Ішкi бақылаудың негiзгi элементi – түгендеу

Соңғы жылдары елiмiздiң экономикасының нарықтық қатынастарға өту жағдайында есеп жүргiзу әдiстемесi мен тәжiрибесiнде түбегейлi өзгерiстер орын алды.
1977 жылдың қаңтар айынан бастап бухгалтерлiк есеп Стандарттары және субъектiлердiң қаржылық – шаруашылық қызметi счеттарының Бас жоспарының әрекетке енгiзiлуi, сондай – ақ қаржылық есеп беру формаларын халықаралық стандарттар талабына сәйкестендiру ұйым мүлкiнiң жағдайын есепке алудың дәстүрлi әдiстерiне жаңаша көзқарасты өңдеу қажеттiлiгiн туындатып отыр. Мұндай көзқарас шаруашылық жүргiзушi субъекттер арасында қалыпты байланыстардың дамуына ықпал ететiн қаржылық есептiң шынайлығын анықтау үшiн қажет, сондай –ақ бұл әрiптестердi таңдауға негiз болады, өндiрiстiк циклға ағымдағы бақылау мен үздiксiз мониторинг жүргiзуге, ақпаратты пайдаланушыларға өз мүлкiнiң жағдайын неғұрлым толық және шынайы бағалауға мүмкiндiк бередi.
Ешбiр ұйым өз мүлкiнiң талан – тараж болуын қаламайды. Алайда, қазiргi кезде ұйымды мүддесi ортақ бiртұтас ұжым ретiнде қарастыруға болмайды. Себебi бiз құрылтайшыларға, яғни ұйымның иелерi мен оның жалдамалы жұмысшыларына бөлiнемiз. Осыған байланысты түгендеуге кәсiпкердiң жеке
Пайдаланылған әдебиеттер:


1. Ә. Әбдiманапов. «Бухгалтерлiк есеп теориясы және принциптерi» Алматы 2001 жыл
2. А.А. Сәтмырзаев, Б.Е. Укашев «Аудит теориясы» Алматы 2000 жыл.
3. Ф.С. Сейдахметова «Документирование и инвентаризация бухгалтерского учета». Учебное пособие Алматы 2001 жыл.
4. Э. Нурсеитова. Внутрихозяйственный расчет. Инвентаризация имущества предприятия. Вестник предпринимателя. 2000 жыл, № 1. С.24-26.
        
        Iшкi бақылаудың негiзгi элементi – түгендеу.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... есеп ... әдiстемесi мен тәжiрибесiнде түбегейлi өзгерiстер
орын алды.
1977 ... ... ... ... ... есеп ... және
субъектiлердiң қаржылық – шаруашылық қызметi счеттарының Бас ... ... ... – ақ ... есеп беру ... халықаралық
стандарттар талабына сәйкестендiру ұйым мүлкiнiң жағдайын есепке алудың
дәстүрлi әдiстерiне жаңаша ... ... ... ... ... ... ... жүргiзушi субъекттер арасында қалыпты
байланыстардың дамуына ықпал ететiн қаржылық есептiң ... ... ... ... –ақ бұл әрiптестердi таңдауға негiз болады, өндiрiстiк
циклға ағымдағы бақылау мен үздiксiз мониторинг ... ... өз ... ... ... ... және ... бағалауға
мүмкiндiк бередi.
Ешбiр ұйым өз мүлкiнiң талан – тараж болуын қаламайды. Алайда,
қазiргi ... ... ... ортақ бiртұтас ұжым ретiнде қарастыруға
болмайды. Себебi бiз құрылтайшыларға, яғни ... ... мен ... ... ... ... байланысты түгендеуге кәсiпкердiң
жеке қаражаттары мен жоғары пайызбен алынған несиелерi салынған меншiктi
мүлiктiң дұрыс сақталуын қамтамасыз ететiн әдiс ... ... ... есеп ... қорлары және олардың қалыптасу көздерi
құрамындағы, шаруашылық процестер мен олардың ... орын ... ... дер ... және дәл ... ... Есеп
мәлiметтерi шаруашылық қорларының нақты көлемiне сәйкес болуы керек, бiрақ
тәжiрибеде ... ... ... ... табиғи шығын,
тауарлы – материалдық құндылықтарды тасымалдау, ... ... ... ... ... ... ... және
материалды жауапты тұлғалар мен бөгде ... ... ... ... ... ... пайда болады. Бұл есеп мәлiметтерiн нақты
мәлiметтермен ... ... ... қажеттiгiне алып келедi, ... есеп ... ... ... ету ... ... ... субъект мүлкi мен қаржылық ... ... ... ... ... – бұл материалды жауапты тұлғалардың
жауапкершiлiгiндегi ... ... пен ... ... көлемiн анықтау
деген түсiнiк берiлсе, Қазақстандық ... ...... материалдық емес ... ...... ... ... ақша ... есеп ... көздейтiн бухгалтерлiк есеп әдiс ... бiрi ... ... ... ... ... қызмет түрiне, жұмыс iстеу
ырғақтылығына ... ... ... ... субъекттерде
жүргiзiледi.
Бухгалтерлiк есептiң № 24 ,,Мүлiктер мен мiндеттемелерге түгендеу
жүргiзу тәртiбi жайлы,, стандартының әдiстемелiк нұсқауына ... ... 1 рет ... есеп беру ... ал iрi ... үшiн 1 қазанда
жүргiзiлуi керек. Түгендеу ... ... ... ... ... ... өзгеруi;
- төтенше жағдайлар;
- бухгалтерлiк есеп пен қойма есебiнiң мәлiметтерi арасында ауытқулар жайлы
хабар анықталғанда,
- ұйым ... ... ... ... ... алдында Түгендеу барысында
келесi мiндеттер шешiледi;
- материалдық құндылықтар мен ақша қаражаттарының нақты мөлшерi мен сақталу
жағдайы ... есеп ... ... ... ... көрсетiлуi бағаланады;
- субъектiге қажетсiз немесе сапасыз құндылықтар анықталады;
- материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... мен құрал – жабдықтарының жағдайы тексерiледi;
- материалды жауапты тұлғалардың жұмысы қадағаланады;
- құндылықтардың жетiспеушiлiгi мен ... да ... ... ... ... ... ... есеп жүргiзу ережелерiнiң сақталуы тексерiледi;
- бастапқы бухгалтерлiк есеп сапасы бағаланады.
Түгендеу жұмыстары белгiлi бiр тәртiпте жүргiзiледi. Шартты ... ... ... ... ... ... даярлық, түгендеу жүргiзу,
рәсiмдеу, нәтижелерiн анықтау және есепке алу, шешiм қабылдау.
Түгендеу дегенiмiз - ... ... ... есеп мәлiметтерiнiң
дәлдiгiн және толықтығын тексеретiн тәсiл немесе ... ... ... ... және олардың қайнар құралу көздерiн бiр
мезгiлде ... ... ... ... ... мақсаты қоғамдық
меншiктiң сақталуын анықтау. Түгендеу ... ... ... ... ... немесе жоғалған заттарды анықтап бiлiп отырамыз.
Құндылықтардың дұрыс сақталуын қамтамасыз етiп ... бұл ... ... ... жұмысын ұйымдастырудың маңызы зор. Кейде
шаруашылық ... ... ... төтенше жағдай (өрттен, су тасқынынан,
ұрлықтан) ... ... ... жұмысын жүргiзу қажеттiгi
туындайды. Түгендеу жұмысы көлемiне ...... және ... ... түгендеу болып екi топқа бөлiнедi.
Толық түгендеу кәсiпорынның барлық қаржы – шаруашылық ... ... ... ... бiр ... бiр рет, әдетте жылдық
қорытынды есеп ... ... ... ... қарай орындалады.
Бухгалтерлiк есеп объектiлерiнiң жекелеген ... ... ... ... деп те атайды.
Мысалы, кәсiпорын басшысы қолда бар барлық мүлiктер мен активтердi
түгендеудi бұйырса, онда ... ... ... ... ал ... ... түгендеудi бұйырса, онда бұл түгендеудi нысанды
түгендеу немесе бөлiп түгендеу деп те атайды.
Түгендеудiң келесi бiр түрi осы ... ... ... орнына қарай түгендеу. Мысалыға, жалға берiлген мүлiктердi,
сатып алушыларға жөнелтiлген тауарларды ... ... ... ... өз ... ... ... алғашқы кезеңдегi қолда бар
мүлiктер мен т.б. құндылықтарды түгендеп тексеру жұмыстары да ... ... ... ... жұмыстары негiзiнен төмендегiдей
жағдайларда iске асырылады:
1. жасалған жоспар бойынша;
2. тауарлы – материалды ... ... ... ... ...... түсе ... кәсiпорын басшыларына
хабарланған жағдайда;
3. төтенше жағдайға ... су ... ... құндылықтардың
көлемiн анықтау;
4. құндылықтарды қайта бағалауда.
Түгендеудiң келесi түрi ... ... ... ... ... ... ... құндылықтар дәлме – дәл түгенделедi.
Мiндеттi түрде жүргiзiлетiн ... ең ... ... ... ... жағдайда орындалады. Банкротқа ұшырап,
тарқатылған кәсiпорын басқалар алдында берешек қарызға ұшырайды. ... ... ... ... тағайындалып, бұл кәсiпорынның
мүлiктерiн сатып, басқалардың қарызын өтеу мақсаты ... ... ... арнайы жасалған есеп саясатындағы ... ... ... Бұл үшiн ... ... ... арнайы
комиссия құрылып, түгендеу жұмысының басталуы мен аяқтау ... ... ... есеп ... мен ... ... мәлiметтер салыстырылып, салыстыру ведомстысы жасалады.
Бухгалтерлiк есеп тәжiрибесiнде түгендеу жұмысын бастамас бұрын
барлық кiрiс-шығыс ... ... ... ... ... ... счеттар бойынша соңғы қалдық шығарылады. ... ... ... құндылықтардың аттары мен сортына, саны мен ... ... ... ... ... ... ... сақтауда тұрған орындар,
есеп беруге жауапты ... ... ... ... ... ... ... жасалып, бұл құжатқа комиссия мүшелерi
қолдарын қояды. Түгендеудiң нәтижесiнде артық не кем шыққан құндылықтардың
саны мен ... ... ... ... ... Кем ... ... құндылықтардың себебi анықталғаннан соң арнайы құрылған әлгiндегi
комиссия шешiм қабылдайды. Мысалға, табиғи жағдайларға байланысты, нормадан
тыс жетпей ... ... ... сома ... ... ... қарай
шығындар құрамына жазылады. Талан – ... ... ... себепсiз
бүлiнген құндылықтар сомасы жауапты адамдардың есебiне өндiрiледi. Егер
нақтылы ... ... ... ... кем шыққан құндылықтар сомасы
шығындар құрамына жазылады.
Кем шыққан, жоғалған, ұрланған, бүлiнген, табиғат апатынан ... орын ... ... материалды құндылықтар есебiн жүргiзуге
арналған счеттардың кредитiнен өндiрiстiк ... ... ... ... ... ... Түгендеу кезiнде әртүрлi себептермен
артық шыққан құндылықтардың сомасы қайта кiрiске алынып, шығындар ... ... ... ... азайтады.
Бухгалтерлiк есеп жүйесiндегi түгендеу принципi – қаттау – тiркеу ... ... ... ... ,, ... – тiркеу ,, деп ат қойылған
құжат – бастапқы ... ... ... ...... құжатын iске
асыру арқылы ... ... ... ... ... бар
құндылықтардың нақтылығын, натуралдық қалдықтарды, ... ... ... ... ... бiр ... ... қаттап
– тiркеу үшiн, бұл объектiлердiң ерекшелiк жағдайларын (қойманың, цехтiң,
ферманың, жөндеу хананың т.б.) ... жөн. ...... ...... ... бiрлiгiндегi құндылықтар.
Натуралдық өлшем бiрлiгi ақшалай ... ... ... бастап,
экономикалық қабатқа түсiп, кәсiпорынның тауарлы – материалды құндылықтарын
... ... ... ... ... ...... құжаты
құқықтық құжат болып танылып, кәсiпорын ... ... ... ... ... - түгендеу принципiнiң түпкi мақсаты қолда бар ... мен ... есеп ... ... ... ведомстарын қосымша жасау арқылы шығару. Қаттап – ... ... бар ... ... ... ... ... үшiн натуралды қалдықтар шығарылуы керек. Натуралды қалдықтарды
шығару, ... ... ... ... және ... есептеу, токсировкалау,
сандық өлшемдi ақша өлшемiмен көбейту әдiстерiн қолдану арқылы орындалады.
Сонымен, қаттап – түгендеу ... ... ... ... ... ... ... отыру болып табылады. Кәсiпорындағы жауапты қызмет
атқарушы адамдар мен бухгалтерлердiң жауапкершiлiгiндегi құндылықтардың бар
... ... үшiн ... ... ... комиссия құрып, қаттап –
түгендеу үшiн iсiн iске асырады. Қаттап – түгендеу ... ... ... не кем ... ... ... салыстыру
ведомостысына жазылғаннан соң арнайы шешiм қабылданады. Кем шыққан, жетпей
қалған құндылықтарды есептен шығару үшiн ... ... ... немесе
соттың шешiмi шығарылады. Натуралды құндылықтар мен есеп ... ... ... ... ... ... қателiктерден де
болатындығын есте сақтау керек.
Нақты ... ... ... және аудит барысында ерекше орын ... ... Оның ... ... ... мүлкiнiң нақты есебiн
алып түгендеу. Бухгалтерлiк ... ... ... екенiн, аналитикалық
және синтетикалық есеп көрсеткiштерiнiң дұрыс екенiн тек қана нақты тексеру
арқылы сенiмдi түрде ... ... Ол өз ... ... ... ақпарат көрсеткiштерiн нақты тексеруге болады.
Нақты тексеру методологиясы сенiмдi, күдiксiз әдiс, сол осы ... ғана ... ... ... Өз ... ... ... үш түрге бөлiнедi:
түгендеу, сараптап анықтау, бақылау арқылы анықтау.
Түгендеу – инвентаризация. Бухгалтерлiк есепте және аудитте түгендеу
әдiсi ол, ... ... ... ... ... ... ... құнды қағазының есеп айырысу ... ... ... ... ... ... есеп көрсеткiшiне сайма-сай дұрыс
екендiгiн анықтайды. Түгендеу процесiнiң қорытындысы, ... ... мен ... тексеру құжаты «инвентарлық тiзiмде» анықталған
сомамен салыстыру арқылы анықталады. Яғни, бухгалтерлiк есеп ... ... ... ... оның ... ... соманы көрсетедi.
Аудит барысында түгендеу процесiне тiкелей бақылау жасалынады.
Себебi, көп ... есеп ... ... немесе қиянатшылық осы
түгендеу процесiнде анықталады, екiншiден барлық ... ... ... көп ... осы ... ... байланысты болады. Осы орайда, ерекше орын алатын есеп процесi ол
қоймадағы ... ... ... ... Оны ... әдiсi
қазiргi кезде есептеу машинасы арқылы немесе компьютер қолдану арқылы, ... ... ... есеп карточкалары арқылы жүргiзiледi. Аудит барысында
аналитикалық есеп жұсысын ... өте ... ... Ол ... ... немесе әдейi өзгерiстер енгiзiлсе оның кәсiпорын шаруашылығына
тигiзетiн әсерi өте ... ... ... ... ... ... ... сату қуатының өзгеруiне жалпы шаруашылық
қаржылық – табыстылық ... ... ... Мысалы, өндiрiске қажеттi
материалдың сапалылығы өзгертiлсе оның бағасы да ... Ал, ... ... кiрiс – ... ... ... бiр ... басқа
сапамен тiркейдi де аналитикалық есепте басқа бағамен басқа сапамен есепке
алынады. Соның әсерiнен бухгалтерлiк есеп көрсеткiшi мен ... ... ... көптеген айырмашылықтар болады да ол бұзақылық
немесе заң бұзушылық, ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде шаруашылықтағы субъектiлер, ... көп зиян ... ... ... ... ... сияқты
негiзгi құралдарды түгендеу де ... Оның тек ... ... есебiндегi ерекшелiктерiне сәйкес өзiндiк айырмашылығы болады.
Мысалы, түгендеу тiзiмi негiзгi құралдың аналитикалық есеп карточкалары
арқылы толтырылады. Сол ... ақша ... мен ... ... түгендеу
процесi де өзiнiң бухгалтерлiк есеп, ...... ... ... ... есеп ... әрекетiне түгендеу жүргiзу
өте күрделi, оның ... ... ... үшiн өте ... Егер ... алған тауары үшiн төлем жасалмаса немесе сатып алушылар алған
тауарына төлем жасамаса ол кәсiпорынның қаржылық, табыстылық ... ... ... ... ... ... аудитор түгендеу жұмысы туралы өзiнiң қорытындысын
жасайды. Ал, ... ... ... ... ... ... әр
фактiлер туралы жеке-жеке анықтама жасап ... ол ... ... ... ... ... жүргiзiледi.
Сараптап анықтау. Нақты тексеру барысында сараптап анықтау әдiсi
негiзiнде өндiрiс ... ... ... қолданылады. Оның iшiнде өндiрiс
технологиясының дұрыстығы, өндiрiске жiберiлетiн ... ... ... ... лайықты екенiн, жаңа өнiм
сапалылығын сараптау, өндiрiс процесiндегi ... пен ... ... ... тағы сол ... ... процестерге сараптау
жүргiзiледi.
Бақылау – анықтау әдiсi – бұл да нақты тексерудiң бiр түрi. ... ... ... ... ... ... ... жасау.
Мысалы, күнделiктi өндiрiс барысына бақылау ... ... ... ... материалдар тасу, дайын өнiмнiң сатылу барысын олардың қоймада
сақталу ... ... ... ... ... iшкi бақылау жұмысының жүйесiне жатады.
Оның ерекшелiгi кәсiпорын шаруашылығына iшкi бақылау арқылы тәуелсiз қызмет
көрсету. Iшкi бақылаудың ... ... ... ... ... ... ... тәртiбi. Сырттан қарағанда iшкi бақылаудың тәуелсiздiк
сақтауы мүмкiн емес сияқты. Соған қарамастан iшкi ... ... ... тапсыру барысында түгелдей дербестiгiн сақтайды.
Аудит қызметi қалыптасқан ... iшкi ... ... және ... ... ... Оның ... ерекшелiктерi:
1. шаруашылық субъектiлерiнiң басшылары, әкiмшiлiктерi iшкi бақылау қажет
деп тапқан жағдайда өзiне , iшкi ... ... ... ... ... бар ... iздейдi;
2. аудитор маманы мен кәсiпорын басшылары келiсiм – шарт жасасып:
а) ... ... ... ... нақты анықтайды ;
б) жұмыс атқару тәртiбi, жұмыс орны, аудитордың және тапсырушының мiндетi
нақты көрсетiледi ;
в) ... ... ... ... ... ақы ... сомасы анықталады.
Бұл келiсiм – шарттың заңдылық құқысы бар, осы ... ... ... тобы ...... ... еңбек ақысы туралы
тапсырушыға тәуелдi емес. Яғни, қаржылану, төлем мәселесi аудит қызметiне
ешқандай ... ... ... да, iшкi ... тобы өз ... барлық өзiне қажет ... ... ... басшыларынан
ешқандай қысым немесе тергеушiлiк кездестiрмейдi. Тағы да iшкi бақылау
тобының ... ... ... аудит фирмаларының бақылауы арқылы
iске алады. ... iшкi ... тобы өз ... ... ... жоғарғы
сатыдағы аудит құрылымына, директорлар қоғамының комитетiне ақпарат
тапсырып отырады. Сондықтан да iшкi ... ... ... ... ... ... ешқандай қысымшылық немесе өздерiнiң тарапынан
ешқандай талап, ... қоя ... ... ең ... ... – ол, кәсiпорын шаруашылығы
туралы құралған мәлiметтердiң дұрыстығына, шындығына бақылау жасау, сөйтiп
басқару барысында қолданылатын мәлiметтiң ... ... ... ... ... кәсiпорынның экономикалық саясатының
орындалуына бақылау жасау, қазiргi ... ... ... есеп ... ... ... болса оның себебiн орынды немесе орынсыз екенiне
аудиторлық анықтама жасау. Iшкi ... тобы осы ... iзгi ... ... үшiн ... ... ... есеп жұмысына, iшкi бақылау жұмысына
үздiксiз бақылау жұмысын ... ... ... ... ... елдерде аудит қызметi ... ... ... ... есеп жұмысын ғана тексерiп
қоймай басқалай да көптеген экономикалық ... ... ... ... ... көрсеткiштерiне экономикалық
талдау жасап оның экномикалық даму жолына болжам жасау, қаржы ... ... ... ... ... ... түсiнiктеме беру
тағы басқа сол сияқты қызметтер. ... iшкi ... тобы ... ... ... ... көрсетедi. Сонымен қатар iшкi бақылау тобы
сол кәсiпорын ... бiр ... ... ... ... ... тобы iшкi ... болып қана қоймай ол ... ... ... баға ... ... сарапшы ролiн атқарады.
Қорыта келгенде, iшкi ... ... ... ... ... өте қажет қызмет. Бақылау жұмысы арнайы анықталған
“Ереже” ... ... ... Iшкi ... ... оның ... ... ережесi, аудит стандарты, нормативтiк ... ... ... Iшкi ... жұмысының тиянақты
және жақсы жүргiзiлуi сол iшкi бақылау ... ... ... ... ... ... ... саясатына
байланысты болады. Iшкi бақылау жағдайы өз кезегiнде “контракт’’ келiсiм
–шарты мiндетiн атқарады. ... онда iшкi ... ... ... ... ... екiншi жағынан кәсiпорын басшыларының құқы мен ... Осы iшкi ... ... оның ... мақсаты, жұмыс көлемi,
iшкi бақылауындағы және анықталған экономикалық қылмыстарға жауапкершiлiгi
белгiленген.
Iшкi бақылау ережесiн дайындауға шаруашылық ... ... ... ... ... экономика және қаржы директоры,
бас ... ... ... бастығы. Әрине, бұл құжаттың жоғарғы
сатыдағы құрылымда, ... ... ... ... ... жөн. Сонда ол iшкi бақылау тобының тәуелсiздiгiне көп көмегiн
тигiзедi. Iшкi бақылау ... ... ... ... ... ... келiсiм, билiк жасап оның құқы мен өкiлдiгiн анықтап
бекiтуiмен ... ... ... ... ... ... ... өндiрiс
процесi және компьютер жүйесi. Себебi, шаруашылық субъектiлерiнiң негiзгi
шығыны осы көрсетiлген шаруашылыққа тиiстi. Оның ... ... ... әсiресе материал шығыны, өндiрiс қызметкерлерiне еңбек ақы шығыны,
табиғи және өндiрiстiк қосалқы шығыны, iшкi ... ... ... баcқа шығындар кәсiпорын және олардың басшысы үшiн арнайы тексеру
немесе iшкi ... ... ... iшкi ... жағдайында жан-жақты
қарастырылуы қажет. Жалпы iшкi ... ... ... ... ... қызметiн атқаруға мiндеттi. Iшкi бақылау тексеру жасаумен қатар
барлық бухгалтерлiк құжаттардың ... ... ... ... қабылданған директивтiк шешiмнiң және кәсiпорын бойынша
шығарылған бұйрықтың орындалуын қадағалап ... ... ... Онымен
қоса түгендеу процесiн жүргiзу және оның ... ... ... ... ... ... ... даму жолын қарастырады.
Iшкi бақылау жалпы бақылау жоспарын ... оның ... ... ... ... ... ... әсiресе сату
барысы, өндiрiс шығыны, таза ... ... ... негiзгi құралды
енгiзу, қаржыландыру, көзiн қарастыру мәселелерiмен айналысады.
Аудитордың негiзгi ... ... ... сектордың жұмысын тексерiп,
ондағы өндiрiс шығынын, мөлшерден артық шығынын талдап немесе жетiстiктерiн
қарастырып оның қортындысын кәсiпорын басшыларына ... ... ... ... ... мен мiндетi, оның құрылымы және iшкi ... ... ... кәсiпорынның талабына сәйкес анықталады. Iшкi
бақылау құрылымы келесi бiрнеше топтан ... ... ... және ... ... ... мүлкiнiң,
материалының түгелдiгiн, еңбек және ... ... ... ... ... ... және ... сомасын дұрыс есептеудi
бақылау тобы болып; арнай қаржы ақпаратын бақылау, арнайы тексерушi
және ... тобы ... ... ... ... барысында бұл iшкi
бақылау топтары, тапсырушының қойған мiндетiне, талабына ... ... ... ... мамандар бiлiктiлiгiне байланысты, олар
барлық саланың жұмысына әмбебап болғаннан кейiн аудит қызметiнiң
сапасы да, ... ... да ... ... ... ... және онда қызмет мамандарға мiнездеме берейiк.
Арнайы топтарға қызмет атқаратын мамандардың ... ... ... ... Iшкi ... қызметiнiң
құрамында өздерiнiң арнайы аудит ... мен ... ... ... кәсiпорын бухгалтерлiк есебiнде, есеп саясатының
орындалу барысында аудит стандартының дұрыс қолданылуын, оның ... ғана ... ... ... ... қадағалап,
бақылау және тексеру жүргiзедi. Анықталған кемшiлiк болса оны ... ... ... ... ... iшкi ... тобының қызметкерлерiнiң бiлiктiлiгiне жауапты адам.
Дербес, жеке бiлiктiлiгiн көтеру бiрнеше вариантта ... ... ... ... ... оқыту арқылы өз тобының
бiлiктiлiгiн арттыру; Әр аптада немесе ай сайын ... ... ... ... талдауға түскен құжаттарды қарастыру
арқылы мамандар бiлiктiлiгiн көтеру; ... ... ... ... ... ... қызметтерге жiберу немесе
мамандар алмастыру.
Әрине бұл жоғарыда келтiрiлген әрбiр тәсiлдiң ... ... ... ... ... жағы да, ... де бар. Iшкi ... тобының
басшысы өзi тиiмдi жолын пайдалануы қажет.
- мәлiмет жиынтығына жауапкер: iшкi бақылау қызметiнде ... қоры заң, ... ... т.б. ... ... ... ағымдағы өзгерiстерi, жетiстiк көрсеткiштерiн
зерттеп, басшыларға қажет кезiнде тиiстi мәлiмет ... ... ... ... заң маманы – шаруашылық әрекеттерiнiң заңдылығына, кәсiпорынның
құқын қорғаушы.
Келесi ерекше мәселе, ол iшкi бақылау құрамына бiлiктi мамандар ... ... ... ... ... жеткiлiксiз, ал бiлiктi аудитор одан да
аз. Оған тағы бiр ... ... ... өте тығыз уақытта жүргiзiлу
ерекшелiгi. ... ... ... ... ... кез келген маман шыдас
бере бермейдi.
Iшкi бақылау тобы шаруашылық субъектiлерiнiң және ... ... ... ... тексерiп отырады. Олар, сол кәсiпорынның
құрамында және еңбек ақысын сол ... алып ... ... ... ... сенiмiн ақтауға мiндеттi. Iшкi бақылау қызметi, оның берген
кеңесi, ... ... ... ... кәсiпкерлiгiнiң тұрақтылығын
қамтамасыз етедi.
Iшкi бақылау қызметi үлкен фирмаларда, Халықаралық ... ... рөлi өте ... Себебi, ондай iрi кәсiпорындарда
тексеру құрылымы болады, ал ... сол ... ... тексеру
бөлiмi болады. Яғни, ондай кәсiпорындарда iшкi бақылау тобы ... ... ... ... ... ... орнына
олар сол кәсiпорынның экономикалық даму жолдарын қарастырып, кәсiпорынның
қаржылық жағдайының күшею жолдарын, табыстылықты көтерудi қарастырады.
Iшкi бақылау өз ... ... сай ... оның ... ... ... тек қана кәсiпорынның басшылық талабына сай қызмет жасауға мiндеттi.
Сондықтан да шет ... ... ... ... ... iшкi
бақылау құрылымының бастығы сол кәсiпорынның жоғарғы басқару ... ... ... ... ... етедi.
Iшкi бақылау жалпы үлкен көлемдi қызмет атқарады. Оның iшiнде
кәсiпорын мүлкiн тиiмдi ... ... ... ... еңбек ақы
төлемiнiң тиiмдiлiгiн бақылау. Өндiрiстiк кәсiпорындарда iшкi бақылау
жұмысы ... ... және ... ... сату ... ... Материалдық
және еңбек шығынына экономикалық талдау жасап, оның тиiмдi, орынды ... тозу ... және ... ... есептеудi, оның шығысқа шығарылу
есебiнiң дұрыстығын тексередi. Бұл тексерулер шаруашылық ... ... орын ... себебi, жоғарыда аталған шығындар өндiрiс
өнiмiнiң өзiндiк құнының негiзiн құрайтын элементтер. ... ... ... ... ... ... өзiндiк құнының дұрыс
анықталғанын, оны сату ... ... ... таза ... сомасының
мөлшерiн дұрыс анықтауға болады. Сондықтан да аудит туралы ... ... iшкi ...... ... iшкi ... деп тегiн айтпаса керек. Өйткенi, тек қана iшкi бақылау, тексеру
арқылы өндiрiс шығынына нақты өндiрiс ... ... ... ... ... жасап жауапкершiлiктегi мамандарға тiкелей үкiм берiледi
және жiберiлген кемшiлiктер оперативтiк түрде түзетiледi. Содан кейiн ... ... ... өндiрiс шығынының дұрыс ... ... ... ... ... ... алушылармен есеп
айырысу, банк операциялары, қаржы, салық, ... ... ... ... ... процесi тексерiледi.
Сонымен қатар күнделiктi касса әрекетiн бақылап, тексерiп отыру, ... ... ... ... Осы ... құнды қағаз
әрекеттерiнiң ерекше дамуына сәйкес iшкi бақылау қызметiнде ... ... оның ... ... ... ... ... қағаз пакетiн сатып алу
немесе сату барысында жүйелi бақылау жасап, ... ... ... ... Бұл өз ... ерекше экономикалық iзденiс болып табылады.
Әрине, iшкi бақылаудың күнделiктi жұмысы – ол ... ... ... ... ... ... және мамандармен қамтамасыз етуiн бақылап, қадағалап,
тексерiп отыру. Iшкi ... ... есеп тобы ... есеп ... ... есеп ... бухгалтерлiк құжаттау
барысын, есеп кестесiн толтыру тәртiбiн, екi жақты жасаудың дұрыстығын, Бас
кiтапты жүргiзудi, бухгалтерлiк ақпарат жасауды тексерiп ... ... жаңа бiр ... ол, ... ... ... ... анықтау. Осы тұрғыдан, кәсiпорынның басқару жүйесi,
қызметкерлердiң мiндетiн бөлу, ... ... ... ... ... жақсарту, жетiлдiру мақсатымен өздерiнiң ұсынысын
жасайды. Мамандар дайындауға олардың бiлiктiлiгiн, iскерлiгiн ... ... ... ... ... келгенде, iшкi бақылау қызметi кәсiпорын шаруашылығын ... ... ... ... бригада, цех, жеке бөлiмдер шаруашылығынан
бастап олардың мемлекет заңын, нормативтiк ... ... ... ... ... ... технологиясына талдау жасайды.
Сондықтан да iшкi ... ... ... ... ... ... ... өзгерiстер болса да уақытылы анықталып ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесiнде
кәсiпорын шаруашылық – қаржылық жағдайын жақсартуға арналған, оған әсерiн
тигiзетiн факторларды пайдалану жолы ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде
кәсiпорын басшыларына, тапсырушыларға кәсiпорын қызметiн басқаруға, өндiрiс
барысының тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... iшкi ... қызметi күннен күнге қиындап, күрделенiп
отыр. Оған себеп өндiрiс көлемiнiң жедел өсуi, өндiрiс технологиясының өте
күрделi ... ... ... ... экономикалық мәлiметтi қалыптастыру
барысының күрделенуiне сәйкес болып отыр. Оған қоса қазiргi кезде өте көп
шатысып жатқан ... ... ... да ... ... ... ... да,
iшкi бақылау қызметiн атқарушы мамандар өте ... ... ... ... ... Олар өз жұмысын өте ... ... ... өте ... ... мамандар болуы керек. Сонда ғана олар ... ... ... ... ие ... бақылау бөлiмдерiнiң, топтарының қызметi кәсiпорын бөлiмдерiнiң,
цехтарының жұмыс жоспарымен тiкелей байланысты болады. Себебi, ол ... ... ... ... ... ... ... тексеру
жасап отырады. Олар өз ... ... ... ... ретiнде
бекiттiрiп, өзiнiң қызметiнде басшылық құжат ретiнде қолданады.
Бақылау тобының жоспары бiр жылдық көлемге жасалады, ол ... ... ... iшкi ... ... ... бақылау жасап
отырады, ал бақылау тобы цех, ... ... ... түрде өз
жұмыстары туралы мәлiмет берiп отырады. Ол жоспар құпиялықта сақталуы
қажет. Iшкi ... ... ... ... ... оның ... ... аударылады. Кейбiр жағдайда, iшкi бақылау мамандары
жоспарланған жұмысты игере ... ... ... ... ... олар ... бақылау мамандарынан көмек сұрайды. Осы орайда айтатын
болсақ, сыртқы және iшкi бақылау ... ... ... ... бiр – ... ... көрсетедi. Олардың арасындағы бiр – ... ... ... этика кодексiмен бекiтiледi.
Сыртқы бақылау өз қызметiнiң барысында iшкi бақылау тобы ... ... ... ... ... олар iшкi ... жұмысына
үлкен сенiммен қарайды да, өзiнiң тексеруi ... iшкi ... ... ... ... және iшкi бақылаудың объектiсi,
тексеру әдiстерi бiрдей болғанмен олардың ... мен ... ... бар екенi анық. Iшкi бақылаудың сыртқы бақылаудан ерекшелiгi,
ол кәсiпорын құрылымына ... ... ... ... ... қол
астында қызмет атқарады, тiкелей басқаруында ... Iшкi ... ... ... ... тексередi, бiрақ фирма, бiрлестiктер
тұрғысынан бақылауда болады. Сонда да ... iшкi ... ... үшiн
беделi, атқаратын рөлi өте жоғары. Себебi, олар оперативтiк бақылау,
тексеру жүргiзуде көп ... ... да iшкi ... ... ... ... ол ... негiзгi құралының, материалдарының, тауарының, өндiрiс
барысының, ... ... ... ... ... ... отыруында.
Қазiргi кезде iшкi бақылау кәсiпорындағы күнделiктi бухгалтерлiк есеп
жұмысын күнделiктi бақылап, қадағалап тексерiп ... ... ... ... ... тек қана күнделiктi кәсiпорын шаруашылығына бақылау жасап қана
қоймай, олар сол ... ... ... мәселелерiн зерттеп,
кемшiлiктерiн көрсетiп, жұмысын жақсарту ... ... ... қызмет
көрсетедi.
Ұйым мүлкiне жаңаша көзқарас оны бақылаудың жаңа формасын ... ... Әр ұйым бұл ... өз бетiнше шешедi.
Түгендеудiң бұрынғы үлгiсi моральды тұрғыдан ескердi, ... жиi ... ... оны ... Ескi ... қайта көшiрiлiп, қолтаңбалар
жаңартылып отырады. Жұмысқа бiлiктiлiгi мен жауапкершiлiгi ... ... ... ... ... ... Сондықтан мүлiкке ұқыпсыз
қарау, тонау, талан – тараж, ... ету ... ... ... ... құру қажет.
Түгендеудiң қазiргi уақыт талаптарына сай әдiстемесiн өңдей отырып,
мiндеттi түрде әлемде қолданыс тапқан шет елдер тәжiрибесiне ... ... ... ... ... ... бiрi ... бағыт алу болып табылады. Яғни, ... ... ... ... жеке ... сезiнуiне қол жеткiзген ұйым
капиталының айналымы жөнiндегi ақпарат шынайлыққа жанасады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ә. Әбдiманапов. «Бухгалтерлiк есеп ... және ... ... ... А.А. ... Б.Е. Укашев «Аудит теориясы» Алматы 2000 жыл.
3. Ф.С. ... ... и ... бухгалтерского
учета». Учебное пособие Алматы 2001 жыл.
4. Э. Нурсеитова. Внутрихозяйственный расчет. Инвентаризация имущества
предприятия. Вестник предпринимателя. 2000 жыл, № 1. ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық борыш– ағымдағы активтердің элементі ретінде19 бет
Деркүл өзені – Белес (Ростошский) ауылы бойынша көктемгі су тасуды есептеу46 бет
Зерттеу процессі кезіндегі экспериментті жоспарлау әдістері4 бет
Мұнайды тұрақтандыру қодырғысының технологиялық параметрлерін автоматты бақылау29 бет
Тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. Тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар5 бет
Технология сабақтарында оқушылардың білімі мен ептіліектерін есепке алу мен тексерудің теориялық негіздері31 бет
Turbo Рascal программалау жүйесі6 бет
Web-қосымшаларды дайындау технологиялары. HTML тілі, оның негізгі компоненттері8 бет
«Нанокеуектікремнийдің тунелді өткелінен құралған шалғай - барьерлік sno2/n-si күн элементін зерттеу»54 бет
Динамикалық айнымалылар құрылымы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь