Қазақстанның солтүстік аймағындағы агроклиматтық көрсеткіштердің кеңістік - уақыттық таралуы

1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстанның ауылшаруашылығын гидрометеорологиялық қызмет жасау
1.2 Агроклиматтық аудандастырудың климаттық негізі
1.3 Аймақтық климаттың өзгеруі

2 ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІК АЙМАҒЫНДАҒЫ АГРОКЛИМАТТЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРДІҢ КЕҢІСТІК . УАҚЫТТЫҚ ТАРАЛУЫ
2.1 Физикалық географиялық сипаттама
2.2 Климаттық ерекшеліктері
2.3 Агроклиматтық көрсеткіштердің кеңістіктік таралуы
2. 4 Агроклиматтық көрсеткіштердің уақыттық таралуы

3. ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІК АЙМАҒЫНДА КЛИМАТТЫҢ ЖЫЛЫНУЫ ЖАҒДАЙЫНДА АГРОКЛИМАТТЫҚ РЕСУРСТАРДЫҢ ӨЗГЕРМЕШІЛІГІ

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстанның ауылшаруашылығын гидрометеорологиялық қызмет жасау
Ауылшаруашылық ... ... ашық ... ... цех деп ... ... өнім ... табиғи жағдайларда пайда болады. Климат пен ауа-
райын ... орта ... деп ... маман-агрометеорологтар
ауылшаруашылық дақылдарының өнімін қалыптастыру үшін агрометеорологиялық
шарттарды салыстыратын қажеттіліктерімен ... ... тек ... ғана білу ... Және де ... ... кезеңдердегі
орта факторларына дақылдардың қажеттіліктерін ескеру ... ... ... ... ... ... станцияларда,
метеорологиялықтармен бірге жүйелі бақылаулар даму ... мен ... ... ... ... ... ... қатар
топырақтағы өнімді ылғал қоры анықталады.
Республикамыздың ауыл шаруашылығына агрометеорологиялық қызмет ... ... ... игеруді бастаумен (1954 жылы) сәйкес келеді. Дәнді-
дақылдар алқабының ауданы ... ... ... ... саны ... 1978 жылы ... ... 240
пункттерде жүргізіледі /1/.
Бірақ бұл жеткіліксіз болды. Сондықтан 1960 жылдан бастап вегетация
кезеңі мен өнімді қалыптастыруда далалар мен ... жер үсті ... ... ... бастады.
Агрометеорологияның маңызды міндеттері мыналар /2/:
1) ауылшаруашылық өндірісінің процестері мен объектілеріне ауа-райы ... әсер ... ... ... ... ... ... топырақ жағдайына, агрофитоценоздардың
өнімінің дамуына, өсуіне және қалыптасуына ауылшаруашылық дақылдарына ауру
мен ... ... мен ... ... ... ... әдістерін
өңдеу;
3) агрометеорологиялық болжамдар әдістерін және ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық дақылдарының жаңа
сорттары мен ... ... ... өсіру өнімділігін жоғарылату
үшін климаттың ресурстарын толық және ұтымды ... ... ... ... ... және ... ... өзгеру
тәсілдерінің агроклиматтық дәйектемесі;
6) ауыл ... ... және ... ... ... әдістерін сонымен бірге осы құбылыстарға белсенді әсер
ету әдістерін өңдеу.
Бұл тапсырмалар ... ... және ... агрометеорологиялық ақпараттармен ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында
агрометеорологиялық болжамдарға, ... ... ... ... ... ... ... беретін негізгі ақпараттары мыналар болып табылады:
1) астықтық және бұршақ дәнді-дақылдардың өнімділіктің орташа облыстық
және астықтың ең көп ... ... ... ... ... ... ... топырақтағы
ылғалдылық қорына болжам жасау;
3) күздік дәнді-дақылдарды себу мерзімін болжау;
4) республика территориясы бойынша декадалық ... және тағы ... ... және климат ғылыми зерттеу институты (ҚазЭКҒЗИ)
аэрофотометриялық ... ... ... ... ... ... мен ... күйі жөнінде шұғыл ... ... ... ... ... ... уақытта Қазақстанның агрометеорологиялық жүйесі 1986 жылмен
салыстырғанда 50%-ға қысқарды, астық себетін ... екі ... ... ... ... ... жеткіліксіз
қамтамасыздығы агрометболжаушылардың жұмысын қиындатады. Бұл тағы ... ... ... ... ... ... ... әлсіреп кетті. Арамшөптерге, аурулар мен ... ... ... өнімді жинау уақытылы жиналмай жүр, күзде айдалған
жердің көлемі кенеттен қысқарды. Осының салдарынан күшті технология ... ... ... 80-жылдары бағдарланған әдістемелер
тиімділігі әлсіз болып ... ... ... ... ... және мұқият талдау жүргізуінің арқасында шығарылған өнімнің
көлемі және ... ... ... ... ... тұр. Сәйкесінше
соңғы жылдары Казгидромет пен ... ... ... ... жаңа әдістер жасалуда, олардың алдын-ала
болжамдары артуда /3,4/.
Аграрлы бөлімдегі ... ... ... бір көзі ... ... ақпаратты пайдалану табылады .
Ауылшаруашылық егістерін аэро және космостық суретке түсіру бір ... ... ... ... ... ... егіс ... тікелей мәліметтердің бірнеше түрлерін алуға мүмкіндік береді.
Соңғы кезеңдері спутниктен сәтті ... ... NOAA ... (AVHRR - ... жаңа сандық ақпарат жергілікті жердің ені ... 2700 ... ... ... ... ... Э.Ф. Госсен аграрлы ... ... ... ... ... ... ... жылдары) - тың және тыңайған жерлерді ... 25 ... ... жер ... ... ... егістік
жерлері игерілгеннен кейін 7 миллион гектардан 24,6 миллион гектарға дейін
өсті. Сәйкесінше өнімділік 5,6 ц/га-дан 7,0 ц/га-ға ... ... ... ... ... 3,9 ... 17,2 миллионға дейін, яғни топырақтың
табиғи құнарлылығына ... ... ... ... ... жатты.
Екінші кезең (1965-1986 жылдары) - топырақ сақтау егін шаруашылығын
игерудің басы және ... ... ... 8,9 ... ... ал ... ... 24 миллион тонна. Топырақтың желдік эрозияға
ұшырауы толығымен тоқтатылды.
Үшінші кезең (1986-1990 жылдары) - ... ... ... жаңа ... және ... қорғау тәсілдері астық дақылдарын
өндірудегі күшті басталуымен сипатталады. Ол Қазақстан ... ... 9-10 ц/га ... ... қалуға себеп болады.
Төртінші кезең (1991-1996 жылдары) - терең экономикалық дағдарыс пен
интенсивтендіру ... ... ... сәйкес келеді. Ауыспалы
егістер және астық ... ... ... ... ... ... 6,5 ц/га-ға дейін төмендеді.
Мұнымен қатар Э.Ф.Госсен климаттың глобальдық жылуымен байланысты
астықтық ... ... ... көңіл бөледі. GFDL (АҚШ, 1989 жылы)
және UKMO (Біріккен ... ... ... ... ... ... және ... құрғақ сценарий кезіндегі ... ... ... ... отырып, мынау анықталған, яғни
атмосферада СО2 ... екі есе ... ... егіс ... азаюына алып келетін жаздық бидайдың
солтүстік ендік бағытында өңдеу зонасының ... ... ... ... ... ... пестицидтер, жаңа сорттардың тұқымдры және
тағы басқалары) нәтижесінде жалпы жинау 20-25 миллион ... ... ... ... ... ... бойынша жақын арада, яғни 30-35 жылда
Солтүстік Қазақстанда температураның глобальды жоғарылауы әсерінен ... ... ... ... аз. Тағы да 2010 ... ... ... температуралық-ылғалды жағдайдың оңтайлығымен
байланысты өнімділіктің кейбір ... ... ... СО2 ... екі есе ... сәтінде жаздық және
күздік бидайдың нашарлығына баға берді. Былай қорытынды жасалынған, жаздық
бидайдың өнімділігі едәуір түрде ... ... ... Ал, күздік
бидайдың өнімділігі бірнеше ... ... ... ... ... ... ... ғана жинау мүмкін болады.
Л.А. Воронинаның зерттеуі көрсеткендей, континентке ылғал және жылы ... ... ... ... суық ... өте ... ... келетін ауа массаларының зоналық тасымалдануы күшейеді және ендіктік
процестердің ... ... ... ... жылы және ... ... артады, жазғы кезеңде құрғақшылықтың белең алу
мүмкіндігі өседі. Осыған байланысты ол ... ... ... ... ... ... облыстарына жылжи отырып, жыртылған аудандарды
кеңейтуді ... ... ... ... ... ... ресурстар ауыл шаруашылығының даму жағдайын анықтайтын
негізгі ... ... бірі ... табылады. Агроклиматологияның
міндетінің бірі территорияның агроклиматтық ресурстары мен агроклиматтық
аудандастыруын бағалау ... ... ... ... ... ... таралуы мен мамандануы үшін нағыз маңызы
болатын өз ... ... ... ... және аудандастыру
көрсеткіштерінің негізінде қойылған қатынаста бір-бірімен жеткілікті өзгеше
территориялардың белгілі жүйе ... ... ... ... ... елімізде ауыл шаруашылығының дамуы территория бойынша оның жеке
салаларының қолайлы орналасуын, мәдени өсімдіктер мен үй жануарлары ... ... ауыл ... ... ... алу мақсатында климат
ресурстарын және оның ... ... ... пайдалануды қажет етеді.
Агроклиматтық ресурстар түсінігіне мыналар ... күн ... ... жел, ... ... ... және тағы басқалар.
Агроклиматтық ресурстарды ауыл шаруашылығы мақсаты үшін уақыт және
кеңістік бойынша ... мен оқып білу ... ... құрайды. Климат мәдени өсімдіктер мен жануарлардың географиялық
таралуына әсер етеді. Соңғы уақыт үшін ... ... ... ... ... тән. Солтүстікке кең түрде арпа және ... ... ... белдеудің өсімдігі - жүгері қоңыржай белдеудің
едәуір ауданын алды, сонымен қатар күріш те ... ... ... бау шаруашылығы құрылды. Европаның өсімдігі бидай АҚШ-та, Канада
мен Аргентинада көп жерлерді алып ... ... Егін ... ... ... ... күн ... әсіресе, фотосинтетикалық активті радиация
табылады. Өсімдіктің дамуы үшін ... ... ... ... күн шұғыласының сағаттар санының маңызды мәні бар. ... ... (650) ... ... ... күндізгі күннің
ұзақтығы 22 сағатқа тең, сол уақытта экваторлық ендіктерде 12 ... ... ... ... фотопериодизм деп аталады, және өсімдіктер
қысқа күн (12 сағаттан аз), ұзақ күн (12 сағаттан көп) және ... ... ... ... ... ... температурада вегетациялық кезеңде
ФАР шамасы Қазақстан территориясы бойынша 24,5 МВт/м2-тан (35 ккал/см2)
солтүстікте, 31,5 МВт/м2 (45 ... ... ... ... көрсеткіші ретінде агроклиматологияда вегетациялық
кезең үшін температуралардың активті және эффективті ... ... ... орташа және экстремальды мәндер, белгілі ... ... ... ... ... ... 50, 100, 150С) және тағы
басқалар қолданылады.
Активті температура жиынтығы жердің ендігіне және ... ... ... ... ал ... ... тағы да мұхиттар мен
теңіз ағындарына байланысты. ТМД территориясында ол 3000С-тен ... ал ... ... ... 40000С-қа дейін жоғарылайды.
100С-тан жоғары орташа тәуліктік ауа температурасымен кезеңнің ... ... ... ... екі жүз ... ... ... Орта Азияның
оңтүстігінде тербеледі. Бұл кезең қоңыржай ендіктерде ауыл ... ... ... ... ... ... Мұнда шектейтін
фактор үсік болып табылады.
Агрометеорологияда астықтың пісу немесе даму ... ... ... ... ... ... ... (астықтың
биологиялық минимум шамасына дейін төмендеген орташа тәуліктік температура
жиынтығы) бойынша анықталады. Мысалы, ... ... ... ... ... әр түрлері үшін трубкаға шығу-масақтану кезеңінің
өтуі үшін 283-4000С-қа тең ... ... ... ... ал масақтанудан дәннің сарғаюына дейін 450-5400С қажет/10/.
Өсімдіктер сонымен қатар ауа температурасының күндіз және ... ... ... ... бұл ... ... деп
аталады. Вегетациялық кезеңде неғұрлым тәуліктік амплитуда жоғары болса,
өсімдік соғұрлым өсе ... Бұл ... ... мен дем ... ... салдарынан болады. Термопериодизмнің салдары
болып өсімдіктің химиялық құрамының өзгеруі де ... ... ... мен климаттың континенттілігі арасында тікелей ... ... ... ... ... мен тамыр жемістерінің
қанттылығы, дәнді дақылдардың ақуыздылығы ... ... ... дәнді дақылдарда крахмалдың мөлшері жоғарылап, ақуыздық заттар
мөлшері азаяды.
Ылғал ресурстары. Су өсімдік ... ... роль ... Ол ... ... ерітеді және оларды өсімдіктің тканьдеріне жеткізеді.
Өсімдік ... ... ... ... ... қабылдайды. Ақырғысы ол
өсімдіктің ішкі бөлігінен буланып және олардың температурасын ... ... ... ... ... бағалау үшін олардың ылғалда
пайдалануы туралы мәлімет және ылғалдың ... ... ... ... ... ... ... топырақтағы өнімді ылғал
қоры мен вегетациялық кезеңдегі жауын-шашын жиынтығы ... ... тағы да ... ... яғни Н.В.Бов пен
Н.Г.Грибкованың сулану ... (К) мен ... ... (ГТК) және тағы басқалар анықталады
/11,12/.
К = R/E0 ... = Wв + R/E0 ... - ... ... бір ... ... ... ылғалдылық
қоры;
R - вегетациялық кезеңдегі немесе жыл бойындағы жауын-шашын жиынтығы;
Е0 - вегетациялық кезеңдегі немесе жыл ... ... = ... - температура жиынтығы 100С жоғары кезеңдегі жауын-шашын ... ... 100С ... ... ауа ... ... бағалау мына шкалалармен жүргізіледі: 0,3-тен аз - өте
құрғақ; 0,3-0,5 - құрғақ; 0,6-0,7 - ... 0,8-0,10 - ... 1,0 - ... келуі мен шығыны тең; 1,0-1,5 - жеткілікті ылғал; 1,5-
тен көп - мол ылғал; 2,0-ден көп - ... үшін мол ... ... ... (Колосков, Иванов, Будыко, Шашко, Федосеев)
өздерінің ылғалқамтамасыздық көрсеткіштерін ұсынды.
Д.И.Шашконың атмосфералық ылғалдылық коэффициенті ... ... - ... ... ... ... су буы ... тапшылығының жиынтығы.
Өсімдіктердің таралуы мен дамуына мынадай географиялық факторлар ... ... ... ... ... ... су қоймаларының жақындығы.
Облыс аумағы агроклиматтық ... ... ... ... /13/.
1) Шөлдің құрғақ, ыстық аймағы ... ... көп ... ... Мойынқұм, Қызылқұм шөлдерімен облыстың орталық бөлігін қамтиды.
2) Өте құрғақ, ыстықтау аумағы. Бұл ... ... ... Сайран, Төлеби, Қазығұрт аудандары, Созақ ауданының оңтүстік-
шығыс бөлігі креді.
3) Таулы аймақтар Тянь–Шань ... ... ... ... жотасын
қамтиды. Бұл аймақта Түркістан, Созақ, Бәйдібек, Төлеби, Түлкібас, Қазығұрт
аудандары ... ... ... және Шардара аудандары кіреді. Климаты шұғыл
өзгеріп отыратын температурамен, жауын-шашынның өте аз ... ... ... дәрежесінің жоғары болуымен, күн сәулесінің мол түсуімен
ерекшеленеді.
3. Аймақтық климаттың өзгеруі
1992 ... ... ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы конвенцияға қол қойды және оны
1995 ... ... ... ... ... жүз жылдарда Қазақстанда ауа температураның орташа мерзімдік және
жылдық жүрісінің жоғарлау ... ... ... ... өсуі ... жылдар аралығында айлық бойынша орташа
алғанда 1,3 °С құрайды. ... ... ... ... (АЖЦ) СО2 ... ... Қазақстанда ауа
температурасының 4-тен 7 ºС-ға жоғарылауын ... ... ... ... және ... күтуге болады. Кейбір моделдер
бойынша атмосфералық жауын-шашынның ... ... 20% ... ... ... ... бойынша жауын-шашын мөлшері тәжірбиелік тұрғыда
өзгермейді және жуықтап алғанда 10%-ға төмендейді.
Барлық моделдер ... ... ... ... ... ... алаң Қазақстанда қазіргі кездегі климат кезіндегі
дәнді-дақылдарды өсіретін 6-дан 23 % ... ... ... ... ... зона пайда болды. Мұндай сипаттама климаттың
өзгеру мүмкіндігін елдердің экономика және ... ... ... ... айтқанда, Қазақстанда климаттың өзгеру мүмкіндігінің зерттеуі су
ресурстарын, ауыл шаруашылық және ... да ... ... ... жылыну жағдайы үлкен деңгейін көрсетті. Осының
нәтижесінде мүмкіндік негативті жағдайлар позивтіге ... ... ... ... ... 13 ... ғасырлық
тарихты көрсетеді, осы ... ... ... ... ... ... ... жүз жылда Қазақстанда ауа температурасының орташа
мерзімдік және көп жылдық жоғарылау тенденциясы байқалады
Көктемгі ... ... ... ... ... жылдық
температураның өсуі орташа алғанда аймақ бойынша 1894-1997 жылдарда 1,3 ... ... 1 ... жылдар аралығындағы аймақтық территория ... ауа ... және ... ... ... |Ауа ... ... мөлшері |
| |жыл ... жыл ... |1 |-7 ... |8 |3 ... |1 |1 ... |9 |1 ... |0,8 |- ... ... ... ... ... 30 ... осы кезеңнің жылынғанын көрсетеді, әсіресе қыста және көктемде
аймақтың ... ... ... ... ... үшін ең ... 80-ші ... болды. Соңғы жылдардан көбірек жоғары температуралар
1995-1997 ... ... ... жылдар аралығында жауын-шашын
мөлшерінің өзгеруі Қазақстан территориясында теріс тенденция байқалады.
Орташа алғанда ... ... ... және ... алғанда бір жыл ішінде жауын-
шашындар біршама төмендеп, көктемде, жазда, ... ... ... ... ... ... ... жылдық суммасы соңғы 30
жылдар мен салыстырғанда өзгермеген. Температураның ... ... ... көп ... ... ... көрсетеді.
Аймақтың климатынның өзгеруі атмосфераның жалпы циркуляцияның модельнің
негізінде құрылған (АЖЦ). АҚШ-ң (NCAR) атмосфералық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... GFDL
және GFDL-T АҚШ-тың Принстон университеттінің гидродинамикалық геофизикалық
лабораториясының салмақты және ... ... UKMO ... көп. ... СО2 ... екі ... кезінде
әртүрлі бағамен болатын 2050-дан 2075 жылдарда ... ... ... ... жылдық және мезгілдік белгі өсуі ... ... ... белгісіздікті білдіреді. Кейбір модельдер
бойынша жауын-шашынның мөлшерінің ұлғаюы күтіледі, ал басқалар ... ... ... ... жауын-шашынның мезгіл бойынша әртүрлі
өзгеруін береді.(кесте 2).
Кесте 2. Қазақстан территориясында ауа температурасының орташа жылдық
өзгеруі (ΔТ) және ... ... ... ... АЖЦ ... |ΔR,℅ ... |4,5 |28 ... 2 жалғасы ... |4,9 |24 ... |6,9 |-12 ... |6,9 |2 ... |4,9 |7 ... ... ... ... ... ... сипаттамаларын
алуға мүмкіндік береді. Максимальді жылыну модельне сәйкес (UKVO)модель ауа
температурасының ... ... ... ... СО2 екі еселену
кезінде 6,9 ºС құрайды, ... ... ... 12 ... ... ... өсуі және ... төмендеуі
белгілі, көктем жаз айларында байқалады. “Максимальді жылыну” бойынша
(GISS) орташа температураның ... 4,5 ºС ... Бұл ... ... ... орташа алғанда 28 ℅-ға ұлғаюын көрсетеді. Ал
басқа көрсетілімдер ... ... ... ... өсуі ... ... ... жауын-шашын 2-ден 24 ℅ дейін ұлғаюы күтіледі. Мерзімдік шешім
кезінде ... ... қыс ... температураның максимальді
ұлғаюын береді. Сол ... ... ... ... ... ... ... станцияның негізінде алынған, соңғы 100 жылда ауаның
орташа жылдық температурасы барлық аймақ ... 0 ºС, 10 ... ... ... жоғарлауы қыста және көктемде , ал
оңтүстік аудандарда жазда және күзде бақыланады.
Қазақстан ... ... ... ... мен климаттың
өзгеру болжамының шешімдері қаралған. Қаралған көріністер бойынша жауын-
шашынның белгісіз өзгеру ... ... ауа ... ... ... бөлігінде агрометеорологиялық жағдайлардың нашарлауына
әкеліп соғады. АЖЦ моделі бойынша келтірілген көріністер температураның
және ... ... ... ... ... ... ылғалдану жағдайында, ... ... ... аймақта ланшафта шекара зонасы мен өзгеруін ескере ... ... ... Осы ... ... ... климаттың
классификациясы құрғақ беткейде жылу баланысы теңдеуі ... ... ... ... ... ... Қазақстан
экономикасының табиғи өсу нәтижесінде климаттың өзгеруі бағаланады.
Зертеулер мен орындалған көп ... ... ... ... ... ... ... баға берген /16/.
30 жылдардан бастап Арал теңізі 60 ... ... қиын ... антропогенді жағдайларды сезінеді. Гидрологиялық жағдайлардың
өзгеруі, сол сияқты климат ... осы ... ... ... ... мен ... антропогенді шөл даланы анықтайды. Арал
теңізінің жер денгейі ... және ... ... ... ... ылғалдану режиміне жазғы айларда ... ... ... Арал ... ұзақ ... ... бағасы кезінде
бөліктерге гипатеозадан солтүстік жарты шардың глобальді жылынуы шықса,
онда ылғалдылықтың көрсетілген ... ... ... ... пішіндеуінде маңызды роль атқарады.
Сол сияқты Арал теңізінің төмендеу денгейі ... ... әсер ... Бұл ... көп ... бері жалғасып келе жатыр,
сондықтан аудандарда экожүйе реакциясы жауапты болды. Тұзды шаң, желмен
үлкен ... ... ... ... төмендетуін
нашарлатады /17/.
Ауа ылғалдылығы мен атмосфераның ылғал дәрежесін сипаттау, параметрінің
өзгеруін бағалау жұмыстары Арал теңіізінің көлемінің ... ... ... ... ауа ылғалдылығын теңіз жағасынан әртүрлі қашықтықта
орналасқан жеті ... ... ... ең көп ... ... ... аймағында белгіленгенді.
Теңіз ылғалының құрғауы және қысқаруы жылдық барлық айларында ылғал етеді.
Шығыс Арал бөлігінде, ауа ... ... тек ... ... ғана ... ... қатар Сырдария өзеннің құрғауы да әсер етеді.
Барлық осы факторлар қосындылары және ... ... ... Жер үсті ауа қабатының құрғауы аймақта экологиялық апатқа ... да ... ... түзіп болашақта қолайсыз жағдайлар орын алуына
әкеліп соғуы мүмкін /18/.
Қазақстанның ... ... және ... Арал ... ... тигізеді. Автор оқулықтары бойынша, Арал теңізіне суық фронт толқын
жасап, Солтүстік Қазақстан обылысы және ... ... ... ... Осы жұмыстың авторының есебі бойынша, Арал теңізінің құрып
кетуі суық фронт толқынның тұрақты сақталмай тез өтіп ... Тың ... ... ... ... ... ... топырақ қабатының артуына
әкеледі /19/.
Жоғарыда зерттелгендей бұл жұмыстар теріс ... ... ... Арал ... ... процессі ауа-райы және климат сол ... ... алыс ... ... мысалға Орталық және Солтүстік
Қазақстанның әсері анықталған.
Көрсетіліген зерттеулер ... ... Арал ... ... 100 ... ... шамалас. Арал теңізінің
Солтүстік және Орталық Қазақстанға ылғалдылық әсер етуі ... ... ... ... яғни ... ... климаттың өзгеруімен
байланысты. /20/.
Негізгі бұл зерттеулер бойынша Аралдың климатқа әсері жаға бойындағы
қысқа ... ... ... яғни ... 40-50 ... ... ... голбальдық климатқа әсері біршама күрделі және ... ... ... ... Қазақстан климаттының өзгеруін зерттеу, және де
Арал теңіз беткейінің ... ... және де су ... ... ... ... ... Зерттелген жағдай да
көрсетілгендей 1960 жылдан бастап теңіз деңгейінің түсуіне бірыңғай ... әсер ... ... тыс ... және ылғалдықтың азаюына
байланысты. Климаттың өзгеруі теңіздің тартылыуының 40% ... ... ... ... климаттық факторлар деңгейі ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінінің проблемасына
арналған. Жоғарғы температураның көтерілуі өзен ағынның бетіне ... және де ... ... алып ... мүмкін /21/.
Қаралған жұмыста Каспий теңізінің денгейінің өзгеруіне баға беру,
климаттың өзгеруін әртүрлі жағдайы қарастырылған. ... ... ... ... ауа ... ... 6,4 ºС, ал атмосфералық жауын–
шашынның мөлшері 81-ден 127 милиметрден 175-тен 196 ... ... ... ... акваториясында жылдық орташа ауа температурасы 3,5-
ден 4,9 ºС, ал жауын–шашынның жылдық ... 4-ден 8 ... ... Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс таулы аймақтарында
инструменталды ... ... ... кейінгі 30–60 жылда орташа ауа
температурасы әрбір 10 ... ... 0,3 ºС ... Ең көп ... және ... ... 0,6 ºС 10 ... құрайды. Ақпан, наурыз және
мамыр айларында бұл көрсеткіш төмендеген. Басқа ... бұл ... ... ... өзгеруі таулы аймақтарда жаз айларында
зерттелген.
Істеп шыққан сценарий ... ... ... ... ... және ... ... аймағында температура 4,6-дан 7,1 ºС өткен он
жылдықтан біршама көтеріледі бұл шамамен ... 7,2 ºС ... ... ... ... ... жазғы кезеңде жоғары 4,3-тен 7,1 ºС
аралығында, ал ... ... ... 7,6ºС ... ... өзгеруі сценарий бойынша анықталмаған. Жылдық
жауын–шашын екі ... ... ғана ... ол 9-дан 47 % -ті
құрайды. Қалған модельдерде жауын–шашын ... ... және ... ... ... 30 % ... ... коррелляцияда ауа
температурасының өзгеруімен Қазақстанның Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс таулы
аймақтарда температураның жылдық өзгеруін ... ... ... ... ... мүмкіншілік мол. Алынған ... ... ... ... 1500 метр ... СО2 ... жылдық температура 1,5-тен 5,5 °С көбеюі ... 1500 метр ... ... одан әрі ... 13,5 °С ... ... өзгеру тенденциясын мұз айдындарының ... ... ... Яғни мұз айдыны ... ... ... ... қозғалысына байланысты.
Тексеру нәтижесі бойынша төмендегі мәліметтер алынған; мұз айдыны 84
километр квадрат шамасында, ал мұздың ... 3,7 ... ... ... ... қысқаруы 80 жылдары басқа уақытқа қарағанда екі ... ... Мұз ... ... климаттың өзгеруіне байланысты, яғни аймақта
жылылықтың көтерілуі себеп. Бұл жағдай антропогендік себептердің қоршаған
ортаға және климаттың жылу ... ... ... он ... әрі әсер етуі көбеюі мүмкін /23/.
Қазақстанда климаттың глобальді потенциялымен қатар, Оңтүстік ... ... ... ... ... Бұл ... уақытша
есептелген ауа температурасының жылдық амплитуда мәндері тренда сызығында
көрсетіледі. Белгілі болған, сонымен ... ... ... ... ... жауын–шашынның түсу мөлшері, ең жоғарғы орташа
жел жылдамдығының және штилдің қайталануы бақыланады. ... ... ... және ауа ... ... амплитуда көрсетуі
W және Е, С түрі кері ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІК АЙМАҒЫНДАҒЫ АГРОКЛИМАТТЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРДІҢ
КЕҢІСТІК-
УАҚЫТТЫҚ ТАРАЛУЫ
2.1 Физикалық географиялық сипаттама
Географиялық аудандастыру бойынша Солтүстік Қазақстан ... ... ... ... және ... солтүстік өңірінде орналасқан.
Батыс-Сібірдің төменгі аймағының оңтүстік шеткі жағында орманды ... ... ... ... Ишим ... негізгі орталығын иелене отырып,
облыс солтүстікке Қорған және Паминь облыстарымен шекараласады, оңтүстікте
Ақмола , ал ... ... ... ... ... /13/.
Облыстың барлық территориясы оңтүстік-батыстан, солтүстік –шығысқа
қарай Ишим өзеннің ... ... ... ... ... Өзен ... ... ағады. Топырақ және өсімдік
сипаттамасы бойынша облыстың тарлық территориясы үш ... ... кең емес ... ... ... орманды жерлерде өте ірі
массивтермен орналасқан. ... ... дала ... ... ... бар ,осы ... ... арнайы үлкен емес аққайынды инелер кездеседі.
Аққайыңдар өздерінің территориясы бойынша тасталынған аққайыңнан ... ... ... ... ... кездеседі. Ақмола облысы республиканың
Орталық бөлігінде орналасқан, және ... ... ... 600 ... солтүстігінен оңтүстікке қарай 400 километрге дейін оның ... 155 000 ... ... ... ол ... ... шекараласады, Шығыста
Павладармен, Оңтүстікте қарағандымен және батыста ... ... ... сулы жері ... ишим ... жанында ағыстар
табылады. өзінің режимі ... ... ... ... және жер ... ... ... Ақмола облысының бакрлық территориясы екі топырақ
зонасының шегінде қара ... ... ... ... Қара ... зонаға бөлінеді- қарапайым және оңтүстік қара топырақ. Қызғылт ... ... ... ; ... ... және ашық қызғылт.
Ақмола облысының территориясы негізгі дала зонасында ... ... ... - әртүрлі шөптерге бай.
Қостанай облысы республикасының солтүстік- батыс бөлігінде орналасқан,
Батыс –Сібір төменгі аймағының ... ... ... облысы алып
жатыр.
Солтүстікте ол оңтүстік Оралға жақын келеді, ал ... ... ... ... 650 ... ... ... оңтүстікке қарай және
батыстан шығысқа қарай 40 километрге дейін созылған, және оның ауданы 196,4
километр квадратқа ... ... ... ... ... және солтүстікте Орынбормен,
Челябинск, Қорғанмен, ... ... ... ... ... ... оңтүстік-батыста Ақтөбе
облыстарымен ... ... ... ... –Тобыл өзені болып табылады.
Оңтүстікте Торғай өзенімен қилысады. Торғай өзені аз суы болып табылады,
жазда қатты ... ... ... тасиды.
Облыстың өсімдік жамылғысы далалы және орманды дала ... ... ... массивті ормандар және тікендер бар, сонымен қатар арам
шөптердің құрғақ тұрақты түрлері кездеседі.
Облыстың топырақ жамылғысы ... ... ... қара ... ... ... облысы Қазақстан Республикасының солтүстік –шығыс аймағында
орналасқан.
Облыстың ауданы 135,8 мың километр ... ... ... ... 400 ... ... ... екі түрге бөлінеді:
оңтүстік – батыс, Орталық ... ұсақ ... ... – шығыс
өңірінде орналасқан және ... ... ... Ертіс жазықтығына
қарай.
Павлодар обылысы үшін көп көлдер және ... ... су ... ... ... ... ең ірі ... болып Ертіс өзені табылады.
Бір ағысты қабылдамайтын Ертіс суы жақсы, жылдық үйге және қол ... ... ... ... көп. ... сол жағалауында негізгі ескі
ағыстың кең жырасына, Ертістің оң ... ... ... обыстың
қабылданған көлдердің көбісі терең емес, тегіс құрғақ. Олардың ... және ... ... болып табылады.
Топырақ жамылғысы жан- жақты сипаттама игереді. Облыстың солтүстік ... дала ... ... Осы ... ... ... далалар оңтүстік қара
жерде және топырағында дамыған. ... ... дала ... ... ... ... климаты азимуттық континентің түкпірінде болып
табылады, ... және ... ... ... ... және де басқа метеорологиялық ... ... ... ... ең суық ... ... ... айлық
температура, ал зерттелген облыстарда минус 13,6 0С – де тербеледі, ал ... айда ... ... 18, 0C -21,7 0С ... ... ... ... амплитудасы 35–400С құрайды.
Вегатациялық кезеңнің ұзақтығы 165-тен 180 күнге ... ... ... 5 0С ... ... көп ... ... оңтүстікте 16-шы сәуірде
бақыланады, зерттелген территорияда солтүстікте 23 сәуірде бақыланады.
Көктемде соңғы үсіктің датасы 11 ... 27 ... ... ... ... ... орта көп ... 10 – 27 қыркүйек аралығында
бақыланады.
Зерттелген территорияда жауындар біркелкі таралмайды. ... ... ... ... ... 330 – 351 ... ал оңтүстік
бөлігінде 326 милиметр. Жылдың мезгілі бойынша жауындар тағы да ... ... көп ... жылы ... ... 143 – 221 ... максимумы шілдеде байқалады.
3. Агроклиматтық көрсеткіштердің кеңістіктік таралуы
Петропавл ... ... ... ... талдай отырып, біз жауын – ... және ... ... ... және ... ... ... жиырма жылды қарастырдық. 1976 – 1995 жылға дейін.
Петропавл станциясының жауын – шашын мөлшерінің орташа мәні ... ... ... мәні 1990 жылы 94 ... жеткен, ал
минималді мәні 1978 жылы 21 милиметрге төмендеген. Бұл қаңтар, ... ... ... Ал ... мамыр айларын қарастырғанда орташа
мәні 48,3 милиметр болды. Ал максималді мәні 1981 жылы 92 ... ... ал ... мәні 1991 жылы 5 милиметрге дейін төмендеген.
Маусым, ... ... ... ... мәні 161,2 ... тең болды.
Максималді мәні 1994 жылы 299 милиметрге төмендеген, максималді мәні ... 84 ... ... Осы ... температураның орташа мәні 1644,6 °С
болды . Максималді мәні 1824,7°С-ге ... ... 1983 ... ал ... 1986 жылы ... болды (кесте 3).
Кесте 3. Петропавл ... ... ... ... ... кестеден көруге болады.
|Жылдар |∑ R+3 |∑ R 4-5 |∑ R 6-8 |∑ t 6-8 |ГТК ... |45 |40 |170 |1683,6 |1,00 ... |55 |60 |177 |1674,4 |1,6 ... |21 |27 |119 |1594,7 |0,75 ... |47 |40 |244 |1490,4 |1,64 ... |32 |36 |208 |1484,3 |1,40 ... |35 |92 |88 |1815,5 |0,48 ... |68 |27 |131 |1686,7 |0,78 ... |51 |45 |84 |1824,7 |0,46 ... |28 |33 |91 |1689,7 |0,54 ... |45 |63 |161 |1582,4 |1,02 ... |37 |59 |204 |1481,2 |1,38 ... |70 |79 |127 |1748,0 |0,73 ... |42 |46 |171 |1727,0 |0,95 ... 3 ... ... |71 |58 |112 |1827,7 |0,61 ... |94 |66 |152 |1720,5 |0,88 ... |50 |5 |134 |1729,6 |0,77 ... |88 |34 |193 |1787,3 |0,90 ... |55 |52 |213 |1732,7 |1,11 ... |79 |51 |299 |1662,1 |1,28 ... |21 |52 |146 |1671,3 |0,87 ... |49,4 |48,3 |161,2 |1644,6 |0,93 ... |94 |92 |299 |1824,7 |1,28 ... |21 |5 |84 |1481,2 |0,46 ... ... ... ... мөлшерінің орташа мәні
қаңтар, ақпан, наурыз айларында 39,8 милиметр болды. Максималді мәні 1983
жылы 63 милиметрге ... ... мәні 1984 жылы 13 ... ... Сәуір, мамыр айларында ... мәні 48,5 ... ... ... мәні 1982 жылы 90 милиметр, ал минималді мәні 1991 жылы ... ... Ал ... ... ... ... ... милиметрге тең болды. Максималді мәні 1990 жылы 232 ... ... ал ... мәні 1989 жылы 60 ... ... Ал ... айларында температура мәні орташасы 1806,9 °С, максималді мәні 1989
жылы 2024,0 °С тең ... ... мәні 1980 жылы ... ... ... 4. ... ... агроклиматтық көрсетеіштердің уақыттық
жүрісін келесі кестеден көруге болады.
|Жылдар |∑ R1-3 |∑ R 4-5 |∑ R 6-8 |∑ t 6-8 ... ... |52 |77 |184 |1781,7 |1,03 ... |34 |52 |137 |1815,5 |0,75 ... |30 |39 |86 |1769,5 |00,1 ... |39 |28 |180 |1671,3 |1,08 ... |27 |18 |110 |1946,8 |0,67 ... |30 |64 |57 |1981,1 |0,29 ... |48 |90 |122 |1769,5 |0,69 ... |63 |44 |105 |1879,9 |0,56 ... |13 |14 |96 |1901,3 |0,50 ... |55 |53 |147 |1729,6 |0,85 ... |47 |51 |155 |1659,1 |0,93 ... |54 |43 |207 |1855,3 |1,12 ... |21 |37 |177 |1953,5 |0,91 ... |57 |72 |60 |2024,0 |0,30 ... |54 |64 |232 |1784,8 |1,30 ... |45 |7 |64 |1892,1 |0,34 ... ... ... |49 |47 |153 |1567,1 |0,98 ... |41 |72 |177 |1800,1 |0,98 ... |61 |58 |136 |1720,4 |0,79 ... |23 |39 |97 |1935,1 |0,50 ... |39,8 |485 |134,1 |1806,9 |0,73 ... |63 |90 |232 |2024,0 |1,30 ... |13 |7 |60 |1646,8 |0,01 ... метеорологиялық станциясында жаз айларында температураның
орташа мәні қаңтар, наурыз айларында 41,7 ... ... Ал ... 1990 жылы 72 ... ... ... ... мәні 1985 жылы 26
милиметрге тө ... ... ... ... ... мәні ... тең ... Максималді мәні 1994 жылы 110 милиметрге жеткен. Ал
минималді мәні 1989 жылы 12 милиметрге төмендеген. Жаз ... ... 121,0 ... байқалған. Максималді мәні 1990 жылы 253 милиметр
болды, ал минималді мәні 1989 жылы 54 ... ... Және де осы ... ... мәндері 1837,4 °С тең болды. Максималді мәні 1983
жылы 1971,8 °С көтерілді. Ал минималді мәні 1992 жылы ... ... ... 5. ... ... ... ... уақыттық
жүрісін келесі кестеден көре аламыз
|Жылдар |∑ R1-3 |∑ R 4-5 |∑ R 6-8 |∑ t 6-8 ... ... |32 |16 |115 |1886,0 |0,61 ... |56 |14 |97 |1870,6 |0,52 ... |32 |77 |77 |1815,4 |0,42 ... |51 |48 |152 |1803,6 |0,84 ... |28 |26 |161 |1720,4 |0,94 ... |37 |33 |54 |2008,6 |0,27 ... |58 |49 |49 |1928,9 |0,25 ... |61 |31 |82 |1971,8 |0,42 ... |31 |31 |65 |1827,7 |0,37 ... |26 |45 |145 |1763,3 |0,83 ... |48 |60 |184 |1744,9 |0,55 ... |36 |67 |54 |1889,0 |0,29 ... |36 |61 |122 |1882,9 |0,65 ... |30 |12 |95 |1873,1 |0,50 ... |72 |20 |239 |1901,3 |1,26 ... |52 |30 |104 |1889,0 |0,55 ... |29 |51 |253 |1644,6 |1,51 ... |48 |51 |145 |1803,2 |0,50 ... |41 |110 |122 |1873,7 |0,65 ... 5. ... ... |30 |30 |107 |1809,3 |0,59 ... |41,7 |43,1 |121,0 |1837,4 |0,67 ... |72 |110 |253 |1971,8 |1,51 ... |26 |12 |54 |1644,6 |0,25 ... ... ... ... 42,6 ... ... Максималді
мәні 1990 жылы 76 милиметр болған, ал минималді 1978 жылы 21 милиметр
төмендеген. ... ... ... 51,8 ... тең болған. Максималді
мәні 1978 жылы 112 милиметр, ал минималді мәні 1991 жылы 13 ... Жаз ... ... мәні 116 милиметр тең болды. ... 1990 жылы 51 ... ... Және осы жаз ... температура
1790,6 °С болған. Максималді мәні 1981 жылы 1941,2 °С-ге көтерілді, ... мәні 1992 жылы 1613,2 °С ... ... ... ... 6. ... ... агроклиматтық көрсеткіштердің уақыттық
өзгерісін кестеден көруге болады
|Жылдар |∑ R1-3 |∑ R 4-5 |∑ R 6-8 |∑ t 6-8 ... | ... |38 |43 |80 |1806,3 |0,44 | ... |42 |26 |105 |1827,7 |0,57 | ... |21 |112 |75 |1760,3 |0,43 | ... |33 |65 |148 |1683,6 |0,88 | ... |28 |57 |179 |1698,6 |1,05 | ... |29 |87 |91 |1941,2 |0,47 | ... |34 |40 |87 |1833,9 |0,47 | ... |68 |74 |51 |1901,3 |0,27 | ... |32 |49 |55 |1821,6 |0,30 | ... |30 |38 |135 |1751,1 |0,77 | ... |46 |40 |109 |1674,4 |0,65 | ... |50 |68 |132 |1821,6 |0,72 | ... |33 |54 |105 |1910,5 |0,55 | ... |59 |93 |51 |1901,3 |0,27 | ... |76 |32 |197 |1790,9 |1,00 | ... |45 |13 |63 |1867,6 |0,34 | ... |30 |55 |185 |1613,1 |1,15 | ... |58 |43 |184 |1757,2 |1,05 | ... |68 |33 |168 |1784,8 |0,94 | ... |21 |54 |120 |1833,9 |0,65 | ... |42,6 |53,8 |116 |1790,6 |0,65 | ... |76 |112 |197 |1941,2 |1,15 | ... |21 |13 |51 |1613,3 |0,27 | ... ... ... ... қарастыру үшін
олардың орташа мәндерін ... ... 1 жылу ... ... қарай артатынын көреміз. Петропавл станциясында 1644,6 0С болса,
оңтүстік станция Павлодар 1846,9 0С ... ... ... ... ... ... ... режимін сипаттайтын ГТК мәні. Петропавл
станциясында 0,93-ке жоғарылаған, ал қалған станцияларда ... ... ... ... көреміз(кесте 7).
Кесте 7. Петропавл, ... ... ... ... ... кеңістіктік таралуы
|Станциялар |∑R6-8 |∑t6-8 |ГТК ... |161,2 |1644,6 |0,93 ... |134,1 |1806,9 |0,73 ... |121,1 |1846,9 |0,64 ... |116,0 |1800,0 |0,65 ... >2,0 - ылғалды
ГТК = 1-2 - орташа ылғалды
ГТК = 0,5 – 1,0 қуаңшыл
ГТК < 0,5 - өте ... 4 ... ... ... ... ... ... маусым-тамыз айларындағы ауа
температура жинағының максимумы мәні 1824,7 °С 1983 жылы , ал ... ... °С ... 1986 жылы төмендеген.Орташасы 1644,6 0С. Бұл аймақта ең
көп жауын-шашын мөлшері 1990 жылы 94 ммилиметрге дейін көтерілген, ал ... ... 1978 жылы 21 ... ... ... ... мәні 49,4
милиметр. Себебі жауын-шашынның түсуі соңғы ... ... ... ... ең көп ... ... солтүстік аймақ болып табылады (сурет ... ... ... ... ... айларындағы ауа
температура жинағының максимумы мәні 1989 жылы 2024,0 °С ал минимум мәні
1980 жылы 1646,8 °С ... ... ... мәні 1806,9 °С. Жауын-шашынның
ең көп түсу мөлшері 1983 жылы 63 милиметрге дейін жеткен, ал ең аз ... жылы 13 ... ... қыс ... 39,8 ... Яғни солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... кемиді
(сурет В.4, В.5,В 6).
Павлодар метеорологиялық станциясының ... ... ... ... ... 1983 жылы 1971,8 °С, ал минимум мәні 1992
жылы 1644,6 °С мөлшерінде төмендеген. Орташа мәні 1837,4 °С ... ... ... ал ... ... салқын мезгілінде
жауады Орташасы 41,7 милиметр шамасында.1990 жылы ... мәні ... ... жоғарлаған, ал минимум мәні 1985 жылы 26 милиметр
мөлшеріне дейін төмендеген. ... ... ... ... ... айларындағы
температура жинағының максимумы 1981 жылы 1941,2°С, ал минимум мәні ... 1613,2 ... ... ... ... Солтүстіктен оңтүстікке
қарай температурасыжоғарлаған.. Орташа мәні 1790,6 °С. ... ... ... 1978 жылы 112 ... , ал ең аз жауын-шашын мөлшері 1991 жылы
13 милиметрге дейін төмен түскен. Кез ... ... ... ... түсу ... ғана ... булану мөлшеріне де байланысты
келеді. Егер буланудың ... ... ... ... ... аз
болса, онда ылғалдың мол болғаны (сурет Д.10,Д.11,Д.12).
3. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ... ... ... ... РЕСУРСТАРДЫҢ ӨЗГЕРМЕШІЛІГІ
Климаттың өзгеруіне ... ... ... ... үшін ... ... ... қолдана отырып,
гидротермикалық коэффиценттінің, ауаның орташа температурасына және ... ... ( R68) ... тәуелділігі зерттелді.
Алынған регрессиялық теңдеулер Стьюдент (t ст) және ... ... ... ... ... ... критерилері бойынша
сенімділікке тексерілді.
Қостанай метеостанциясы ... ... r = 0,96, tR = 12,3, tt ... ... rкр = 0.44 ...... корреляция коэффицентті;
F – Фишер критерий;
tr – жауын – шашын үшін қолданылатын Стьюдент критерий;
tt – температура үшін қолданылатын Стьюдент критерий.
Қамтамасыздық 95 % (P = 0,05), ... саны 38 ... ... ... екі ... болғанда Фишер коэффицентінің критикалық мәні F=101,6
болады, ... ... ... мәні tкр =2,1 тең, ... ... мәні ... тең, ал ... коэффиценті үшін
rкр=0,44. Барлық алынған регрессия теңдеулері үшін F > Fкр ... яғни ... ... ... және ... үшін ... білдіреді. Сол сияқты t > tкр және r > rкр ... да ... ... ... мен придиктант арасындағы байланыс сенімді.
Алынған тәуелділіктер негізінде орташа ... ... 1-3 ... және жауын–шашын нормадан ( 20 % ... ... ... ... ... ... өзгерістері анықталады.
Кесте 8 Қостанай ... ... ... ... ... ... ... Кестеден көріп
тұрғанымыздай, маусым-тамыз айларында температурасы 1 ºС–ға ... және ... ... 20 ℅ ... төмен болғанда ГТК мәні
21℅-ға азаяды, яғни ылғалдану режимі нашарлайды. 1 ºС болғанда жауын-шашын
мөлшері 20 ℅ ... ... ... ГТК ... өсуі байқалады, яғни 21℅-
ға артады. ГТК мәні неғұрлым жоғарырақ болса, соғұрлым ылғалдылық артады,
яғни ылғалды ... ... ... жақсаруын көре аламыз. Ал
температура 2 0С-қа ... ... ... ... жоғары
болғанда, ГТК мәні 17 ℅-ға дейін жоғарылайды.
Температура 30С-қа өскенде, жауын-шашын мөлшері 20 ℅ нормадан ... ГТК мәні 13 ℅-ға ... ... Ал ... мөлшері 20 ℅
нормадан төмен болған кездердегі ГТК ... ... ... көре ... ... 8. Қостанай станциясындағы ГТК мәнінің температура мен жауын-
шашынға байланысты өзгеруі
|Температураның ...... |МС ... ... ... | |
| | | | ... (норма) |R ... ... ... ... |R ... |0,00 |0 ... |0,8R |0,14 |-21 ... |1,2R |0,13 |21 ... |R ... |0,03 |-4 ... |0,8R |0,16 |-25 ... |1,2R |0,11 |17 ... |R ( R |0,05 |-8 |
| |R ( ... | | ... |0,8R |0,18 |-28 ... |1,2R |0,09 |13 ... ... станциясының агроклиматтық көрсеткіштердің уақыттық
көрсеткіштерін талдай ... біз ...... және ... ... ... және орташа мәндерін анықтаймыз.
Біз жиырма жылды қарастырдық. 1976 – 1995 жылға дейін.
Петропавл станциясының жауын – ... ... ... мәні ... ... ... мәні 1990 жылы 94 милиметрге жеткен, ал
минималді мәні 1978 жылы 21 ... ... Бұл ... ... ... ... Ал сәуір, мамыр айларын қарастырғанда ... 48,3 ... ... Ал ... мәні 1981 жылы 92 ... ... ал минималді мәні 1991 жылы 5 милиметрге дейін ... ... ... айларында орташа мәні 161,2 ... тең ... мәні 1994 жылы 299 ... ... ... мәні ... 84 ... болды. Осы айларда температураның орташа мәні 1644,6 °С
болды . Максималді мәні ... ... ... 1983 жылы, ал минималді
мәні 1986 жылы 1481,2°С болды.
2) Қостанай станциясын қарастырғанда жауын-шашын ... ... ... ... ... айларында 39,8 милиметр болды. Максималді мәні ... 63 ... ... ... мәні 1984 жылы 13 ... ... ... мамыр айларында орташа мәні 48,5 милиметр болған ,
максималді мәні 1982 жылы 90 ... , ал ... мәні 1991 жылы ... ... Ал маусым, шілде айларында қарастырғанда, ... ... тең ... ... мәні 1990 жылы 232 ... ... ал минималді мәні 1989 жылы 60 милиметрге төмендеген. Ал осы
жаз айларында температура мәні ... 1806,9 °С, ... мәні ... 2024,0 °С тең болған, минималді мәні 1980 жылы ... ... ... ... ... жаз ... температураның
орташа мәні қаңтар, наурыз айларында 41,7 милиметр ... Ал ... 1990 жылы 72 ... ... ... ... мәні 1985 жылы 26
милиметрге тө мендеген. ... ... ... орташа мәні ... тең ... ... мәні 1994 жылы 110 ... жеткен. Ал
минималді мәні 1989 жылы 12 ... ... Жаз ... ... 121,0 ... ... ... мәні 1990 жылы 253 милиметр
болды, ал минималді мәні 1989 жылы 54 ... ... Және де осы ... ... ... 1837,4 °С тең ... ... мәні 1983
жылы 1971,8 °С көтерілді. Ал ... мәні 1992 жылы ... ... ... ... ... ... 42,6 милиметр болды.
Максималді мәні 1990 жылы 76 ... ... ал ... 1978 жылы ... ... Көктем айларында орташа 51,8 милиметрге тең болған.
Максималді мәні 1978 жылы 112 ... ал ... мәні 1991 жылы ... ... Жаз ... ... мәні 116 милиметр тең болды.
Максималді мәні 1990 жылы 51 милиметрге төмендеген. Және осы жаз ... 1790,6 °С ... ... мәні 1981 жылы 1941,2 ... ал ... мәні 1992 жылы 1613,2 °С ... төмендеген.
Қостанай станциясының берілген ... ... ... өзгерістері келтірілген. Кестеден көріп тұрғанымыздай,
маусым-тамыз айларында температурасы 1 ... ... ... ... ... 20 ℅ ... ... болғанда ГТК мәні 21℅-ға азаяды,
яғни ылғалдану режимі нашарлайды. 1 ºС болғанда ... ... 20 ... ... ... ГТК мәнінің өсуі байқалады, яғни 21℅-ға артады.
ГТК мәні неғұрлым ... ... ... ... ... яғни ылғалды
болса, агроклиматтық жағдайлардың жақсарғанын көре аламыз. Ал температура 2
0С-қа өскенде, жауын-шашын мөлшері 20℅ нормадан ... ... ГТК ... ℅-ға ... ... 3 0С-қа ... ... мөлшері 20 ℅ нормадан жоғары
болғанда, ГТК мәні 13 ℅-ға дейін ... ... ... . Ал 20 ... төмен болған кездердегі ГТК мәндері төмен болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Будыко М. И. Изменения ... – Л.: ... ... ... С. ... ... ... от концентрации оксида
углерода. – Дордредч: Рейдел, 1970. – 218 б.
3. Шамен А. М. ... ... ... и их ... ... по ... национального плана действий по Рамочной Конвенции
ООН об ... ... ... ... ... Е. П., ... К. Я. ... углерода и климат. – Л.:
Гидрометеоиздат, 1988.–316 б.
5. Кароль И. Л. Газовые ... в ... и ... глобального
климата. // Метеорология и Гидрология: 1983.- № 8. - Б. 108 – 117.
6. ... К. Я. О ... ... газа на ... // ... ... - Вып. 478. - Б. 3–32.
7. Байкова И. М., Ефимова Н. Е. Влияние изменения планетарного ... ... ... ... ... при потеплении климата, вызванном
увеличением содержания углекислого газа в атмосфере. // Труды ГГИ, 1988. -
Вып. 340. - Б. ... ... М. А. ... ... ... в ... ... //
Труды ГГИ, 1983. - Вып. 280. - Б. 51 - 64.
9. Логинов В.Ф., ... З. И., ... Е. ... ... естественных
и антропогенных факторов в изменчивость солнечной радиации на поверхности
земли. // ... и ... 1983. - № 8. - Б. 55 – ... ... Л. С., ... Л. А. К ... об ... климата
океанов. // Труды ГГИ, 1983. - Вып. 280. - Б. 81 – 87.
11. Бейсенова А.С. История исследований изменения ... ... ... по ... ... плана действий по Рамочной Конвенции
ООН об Изменении Климата. 1997. - Б. ... ... Х. А., ... О. Е., ... Л. П. ... ... ... атмосферы. // Труды КазНИИГМИ, 1982.- Вып. 81.- Б. 59–70.
13. Первое Национальное Сообщение Республики ... по ... ООН об ... ...... 1998. – Б. ... Долгих С.А. Ожидаемые изменения климата на ... ... в ... с ... глобального климата. // Семинар по
подготовке национального плана действий по Рамочной ... ООН ... ... 1997. - Б. 9 – ... Чичасов Г. Н. Об оценке влияния антропогенных факторов на изменение
климата Казахстана. // Труды ... 1990. - Вып. 106. - Б. ... ... Л. П. К ... ... ... уровня Аральского моря на
влажность ... в ... и ... ... // ... ... - Вып. 102. - Б. 3 – 8.
17. ... Х. А., ... С. Н. О ... ... моря на ... ... и ... областей Казахстана. // Труды КазНИИГМИ,
1987. - Вып. 99. - Б. 29 – ... ... Г. Н. Об ... ... усыхания Аральского моря на режим
увлажнения Казахстана. // ... ... 1988. - Вып. 102. - Б. 19 – ... Полифосова О. В. О тенденциях изменения климата Приаралья и их ... ... ... Аральского моря. // Труды КазНИИГМИ, 1988. - Вып. 102.
- Б. 64 – ... ... ... ... ... и мер адаптации для ... ... моря и ... районов Южного и Юго-Восточного Казахстана.
– Алматы: 2000. –47 б.
21. Вилесов Е. Н., Уваров В. Н. ... как ... ... ... ... по подготовке национального плана действий по ... ООН об ... ... 1997. - Б.18 – ... ... А. В. Изменение континентальности ... ... // ... по ... ... ... действий по
Рамочной Конвенции ООН об Изменении Климата. 1997. - Б. 62 – ... ... Л. Л., ... З. М. ... оценки экономической
эффективности исследований изменений ... ... под ... // ... КазНИИГМИ, 1990. - Вып. 105. - Б. 76 – 82.
24. Дягтерев В. И. ... ... ... ... региона Экибастузского топливно-энергетического комплекса. //
Труды КазНИИГМИ, 1990. - Вып. 105. - Б. 25 – 30

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Катонқарағай ауданы2 бет
Əлеуметтік статистика индикаторы6 бет
Еліміздегі жоғарғы әскери оқу орындарындағы қазақ бөлімінде оқитын болашақ офицер мамандардың кәсіби маңызды сапалық қасиеттерін эксперименттік тұрғыдан зерттеу60 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
Кәсіпорынның негізгі шаруашылық қызметі28 бет
Экономикалық талдау әдістері мен тәсілдері4 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
Өсу мен даму антропометриясы5 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь