Тұран жазығының физикалық-географиялық орыны, қалыптасу тарихы

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5

Негізгі бөлім
Тұран жазығының физикалық географиялық орыны.
Табиғатының қалыптасу тарихы.

1.1. Тұран жазығының физикалық географиялық орынының
ерекшеліктері. Зерттеу тарихы геологиялық құрылысы ... ... ...6.13
1.2. Тұран жазығының геологиялық құрылысы табиғатының
даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.18
1.3. Жер бедерінің жалпы ерекшеліктері.Геоморфологиялық
типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19.32

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71.72
Кіріспе

35-53°с.е аралығында дүние жүзілік мұхиттан шалғай құрлықтың орталық бөлігіндегі географиялық орынының ерекшелігіне сай Каледон Герцин, Альпі қатпарлықтарында түзілген биік және аласа тау жүйелерімен шектескен Тұран жазығының табйғатының алуан түрлілігінің негізгі себебін ашып көрсету еліміздің аумағының батыс оңтүстік-батыс және оңтүстік бөлігінің жер бедерінің,климатының, топырағы мен өсімдіктер жамылғысының қалыптасу заңдылықтарына әсер ететін негізгі факторларды анықтауға мүмкіндік береді.
Тұран ойпатының құрылықтың ішкі аймағында орналасуы Шығыс Европаның өзі орналасқан ендіктеріне қарағанда қысы суық, жазы ыстық болып климаты шұғыл континентілігін;келуімен ерекшеленетін климатының шұғыл континеттілігінің; желдің,температураның әсерінен жүретін үгілу үрдісін,жер бедерінің эолдық пішініндерін,құрғақ климат жағдайында топырақ пен өсімдіктер жамылғысының шөлге тәң түрлерін таралуын анықтайды. Шөлді шөлейтті Тұран жазығының жан -жақты оқып үйрену табиғат байлықтарын шаруашылық мақсатта игеру барысын қоршаған ортаның тепетеңдігін сақтау мәселесін шешу мен қатар, табиғат жағдайларының негізгі ерекшеліктерінің терен меңгеруге мүмкіндік береді.
Мақсаты:
- Тұран жазығының геогфиялық орынының ерекшелігінің климаты мен органикалық дүниесінің таралуына ; түзетін әсерін;
- Аумақтың табиғатының қалыптасу тарихындағы әртүрлі геологиялық кезендердегі палеоклиматтық, палеоэкологиялық, және палеогеографиялық жағдайларының негізгі ерекшеліктерін;
- Геотектоникалық құрлысымен жербедерінің геоморфологиялық типтерінің арасындағы өзара байланыстарды;
- Аумақтық табиғат кешендерінің қалыптасуына әкелетін негізгі факторларды анықтап,табиғи тепетеңдіктің бұзылу, себептерін ашып көрсету.
Төмендегі мәселелерді шешу көзделген:
- Физикалық, географиялық орынының негізгі ерекшеліктерін;
- Аймақтың зерттеу тарихын;
- Геологиялық даму тарихымен геотектоникалық құрылысының негізгі ерекшеліктерін;
- Жер бедерінің түзілу жолдары мен аумақта таралуын;
- Климаттың түзілу зандылықтарынымен ішкі суларын;
- Топырағымен өсімдіктер жамылғысының негізгі ерекшеліктерін;
- Табиғат қорғау мәселелерін жанжақты талдап,ой қорытындыларын шығару;
Практикалық манызы: нәтижесінде жинақталған дәлекті матерялдар ֵГеография мамандығының студенттері, орта мектептің мұғалімі мен оқушылар Тұран ойпатының табиғатын жан-жақты оқып үйрену үшін, туристік фирмалармен өңдірістің жеке салаларының мамандары білім көзі ретінде пайдалана алады.
Тұран ойпатының географиялық орыны, Геотектоникалық құрылысы, жер бедері мен климатының негізгі ерекшеліктері жан-жақты ашып көрсетілген.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Чурахин. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1968. 83-90 стр.
2. Физическая география Республики Казахстан /под. ред. К.М.Джаналиевой – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – С.11 -18.
3. Бейсенова А.С. Қазақстанның физикалық географиялық тұрғыдан зерттелуі. 2002 ж. 25 б.
4. Николов Н.И., Гвоздецкий Н.А. Казахстан. Алма – Ата: Наука, 1969. - С. 100-115.
5. . Бейсенова А.С. исторической основы географического иследование Казахстана. Алматы; Казтос ИНТИ, 2001г.
6. Бейсенова Ә.С. Қазақстан аумағының физикалық-географиялық тұрғыдан зерттелуі. –Алматы: Мектеп, 1990.79-100 б.
7. Бірмағамбетов А.А. Қазақстанның физикалық географиясы.-Алматы: Рауан, 2004. 16-25 б.
8. Гвоздецкий Н.А., Михайлов Н.И. Физическая география СССР. –
М: Высшая школа, 1986. – С. 250-255.
9. Абдуллин А.А. Геология Казахстана.-Алма-Ата: Наука, 1981. -С.34-45.
10. Беспалов В.Ф. Геологическое строение Казахской ССР.-Алма-Ата: Наука, 1971. - С. 100-115.
11. Абдуллин А.А. Геология и минералогические ресурсы Казахстана. – Алма – Ата: Ғылым, 1994. - С.115-130.
12. Физическая география Республики Казахстана /под ред. Жаналивой. –Алматы: Қазақ Университеті.1998.33-36 стр.
13. В.М.Чупхин от пустынь до степных вершин Алма- Ата: Казахстан, 1966. 50- 55 стр.
14. Ә.Бірмағамбетов. Қазақстанның физикалық географиясы.Алматы: Рауан, 2004. 75-83 б.
15. Савричевская З.А. Геоморфология Казахстана и Средней Азий – Л: 1965. – С.120 – 132.
16. . Альпатев А.М., Архангельский А.М., Позонлелов Н.Я., Степанов А.Я. Физическая география СССР. – М: Высшая школа, 1976. – С. 153-191.
17. Савричевская З.А. Геоморфология Казахстана и Средней Азий – Л: 1965. – С.148 – 161
18. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1968. 83-90 бет.
19. Физическая география Республики Казахстан /под. ред. К.М.Джаналиевой – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – С.135-140
20. Николов Н.И., Гвоздецкий Н.А. Казахстан. Алма – Ата: Наука,
a. 1969. - С. 120-27.
21. Гвоздецкий Н.А., Михайлов Н.И. Физическая география СССР. –
a. М: Высшая школа, 1986. – С. 256-260.
22. Климат Казакстана / под. ред. Утешева А.С. – М: Наука, 1975. -
23. Альпатев А.М., Архангельский А.М., Позоплелов Н.Я. , Степанов А.Я. Физическая география СССР. М.: Высшая школа 1976, 153-191с.
24. .Н.А.Гвоздецкий, Н.И.Михайлов Физическая география СССР. М.: Высшая школа 1986, 250-311с.
25. .Николов Н.И., Н.А.Гвоздецкий Казахстан. Алма-Ата: Наука, 1969. 110-155 с.
26. Климат Казахстана (под. ред. Утешева А.С. М., Наука, 1975. 110-115 с.
27. Флиьнец П.П. Очерки по географии внутренных вод Центрального, Южного, Восточного Казахстана. Алма-Ата, Наука, 1981, 75-94 с.
28. Казахстан природные условия и естественные ресурсы СССР. – М.: Наука, 1969, 128-139 с.
29. . Давыдова М.И., Раковская Э.М. Физическая география СССР. – М.: Просвещение, 1990, 204-211 с.
30. Равнины и горы Средней Азии и Казахстана. – М.: Наука, 1975, 139-158 с.
31. Соколов А.А. Основные почвообразования и почвы Восточного Казахстана. Повышение плородия почь Казахстана. – Алма-Ата, Наука. 1984, 39-60 с.
32. .Усманов У.У. География генетическая исследования и качественный учет земель Казахстана // Успехи почвоведения в Казахстане. Алма-Ата, Наука, 1975, 55-64 с.
33. Формозов А.Н. Животный мир Казахстана Алма-Ата: Наука, 1987, 110-125 с.
34. Молдағұлов Н.М. Ландшафттану негіздері және Қазақстанның ландшафтысы. Алматы: - Мектеп, 1990, 115-122 б.
35. М.И. Давыдова, Э.М. Раковская физическая география СССР –М: Просвещение, 1990г. 203-207 с.
36. Казахстан природные условие и естественные ресурсы СССР. М; Наука, 1969г.
37. Сваричевская З.А. Геоморфология Казахстана и средней Азии
38. Казахстан. Природные условие и природные ресурсы СССР. М; Наука, 1969г., 68-78 стр.
39. Климат Казахстана, // под ред. Утешова А.С. Гидрометеойздат 1959г., 89-93стр.
40. Львович М.И. Реки СССР М; Мысль, 1971г., 131-141стр.
41. Альпатив А. М., Архангельский А.М., Подоплелов Н.Я., Степанов А.Я. Физическая география СССР, М; Высшая школа, 1976г., 96-117стр.
42. Атлас СССР. М., 1983 г.
43. Большой Атлас КазССР. С.18-66
        
        Тұран жазығының физикалық-географиялық орыны, қалыптасу тарихы.
Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
................................3-5
Негізгі бөлім
Тұран жазығының физикалық ... ... ... ... ... жазығының физикалық географиялық орынының
ерекшеліктері. Зерттеу тарихы геологиялық құрылысы...........6-13
2. Тұран жазығының геологиялық құрылысы ... Жер ... ... ... ... ... ... жүзілік мұхиттан шалғай құрлықтың орталық
бөлігіндегі географиялық орынының ерекшелігіне сай Каледон Герцин, Альпі
қатпарлықтарында түзілген биік және аласа тау ... ... ... ... ... түрлілігінің негізгі себебін ашып көрсету
еліміздің аумағының батыс оңтүстік-батыс және ... ... ... ... мен өсімдіктер жамылғысының қалыптасу
заңдылықтарына әсер ететін негізгі факторларды анықтауға мүмкіндік береді.
Тұран ... ... ішкі ... ... ... ... орналасқан ендіктеріне қарағанда қысы суық, жазы ыстық болып климаты
шұғыл континентілігін;келуімен ... ... ... ... әсерінен жүретін үгілу үрдісін,жер
бедерінің эолдық пішініндерін,құрғақ ... ... ... ... ... ... тәң түрлерін таралуын анықтайды. Шөлді
шөлейтті Тұран жазығының жан ... оқып ... ... ... ... игеру барысын қоршаған ортаның ... ... шешу мен ... ... ... ... ... меңгеруге мүмкіндік береді.
Мақсаты:
- Тұран жазығының геогфиялық орынының ерекшелігінің климаты ... ... ... ; ... ... ... табиғатының қалыптасу тарихындағы әртүрлі ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін;
- Геотектоникалық құрлысымен жербедерінің геоморфологиялық типтерінің
арасындағы өзара байланыстарды;
- Аумақтық ... ... ... ... ... анықтап,табиғи тепетеңдіктің бұзылу, себептерін
ашып ... ... шешу ... ... географиялық орынының негізгі ерекшеліктерін;
- Аймақтың зерттеу тарихын;
- ... даму ... ... ... ... Жер бедерінің түзілу жолдары мен аумақта таралуын;
- Климаттың ... ... ішкі ... ... өсімдіктер жамылғысының негізгі ерекшеліктерін;
- Табиғат қорғау мәселелерін жанжақты талдап,ой қорытындыларын шығару;
Практикалық ... ... ... дәлекті матерялдар
ֵГеография мамандығының студенттері, орта ... ... мен ... ... ... ... оқып үйрену үшін, туристік фирмалармен
өңдірістің жеке салаларының мамандары білім көзі ... ... ... ... ... ... ... құрылысы, жер
бедері мен климатының негізгі ерекшеліктері жан-жақты ашып көрсетілген.
Тұран жазығының физикалық-географиялық орыны, қалыптасу тарихы.
1.1.Тұран жазығының физикалық-географиялық орыны, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ажыратылған табиғи шептер мен өтуі мен
ерекшеленеді.Солтүстік-батысында үстүрттің ... мен ... ... арқылы Шығыс Европа платформасының бөлігі болып табылатын Каспи
маңы ойпатымен, Мұғалжар ... ... ... ... ... ... ... шетіндегі кемерлері мен шектеседі. Тұран ойпатын
батыс сібір жазығынан Қостанай Қазан шұнқыры бөліп жатыр оларды бір-бірімен
ежелгі ... ... ... ... ... қолаты жалғайды. /1/
Физикалық-георафиялық аймақты шығысымен Солтүстік-шығысында, каледон
қатпарлы белдеуіне жататын қазақтың ұсақ шоқылы ауданы Сарарқа ... ... ... ... ... Балқаш-Алакөл
крпитодепресияларынан бөліп ... ... ... ... ... ... ... солтістік және ... ... ... жататын Памир Капетдаг тауларының етегі
батыс шекарасы шартты түрде ... ... ... ... Аймақтын еленді
бөлігі батыстан-шығысқа 2500, ... 2000 ... ... Ірі ... ... ... ... жарықтарды бойында орналасқан Торғай үстірті, ... ... ... ... ... аймақтан бөлініп жатыр. Жазық 53°-
35° солтүстік ендіктермен 51°-70° ... ... ... ... ... ... ... ендіктердің аралығында
орналасқан Қазақстанның аумағында 41°-53°. Ендіктің аралығындағы Солтүстік,
орталық және ... ... ... ... ... екі ... шаршы
шақырымға жуық.Арал теңізіне қарай еңіс, шеткі бөліктері көтерінкі үстірті
болып келуімен ерекшеленеді. Арал ... ... ... 51
метрден шеткі аймақтарында 200-300 метрге дейін бірдіндеп ... ... ... сай ... ... ... ... ерекшеліктері бар.Олар:
- Материктің ішкі бөлігіндегі 35-53 гр. арасы С.е аралығындағы
орынының;
- дүние жүзілік ... ... мың ... қашықта орналасуы;
- оңтүстігінде биік таулы белдеулердің қоршап жат
- мұхиттан қашықта ... орай ауа ... ... климатының аридтілігі мен жауын-шашынның
аздығы;
- Тропиктік ... ... ... ... ... Воекоов
білігінің оңтүстік бөлігі арқылы өтуінің климатының шұғыл континентігін
арттыруы;
- транзитті Сырдария мен ... ... өзен ... ... Құрғақ дала және шөл зоналарына тән ... ... ... ... ... аталған ерекшеліктері климаты мен табиғатының
барлық компоненттерінің қалыптасуына тікелей ... ... бұл ... Арал ... ... ... ірі ... аймақ болып табылады. Жербедерінің ерекшеліктеріне сай жаң ... ... ... ... зор ... бос ... ... Ағынсыз
тұйық алқапқа жатуымен теріс радиациялық баланс жағдайнда көп ... ... ... ... ... ... орынымен
климатының ерекшеліктеріне сай ... ... ... ең ... жауын-шашын жауады. (100-150 мм. ... ... ... жазығының табиғатына аридтілік тән осыған орай шөлдерде жыл бойы ашық
күнді құрғақ ауарайы басым ... ... ... желмен температураның
әсерінен жүретін физикалық үгілулер жетекшіл орын алады./3/
1.1.Тұран жазығының физикалық-геоеграфиялық ... ... ... ... туралы алғашқы тарихи жазба ... ... ... ... ... араб саяхатшылары Аль-Идриси мен Аль-
Истрахидің, Абдулафтың, Қазақ жерінен шыққан ғұлама ғалым ... ... ... ... ... ... Орта ... физикалық-
географиялық тұрғыдан зерттеу XVlll ғасырдың бірінші ширегінде І Петрдің
Ресей мен оған шектесетін аймақтардың ... ... ... ... ғылыми экспедициясынан басталды.
1714 жылы Астраханнан шыққан А.Черкасскидің экспедициясы Каспий
теңізінің ... ... мен ... өзеніне сипаттамаларын ... ... ... бірі болып ,құрғап қалған ескі арнасы
узбойларды тауып бұрын Каспийге құйғанын анықтады.
1731жылы Сырдария ,Амудария,Жел,Орал өзендері және ... елді ... ... жасады.П.И.Рычков1762 жылы
“Орынбор өлкесінің топографиясы атты еңбегінде Арал теңізіне құятын
өзендермен Орал ... ... ... сол ... ... ... ... біржүйеге келтіріп,алғаш рет Тұран ойпатына ... ... ... соңы мен XlX ғасырдың басында сол ... ... ... ... арқылы Орта Азиядағы таукенісінің мамандары,
геодезистермен әскери ... ... келе ... ... Орта ... ... ... XVlll ғасырдағы саяхатшыларына қарағанда
біршама толық болды.
Арнайы білікті мамандар қатысқан саяхаттар нәтижесінде Тұран ... ... ... ... жөнінде ғылыми деректердің ауқымы біршама
кеңейді. Сол кезеңнің ... ... ... ... мен ... ... ... дуниесі жөнінде маңызды
ақпараттар жиналды.
XlX ғасырдың 40-50 жылдары ... ... ... ... ... ... баса назар аударылып арнайы ғылыми экпедиция
ұйымдастырыла бастады.
Амудария мен ... Арал ... ... ... оқып ... 1840-1850 жылдар аралығында А.И.Бутаковтың
экспедициясы ерекше орын алды.Ол өзі болған аймақтың ... ... ... баса ... ... ... ... жартысынан бастап Тұран ойпатының табиғатын оқып
үйрену ... ... ... ... орыс ... ... жетекші рөл
атқарып ғылыми экспедицияны ұйымдастыруды қолға алды.1870 жылдары Хиуа
хандығымен ... жеке ... ... ... ... ... ... тұрғыдан жаңжакты зерттеу ісі оданәрі
жанданды.
1873, 1874, 1875 жылдары Орыс география ... ... ... ... ... ... нәтежиесі жөнінен Ресейдің
жазық аймақтарында жүргізілген саяхаттардың ең ... ... ... ... ... ірі ... Амударя өзенінің
аңғарынын ... ... ... ... мен ... теңізіне
апаратын керуен жолдарын зерттеді; Нәтежиесінде Амудария мен Сырдарияның
аралығындағы Қызылқұм шөлі ... ... мен ... ... ... ... қаланды. Экспедицияның құрамына арнайы мамандырылған бес
топ кіріп онда жиырмадан астам Ресейге белгілі ғалым жұмыс ... ... мен оның ... ... Үстірт пен Маңғыстау түбегін оқып ұйрену
мақсатында Петербургтың жаратылыстану қоғамы 1874 жылы Арал – ... ... ... ... екі ... алдарына Арал-
Каспий ойыстарының табиғат жағдайларымен байлықтарын оқып үйреніп,
геологиялық ... ... ... ... ... ... ... қойды. Зерттеу жұмыстарының нәтижелері
ғылымға орасан зор үлес қосты.ХІХ ғасырдың ... ... орыс ... ... ... суын ... құйып Орта Азияға баратын су
жолын ашу, теміржол ... ... ... ... ... ... ... В.А.Обручевтің экспедициясы Узбойлар мен
Қарақұмды зерттеу мен айналысып, Қарақұмның теңіз табанында ... ... ... түзілгенің аңықтады. Лестті шөгінділерді оқып ... оның ... ... ... ... ... ... 1900-1906 жылдар
аралығында белгілі географ Л.С.Берег Арал теңізінің алқабын кешенді
зерттеулер ... ... ... ... 1908 жылы ... Арал теңізі атты монографиясында жинақталып сол кездерде Северцев
болжаған ... ... ... жөніндегі ғылыми болжамның негізсіз екеніне
және алғы ... ... ... ой ... ... жылы Орта ... ... сырты теміржолының салыну жұмысы бастаыну
жұмысы баста Ресейдің орман департаменті қарақұммен ... ... ... ... ... В.А.Пасецкийді жіберді. Ол жергілікті
өсімдіктерді отырғызу арқылы құмды тоқтатуға болатының іс ... 1912 жылы ... ... ... шөлдерді тұрақты зерттеу
мақсатында қарақұмда тұрақты ... ... ... ... ... ... соңы мен ХХ ғасырдын басында Сырдария аңғары мен Жетісуда көші-
қон ... ... ... ... ... жүргізу
жұмыстарын қолға алынды. Кеңестік дәуірде Тұран ойпатын ... ... ... зерттеу жұмыстары қолға алынып, арнайы мамандандырылған
экпедициялар ұйымдастырыла бастады.1912 жылы ... ... ... оқып ... негізін қалады. 1925 жылы
Қарақұмдағы ... ... ... ... ... геолог
А.Е.Ферсман мен Д.И.Щербаковтың экспедициясы жүргізді. Осы ... ... мен ... ... Қарақұм каналын салуға қолайлы
дерлерді таңдау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... және Түрікмен экспедицияларын ... ... ... ... ... Ұлы Отан соғысына дейін белгілі
ғалымдар Б.А.Федорович, И.П.Герашмов, А.Г.Доскач, ... ... ... ... Е.В.Лобова, Э.М.Мурзаев, М.К.Граве
зерттеді.
Тұран ойпатының табиғатының ... Орта Азия ... ... ... Экспедиция құрамында жұмыс істеген
белгілі ғалымдар Д.И.Кашкаров пен Е.П.Коровин орта Азия шөлдерінің ... ... пен ... ... одан әрі ... тасты, құмды, сорлы шөлдерді экологиялық топтарға бөлді. Ұлы ... ... оның ... ... ... зерттеулер жүргізу оданәрі
жалғастырылып ғылыммен іс-тәжірбиенің бір-бірімен одан-әрі жақындай түсті.
Шөлді игеруге байланысты Тұран ойпатының ... ... мен ... ... ... ... ... 1960-1980 жылдар аралығында КСРО
ғылыми академиясының, Қазақстан, Өзбекстан ... ... мен ... шөл институты зор үлес қосты.
Қазіргі кезенде Тұран жазығының табиғат жағдайлары мен ... ... ... ... ... ғылымдағы бірқатар даулы
мәселелерді шешуге мүмкіндік бере отырып жаңа түйінді ... ... ... ... ... Амудария мен Сырдария өзендерінің суын
шаруашылықтың мақсатта шектен тыс пайдалану нәтежиесінде туындаған Арал мен
Қарабұғаз-Голдың тартысуына байланысты Арал ... ... мен ... ... ... өзен ... тиімді пайдалану сияқты түйінді
мәселелер ... ... ... құрлысы табиғатыының
даму тарихы
Тұран жазығы тектоникалық тұрғыдан таскөмір,пермь, дәуіріндегі герцин
қатпарлығында түзілген эпипалеозойлық жас ... ... ... ... ... герцин қырылымы басым. Олардың арасында кембриге дейінгі
байкалдың массивтер қазақтың ұсақ ... ... ... ... ... ... мен шектесетін аумақтарында көмілген
коледондық құрылымдарда кездеседі.
Тұран плитасының ірге тасы ... ... ... ... ... жербедерін қалыптастыруда субмеридианальды
бағытта созылып жатқан Орал-Оман, Гиссар-Маңғыстау тектоникалық жарықтары
жетекші орын алады. ... ... ... ... ... ірге тасы төрт ірі
блокқа бөлінеді. Сарыарқа мен шектесетін солтүстік шығыс блок мезозой ... ... ... ... ... ... ірге тасы
1000 метр терендікте жатыр. Тек біршама терең крисьалды ойыстарда ғана ... ... ... ... ... Тянь-Шань мен шектесетін оңтүстік
шығыс блок мезозойда көтерілгенімен Кайназойда Мантяға терең батқандықтан
іргетасы 8-10 ... ... ... ... ... блокта жербедерінің
үш оң пішінді формалары кездесетіндіктен іргетасы 1-3 шақырым терңдікте
орналасқан./2/
Кристаллды ... ... тау ... ... ... мен ... көтерілулерін қамтыған шектеулі аумақтағана
жербетіне шығып жатыр.Олардын негізгі бөлігін орта және төменгі ... ... ... юра мен ... диабаздар
құрайды. /6/ Тұран плитасының кристалды ірге тасының ... ... ... ... дәуірінің басы мен соңындағы теңіз
трансгрессисының нәтежиесінде басталды.
Палеозой эрасының ... ... ... ... ... ... ойпатына көршілес жатқан таулы аймақтарда тау ... ... ... ұлғаюына байланысты континентті климат басым болды.
Таскөмір дәуіріндегі тектоникалық ... ... ... ... кәзіргі Тұран ойпатының орынында геосиклинальды
жағдай саұталып теңіздің орыны болды. Таскөмір дәуірінң ... ... ... мен ... Таскөмір дәуірінң екінші жартысынан
бастап құрылықтын көлемі ұлғайып теңіз біртіндеп ... ... ... ... теңіз табанына әктастар мен қабаттасқан ашық сұртүсті
құмтастар, ... ... ... ... ... Пермнің климаты
ылғалдылығымен ерекшеленді ... мен ... ... ... ... ... саздар түзілді. Мезозой эрасының триас дәуірінде тұран
ойпатының аумағының іргетасының біртіндеп баяу мантяға батуына ... ... ... ... ... суы еніп ол ... ... батыс сібір плитасымен жалғасып жатты. Триастың теңіздік
шөгінділерінің қалындығы ... мың ... ... ... қазіргі кезде
Маңғыстаудағы Қаратауда жер бетіне шығып ... ... ... ... құм ... ... ... құрайды.Триас
дәуірінің соңында Тұранның сары-арқа, ... ... ... ... ... ... болып жер қыртысының баяу шөгуі
оданәрі жалғасты. Триастын климаты құрғақ және ылғалды ... мен ... ... Юра дәуірінің Тұран ойпатының басым бөлігін теңіз
алып ... ... ... саяз ... табаныңда кәзіргі
кездегі Торғай, Жыланшық қоныр көмір алабының Торғай, Шу – Сарысу Маңғыстау
Үстірт Қызылқұм мұнайлы ... ... ... болуына қолайлы әсер етті.
Ылғалды және құрғақ климаттық ... ... ... ... қолалй әсер етті. Бор дәуірінің басында жер қыртысының біртіндеп
көтерілуінің әсерінен Тұран ойпатының ... ... ... ... Бордың соны мен палеогеннің басында жер ... ... ... ... трансгрессиясы жүріп көлемі ұлғайды. Сол
кезенде теңіз суы Тұран ойпатымен ... ... ... ... ... бұғазы жалғап жатты. Бор дәуірінің сонында казір ... ... ... ... ... қалың қабат тұзеді. / 7/
Бор дәуірінің климаты аридті және ылғалды климаттарының бірін – бірі
ауыстырып отыруымен ... ... ... теңіз трангессиясы
арал маңынан жаңжағына таралды ежелгі теңіз табанына батысында нуконитті
саздар мен ... ... ... ... ... ... ... жыныстары шөкті, ерте палеогеннің өзінде ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде құрғақ тропиктік
климат жағдайында мәнгі жасыл ұсақ жапырақты ормандар ... ... су ... жерлерде ылғалды климат жағдайында мезофитті ормандар
басым болды. Сол кезенде тұран мен ... ... ... ... ... ... тұратын ерекше полеобатаникалық ... ... ... ... ... ... тұратын жапырағын
түсіретін ормандар басым болған. Торғай ... ... ... ... қара және ... ... орындағы Сармат
теңізінің трасгрессиясы жүріп ол казіргі Тұран Каспий маңы ойпатарын басты.
Палеоген дәуірінң тартылған теңіздерінің орындарында кең ... ... ... ... ... оңын ... біртіндеп тұран ойпатымен
шектесетін ... ... ... ... ... ... және ... аккумулиативттік жыныстар, біршама көтерінкі
бөліктеріне магний, калций, гипс ... ... ... ... ... ... саздар шөге бастады. Қызыл қоңыр топырақ пен сол кезенге ... ... ... тұран ойпатында аясыз жылы құрғақ су тропиктік
климаттын ... ... ... Палеонтологиялық қазба деректері
қазіргі Тұран ойпатының солтүстігіндегі саванна, орталығымен оңтүстігінде
субтропикттік шөл болғанын көрсетеді. Оны ... ... ... ... шөгінді қабаттар айғақтады. Сол кезенде каспий теңізі екі алапқа
бөлініп оңтүстік каспий ойысы Палео-Амудария, Орта – ... ... ... ... суымен коректенеді./8/
Палеоценде аталған аумақты құрғақ ... ... ... ... ... пен Каспийдің солтүстік жағалауында, торғай
өзенінің атырауында ... дала мен ... ... ... ... Памир тауларының көтерілуіне байланысты табиғат жағдайы күрт өзгеріп
субтропиктік саванна Тұран ойпатының ... қара ... ... ... мүлдем жойылып қоңыржай белдеудің шөлдерімен
шөлейттері қалыптаса ... 1,65 ... ... ... ... ... климаттағы бірнеше өзгерістер болып ... ... ... ... мен ... қалыптасты. Қорыта айтқанда неоген –
төртік дәуірлердегі ... ... ... жер ... ... ... үрдісімен теңіз регрессиясы, аридті климат жағдайында жүрді. Тұран
ойпатының батыс ... ...... дуірлеріне дейін ұзақ уақыт бойы
теңіздік режим сақталғандықтан терең теңіз түбінде түзілген әктасты ... ... ... ... саяз сулы ... тұзілген құмды –
сазды шөгінді жыныстарымен кезектесіп отырады. ...... ... ... сулы ... ... үлес
салмағы кеміп оның есесіне құрылықтық шөгінділермен кезектесіп келетін ... ... ... ... сұр ... ... ... болады. Кристаллды
ірге тасы биік Сары арқамен ... ...... блоктағы шөгінді
қабаттар біршама жұқа әрі қызыл түсті құрлықтын сазды, құмды, ... ... ... құм ... ... ... болады. Шөгінді
жыныстардың қабаттардың литологиялық құрамы тек күшті трансгрессия кезінде
ғана бұл аумақты ... суы аз ... ... ... ... теңіздік
жағдай тек қыйыр батыс бөліктегі шеткі иіндерде ... саяз ... ... ... ... мен ... ... неотектоникалық
қозғалытардын нәтежиесінде Альпі қатпарлығына жататын Кавказ, ... ... ... ... ... ... екінші жартысында
Тұран ойпатының аумағында ежелгі саяз ... ... ... құрлыққа
айналды. /7/
Төртік дәуірінде жүрген мұз басулар кезеніңдегі Флювиальды климатпен
мұз басу аралық кезендегі ... ... ... әрі ... ... ... ерекшеленеді. Мұз басулар кезеніңде жабын және
жартылай жабын ... типі тау ... ... ... ... зор ... жазықтарға ұсақ түйршікті тау жыныстарын шөктіріп кәзіргі кездегі
орасан зор алқапты алып жатқан қара құм ... құм Арал маңы ... ... кіші ... құм, ... ... ... құмды шөлдердін қалын
қабаттары түзілді. Жоғары қысымды төменгі ... ... ... төменгі қысымды, жоғары температуралы аймақтық арасында қысым
мен температура айырмасының әсерінен жел эрозиясы күшейіп тұран жазығының
көршілес ... ... ... өте ұсақ тау ... ... сазды жыныстардың қалын қабаты түзілді.
1.3. Тұран ойпатының жер бедерінің жалпы ерекшеліктері.
Жер ... ... ... ... ... жер ... ... ерекшеліктері.
Оңтүстік Ембі үстірті арқылы Шығыс Европа платформасының Каспий маңы
синиклизасының, солтүстігінде Арал алды ... иіні ... ... ... Мұғалжар (Орал) тау жүйесімен шектеседі. Тұран
ойпатының солтүстігіндегі батыс ... ... ... ... бөліп
оларды бір-бірімен Торғай Қолаты жалғап тұр.
Шығысында Тұран плитасын колендон қатпарлығына ... ... ... ... ... ... ... – Шығысы мен оңтістік шекарасы ... ... ... Копедаг тауларының етегіндегі шеткі тектоникалық
иіндер арқылы өтеді. Батыс шекарасы шартты түрде ... ... ... ... ... /3/
Геотектоникалық құрылысының ерекшеліктеріне сай кристаллды ірге
тасы әртүрлі терендікте орналасуына байланысы кең көлемді үстіртермен ... ... ... келуімен ерекшеленеді орталық бөлігін арал
теңізіне қарай еңіс болып келетін тұран ойпаты алып ... ... ... ... ... теңіз деңгейінен төмен орналасқан Қарақия (-132м)
Қарныжарық (-70м) Қауынды (-57м) ... бар. ... ... ... ... ... ... Копетдаг тауларына қарай біртіндеп
көтерілетін ... ... . ... ... ең биігі аймақтың
оңтүстік бөлігіндегі Бадхызбен Қарабел үстірттері (400-800м) Торғай Үстірті
(150-400м) үстірт (100-350м). Амудариямен ... ... ... ... ... ... “Құлжықтау” сияқты қалдық атулы
алқаптармен үстіртер бар “Қызылқұм тауларының абсалют биіктігі (922м) Шу ... тау ... (972м) ... ... (984м) жетеді.
Теңіз денгейінен ең биік және ең төмен орналасқан нүктелерінін биіктік
айырмасы 1000 метрден асады. Биіктік айырмасының ауытқуы ... ... ... ... жоғары /3/.
Тұран плитасының ірі орографиялық элеметтерінің таралуына
кристалды іргетасының әркелкілігі әсер ... ірге ... ... ... зангуз (орталық қарақұм көтерілулері) Торғай үстірті,
Маңғыстау үстірттері жатады ойыстары ... ... ... ... сай келеді олардын қатарына солтүстік арал маңы ... ... ... ... Қарақұм (мургаб иіні), Шу ойысы
жатады кейде ірге тасы ... ... ... ... ... тұғырлы
үстіртті жазықтарда кездеседі. Оларда пайда болу жолдарына қарай төменде
көрсетілген топқа бөледі.
Тұран ойпатының жер бедерінің пайда болу ... ... ... ойпатының Арал маңы бөлігінің жер бедері геоморфологиялық
– геологиялық тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... мен теңіздік, көлдік алювиальді – пролювиальді құрылымды
қабатты жазықтармен көлдік, теңіздік көлдік алювиальді – ... ... ... ... ... ... ... қалдық таулармен үстірттер
мен терең ағынсыз ойыстармен ... ... ... ... ... Қарақұм, солтүстік-шығыс және арал маңынын жер ... Арал ... ... және ... ... бірнеше оңдаған
метрден жүз метрге дейін тілімденген төбесі текшелі дөнесті ... ... ... ... Арал ... ... ... көлбеу
жазығы, Ырғыз –Шалқар жазығы, ... және Кіші ... құм, Арал ... ... /2/
Шағырай көлбеу үстірті қиыр солтүстігінде орналасқан ... ... ... табылады. Оңын абсолют биіктігі 150-200 метрден
аспайды. Негізінен палеогеннің әктасты жыныстарынан тұрады. Оның ... және ... ... ... әктастарды шайылудан қорғап
тұрады. Жер бедері сыртқы күштердің бұзушы ... ... ... ... ... биіктігі 100-150 метрге жететін тік беткейлі
кемерлермен шектеледі. Етегінде шағын ... ... ... ... ... ... ... шектеседі оның оңтүстігінде
қатты тілімденген Ырғыз-Шалқар тұғырлы ... жағы ... Ол ... ... дәуірінің шөгінділерінен тұрады. Бойлық бағытта созылған
жылдармен қалдық үстірттердін аралықтарын тередігі бірнеше оңдаған ... ... ... ... ... ... ... құрғап қалған ескі
өзен арналарымен тілімденген Мұндай жазықтардың солтүстік беткейі жатық
оңтүстік беткейі терең ... ... әрі тік ... ... ... Қалдық үстірттердің ішіндегі ең биігі Жақсы Бұташ (343 м.) ол
абсолют биіктігі 37 метрден ... ... ... ... ... ... орналасқан. Қабатты қалдық жазықтардың жолдарының
аралықтарын бөліп тұрған ойыстарды борпылдақ жыныстардың жоқ болуын ... И.П. ... ... ... ... ... жағдайында жел
үрлеп әкетуінен казіргі үлкен және кіші борсыққұм алқаптары ... ... ... ... анғарда орналасқан Үлкен Борсық
құм алқаптын ұзындығы 200 ... ені 10-30 ... ... ... маңы ... денудациялық жазықтары.
Арал маңында 2-60 ... ... ... Кіші ... ... 100 ... ... жатыр ені 10-40 шақырым
аралығында ауытқиды.Арал Каспий теңізіне ... ... ... ... ... солтүстігінде 160 метрден оңтүстігінде 80 ... ... ... ... ... плиоцен мен төменгі және ... ... ... жел ... әсерінен түзілген құмдар жауып
жатыр. Жел әрекетінен тілімденген құм ... ... ... орталық бөлігінде 20, шетінде 5-10 метрге дейін жетеді. Үлкен
және кіші Борсыққұм ... ... ... ... ... ... жатады. Кейбір құмды төбелердің шыңының биіктігі 150-170
метрге дейін жетеді. Адамның шаруашылық әрекетінен ... ... ... ... ... ... келеді. Арал маңы құрылымды –
денудациялық жазығының шығыс бөлігін арал маңы ... алып ... ... ... ол өзінің құрылымы жағынан неоген – ... ... ... үрлеуінен түзілген белесті – жалды, төбелі – жалды
құмдардын қатарына ... ... ... ... тартылуына байланысты
теңіз табанындағы құмнын үрлеуінің есебінен аумағы артуда. Жел ұшырған
жалаңаштанған сусымалы құм ... ... ... ... 2000 ... ... /6/ Арал ... солтүстік арал маңы құрылымды
денудациялық ... ... ... мен ... Арал-Сырдария
аккумулятивті жазығы орналасқан – оңтүстік батысымен батысында құзылқұммен
шектеседі.
Оңтүстік –шығысында ... ... ... ... ... ... ... айырмасы 332 метрден арал теңізі
жағалауында 39 ... ... ... Сыртқы пішіні тегіс ... ... шығу тегі ... ... ... ... ... орай
көтерінікі төбелі құмды Қызылқұм шөлін, аккумулятивті ... ... ... оңтүстік-батыс бөлігінің тауалды көтерінкі төбелі
жазықтарын бөліп көрсетуге болады.
Қызылқұм құмды шөлі біршама биік ... ... ... ... Ол ... ... ... алювиальді
шөгінділермен оңтүстік шығысында Бор палеоген жасындағы жыныстарды желдін
үрлеу есебінен түзілген. Эолдық құмдардың биіктігі 10-20 ... ең ... 30 ... ... ... Құмды жазықтын беткі төбесі ... ... ... ... ... 764 ... ... Бұқан тау) соңымен
қатар жаңа дария ... ескі ... ... Сырдарияның ескі арналарымен
күрделенген. Ескі өзен арналарының ... ... ... алып ... ... ... ... солтүстік шығысқа бағытталған біршама
тілімденген жалды – ... ...... ... ... ... ... басым. Тектоникалық тұрақтану плиоценнің соңынан басталады /1/.
Сырдария алювиальді жазығы Сырдария мен ... Арал ... ... Сырдария өзенінің аңғары ірі жеке құрылымдарды кесіп
өтеді. Сырдария жұқа шөгінді жыныстар жауыпжатқан атырауын ... ... ... ... өзен ... айқын ажыратылатын екі жайылма үсті
текшелері бар. Өзеннің жайылмасының ені 10 ... ... ... Шиелі
мен Жусалының маңында жайылмасы 20-40 шақырымға дейін ... ... және ескі ... ескі ... ... бар. ... кезде бөгеттермен
арық қазылғандықтан кейбір құрғақ тереңдетіліп каналдарға айналдырылған. Су
басатын жайылма ... ... ... ... ... алевритті
шөгінділерден тұрса көтерінкі жайылма құмды алевритті, сазды және ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі түйіршікті құмдардан тұратын
жел әрекетінен ... ...... құм жолдарымен сортан кезектесіп
келетін теңіздік жазықтар созылып жатыр. Сонғы ... ... ... ... ... ... кезде ашыққұм ... ... ... келетін алғашқы теңіздін жазық пайда болды. Соңғы
кездері құм беті тұздардың артыуана байланысты алғашқы теңіздін ... ... ... өсу ... ... мен ... Шу-Іле тауларында ...... ... ... Шу – ... ... орналасқан. Ойыс
оңтүстік шығыстан солтүстік батысқа 600 шақырымға созылып жатыр. Оңын
орташа еңі 300 ... ... ... ... ... ... ... түрде тегіс
синиклинальді алып жатыр. ... ірге ... ... ... ... ... ... құрайды.Оның бетін жоғарғы
палеозойдын сазды құмды, жыныстарының қалын қабатты, оның үстін ... ... ... ... ... құмды-сазды шөгінді қабаттар жауып
жатыр. Орталық бөлігінің жер ... ... ... ... жамбыл
фрианов иінділерімен күрделінген. Ойыстын ... ... жер ... әсер ... ...... ... матияға батуы 500 және 100 метрге дейінгі тереңдікті қамтыйды.
/9/
Шу - сарысу ойысы.
Шу – ... ... ... ... - ... және ... ... қалыптасқан, көлдік және көлдік – аккумулятивтік
жазықтар негізінен аумақтың оңтүстігі мен ... ... ... Олар ... әртүрлі түйіршікті құмдармен көл түбіне шөккен
ұсақ түйіршікті қайрандардан тұратындықтан беті тегіс немесе сәл еңіс ... ... ... ... ... ойыстарды қазіргі кезде
сорлармен сортандар алып жатыр. Шу өзенінің солжақ жағалауын эолдық мойын
құм ... ... ... ... алап ... ... баспалдақ
тәрізді болып келуімен ерекшеленеді. Бірінші сатысына еңтөменгі абсалют
биіктігі 180-240 метрден ... ... ... ... ... ... аспайтын құм жасалдары тән. 250-280 метрге дейінгі абсалют биіктер
аралығын ... ... ... 20-30 ... ... ... ... күрделі құм жолдары тән. Мойынқұмның ең биік жері 300-420
мертге дейінгі абсалютті биіктердің ... ... ... ... ... ... ... бекіген олар солтүістік батыстан ... ... ... ... ... құм ... ... 100
метрге дейін жетеді. /2, 4/
Шу мен Сарысу өзендерінің аңғарында еңі 2-6 ... 10-30 ... ... ... ... тізілген Сарысу өзеңінің аңғарында екі
жайылма үсті текшелері бар. Екінші биік жайылма үсті ... ... мен ... көп ... ... ... аңғарында үш жайылма үсті текшесі, биік және ... бар. ... ... үсті ... жел ... ... – сазды
жыңыстардың қабатынан тұрады. Ол ... ... ... ... ... ... 330 метр. Екінші жайылма үсті
текшесі өзен арнасынан 180 метр биіктіктен шығысында 30-40 ... ... Шу- ... ... жер ... ... жер ... жүріп үгілу қабаты түзілген мезозой эрасының ор дәуірінін
екінші жартысында басталды. Көршілес жатқан Сарыарқамен Шу, Іле, ... ... ... ... ... өзен ... арқылы ойысқа
мезозой – каназой жасындағы тау жыныстарының шөгуін күшейтті. Жоғарғы борда
теңіздік жағдай ойыстың ... ... ... ... ірге ... ... ... палеогенде бүкіл ойысты теңіз суы басып жатты.
Төменгі ... ... ... ... ... басталғандықтан
біртіндеп құрғай бастады. Лагуналы көлдік жағдай мен ... ... ... ... ... ... жылы ... ашық сары түсті саздардын шөгіуне қолайлы әсер етті. ... ... ... ... ойыстағы Арттырауға айналып бірнеше
салаларға бөлініп көлдер түзілген. Жер бедері дефиациялық ... ... ... ... ... ... ... текшелі қалдық ... ... ... ... ... батыс бөлігін құрылымдық – денудациялық Үстірт ... ... Арал ... Каспий маңы ойысы мен тік беткейлі кемерлер
арқылы ... Оның ... ... ... ... оңдаған метрге
жететін қалын әктас қабатты бостау жыныстар бұзылудан сақтайтын ... ... ... ... ... ... беті ... әрі әлсіз көлбеу болып келеді. Сирек жағдайда ...... ірі ... терең ағынсыз ойыстармен күрделенген жондардың
беті тегіс. Абсалют биіктігі 22 метрден (солтістік жон) 314 ... ... ... ... аралығындағы ойыстардын табанының абсалют
биіктігі 63 ... ... ... ... 100 метрге дейінгі аралықты
ауытқиды. Үстіртін беті астау тәрізді кристалды ойыстарда күрделендіріледі.
/5/
Мұндай ойыстардың көбінің ... ... ... ... ... ... ... шөптесін
өсімдіктер өседі. Солтүстік батыс бөлігіндегі Солтүстік Үстіртіне қарай
тілімденген. Иіннің ... ... Қос ... Асыман сай,Сам және
Қаратөлей сияқты сорлы ойыстар алып жатыр. Тегіс ... ... ... ... еңіс ... келеді еріген қар, жаңбыр ... ... ... ... жыралар жүйесі қалыптасуы Үстірттің
бедерінің толқынды болып келуіне әсеретті, Сам, Асамтай ... жел ... ... ... ... аласа құм
жалдары түзілген су өткізетін ... ... ... ... ... жер бедерінің Карсталы пішіндерінің дамуына ... ... ... қонысуында терендігі 120 ұзындығы 190 метірге
дейін ... ... ... ... Қарны жарық ойысында гипсті
карстлар табылған. Үстірт көршілес жатқан жазықтармен тік ... ... ... ... ... ... шектесетін бөлігінде
кемерлердің биіктігі 50 метрден Солтүстік- батысы, батысымен шығысында 200
метрге ... ... ... ... ойысында кетерлердін биіктігі 370 метрге
дейін жетеді. Келердің биіктігі артқан сайын ... ... ... ... ... жербедерінің қалыптасуы төменгі плиоценде басталады.
Жер ... әр ... ... ... ... түзілген қабатты
жазықтардың қатарына жатады плиеценде ... ... ... ... ... иіні арқылы Ақшағыл, Абшерон алқаптарының шығанақтары
енеді. Үстірттің орынына көлдік ойыс пайдаболып онда бос таужыныстары ... Көл ... ... матерялдар көршілес жатқан көтеріңкі жерлерден
жинақталды. Климаттын аритенуіне байланысты бұл жердегі төрттік ... өте ... ... жер бедерінің қарастылы пішіндерінің кең
таралуы приоценмен төрттік дәуірлердін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Бірақ
тау жыныстарының тасымалдануы көбінесе жел эрозиясының ... ... ... ... ... ... ... аралығында
құрылымдық денудациялық Манғыстау Үстірті орналасқан. Үстірт эрозяилық –
тектоникалық Ақтау, Қаратау ... ... ... ... ... Түпқараған Үстірті, оңтүстік Маңғыстау; Кендірлік, ... ... ... ... ... Красноводск үстірті ерекше
ерекшеленеді. Морфологиялық құрылымы неоген төртік дәуірлерде ... әр ... ... ... ... Манғыстау үстіртінің 80%
алып жатқан оңтүстік бөлігі екі сатылы денудациялық Үстірт болып табылады.
Оның бетінің қалыңдығы 5-10 ... 40-50 ... ... жететін қалың ұлы
тастыәк тасты қабат борпылдақ ... ... ... қалқан
қызметін атқарады. Басқа Үстірттерден ... ... бірі ... ... ... ... ... созылып жатқан екі ірі тектоникалық депрессиялардын болуы.
Солтістік ... ... ... ... ... Асар,
өзен, түнқарақшы ойыстары шоғырланса оңтістік Маңғыстау иінінің жекелеген
анти клинорин бойлай ... 85, ені 10-20 ... ... ... – 132 ... жатқан Қарақия, - 57 метрге жететін Қауынды, ойыстары
орналасқан. ... өлі ... ... ... ... ең ... бірі Ойыстардың барлығы тұйық болғанына қарамастан
Каспий теңізіне қарай ашық болып келеді. ... ... ... кезінде суға толған. Ойыстардың шегінде хвалын трангерсиясынын
аккумулятивті және ... ... ... ... ... ... ... сорлар алып жатыр. Манғыстау үстіртінің
казіргі жер бедерінің ... ... ... ... аритті
климатта әсер етуде. Неотектоникалық ... ... ... әсер етсе аритті климат сорлы дефлеция үрдісін ... ... жер ... қалыптасуы ерте плиоценнің соңынан
басталды. /3/
Қаратау тауынын бір бөлігі плестоцен палеоцендегі теңіз ... ... ... ... ... плитасының неотектоникалық қозғалыстын
әсерінен көтерілуінің нәтежиесінде Маңғыстау тұғырлы жазыққа айналды. Таулы
бөліктерінің қазіргі бедерінің ... ... ... ... ... ... жүрді, бұл кезенге дейін Маңғыстаумен
үстіртін келерлері түзілген. Ерте ... ... ... Маңғыстаудың ірі
тұйық ағынсыз ойыстары пайда болып, оңда көлдік режим сақталды. Уақыт өте
келе көл түбіне ... ... тау ... жел ... ... дәуірдін соңындағы екі хвалын трангрссиясынын әсерінен бүкіл Каспий
жағалауында жер бедерінің екі аккумулятивтік және абразиялық ... метр ... ... жаңа ... ... ... ... созылып жатыр. Маңғыстау Үстіртінде аридті
континентті климат жағдайы жоғарғы ... ... ... ... ежелгі өзен торларының іздері жоқ болғанымен Ақтау, Қаратау,
тауларының ... мен ... ... ... ... ... әсерінен түзілген ескі арналармен жайылма үсті текшелерінің
іздері байқалады.
Тұран жазығының оңтүстік қарақұм оңтүстік-батыс бөлігін ... ... ... түрік тілінде қара түсті құм немесе ... жер ... Жер ... ... сай екі үлкен бөлікке бөлінеді.
Солтүстік шағын бөлігін Зангуз қарақұмы немесе ... ... ... ... ... ... тік ... кемер арқылы сорлы унгуза оиысына ұласады.
Ол ... ... ... ... ұшырап шөлдік континенті
климат жағдайында өнделген ежелгі құрғап қалған өзен арнасы болып саналады
Өзен аңғарынын барлық ... ... ... ... ... ... ескі ... узбой қарақұмнын солтүстік батыс шеті арқылы
өтеді. /5/
Унгуздың оңтістігіндегі орталық, оңтүстік шығыс және ... ... ... қарақұмына қарағанда аласа болғандықтан орталық қарақұмды
ойпатты қарақұм деп атайды. Оның ... ... ... біртіндеп
көтеріледі. Оңтүстік және оңтүстік шығыс қарақұм зангуз қарақұмына
қарағанда теңіз ... ... ... беті ... әрі ... ... ... Оңтүстік- шығыс қарақұмында ежелгі өзен арнасы кемф
узбойы бар. Оның көп ... ... ... ... алып ... Зангуз
үстіртінің беткі қабатын плеоценде мен плеоценде аққан плео Амудариянын
құмды және ...... ... жауп ... ... ... ... шығысынын аралығымен батысқа қарай төрттік дәуірде
аққан оның алювиальды ... ... және ... ... ... жатыр. Қарақұмның оңтүстік бөлігінің беткі қабаты Теджен,
Мургаб өзендерінің ... ... ... ... ... бөлігін қарақұм шөлі жел әрекетінен тұзілген құм ... ... Ол ... ... ...... ... құмдарда ұласады. /1/
Олардың аралығындағы кеңістікте тегіс сазды тақырлар кездеседі.
Құмның басым бөлігі ... ... ... ... құм жолдары
барқандардын негізгі бөлігі оңтүстік шығыс Қарақұмда таралған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Чурахин. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1968. ... ... ... ... ... /под. ред. ... ... Қазақ университеті, 1998. – С.11 -18.
3. Бейсенова А.С. ... ... ... ... 2002 ж. 25 ... ... Н.И., Гвоздецкий Н.А. Казахстан. Алма – Ата: Наука, 1969. - С.
100-115.
5. . Бейсенова А.С. ... ... ... ... ... ... ... 2001г.
6. Бейсенова Ә.С. Қазақстан аумағының физикалық-географиялық тұрғыдан
зерттелуі. –Алматы: Мектеп, 1990.79-100 б.
7. Бірмағамбетов А.А. ... ... ... ... 16-25 ... Гвоздецкий Н.А., Михайлов Н.И. Физическая география СССР. –
М: Высшая школа, 1986. – С. 250-255.
9. Абдуллин А.А. ... ... ... 1981. ... ... В.Ф. Геологическое строение Казахской ССР.-Алма-Ата: Наука,
1971. - С. 100-115.
11. Абдуллин А.А. Геология и минералогические ресурсы Казахстана. – Алма ... ... 1994. - ... Физическая география Республики Казахстана /под ред. ... ... ... стр.
13. В.М.Чупхин от пустынь до степных вершин Алма- Ата: Казахстан, 1966. 50-
55 стр.
14. Ә.Бірмағамбетов. Қазақстанның ... ... ... 75-83 ... ... З.А. Геоморфология Казахстана и Средней Азий – Л: 1965. –
С.120 – 132.
16. . ... А.М., ... А.М., ... Н.Я., Степанов А.Я.
Физическая география СССР. – М: Высшая школа, 1976. – С. 153-191.
17. Савричевская З.А. ... ... и ... Азий – Л: 1965. –
С.148 – 161
18. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1968. 83-
90 бет.
19. Физическая география ... ... /под. ред. ... ... ... ... 1998. – С.135-140
20. Николов Н.И., Гвоздецкий Н.А. Казахстан. Алма – Ата: Наука,
a. 1969. - С. ... ... Н.А., ... Н.И. ... ... ... ... М: Высшая школа, 1986. – С. 256-260.
22. Климат Казакстана / под. ред. ... А.С. – М: ... 1975. ... ... А.М., ... А.М., ... Н.Я. , Степанов А.Я.
Физическая география СССР. М.: Высшая школа 1976, 153-191с.
24. .Н.А.Гвоздецкий, Н.И.Михайлов ... ... ... М.: ... 1986, ... ... Н.И., Н.А.Гвоздецкий Казахстан. Алма-Ата: Наука, 1969. 110-
155 ... ... ... (под. ред. ... А.С. М., Наука, 1975. 110-115 с.
27. Флиьнец П.П. Очерки по географии ... вод ... ... ... ... ... 1981, 75-94 с.
28. Казахстан природные условия и естественные ресурсы СССР. – М.: ... 128-139 ... . ... М.И., Раковская Э.М. Физическая география СССР. – М.:
Просвещение, 1990, 204-211 с.
30. Равнины и горы ... Азии и ... – М.: ... 1975, ... ... А.А. ... ... и почвы Восточного Казахстана.
Повышение плородия почь Казахстана. – ... ... 1984, 39-60 ... ... У.У. ... ... исследования и качественный учет
земель Казахстана // Успехи почвоведения в Казахстане. Алма-Ата,
Наука, 1975, 55-64 ... ... А.Н. ... мир ... ... Наука, 1987, 110-125
с.
34. Молдағұлов Н.М. Ландшафттану негіздері және Қазақстанның ландшафтысы.
Алматы: - Мектеп, 1990, 115-122 б.
35. М.И. ... Э.М. ... ... ... СССР –М:
Просвещение, 1990г. 203-207 с.
36. Казахстан природные условие и ... ... ... М; Наука,
1969г.
37. Сваричевская З.А. ... ... и ... ... Казахстан. Природные условие и природные ... ... М; ... 68-78 ... ... ... // под ред. Утешова А.С. Гидрометеойздат
1959г., 89-93стр.
40. ... М.И. Реки СССР М; ... 1971г., ... ... А. М., ... А.М., ... Н.Я., ... А.Я.
Физическая география СССР, М; Высшая школа, 1976г., 96-117стр.
42. Атлас СССР. М., 1983 г.
43. Большой Атлас КазССР. ... ... жер ... ... ... ... ... бөлігінің жер бедерінің гоеморфологиялық
типтері
Кристалды іргетасының теренде жатқан бөлігінің жер бедерінің
геоморфологиялық типтері
Акумулятивті ... ... ... ... ... ... ... тегісті қабатты жазықтар
Теңіздік
Амовиальді - пролювиальді
Эрозиялық тектоникалық жазықтар
Эолдық аккумулятивті жазықтар

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Солтүстік Американың географиялық орны22 бет
Солтүстік Американың физикалық – географиялық жағдайы70 бет
Арал өңірінің ландшафттарының жүйесі және қалыптасу тарихы58 бет
Тұран ойпатының климаты, ішкі сулары, органикалық дүниесі35 бет
"Тұран Әлем Банкі" АҚ28 бет
Delphi ортасында Гуманитарлық-техникалық бөлім меңгерушінің автоматтандырылған жұмыс орыны81 бет
«ТұранӘлемБанкі » АҚ25 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Ақ "тұранәлем банкінің" құрылу тарихы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь