Қазақ жеріндегі алғашқы мектептер

1. Патша өкіметінің халық ағарту саясаты.

2. Қазақ жеріндегі тұңғыш мектептер.
ХҮІІІ ғасырда көшпелі қазақ қоғамы қарама қайшылықтардың шиеленіскен, патриархарлық-рулық құрылыстың көлеңкелі тұстарының ерекше өріс алған жағдайында қарсылады. Қазақстан экономикасы және мәдениеті артта қалған ел болды. Қазақ халқының негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы болғандықтан, осымен байланысты көшпелі тұрмыс, патриархалдық-феодалдық қарым-қатынас, осы жағдайлардың себептерінен экономикасы мен мәдениеті артта қалды.
Қазақ жері бытыраңқы жағдайда үш жүзге бөлінді, әрқайсысын өз хандары басқарды, хандардың өзара ауыз бірлігі болмады. Осындай жағдайды сыртқы жауларымыз кеңінен пайдаланды. Жоңғар феодалдары 1723 жылы кенеттен қазақ жеріне шабуыл жасап, оның көп бөлігін жаулап алды. Кейбір мәліметтер бойынша, шетел басқыншыларының шабуылы соншама нәтижесінде қазақтар халқының үштің екі бөлігінен айырылды.
Бұл қазақ халқы үшін қиын кезеңді халқымыз «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» деп атады, халықтың санасында ерекше із қалдырды. Шетел шапқыншыларына қарсы тұру мақсатында қазақтар өз Отаны үшін жанқиярлықпен күресті. 1728-1730 жж. барлық үш жүздің біріккен күштері жоңғар басқыншыларына ойсырата қатты соққы берді. Бірақ шетел басқыншыларының тарапынан қауып-қатер әлі де сақталған болатын-ды. Осындай қиын кезеңде қазақ қоғамының өкілдері өз жерін сақтаудың жолдарын іздестірді. Олар осындай қорғауды және көмекті өзінің мықты көршісі орыс мемлекетінен сұрады. Кіші Орданы басқарған Әбілхайыр хан 1731 жылы бірінші болып, Ресей қоластына бағынғандығы туралы ант қабылдады.
Қазақ жүздерінің қалған жерлерінің Ресейге қосылу үрдісі жүз жылға тарта уақыт жалғасты.
Қазақстанның Ресейге қосылуы олардың арасында жан-жақты байланысты орнатты, патша өкіметінің отарлау саясатына қарамастан, қазақ халқының тарихында түбірлі шығыс хандықтарының езгісі қаупынан құтқаруға көмектесті. Қазақ халқы үшін саяси-экономикалық, қоғамдық-мәдени өрлеудің жаңа мүмкіншіліктері, болашағы ашылды.
Әлеуметтік қатынастарда ерекше өзгерістер іске асты, ауылдарда таптық жіктілеу үрдісі тездетілді, қазақ кедейлерінің өздерін ғасырлар бойы қанап келген үстем тап өкілдеріне таптық күресі кеңінен құлаш жайды.
Қазақ феодалдары, сұлтандары және билері қолданып отырған патша үкіметінің отарлау саясаты қоғамдық, таптық қайшылықтардың шиеленісуіне алып келді. Қазақ кедейлері орыс шаруаларымен жақындаса түсті.
Орыс-қазақ хандарының езілген бөлігінің таптық мүддесінің көрінуі Е.И.Пугачев бастаған 1773-1775 жж.шаруалар көтерілісі болып табылады, көтеріліске қазақ-шаруа кедейлері де қатысты. 1783-1797 жж. Кіші жүзде Сырым Датов басшылығымен феодалдық езгіге қарсы бағытталған қазақ шаруаларының көтерілісі басталды.
Бұл барлық тарихи оқиғалардың қазақ халқының өмірінде ерекше роль атқарды.
Патша өкіметі өзінің отарлау саясатын іске асыруда бір жағынан, отарлау аппаратына сүйенсе, екінші жағынан, жергілікті феодалдық топтарға арқа сүйеді, қазақ халқы екі жақты езгіге түсті. Бірақ патша өкіметі мен жергілікті үстем таптың қысымына қарамастан, орыс және қазақ халықтарының экономикалық, мәдени-ағарту саласындағы өзара қарым-қатынастары дами түсті.
        
        Қазақ жеріндегі алғашқы мектептер
1. Патша өкіметінің халық ағарту саясаты.
2. Қазақ жеріндегі ... ... ... ... қазақ халқының халық ағарту
саласындағы саясаты.
ХҮІІІ ғасырда көшпелі қазақ қоғамы қарама қайшылықтардың шиеленіскен,
патриархарлық-рулық құрылыстың көлеңкелі ... ... өріс ... ... Қазақстан экономикасы және мәдениеті артта қалған ел
болды. Қазақ халқының негізгі шаруашылығы мал ... ... ... көшпелі тұрмыс, патриархалдық-феодалдық қарым-қатынас,
осы жағдайлардың себептерінен экономикасы мен мәдениеті артта ... жері ... ... үш ... ... ... өз ... хандардың өзара ауыз бірлігі болмады. Осындай жағдайды сыртқы
жауларымыз кеңінен ... ... ... 1723 жылы ... ... шабуыл жасап, оның көп бөлігін жаулап алды. ... ... ... ... шабуылы соншама нәтижесінде қазақтар
халқының үштің екі бөлігінен айырылды.
Бұл қазақ халқы үшін қиын ... ... ... ... ... деп ... халықтың санасында ерекше із қалдырды. Шетел
шапқыншыларына қарсы тұру мақсатында қазақтар өз ... үшін ... ... жж. ... үш ... ... күштері жоңғар
басқыншыларына ойсырата ... ... ... Бірақ шетел басқыншыларының
тарапынан қауып-қатер әлі де ... ... ... қиын ... қоғамының өкілдері өз жерін сақтаудың ... ... ... ... және көмекті өзінің мықты көршісі орыс мемлекетінен
сұрады. Кіші ... ... ... хан 1731 жылы бірінші болып, Ресей
қоластына бағынғандығы туралы ант қабылдады.
Қазақ ... ... ... ... ... үрдісі жүз жылға
тарта уақыт жалғасты.
Қазақстанның Ресейге қосылуы олардың ... ... ... патша өкіметінің отарлау саясатына қарамастан, ... ... ... ... хандықтарының езгісі қаупынан құтқаруға көмектесті.
Қазақ халқы үшін саяси-экономикалық, қоғамдық-мәдени өрлеудің ... ... ... қатынастарда ерекше өзгерістер іске асты, ауылдарда таптық
жіктілеу үрдісі тездетілді, қазақ кедейлерінің өздерін ғасырлар бойы қанап
келген ... тап ... ... ... ... ... жайды.
Қазақ феодалдары, сұлтандары және билері қолданып отырған патша
үкіметінің отарлау ... ... ... ... ... келді. Қазақ кедейлері орыс шаруаларымен жақындаса түсті.
Орыс-қазақ хандарының езілген ... ... ... ... ... 1773-1775 жж.шаруалар көтерілісі болып табылады,
көтеріліске қазақ-шаруа кедейлері де қатысты. ... жж. Кіші ... ... ... ... ... қарсы бағытталған ... ... ... ... ... оқиғалардың қазақ халқының өмірінде ерекше ... ... ... ... ... іске ... бір ... аппаратына сүйенсе, екінші жағынан, жергілікті ... ... ... қазақ халқы екі жақты езгіге түсті. Бірақ патша ... ... ... таптың қысымына қарамастан, орыс және қазақ халықтарының
экономикалық, мәдени-ағарту саласындағы өзара қарым-қатынастары дами ... ... ... ХІХ ... орта ... аяқталды.
Патша өкіметінің сол кездегі шет аймақтардың бірі Қазақстанда ... іске ... ... бұл ... ... ... болды. Осыған байланысты Ф.Энгельстің ... бір ... ... ойға ... ... шынында да, Шығыс жөнінде прогессивтік роль
атқарады… Ресейдің үстемдігі Қара ... бен ... үшін ... ... жазған болатынды. Демек, бұл айтылған ойлардың қазақ халқы
үшін де тікелей қатысы бар деп ... ... ... ... ... ... орыс ... оқыз демократиялық бағыттағы мәдениетімен және
білімімен, сол арқылы прогрессивті әлемдік мәдениетпен жақындасуы.
Қазақстанның Ресейге қосылуының ... ... ... ... ... ... оқиға болды. Бұл үрдіс бірден-бір Қазақстанға
озат экономика мен өндірістің қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі уақыт талабына ... ... ... бұл ... ... ... дейін ерікті
болмағандығын, бұл жерде еркіндік пен ... ... ... ... орын ... ескеруіміз керек.
Қазақ жерінің Ресей империясының ... ... ... мәні ... ... қазақтың тоз-тозы шығып, қаңғып кетер
еді, дербес өмір сүре алмайтыны айдан анық болған, сауаттылығы екі ... ... ел ... өмір ... құтылмас еді дейтін
ұшқары да, бір жақты пікірді сан рет естіп ... ... ... ... ... тарихы сыншылдықпен, объективтік тұрғыдан айтылмады.
Отаршылдық саясаты өз ... ... ... ... ... ... ... қалдырған ауыр мұрасының бірі
еңбекшілердің ... беру ісі мен ... ... ... қапаста шектен
тыс тоналғандығы бірден-бір белгілі.
Әсіресе, Қазан төңкерісіне дейін ... ... орыс ... ... өте ауыр ... ... Жоғары дәрежелі бір чиновниктің
қазақтар туралы Орынбор әскери генерал-губернаторы, граф Сухоленге ... осы ... ... ... Онда былай делінген: «Мен
қырғыздардың (қазақтардың) қамын жеп, олардың көзін ашып, ... ... ... ... ... ... мәңгі-бақи көшіп
жүретін малшылар болып қалуын, олардың еш уақытта егін екпеуін, ғылымды
ғана емес, ... де ... шын ... тілеймін».
Патша өкіметі қазақ даласында халық ағарту ісін ... ... ... ... жасады. Осы орайда айта кететін ... ... ... ... ... ... рас, ешқандай дәлелдеуді қажет
етпейтін шындық, ал қазақтар жаппайға ... ... ... делініп келген
тезисті бүгінгі таңда қайта қараудың қажеттігі уақыт талабы екендігін
ескере кеткен ... ... ... ... ... мен ... балаларына
біраз білім беріп, олар үшін орыс-қазақ мектептерін ашуға мәжбүр болды.
Қазақ жеріндегі алғашқы мектептер.
Орыс ... ... ... ... Ресейге қосылуының
басталуымен байланысты. Осы тарихи ... ... ... ... ... білім берудің тарауының алғашқы қадамдары байланысты болып табылады.
ХҮІІІ ғ.орыс дворяндарының жағдайының артуымен осы ... ... ... беру ... көптеген шараларды іске асырғаны белігілі.
Мәселен, 1741 жылы ... ... ... корпусы жабық сословиелік-
дворяндық оқу орындарының бастамасы болды. Олар дворян ... ... ... ... ... ... ... ету қажет болды.
Дворян мәдениетінің орталықтарының бірі бола отырып, кадет корпустары
Ресейдің ұлттық шет ... оның ... ... ... ... ... әсер етті.
1744 жылы Орынборда татар мектебі ашылды, онда ... ... ... ... Бұл ... ... кейін кеңсе
қызметкерлері, кеден ісі ... және ... ... ... атқарады.
Осы мақсатта 1786 жылы Омбыда «азиялық мектептің» негізі қаланды.
1836 жылы ... ... ... ... ... үшін ... мектебі
ашылды. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстан қалаларында әскери
училищелер ұйымдасты, оған ... ... мен ... ... жылы ... Сібір казактарының әскери училищесі ашылды, ал 1927
жылы Орынборда-Неплюев әскери училищесі ... ... жоқ, ... ... ... ... белгілі мақсатты
көздеген болатын-ды. Патша ... ең ... ... ... және ... аппаратының чиновниктерінің және әскери
мекемелердің Қазақстанда ... ... ... саясатын жүргізуге
қабілетті балаларынан даярлауға ұмтылды.
Орынбор және Омбы ... ... ... үстем тап
өкілдерінің арасында орыс мектебіне және орыс ... ... ... ... ... ... әскери училищесі Омбыдағы Сібір
казактарының әскери училищесі ... ... ... және Омбы ... ... негіз болды. Олар Қазақстанда орыс білімін таратуда
ерекше роль ... ... ... ... ... 1844 жылы ... ... корпусы 1847 жылы ашылған болатын-ды. Әскери училищелерді кадет
корпустарына айналдырудың негізгі себебі ... ... ... ... ... ... басқару үшін сауатты, оқыған адамдарға деген
қажеттіліктің артуына байланысты болып табылады.
Бөкей Ордасын ... ... ... А.Евренов, Г.С.Карелин,
В.Ф.Шахматов, А.Е.Алекторов, С.М.Граменицкий және т.б.өз еңбектерінде осы
өлкенің халық ағарту ісін дамыту тарихы ... ... бай ... ... ... ... және саяси байланыстың күшеюі
де сауатты адамдарды көптеп қажет етті. ... ... ханы ... ... ісіне білімді жастарды кеңінен қатыстыра отырып, ескі рулық,
старшиналық, сұлтандық басқару жүйесінің түп ... ... ... ойлады.
Сондықтан да ол өз саясатын жүзеге асыруды білімді ... арқа ... деп ... ... ... беру тарихын зерттеген белігілі қазақстандық
ғалымдар Т.Тәжібаев, С.Зиманов, Г.М.Храпченков, А.И.Сембаев, ... т.б. ... ... ... ... ... және ерікті
үрдіс ретінде көзқарас тұрғысынан қарастырылып, аймақтағы ... ... ... ... Сонымен қатар көптеген тарихи ... ... ... тарихи тұлғалардың алатын ... ... ескі ... негізделеген көзқарасқа ... ... ... ел ... ... мен ... ... қару алып ел
қорғаған батырларды, еліне білім мен нәрін себуде ... ... ... мен ... атап ... Жәңгір ханның, Мақаш
Бекмұхамедовтың жеке басы, халыққа ... ... ... ... ... ... таптық тұрғыдан баға берілді.
Батыс өңірінде, оның ішінде Бөкей Ордасында, ... ... ... демократ жан-жақты ғұлама ғалым.
Мақаш та Шоқан сияқты қазақ халқының тарихында өз елінің болашағын
дұрыс болжап, сеніммен алға ... ... ... ... ... бірі ... Олардың білім алған ортасы мен ... ... бір ... Егер ... 1846-1853 жылдары Омбы кадет
корпусының алғашқы түлегі ... ал ... 1844 ... ... ... 1844-1851 жылдары оқып бітірген, осы оқу орнын алғаш бітірген 7
қазақ баласының бірі болды. Орынбор кадет корпусын ... ... ... ... ... ... аз ... жоқ. Кадет корпусында Мақаш
Бекмұхамедовпен бірге ... ... ... ... ... ... ... Жүсіп Ниязов, ... ... ... ... ... перзенттері оқыды.
Мақаш Бекмұхамбетов пен Мұхамед-Салық Бабажанов екеуі корпусты үздік
бітірді.
Қазақ ... ... ... ашу ... ... тек ғана ... ... патша өкіметі тарапынан шыққан жоқ, сонымен ... ... атқа ... ру ... ... ... ... алған
өкілдерінен шыққан болатын-ды.
Мәселен, өзі орысша білім алған, Ішкі Орданың ханы Жәңгір Бөкеевтің
тікелей араласуымен 1841 жылы Хан ... ... екі ... ... ... ... ... 25 балаға арнап салынған болатынды. ... ... ... Жәңгір ханның қаражатының есебінен жұмыс істеді. Ел
ішінде бұл ... ... ... деп ... 1848 ... ... ... Халық ағарту министрлігінің қаражатына көшіріліп, екі сыныптық
училище дәрежесіне теңестірілді.
Мектептің негізгі міндеті – мектептің ... ... ... ... ... ... және басқа да оқу орындарына түсу ... ... ... ... осы мектеп бағасында республикада
алғаш рет өтпелі дәуірдегі жоғары оқу орны- Бөкей халық ... ... ... ... бұл институттың ғұмыры ұзаққа бармады, жаңа ... ... ... ... ... ... дұрыс көңіл бөлмеуі салдарынан
ол жылдан соң, 1923 жылдан бастап педагогика техникумы, педагогикалық ... ... ... ... ... жалпыға бірдей орта білім беретін
орта мектеп ... өз ... ... ... ... 1841 жылы ... ... ұйымдастыруымен қазақ даласында
бірінші ашылған жаңа типтегі, ескі мұсылман ... мен ... екі ... ... ... ... ... және одан кейін
алғашқы ұлт кадрларын даярлауда ролі ерекше. ... ... ... салынды. Жәңгір хан ұйымдастырған мектептің 165 ... ... бар. ... хан ... түлектерінің ішінде қазақ халқының
көрнекті ғалымдары, ағартушы-демократтары, белгілі қоғам және ... ... өнер ... көптеп кездестіруге болады. Атап
айтқанда, ХІХ ғ.екінші жартысында өмір ... ... ... ... ... ... Мұхамед-Салық Бабажановты,
Санкт-Петербург университетінің ... ... ... ... ... ... ... ағай ынды Батырқайыр,
Әбділкәрім Ниязовтарды, Тарту ... ... ... Қазан университетінің заң факультетін бітірген ... ... ... ... ... факультетін тамамдаған
Мажит Шомбаловты, Махмұт Шолтыровты, белгілі қоғам және ... ... ... Алма ... халқымыздың алғашқы
инженер қызы Мәдина Бегалиеваны, көрнекті ақындар Шәңгерей Бөкеев, ... және ... ... өкіметі емес, патшалық Ресей тұсында да танымал
болған тұңғыш ... ... ... ... пен ... ... Жексенбаевты осы Ордадағы Жәңгір мектебінің түлегі
екендігін мақтан етеміз.
Сонымен, бірінші қазақ мектебі сабақ орыс ... ... 1841 ... ... ашылса, екінші қазақ мектебі 9 жылдан кейін, 1850 жылы
Орынборда шекара ... ... ... тап, яғни сұлтандардың,
билердің және ауқатты қазақтардың балаларынан хат ... ... ... ... ... халықының тұңғыш педагогы, ағартушы-демократы, ақын-жазушысы
Ыбырай Алтынсарин осы мектепті бітірген. ... би ... ... ... 1850 жылы ... шекаралық комиссиясы жанынан қазақ
балалары үшін ашылған жетіжылдық мектепке оқуға береді. Оны ... ... ... ... ... ... ол математика, физика, ... ... ... орыс ... өз ... сай ... де жан-жақты
білім алады. Орынборда жас ... ... ... ... шекаралық
комиссияның төрағасы В.В.Григорьевпен танысуы және оның тығыз ... ... ... ... мен ... ... ерекше ықпал етті.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушының шығармашылық қабілетін дамытудағы ғылыми-практикалық конференцияның маңызы.3 бет
Қазақ жеріндегі алғашқы мәдениет іздері29 бет
Қазақстан жеріндегі алғашқы мемлекеттік құрылымдар олардың саяси-құқықтық қатынастары3 бет
Қазақстан жеріндегі алғашқы қауымдық құрылыс8 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбай ұлы13 бет
Азаттық жырының ақтаңгері5 бет
Алашорда және қазақ әдебиеті8 бет
Бауыржан Момышұлы шығармаларындағы Абай дәстүрі7 бет
Ежелгі адамдар, олардың дамуы, археология250 бет
Ер Шотан (1705-1786)2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь