымен байланысты. Тек, ... оны ... анық ... ... ... ... ... ақшамен салыстырғандағы үлкен артықшылығы бар. Бұлай ... ... ... ... ... құндылықтар мен шаруашылық шығындардың
нақты қозғалысына қарай беріліп және қайтарылып отыратыны. Өйткені ... мен ... ... ... ... қайтарылуын
қамтамасыз етеді. Сондықтан несиелік ақша шығару ақша айналысына ешқандай
зиян келтірмейді, керісінше, айналымда ... ... ... ... ... оның құндылығын арттыра түсуге әсер етеді. Тек, мұндай, қолма-қол
ақша беру мен несие берудің, ... ... ... ... ... ... ... байланыстары әрбір операциядан байқалмайды.
Оны тек барлық иоперацияларды біртұтас, жиынтық ... ... ... ... несие жоғарыда айтылған байланыссыз, шаруашылықтардың
нақты ... ... ... ... халық шаруашылығы бойынша несие
көбейіп кетеді де, ... ... ... оның ұлғая түсуіне апарып
соғады.
Қолма-қол ақшаны несиелік айналым құрамымен ... ... ... бірі.
Қолма-қол ақшасыз айналымдағы ақша. Қолма-қол ақшасыз айналым
дегеніміз, қолма-қол ақшаның ... ... ... ... ... бір есеп ... ... есеп шотқа аудару болып табылады. Ол ... ... ... мен ... ... ... ... бұл
айналым, несиелік ақшаның пайда болуын қажет етеді.
Бірақ қолма-қол ақшасыз айналымның, қолма-қол ақшасыз ... ... бар. ... ... құнды қағаздар арқылы жүргізілетін ... ... ... ... ... ... Мысалы, вексельдер және
басқа да, ... ... ... ... жазу (индоссамент) мен ақша алушыға
жіберіледі. Бірақ, ақша аударылмайды. ... ... ... ... ... ... ... Кейбір ақша алушылармен есептескенде төлеушінің банктегі ... ... ... ... ... құралы ретінде шот иесінің рұқсатынсыз
пайдаланылады;
- Егер, ... ... есеп ... қатысушылар, алдағы
уақытта ешқандай ... ... ... ... ... ... ... ақшасыз айналымға қатынасатын вексель беруші, алдағы
кезде сол ... ... ... ... ... ... алады.
Өз ретінде, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу қолма-қол ... ... ... ... Қолма-қол ақшасыз есеп айырысуда 3 жақ қатысады: сатушы; ... және ... есеп ... ... жазу ... ... ... есеп айырысушылар банкпен несиелік ... Оған ... есеп ... ... ... де ... бар және сол есеп шоттарда азды-көпті ақшасы бар. Міне, сол
ақшалар банктердің шот иелерінің ... ... ... ... есеп ... операциясынан кейін банктің міндеттемесі не көбейеді, не
азаяды. Осының өзі, есеп айырысуға қатысатын тұлғалардың ... ... ... ... қатар, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу мен қолма-қол
ақшамен есеп ... ... және ... ... ... есеп ... екі нысанында да бір ғана ақша қатысады (доллар,
рубль, теңге т.т.). Оның үстіне есеп айырысудың бір нысанындағы ақша ... ... ... ... есеп шот иесі ... ... өз шотынан ақша
алса, бұл ақшаның есеп айырысудың қолма-қол ақшасыз нысанынаң қолма-қол
ақшалы ... ... Егер де, ол ... есеп ... ... ақша
әкеліп салса, көрініс керісінше болады. Есеп айырысудың екі ... ... тағы да бір ... ... да несие негізінде пайда болуы.
Айналымдағы ақша жиыны және ақша ... Осы екі ... ... де
қазіргі нарықтық жағдайда, ... ... ... ... ... мәнге ие болды және оларды есептеу әдісі де өзгерді.
Бұрын айналымға ... ... ... ... ... сәйкес,
анықталатын.
Бұл заң нарық кезінде ... ... ... ... ... іс
жүзінде қолданылмай жүр. Сөйте тұра, нарық кезіне лайықты заңды ешкім ойлап
тапқан жоқ. Шынында, мұндай заң шығару қиынға ... ... көп ... ... ... ... ... асырылады. Сондықтан бұл екі нысанның
шегі жоғалып кетті. Есеп ажыратушылар өз келісімімен керек ... ... ... ... ... ... ... жағдайында қолма-қол ақшамен және
қолма-қол ақшасыз айналым бір тұтас айналым ... ... ... ақша ... осы бір ... ... көлемі болып табылады.
Қазақстан бойынша бұл көрсеткіш 2000 жылы 45,9 ... ... ... ... 399,5 млрд. теңгеге жетті. Қазіргі жағдайда айналымдағы ... ... үшін ... ... ... ... айналымда жүрген ақша жиынының бөлігін ... ... ... түрлері өздеріне тән өтімділік деңгейіне сәйкес ақша
агрегаттарына бірігеді ... ... ақша ... деп те атайды. Әртүрлі
елдерде бұл ақша агрегаттарының саны әртүрлі. ... ... ... 4 ... ... ... 3, ... тіпті 10 ақша агрегаты
бар.
Типтік ақшалы агрегаттарды жалпы сипаттайық.
М0 ақша агрегаты қолма-қол ақшаны сипаттайды. Демек, бұл ең ... ... ... ... ақша агрегаты айналымдағы қолма-қол ақшаны және талап етілгенге
дейінгі банктік шоттарда жатқан ... ... ... және ... ақшаларды сипаттайды.
М2 ақша агрегаты М1 ақша агрегаттарынан және ... ... ... ... емес жинақ салымдарынан және ақша нарығының өзара
қорларындағы шоттарда жатқан сомалардан құралады.
М3 ақша агрегаты М2 ақша агрегатымен қоса жеке ... мен ... ... ... ... ... ... ақша агрегаты ең кең ауқымды ақша агрегаты ... ... ... ... ... және ... бағалы қағаздар кіреді.
Қазақстанда қатаң монетарлық саясат қолданылып отырғанын байқауға
болады. Басқаша ... ... ... ... ... ... ... отыр. Олай істемесе Ұлттық ақшаның ... құны ... ... салдарынан Республиканың шаруашылығында көптеген ... орын алып ... ... дегеніміз айналымда жүрген қолма-қол ақшаның екінші
дәрежедегі ... ... және ... ... және ... Ұлттық банкте сақталатын міндетті қорларының
қосындысы.
Қазақстанда бұл қосынды 2001 ... ... 134 млрд ... құрады.
Бұл өткен 2000 жылдың басымен салыстырғанда 5,7% өскені.
Алтынды кредит ақшамен ығыстыру ары ... ақша ... ... ... ... ... ... карточкаларға айырбастау
қарқыны күшейе түсті.
Кредиттік карточка ақшаның төлем құралы қызметін атқарады.
Кредиттік ... ... ... ... ... ... ... қарыздары жабылғаннан кейін қайтадан жаңартылады.
2. Бір айлық карточкалар. Туристік фирмалармен есеп айырысу ... ... ... ... жабылуы керек.
3. Фирмалық карточкалар. Әртүрлі фирмалар әртүрлі қызмет жөніндегі
шығындарды төлеу үшін ... ... ... ... ... ... Олар тек ... жылдық
табысы бар клиенттерге беріледі.
Кредиттік карточкалар1915 жылдан бастап пайдаланылады, ол кезде олар
ең бірінші рет АҚШ-та қарызды жазу ... ... ... ... осы ... кезеңіне электронды ақшалар жүйесі сай
келеді. Олардың көмегімен ақша операциялары жүргізіледі: банк есебінен ақша
алу, ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Электронды чектік кітапша болып ... ... ... ... ... ақшалар жүйесі қалыптасу сатысында.
Бірінші пластикалық ... ... ... 1989 ж. ... шығарылды. Қазіргі кезде оларды елдің ірі банктері шығара
бастады.
3. Ақшаның қажеттілігі және оның ... ... ... ... ... ... және одан ... айналысына байланысты. Ақша – кез келген тауар ... ... және оның ... Тауар және ақша бір-бірінен ажырамайды, себебі
ақша ... ... ... ... болуы да мүмкін емес.
Әйтсе де адам өміріне ақшаның қажеттілігі туралы әр уақытта әр түрлі
ойлар айтылуда.
«Ақша – зат ... ол ... ... жиынтығы». Шын мәнінде бұл
афоризм, егер адам қоғамнан бөлініп кетсе, оған ақшаның қажеті жоқ ... ... ... ... да ақшаның керегі болған жоқ. Оның
мұхитқа ... бара ... ... ... қалған заттарды елсіз аралда
пайдаға жарады, тек ақша қажетсіз бос ... ... ...... ... ... категория (санат). Ол қоғам
дамуының әрбір ... ... және ... ... ... ... ... қатынастарды көрсетеді. Қоғам экономиканың әр
түрлі үлгісіне өткенде ақшаның маңызы арта ... ... ... мәні ... ... Ақша, негізінен, есеп жүргізу және
бақылау құралы ретінде қосалқы қызмет атқарды. ... ... ... ... ... ... натуралды және құн көрсеткіштері
түрінде өнімнің көлеміне және түріне жоспар бекітті. Сол ... ... да ... ... ... ... өнім ... бойынша натуралды өлшеммен бөлінді.
Нарықтық экономикада ақшаның маңызы зор. Себебі әр ... ... ... ... ... ... істейтін тауар
өндірушілер өндіретін және сататын ... ... ... және ... ... алды. Шаруашылықты жаңа ... ... ... ... сұранысқа бағдар жасауда, яғни сұраныс ескеріліп, өнімнің
шығару көлемі, түрі, ... ... ... ... ... ... ... де,
мемлекеттік бюджеттің кірісін қалыптастыру да, әр түрлі өндірістік ... емес ... ... да ... ... ... ресурстарын
басқа банктерге сату да, инфляцияға қарсы күрес те және т.б. жүргізіліп
жатқан іс-шараларда ақшаның ... арта ... ... экономикада ақша-несиелік реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуін тежеу, инфляциялық процестерді жеңу және ... ... ... бағытында қолданылуда.
ІІ-тарау. Ақша жүйесі және оның негізгі ... Ақша ... ... және оның даму ... ... тарихы қалыптасқан және тиісті заңмен бекітілген ақша
айналымын ұымдастыру насанын ақша жүйесі деп ... ... ... - бұл әрбір елде тарихи қалыптасқан және мемлекетпен заң
бойынша белгіленген ақша айналасын ұйымдастырудың формасы.
Негізінде ақша ... ... ... 16-17 ... ақша ... бұрынырак кездескен. Металл ақша айналатын ақша металын, ... ... ... соғу және ... ... ақша ... болып табылған. Осы кезенде әр елде, жалпыға балама ретінде
және ақша айналымың базасы ... ... ... ... ... жүйесінің екі түрі қалыптасты:
Биметалды ақша жүйесі. Бұл жүйеде ... ... ... екі метал:
алтын және күміс қолданылған. ... ... ... ... ... тасымалдауға қолайлылығына байланысты алтын ақша ... ... ... ... ол ... күміс монеталарды
ығыстырып, ІХ-ғасырдың аяғына қарай ең басым валюталық ... ... ... ақша ... Бұл ... ... металл ретінде бірақ
металл шықты (алтын). Сонымен қатар ... ... ... ... да құнның өкілдері жүре алатын болды. ... ... ... ұсақ ... ... ақша ... үш түрі болды:
алтын монеталық стандарт. Бұл ... ... ... ... орындайды. Алтын монеталлармен қатар айналымда көрсетулі
құнымен алтынға айырбастала алатын алтынның ... ... ...... стандарты. Бұл стандарт бойынша банкноттар (ақша
билеттері) алтын құймаға айырбастала алады;
алтын – девиздік стандарт. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... алтынға айырбасталаалатын валютасына
ауыстыруға болады.
Бұл жерде айта кететін маңызды ...... ... ... дәл осы түрі ... 1922 ж. ... ... валюталық
жүйесінің негізі болды. Бұл жүйе 1976 жылға дейін СДР1 мен ... ... ... Оның ... алтын-девиздік стандарт экономика жағынан
әлсіз елдердің, ... ... ... ... ... ... ... отызыншы жылдарының басында дүние жүзінде
айырбасталмайтын несие ақша ... ... Бұл ... ... ... жақын және жалпыға бірдей экономикалық заңның, еңбекті және айналым
шығындарын үнемдеу талаптарына дәлдеу келетін.
Кейінгі кезеңдерде, ... ақша ... ... негізінде, екі
түрлі ақша жүйесі қалыптасты. Оның біреуі шаруашылық жүргізудің әкімшілік-
тарату жүйесіне сәйкес болса, ... ... ... ... ... СДР – арнаулы өзара қарыз құқықтары 1969 жылы ұйымдастырылған
ұжымдық валюта. Осы екі жүйе ... ... ... ... әшейін көзбен салыстырғанның өзінде, келтірілген айырмашылықтар,
осы екі ... ... ... алыс ... тіпті кей жағдайда,
қарама-қарсы екендігін байқатады.
2.2. Ақша жүйесінің негізгі элементтері
Қазіргі ... ақша ... ... элементтерден құралады. Оның
ішінде:
Елдің ақша ... аты. Бұл ... әр ... өмір сүре бастаған
кезінде пайда болатын мемлекеттік атрибут, және оның ... ... не ... ... де аты ... ... ... күміс те, алтын да
доллар болды. Енді ... ... да ... Бірақ, ол Американың Америка
болғанынан бері Ұлттық ақша бірлігі ... ... ... ... княздықтарды қолданылған күмісқұймалар
«рубль» деп аталған. Кейінірек, Петр І-дің тұсында, ол Ресей мемлекетінің
Ұлттық ақша ... ... ... ... бері ... ақша реформалары
болып жатса да, оның сыртқы түрі де, Ішкі мазмұны да ... ... ... ... ... кейін 1993 жылдың 15-қазанынан
шығарылған ақша ... ... ақша ... болып, сол жылдың 13
желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасының, ақша ... ... ... Енді ол, еліміздегі жалғыз ғана төлем құралы.
- Ақша белгілерін ... ... ... ... ... заңның 9-шы бабында көрсетілгендей банкноттар мен монетер Ұлттық
банктің сөзсіз міндеттемелері болып ... ... ... осы ... ... қамтамасыз етіледі.
- Эмиссия тетігі. Ақшаны айналымға шығару және оны айналымнан шығарып
алудың ... ... ... деп аталады. Қазақстанда ол тәртіп мынандай:
а) қолма-қол емес ақшаның айналымға шығару және оны ... алу, ... ... ... ... ... несие берген кезде
айналымда қолма-қол емес ақша ... ... да, ал ... қайтарып алғанда
ақша айналымынан шығарылған болып есептеледі;
б) қолма-қол ақшаны айналымға шығару және оны айналымнан шығарып алу
Ұлттық ... және оның ... ... ... бөлімшелер мен
есеп кассалық орталықтары-РКЦ).
- Айналымдағы ақша жинағының құрылысы. Бұл ұғым екі ... Бір ... ... ақша мен ... емес ақшаның ара қатынасы
қаралады. Дүние жүзілік экономикада бұл көрсеткіш 1/3 болып, қолма—қол ... ... ... Екінші жағынан, банктік билеттер мен қазына
билеттерінің ара қатынасы қаралады. Бұл көрсеткіш Кеңес Одағының тұсында ... ... егер ... 100 мың сом ... оның жартысы банкілік
(10, 25, 50, 100 сомдық) билеттер, жартысы ... ... ... (1,
3, 5 сомдық). Қазіргі жағдайда бұл ара қатынасқа ешкім көңіл аударып жатқан
жоқ. Металл монеттері айналымда ... ... ... ал ... ... ... барады.
- Ақша мен несиені реттеу тетігі. Бұл ... ... ... ... орган мұнымен шұғылданады, оның ... ... және оның ... ... мақұсат қойылады т.с.с.
- Ақшаның құнын белгілеу тәртібі. Бұл, осы елдің ақшасының, басқа
елдердің ақшаларымен ара ... ... ... яғни ... ... ... белгілеу. Қазіргі жағдайда Ұлттық валютаның бағамын
анықтайтын екі ... ... ... ... ... бекіту
және еркін жүзетін бағам, Валюталық бағамды бекіту ... ... ... ... оның ... ... салыстырғандағы құнымен тең
болатын. КСРО да бұл тәртіп соңғы жылдарға дейін сақталды. Оны тек, ... ... ... жойды. Осыдан кейінгі жылдарда, Ұлттық валютаның
бағамын, оның сатып ... ... мен ... ... ... мен ... байланысты анықталатын болды. Бір ... ... ... ... банк ... ... ... әдістерін пайдаланып, өз
валютасының бағамын толтырады. Қазақстан 1999 жылдың 5 көкегінен бастап ... ... ... ... ... жүзу ... ... Бұл режимде
валютаның (теңгенің) бағамы ... мен ... ... ... анықталды.
ІІІ-тарау. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы
3.1.Қазақстан теңгесі туралы
Қазақстан Республикасында 1993 жылы ақша реформасын ... ... – ақша ... ... ... ... ... өз ұлттық валютасын
енгізуіне орай КСРО Мемлекеттік ... мен ... ... ... 1961-
1992 жылдардағы банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты оларды
Қазақстанға заңсыз әкелу мөлшері ... ... ... ... ... ... халықтың тұрмысы төмендеді.
1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының ... ... ... Қазақстанға өз валютасын енгізу қажеттігін түсініп,
шегіне жеткен құүпия жағдайда Қазақстанның ... ... ... ... топ ... оны ... ... шетелдік фирмамен
келісімге қол қойған. 1993 ж. Наурызында Англияда ... және ... жеке ... ... ... ұлттық валюта – 1, 3, 5, 10, 20, 50 ... ...... ... жеткізілген.
1993 ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... енгізу туралы»
Жарлық шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
- 1993 ж. 15 ... ... 8-де ... мемлекетінде ұлттық валюта
– теңге – енгізілді.
- 1993 ж. 18 қарашадан бастап теңге Қазақстан Республикасында берден-
бір заңды ... ... ... ... Бір ... 100 тиыннан құралады,
ол қолма-қол ақша айналысында банкнотта және майда тиындар ... ... ... ... ... ... ... мен салымдар 500
рубль 1 теңгеге арақатынасымен айырбасталып, ол 18 қарашада сағат ... ... 15 мен 18 ... екі ... – сом және ... ... қатар жүрді. Қазақстан Республикасының жасы 16-дан асқан барлық
азаматтарды 100 мың сом ақша айырбастауға ... ... ... тек бір ... ол ... төлқұжатта белгі соғылады. Азаматтардың 100 мың
сомнан ... ... ... ... дербес шотқа салынып, оны 6 ай бойы
пайдалануға құқығы болмады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі валюталық ... ... ... ... 4,7 теңге тең болды.
Сөйтіп, 1993 ж. 15 қарашада Қазақстан тарихында алғашқы ұлттық валюта
– теңге енгізілді. Ақша реформасын ... ... ... бір ... ... өте ... жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 миллион ... ... ... ... мен шетел валютасы қоры болды. Тәуелсіздік
жарияланған күннен ... ... ... алтын мен күміс енді
Мәскеуге жіберілмей, оны Ұлттық банк сатып ... өз ... ... ... ... ... жарты жыл уақыт қалғанда Республика
Президенті ... ... ... ... ... ... қоры Қазақстанда ұлттық валюта енгізу акциясын
қолдап, Ұлттық банкке 90 млн. ... ... ... несиесін және
Жапония біздің елдің төлем балансын қолдау ... ... ... млн. ... ... Бұл 17 жылға берілген «жұмсақ» несиелер еді. Қорыта
айтқанда, 1993 жылы ақша реформасы ойдағыдай өтті. Енді ... ... және ... ... ... ету ... теңгеніенгізу инфляцияның қарқындауы және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара байланысының үзілуі мен ... ала ... ... ... ... жағдайында өтті. Теңгенң енгізгеннен
кейінгі 2,5 ... яғни 1994 ж. 1 ... ... ... ... қарағанда
2,5 есе төмендеді. Келесі төрт айда, яғни кәсіпорындар мен бюджеттің
арасындағы қарыздарыөзара ... кең ... ... ... ... – 1 ... 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге жетті.
1995 ж. Орта кезінде Ұлттық банк пен Қаржы министрлігі қаржы нарығына
алғашқыда қазыналық вексельдерді, одан соң ... мен ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды шығарғаннан кейін теңгенің ... ... ... ... ... ... 1993 ж. 2500 процент
болса, ал 1994 ж. Бас кезінде 1260 ... ... ... 1995 ... ... 58 ... болды.
1997 ж. Мемлекеттің алтын валюта қоры ... және ... ... ... беру ... ... түскен 700 млн. доллармен толықты. Бұл ... ... ... тиынмен, ал инфляцияның деңгейі проценттің
бөліктерімен есептелетін жағдайға жетті ... ж. ... ... ... күшеюі, әлемдік
бағалардың төмендеуі отандық өндірушілердің бәсекелестік мүмкіншілігінің
әлсіреуіне ... ... ... ... ... ... ... өндірістің одан әрі құлдырауы (1997-1998 жж. аралығында ... ... ... ... ... 25% ... ... өрістеуі (кәсіпорындардың өзара қарызы 1,5 триллион
теңгеден ... және ... пен ... проблемалары теңгенің бағамын
одан әрі ... 1994 ж. ... ... ... ... және теңгемен инфляцияны қатаң ... ... ... ... ... сарапшылары мен талдаушылары 1998
жылдың күзінен бастап түсініп, оны өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. ... ... ... ... ... ... курсын
енгізу туралы шешім қабылдады. Ол жөнінде ... ... ... ... ... ... валюта рыногындағы сұраныс пен ұсыныстың қалай
қалыптасатынына байланысты анықталады, ал, Ұлттық банк ... ... ... ... резервін айырбас бағамын белгілі бір деңгейде ұстап отыру
үшін жұмсап келді. Ендігі жерде олай болмайды...
Қазақстан төңірегіндегі ...... ... ... ... ... ... бағамы күрт құлдырап кетті. Мысалы, Ресейде рубльдің
бағамы 1998 жылғы тамыздың 17-сынен бері қарай төрт есе ... ... ... тез қымбаттады және біздің тауарларымыз
бәсекеге түсу қабілетінен айырылып қалды, өнеркәсібіміз тұралай ... ... ... жұмыссыздық арта түсті. Қазақстанның ... ... 9 ... ... ... 1 миллиард 300 миллион доллар
мөлшерінде кеміді, ал біздің экспортқа ... ... 1 ... ... долларға қысқарды.
... Біз Ресейден әкелінетін кейбір импорттық тауарларға өтеелеулі
шектеулер қойдық және ... мен ... ... импорттық
тауарларға салынатын баж салығының мөлшерін 200 ... ... ... әкелінетін арзан тауарлар біздің өндірісшілеріміздің
қол-аяғын бірдей матап, валютаны елімізден сыртқа қарай ағылтуда...
Міне, осы тұрғыда ... ... ... бір ғана жолы бар – ... ... ... болуына жол беру керек» (34;1).
Сонымен, Қазақстан теңгесі міне алты ... ... ... ... төлем
құралы болып келеді. Ол еркін ... ... ... ... ... ақша ... саны мен олардың
жіктелуі жөнінде бірнеше пікірлер бар. Дегенмен олардың көпшілігі ақшаның
қызметтерінің ... ... ... деп ... ... қатары біз
қарастырғандардың арасынан мыналар кіреді: құн өлшемі, айналыс құралы және
қор жинау әрі байлық ... ... ... ... ... ... ... мен
өнімдер айналымын ретке келтіріп нарықтық экономикада маңызды ... ... ... ... қорытындылай келе олардың өзара
қарым-қатынасына көңіл бөліп, сондай-ақ айналыс қызметі мен ... ... ... ақша ... ... ... ... ал қор
жинақтау құралы ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ақша ... саусақпен санарлық болғанымен оларды зерделей
білудің қажеттігін сезінеміз.
Сонымен ақша туралы ойларымызды былай қорытындылаймыз. Ақша дегеніміз
тауарлардың ... оның өз ... ... ... ... ... тауарлар
болады, егер керек болса, қызығарлық және тілеген заттың қандайына болса ... ... ... ... ... ақшалай нысанының бектуімен байланысты
баға пайда болады. Баға құнның ақшалай ... Оның ... ... да,
төмен де, тең де болуы мүмкін. Бұл өз алдына талдауды талап етеді. Табиғат
өздігінен ақшаны да, банкирді де ... ... ... ... байланысты алтынға осындай қасиетті қоғам берген. Адамдардың
алтынды ақша ретінде пайдалануы оның осы ... ... ... ерекше тауар, ол тауарлар дүниесінен жеке дара бөлініп шығып жалпы
эквивалент ... ... ... Сейтқасымов Г.С., Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001.
2. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, ... ... С.Б. Ақша ... және ... ... 2004.
4. Көшенова Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, Алматы, 2000.
5. Әубәкіров Я., Нәрібаев Н., ... М. ... ... Оқулық. Алматы, 1998.
6. Әубәкіров Я.Ә., ... Б.Б., ... Ф.Н., ... ... ... ... университеті». Алматы, 1999.
7. Ахмедьярова М.В., Амирова А.У. ... ... ... ... ... ... Қазақстан - Британ
техникалық университеті баспасы. ... ... ... С.С., Бекмолдин С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ. Экономикалық
теория. Алматы, 2004.
9. Байгісиев. М.Ә. Халықаралық ... ... ... ... Жүнісов. Б ,, Нарықтың экономикалық негіздері,, Алматы 1994.
11. Нұрпейісов. Ж ,, ... ... ... ... ... ... О.В. Финансы, деньги, кредит. – М:, «Юрист».2001.
13. Борисов Е.В. Экономическая теория. Учебник. - М.: Юристъ. 1997.
14. Долан Эдвин Дж. и др. ... ... дело и ... ... Д.К., ... ... Эдвин Дж.Долан. Деньги, банковское
дело и денежно-кредитная политика. - Москва-Ленинград, 1995.
-----------------------
Ақшаның пайда болуы
Рационалистік концепция
Эволюциялық концепция
Ақша тауарлар ... ... ... ұзақ тауарлар айырбас барысында
тауарлар әлемінің арасынан ақша роліне барыншща лайықты болған ... ... ... айырбасқа қатысатын адамдар арасындағы жалпыға ортақ бірдліктің
қажеттігіне байланысты келісім
Айырбас құны
Тауарлық қасиеті
Ақша
Тұтыну құны

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы27 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері жайлы30 бет
Ақша жүйесі туралы ақпарат28 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ұйымның қаржы қызметі3 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы табиғатының өзгеруіндегі антропогендік факторлардың ролі57 бет
Теңгенің пайда болуы мен қалыптасуы29 бет
Қазақстанның ұлттық валютаның (теңгенің) болашағы9 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь