Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудағы адам капиталының рөлі

КІРІСПЕ

1. БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІКТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Бәсекеге қабілеттілік: түсінігі, пайда болуы және шарттары
1.2. Елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырудағы мемлекеттің рөлі
1.3. Елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыру шараларын құқықтық қамтамасыз ету жолдары

2. ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ АДАМ КАПИТАЛЫНЫҢ РӨЛІ
2.1. Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруды бағалау өлшемдері
2.2. Қазақстан Республикасында бәсекелестік ортаны қалыптастырудағы адам капиталының орны
2.3. Әлемдік экономикадағы білім беру прогресінің үрдістері және білім саласындағы адам дамуы принциптерін іске асыру
2.4. Бәсекеге қабілеттілікті арттыру және бәсекені дамыту болашағы

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |3 |
| | ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... | |
| |5-29 ... ... ... түсінігі, пайда болуы және шарттары |5 ... ... ... қабілеттілігін арттырудағы мемлекеттің рөлі |15 ... ... ... ... арттыру шараларын құқықтық | ... ету ... |25 |
| | ... ... ... БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ АДАМ | |
|КАПИТАЛЫНЫҢ РӨЛІ |30-52 ... ... ... ... ... ... ... | |
|өлшемдері |30 ... ... ... ... ортаны қалыптастырудағы| |
|адам капиталының орны |36 ... ... ... ... беру прогресінің үрдістері және | ... ... адам ... принциптерін іске асыру |41 ... ... ... ... және ... ... болашағы | |
| |47 |
| | ... |53 |
| | ... ... |55 ... ... экономикаға өтуіне байланысты рыноктың қызмет ету
механизмін және оның негізгі элементтерін талдап, оларды экономикамыздың
тиімді ... ... білу ... күні ... ... ... ... экономика элементтерінің бірі бәсеке болып табылады.
Бәсеке жалпы экономикалық құндылықтар мен жетістіктерді дамытудың
негізгі құралы болып ... ... ... ... ... фирмалар мен
кәсіпорындар қоғамның әртүрлі сұранысына бейімделіп, тиімді инвестицияларды
орынды ... ... ... ... ... ... ... шығындарды азайта отырып, сапалы өнімдер шығарудың көлемін
арттыруға ... ... ... ... бәсекеге қабілеті жоғары болуының
нәтижесінде әлемдік экономикалық рынокта ... ... ... ... ... ... еркіндікті, тиімділікті, дамудың
тұрақтылығын, экономикалық қауіпсіздікті ... ... ... Людвиг Эрхард бәсекелестіктің экономика үшін қажеттілігін
келесі жолдармен көрсетеді: “...рыноктық шаруашылық және оның ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін емес”. Бәсекенің
экономикалық табиғаты жеке меншіктік қатынастармен тығыз байланысты болады.
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті экономика және
бәсекеге қабілетті халық” атты Қазақстан халқына Жолдауында ... ... ... бірі ... Республикасын ұлттық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігі жоғары ... ... ... ... ... қосылу керектігін атап көрсеткен болатын /1/.
Қазақстанның соңғы жылдардағы экономикалық өсуге қол жеткізуінің өзі
бәсекеге қабілеттіліктің ... мен ... ... ... ... даму ... жеке ... құқығын қамтамасыз ету,
сондай-ақ рынокта ... ... ... қалыптастырып және
антимонополиялық реттеуді сенімді түрде жүргізу ... атап ... ... ... ... ... ... бағаны белгілейтін тек
қана сұраныс пен ұсыныс деп айту қиындау. Өйткені ... ... ... ... ... жағдайында және белгілі рынок құрылымының негізінде
әрекет жасайды.
Еліміздің рыноктық қатынасқа өтуі, ұлттық экономикада жаңа ... ... ... ... әр түрі ... және ... қызмет
ету механизмі күрделене түсті. Рынок құрылымы негізінен мынадай түрлерден
тұрады: жетілген бәсеке ... ... ... ... ... ... жіктелуі фирмалардың саладағы санына, фирманың
көлеміне, тауар сипатына, оның рынокқа ену ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты бәсеке өз
кезегінде рыноктық экономиканың сұраныс пен ұсыныс сияқты ... ... ... ... ... - ... ... бәсекеге
қабілеттілігін арттырудың Қазақстан Республикасы экономикасының тұрақты
дамуының бірден-бір жолы ... атап ... ... ... ... жету үшін дипломдық жұмысты орындау барысында келесі міндеттерді
айқындап алу ... ... ... мәні және оның ... ... ... құрылымына байланысты бәсекенің ерекшеліктерін ашып көрсету;
- Қазақстан Республикасындағы бәсекелік ортаның қалыптасуы мен даму
мәселелерін және оны шешу ... ... адам ... ... қабілеттілігін арттыру және индустриалды-
инновациялық экономика жүйесін құрудың негізгі ... ... ... ... мен ... ... ... кіріспеден,
екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІКТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Бәсекеге қабілеттілік: түсінігі, пайда болуы және ... ... ... - бұл ел ... ... қатынасу, әлемдік нарықта белгілі сегменттерін кеңейту және ... ... ... сай өнім ... ... - екі немесе көп агенттердің олардың тарапынан қандай
да бір күш жұмсау арқылы ... ... бір ғана ... ... ... ... ұғымының әртүрлі анықтамалары бар. Мысалы,
америка авторларының ... ... ... ... ... ... басқа елдерде өндірілетін тауарлар және қызмет
түрлерімен бәсекелестік күрес жағдайындағы ... және ... ... мен ... қабілеттілігі, бұған қоса ... ... ... ... ... ... халықтың өмір сүру
деңгейі артуға тиіс». ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым-өмір сапасы күрделі жүйесіндегі интерактивті
байланыстар болмаған жағдайда өздігінен ... аса ... ... табылатын
сыртқы сауданың оң балансы да, оң төлем балансы да, алтын –валюта қорының
өсуі де ... ... ... ... ... бола
алмайды. Қаралып отырған проблеманың Ресей экономикасы үшін XX ғасырдың ... ... ... ресейлік зерттеушілерінің назарының дәстүрлі
тиімділік проблемасынан бәсекеге қабілеттілік проблемасына ойысуына әкелді.
Ресейлік ... ... РФ ... институты мен Сауда-өнеркәсіптік
палатысының баяндамасы, РФ ... ... ... ... ... ... ... монографиялық зерттеулері ерекше
қызығушылық тудырады.
XX ғасырдың екінші жартысында бәсекелестік жаңа белгілерге толығады.
Біріншіден, бастапқы ашық ... жеке ... ... ... ... ... біршама жабық нарықтардағы монополистік және
олигополистік құрылымдардың ... ... ... ... әдістерінен бірте-бірте бейбағалық әдістерге қарай
жылысу байқалады, дегенмен де ақиқаттағы экономикаларда ... ... ... ... ... сұраныс құрылымының жаппай
біркелкілендірілген өнімді тұтынудың жеке тұтынушылық және ... ... ... ... ... қарқынының
дамуымен байланысты әртүрлі бөліктерге ыдыраған нарықтардың туындауына алып
келеді. Бәсекеге түсуші субьектілерге түбегейлі өзгеріп отыратын ... ... ... ... ... ... ... және
еңбек пен капиталды тиімді пайдалануда қалыпты немесе одан ... қол ... ... ... Тұтынушы үшін бәсекелестік уақыт
өткен ... ... ... алып келе ... ең күшті инноватор ғана өмір
сүре алады. Көп жағдайда бәсекелестік күрес ... ... ... Осының
салдарынан бәсекелестер серіктестік қатынасқа ... ... ... ... ... ... ... Икемді
альянстардың құрылуы, бәсекелес- серіктестердің жаңа ғылыми- техникалық
жетістіктер, инновациялар, ... ... ... ... екі ... ... ... арттыра түспек. Бұлармен қатар мемлекет «адал»
бәсекелестікті қорғау үшін ... ... ... ... жаңа ... ... ... жиынтық сұраныстың өсуі мен материалдық
өндірістің тиімділігінің ... ... бір ... ... ... ... қойса, екінші жағынан, жұмыс күшінің едәуір
бөлігінің қызмет көрсету аясына құйылуына ... ... ... ... ... 21 ғасырдың ерекше белгісіне айналып отырған
постөндірістік кезеңге өтудің жағдайлары пісіп- жетіліп келеді.
Постөндірістік қоғам 20 ... 70- ... ... ... жатыр, ол ғылымды қажет ететін тауарлар мен зияткерлік қызметті
өндіруге құрылады. Базасында ақпараттық технологиялар дамитын ... ... ... ... бағаланады. Қазіргі кезде әлемдік ... мен жаңа ... мен ... экономикасының қалыптасуы
жағдайында бәсекеге қабілеттілік проблемасы айрықша қызығушылық тудырып
отыр. ... мәні ... ... ... ... ... ... Интернет-технологиялармен) байланысты Интернет-
кеңістік сияқты қарқында кеңейіп келе жатқан ақпарат кеңістіктерінің тиімді
бөліктерін жаулап ... ... ... бәсекелік басымдықтарын
пайдалануында ... ... да ... ... ... ақпараттық төңкеріспен тығыз байланысты. Бұл 20 және ... ... ... ... ... ... мұнай-газ, автокөлік және металлургия ... ... ... озып, көшбасшылық орынға ие болуынан туындап ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігімен
ұлттық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін, сондай-ақ ұлттық және ... ... ... ... ... ... жөн.
Әлемдік экономикалық әдебиетте бәсекеге қабілеттілік ... ... бес ... ... ... ... айналып отыр.
Бұл мәселе (нақты нарықтардағы бәсекеге қабілеттілік ретінде емес) кең
көлемде алғанда АҚШ-та 20 ғасырдың 80-жылдардың ... ... ... ... ... ... ... алдын алу жолдарына жауап іздеудің нәтижесінде пайда болып, ... ... ... ... сараптамалық басылымдарында
көтеріліп отырды.
Жаһандық бәсекеге қабілеттілікке қатысты ғылыми зерттеулер ішінде
жылдық баяндамаларында ... ... ... ... әзірлемелері ( Word Economic Forum- WEF) Ерекше орын алады. ... ... ... ... ... экономикалық жүйенің
жаһандануының қарыштап өскен 20 ... ... ... ... ... ... ... макро және микробәсекеге қабілеттілігін
салғастыру проблемасын ... ... және ... теорияларды
әзірлеуге, сондай-ақ осы тақырып бойынша кең көлемді мәліметтер қорын
қалыптастыруға БЭФ ... ... ... зор. ... ... ... ... БЭФ сарапшыларының басты назарына
фирманың сапасы мен кәсіпкердің орта ... да ... ... және даму ... институтының (IMD, Word
Competitiveness Yearbook, Лозанна, Швейцария) да 1989 ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі
туралы жылдық басылым- кітаптары да ғылыми ортаға әбден танымал болып отыр.
Жинақталған ... ... бай әрі ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша ... ... ... төрт басты факторы негізінде өңделген 314 критерий) аса
ерекше ... ... ... ... кәсібилігі қорытындыларының
орындылығымен жоғары бағаланады.
Бұл жұмыс ДЭФ және ... ... ... ... проблемалары жөніндегі сарапшылар мен мамандарының ... ... және ... ... ... ... ... Еларалық бәсекеге қабілеттілікті зерттеуден Еуропалық
экономикалық комиссия (ЕЭК) да құр ... ... Ол 1996 ... ... жыл
сайын еуропалық бәсекеге қабілеттілік туралы баяндама жариялап отырады. Бұл
баяндамада елдің бәсекеге қабілеттілігі- мүмкін болатын ең төменгі ... ... ... ... өмір сүру ... өсуінің
критерийлері арқылы қарастырылады. Бұған қоса ... ... ... мен ... ... ... ... өнімділігін және экономикалық дамуды арттыруға
қосатын үлесін талдауға ... ... ... ... ... қатысты шетел авторларының іргелі
еңбектерінің санатында Гарвард университетінің профессоры М.Портердің 1993
жылы «Халықаралық ... ... орыс ... ... ... «Елдердің
бәсекелік басымдығы» атты зерттеуін атауға болады. Мұнда автор жаһандық
көлемдегі ... ... ... ... ... ... бәсекелік басымдықтарының детерминанттары мен
динамикасынан тұратын елдердің ... ... жаңа ... тұжырымдамасын) жасайды.
М. Вебердің классикалық анықтамасы бойынша бәсекелестік- «басқалар
үшін де қалаулы мүмкіншіліктер мен ... ... ... ... тәсілдері». Бәсекелестіктің туындауының бастапқы алғышартына қандай
да бір күш жұмсаудың нәтижесінде қол ... ... ... ... ... қалауына ілінген шектеулі көлемдегі ресурстардың ... ... ... ... оның ... және ... ... оған қол жетімділігі ... ... ... тууы үшін ... болып саналады. Егер ресурс ... ... ... бәсекелестік проблемасы туындамайды. ... ... ... ... ... күш салу ... талап етеді. Егер
ресурсқа тек қана бір агент таласса, онда жарыс алаңы болмайды. Сондай-ақ
принципті түрде ресурс ... ... үшін қол ... ... ... ... туралы айтудың қажеті жоқ.
Жан басына шаққандағы ішкі жалпы өнім ( ІЖӨ) өндірісі мен тұтынуының
жоғары ... ... ... ... ... ... ... фирмааралық бәсекелестік үшін біршама сапалы жағдайлар тудыруға түрткі
болады. Өндірістік даму ... ... ... ... жасап, оны
өндірушіден тұтынушыға жеткізуге дейінгі барлық ... ... ... мен ... ... ... ұлттық
басымдылықтарды басымдықпен пайдаланудан бастап динамикалы түрде өзгеріп
отыратын ... ... ... ... ... бағытын өзгертіп отыратын жаңа жағдайлар туындайды.
Салыстырмалы артықшылықтар әр елге табиғатынан тән ... ... ... ... ... ... ... динамикалы,
инновациялар және адам капиталының, зияткерлігінің дамуымен байланысты,
табиғаты жағынан ... ... ... және ... ... керек. Бір елдің ішіндегі салыстырмалы және
бәсекелік артықшылықтардың ... оның ... ... ... ... ... талдау тәсілдерінің әртүрлілігін зерттеу жасауды
басшылыққа алмайтынын, ... ... ... үш ... ... ... ... бәсекелестік ұғымын сипаттайтын идеалды алғышарттар
жиынтығы алға ... Бұл ... ... ... бірі ... ... сипаттайды:
1. Берілген өнімді шығаратын фирмалар саны ешбір фирма өнімінің
бағасына ... әсер ете ... ... көп;
2. Өндірілетін тауарлар біртекті, сондай-ақ тұтынушылар қандай да бір
белгілі фирманың тауарына артықшылық бермейді;
3. Фирмалар бір-біріне тәуелсіз әрекет ... ... ... ... ... ... ... нарық факторлары жөнінде толық білімдар.
Бұл ... ... ... тарапынан көп қайтара жан-жақты сынға
алынған ... ... ... (Дж. ... және ... ... теориялары шеңберінде бірнеше беделді сыни
дәйектемелер ұсынылған болатын. ... ... ... ... үлгісінің постулаттарының болмайтыны пайымдалады. ... ... ... ... полюсінде бір ғана сатушының
болуын талап ... ... ... орналасқан осьтің шеткі нүктесі
болып ... Осы екі ... ... ... ... алғышарты арұылы жүзеге ... ... ... ... ... ол ... және ... өндіруші басқа
субституттауарлардан оқшауланып алынған өз тауарының ... ... ... қоса ... өзі бұл ... ... әрбір фирма өзіндік бөлек нарықтық бет-бейнесін құрып, бекіткісі
еледі. Сатып алушылардың қалаулары да ... ... ... мұндай
иілгіштігін, жетілген бәсекелестік ... ... ... ... ... ... Салыстырмалы бағалар
өзгергенде сатып алушылар берілген өнімнен бірден бас ... ... тек баға ... ғана ... ... ... де ... Өнімнің сапасын арттыру, қосымша қызмет ... ... ... ... алға жылжыту және т.б. ... ... ... да үлкен маңызға ие. Бұл туралы Дж. Робинсон: ... ... ... ... ... ... ... ғана
қызықтырмайды; ол басқа да көптеген ойларды басшылыққа ... ... ... ... ... ... жағынан да, сатып алушыға жасалатын
жеңілдіктер бойынша да, ... да дәл баға ... ... ... ... ... ... сұраныс иілгіштігіне қарай бір
түрлі тауарға бірнеше өндірушінің ... баға қоюы ... ... ... ... ... ұғым да бар. ... бәсекелестік
теориясының сынында оның классикалық оппоненті Ф.Хайектің мынадай тұжырымы
белгілі: «Жетілген бәсекелестік теориясында сөз болғандардың ... ... ... ... бұл теория сол бәсекелестіктік процесі қол
жеткізіп, соның барысында жасалуға тиісті жағдайларды әрдайым ... ... ... қарастырады». Сонымен, бұл теория ақиқаттағы
шаруашылық өмірде қол жеткізу мүмкін емес ... ұзақ ... ... ... ... Бұған балама ретінде Ф
Хайек бастапқы нүктеде біркелкі ... ... әлі ... ... ... қатысушыларынан тұратын бәсекелестіктің динамикалық үлгісін ұсынады.
Бәсекелестік ... ... ... ісі ... ... ... ашу процесіне айналады. Ақпарат жинау тек бнлгілі бір дәрежеде
ғана ... ... ... ... ... жүреді, бұл агенттер
үшін сонымен бірге ақпараттық ағынды игеру процесіне айналады.
Бұған қоса ... ... ... ... мен ... біркелкі
емес, бұл жетілген бәсекелестік теориясындағыға қарағанда бәсекелестікті
біршама күрделі ... ... ... көрсетеді. Ф.Хайек нарықтарда
орын алатын монополиялардың екі түрі тиімділіктің артықшылығына негізделеді
де, басқа қатысушылар тарапынан ... ... ... ... бар ... ... етіп отырады. Бұл жақдайда пайда
болатын ... ... ... ... ... ол ... әрі тиімді қатысушылары заңды артықшылықтарғы ие
болатын жеке ... күш ... ... ... қарастырылады. Алайда
ол айрықша құқықтық басымдылыққа- ресурстарға ерекше рұқсатқа негізделген
монополияның екінші түрінің салдарынан туындаған кез келген ... ... ... пікірінше «Бәсекеге қабілеттілік тұжырымдамасы тек
ресурстарды пайдаланудың өнімділігіне ғана ... ... өмір ... ... ... пайдалану өнімділігіне тікелей байланысты.
Адам ресурстарын пайдаланудағы өнімділік олардың жалақысымен анықталады, ... ... ... ... табыс». Егер ел бәсекеге
қабілеттіліктің артықшылықтарына ие болса, онда ... ... ... ... ... алады, яғни экономиканың
бәсееге қабілеттілігі фирмалар мен ... ... ... анықтаушысы болады. Портердің теориясына сәйкес
экономиканың бәсекеге қабілеттілігі алты ... ... - ... ... яғни, аймақта қажетті (еңбек,
интеллектуалды, өндірістік, қаржылық) өндіріс факторларының бар ...... ... бұл ... ... ... ... белсенді
сұраныс, яғнм, бәсекеге қабілетті өнім әрқашанда ішкі нарықтағы ...... ... ... ... жаңдануыеа қажетті бәсекеге
қабілетті, қолдаушы салалардың аймақта болуы;
D4 – фирмалардың стратегиясы мен бақталасуы: ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі;
D5 – үкіметтің ықпалы - өндіріс прцесіне көмектесетін немесе кедергі
келтіретін институтционалды ...... ...... ... үшін ... ... жаңашылдықты қолданудың артуын қолдау.
Экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің алты детерминанты
|Бәсекеге ... ... ... ... | ... ... | |
| ... |
| ... ... ...... |D1 ... |А11 – факторлық қызметті жаңалауға ... ... ... ... А12 – |
| ... ... ... зерттеулер, А13 – |
| | ... ... ... А14 – |
| | ... ... А15 – |
| | ... ... ... |
| ... ... – транспорт инфрақұрылымының |
| | ... С14 – ... |
| | ... ... |
| ... |d 11 – ... жағдайлар жасаудың |
| ... ... |
| ... |Е11 - ... автоматтандыру |
| ... ... ...... |D2 ... |А22 – ыңғайлылық пен қанағаттандыруды|
|жағдайлары |бастапқы ... ... үміт ... |
| ... |А23 – ... ... кәсіпорындар мен |
| | ... ... әсер ... ... |D23 – ... басқа аймақтарға |
| ... ... |
| ... |Е21 – ... ... ... |
| ... ... |
| ... жағдай |G21 – ішкі нарықтың үлкен көлемі |
|D3 – ұқсас |D3 ... |А32 – ... ... ... ... | ... ... | |
| |D3 ... |С31 – ... ... ... ... ... ... көшбасшы көптеген басқа салалармен |
| | ... |
| ... |D31 – ... ... ... |
| ... |экономиканы ... ...... ... |А41 – жалпылама өндірістің өнімін |
|стратегиясы мен |бастапқы ... А44 - ... ... |сипаттамалар |жұмысшыларының жоғары уәждемесі, А45 |
| | |– ... ой |
| | ... ... мойындағандығы|
| | |( сол ... |
| ... |D41 – ... ... |
| ... ... ...... |D5 ... |А52 – білімге инвестициялар, А53 – |
|ықпалы ... ... ... ... А55 – ... | ... |
| ... |D52- жаңартпаны дамытуды қолдау |
| ... | ...... |D6 шығу ...... ахуал (соғыс) |
|әсері | | |
| |D6 ... |С61 – ... ... ... |
| ... қасиеті|тиімді технологияны іздеуге әсері |
| ... |D61 – ... ... |
| ... ... деңгейін көтеру |
Елдердің бәсекелік артықшылықтары
1. Факторларға жағдайлар. Білікті күш немесе ... ... ... ... ... ... ... бір салада бәсекелік
күресін жүргізуде қажетті.
2. ... ... ... өнім ... қызметке арналған ішкі
нарықтағы сұраныс мінезі.
3. Ұқсас және қолдаушы салалар. Аталған елде халықаралық ... ... ... ... ... ... ... болуы немесе
болмауы.
4. Орнықты стратегия, құрылым және бақталасу. Елде компанияларды құру,
ұйымдастыру және басқару ... ... ... ішкі ... ... компаниялардың пайда болатын және бәсекелесуді үйренетін
ұлттық ортаның пайда болуын анықтайды. Ромб суретінде ... ... және ... – халықаралық масштабтағы бәсекеде жетістікке жетуде
маңызды болатындығын көрсетеді: ресурстар мен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде қажетті;
компанияға сезілетіндей қолайлы мүмкіндіктерді қалыптастыратын ... олар ... ... мен ... ... ... ... иегерлері, менеджерлер және жекелей қызметкерлердің
мақсаттары және өте маңыздысы, компанияны салымдар жасау мен ... ... ... ... ... қабілеттіліктің болуы ол бір елге айтарлықтай
артықшылықтар беретін және белгілі бір ... ... ... ... саналатын омпанияның сол немесе басқа фирмалардың басқару ... ... ... ... ... ... біріктірудегі
нәтижесі.
М.Портердің «Халықаралық бәсеке» атты ... ... ... ... ... ... ... дамуын анықтайтын
негізгі төрт қозғалыс ... ... ... сәйкестендірілген ұлттық
экономиканының бәсекегег қабілеттілігінің ерекше төрт сатысы ... ... ... ... даму ... ... негізіндегі бәсеке. Іс жүзінде барлық ұлттық
салалар әлемдік нарықта ойдағыдай әрекет етуде, ... ... ... ... ... ... ... жетуде: табиғи
ресурстар, ауыл шаруашылығы мәдениетіндегі өнімді өсіруге қолайлы жағдай,
жартылай білікті арзан жұмыс күші. ... ... ел ... ... ... қарапайым және қол жетімді технологияны талап ... ... ... төмендету негізінде айрықша жүреді. Өндіріс
факторына сүйемелденген экономикада ішкі ... ... ... ... ... ... отандық алмастырушыларды құру
арқылы кеңейтіледі. Алайда, алмастырушы тауарларды өндіретін отандық
салалардың ... ... ... әлемдік нарыққа шығу ... ... ... ал ... ... ... ... төмендеуі мүмкін.
Инвестиция негізінде бәсекенің дамуы. Экономиканың ... ... ... ... ... дайындығы мен
қабілетіне негізделеді. Фирмалар қаражаттарын әлемдік ... ... ... ... ... жабдықтар мен үздік технологияларға салады.
Инвестиция ... ... ... ... жаңа ... (ғылым
сйымдылығы жоғары жаңа технологиялар, алдын-ала құрамдық байытылған
материалдар және т.б.). ... мен ... ... ... дамуына
алып келеді. Осы сатыда жетудің айтарлықтай жағдайы ұлттық ... ... ... ... ... болып табылады, сондай-
ақ, аутсайдерлер санының өсімі көптеген салалардың ішкі ... ... ... ... ... жоғары капитал
сыйымдылық, көлемді өндіоістің есебінен едәуір үнемдеу, стандартталған өнім
сияқты әлбеттегі мінездемесіне сәйкес белгілі ... ... ... бұл ... факторларды құру мен оны көтеруді инвестициялау
бағытында басты рол ойнайды, алайда фирманың осы саладағы белсенділігі ... түсу ... ... ... ... ... ... шығын есебінен
ұлттық экономиканың бәсеке арттықшылығын қамтамасыз ету сирек жағдай бола
түсуде. Енді факторлардың болуы ... ... ... ... жаңа
технологияларды енгізуді ынталандыра ... ... ... алып келеді. Университеттер, ғылыми мекемелер мен инфрақұрылымдық
ұйымдар ... ... ... ... ... ... салалардың
қажеттілігін бағдарлану дәрежесі өсе ... ... ... жаңа
механизмдердің қалыптасуы мен соңғы үлгіде жарақтандырулар пайда болды.
Фирмалар ғаламдық стратегиялар жасауда , ... ... ... ... ... ... жасауда. Өндірісті щетелге шығаруға
мүмкіндіктер туындайды.
Дамыған ... ... ... ... енгізу сатысына 19
ғасырдың 1 ... ... ... және ... 19-20 жүз ... он жылдық аралығында жетті, Италия мен Жапония бұл ... иек ... ... 70 жылдары жетті.
Байлық негізіндегі бәсеке. Байлық негізіндегі бәсекелестік сатысының
алғашқы үшеуінен ... ... ... ... ... алып
келеді. Экономиканың күшпен жылжуы ол молшлыққа жеткен болып табылады.
Байлықтың арасында жылжып отырған ... ... ... ... , ... алынған ұстанымдар мен артықшылықтардың қабілеттіліктерін
жоғалта ... ... ... ... ... ... ... өздерінің позицмясын жоғалта
бастайды. Бұл басты бейнеде ... ... ... ... емес,
сақтап қалуға көбірек көңіл бөлу нәтижесінде компанияның инвестициялауға
деген қызушылығы төмендеуінен ... аясы ... ... ... ... ... ... мен соңғы өнім өндірісінде, сосын буып-түю бұйымдарын
шығару саласында және ... ... ... ... Сол ... ... сатысында қатысты жаңартпа енгізу сатысы бәсеке
қабілеттілігіне жағдай ... ... ... сатысы, керісінше, өзінің
бәсеке артықшылықтарын жоғарғы деңгейде ұстап тура ... ... ... түседі.
1.2. Елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырудағы мемлекеттің рөлі
Жетілген бәсекенің барлық даусыз жақсы жақтарымен қатар оның елеулі
кемшіліктері бар. ... ... ... жүруі шаруашылық
өмірдің кейбір салаларының монополиялануына әкеліп соғады.
Монополияға қарсы жаңдарды жүзеге асырушы мемлекеттік ... ... ... ала алады. Біріншіден, заңды қатал сақтап отыру,
екіншіден “парасаттылық принципін” ұстау. Өйткені көп ... ... ... ресми жалпы түрде жазылғаны сонша АҚШ федералдық соты осы
заңның қолдану ... іс ... ... ... да болсын келісімге
келуші екі жақты жатқыза алады. ... ... ... ... ... ақылға сйымайтын сауданы шектеулер ғана Шерман заңының қолдану
сферасына жатады. Бірақ ... ... ... деп нені ... Бұл ... бәрі трестерге қарсы заңдарды жүзеге асырудың
қандай қиын ... ... ... ... ... мен ... шектеу қаупінің
(мемлекеттің қандай да болмасын араласуы, тіпті бәсекені қолдау мақсатымен,
әрбір бәсекелестік мүмкіндіктерді ... ... ... ... жолда өзін тең ұстауға ... ... ... істер
өндірушілердің бір тобына басқа топтардың есебінен ... ... ... ... ... керек.
Өзгермелі экономикалық жағдайда бәсекеге қабілеттілікті құру және оны
ұстап тұру үшін ... ... ... ... бизнес концепциясы
қарқынды дамуда. Жалпы алғанда, қазіргі ... ... ... ... ету ... ... ... негізгі
қорытындылар жасауға болады:
- фирманы рационалды “жабық”, ... жүйе ... ал ... мен міндеттер де ұзақ уақыт бойы басқа да ... ... ... және ... деп санайтын дәстүрлі пікір өз қуатын
жоғалтуда;
- қазіргі менеджмент философиясы ... және ... ... ... ... жүйе ретінде қарастырылады. Фирманың жетістікке
жетуі оның дер ... ... ... ... ... ... назарынан тыс қалдырмауы тиіс сыртқы жағдайларға:
күшейген жаһандануды, ушыққан бәсекелестікті, шткізаттар мен ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады /15/.
Осы мүмкіндіктерді қаншалықты іске асыра ... білу және ... ... қаншалықты қажет болатынын түсіну – бүгінгі күннің басты
талабы. Жетістікті фирмалар сыртқы ... ... қана ... ... ... сәйкес келетіндей өзінің айналасында осындай
орта қалыптастыру үшін белсенді әрекет етеді.
Фирманың бәсекеге қабілеттілігін ... ету ... ... ... ... ... 20-дан астам теориялық және
әдістемелік түрлері бар. ... ... ... ...
М.Портер, А.А.Томпсон және А.Стрикленд, И.Ансофф, К.Келлер, Т.Михальский
т.б. көзқарастары.
Ешқандай да фирма нарықта тауарларының барлық коммерциялық ... ... ... ... ... асып түсе ... Олардың
ішінен артықшылық беретіндерін таңдау және ... ... ... ... ... ... және ... қызметінің күшті
жақтарын ең жақсы жолмен қолдана алатын стратегияны ... ... ... экономикалық ғылымда қойылған мақсаттарға сәйкес стратегиялардың ... ... және ... деп ... ... ... ... іс-әрекетін және жекелеген қызмет
аумақтарындағы бәсекелік артықшылықтарын ... және сол ... ... ары ... ... стратегиялар шегінде кешенді қолдануды
қамтамасыз етеді. И.Ансофф кез келген портфелді ... ... тиіс ... ... ... ... іс-әрекетінің болашақ масштабы мен бағытын ... ... ... әрекет аумақтарында қол жеткізгісі келетін ... ... ... ... ... құю өнеркәсібіне қондырғылар
жеткізуші “Места мэшин” (АҚШ) ... ... ... ... ... ... құю қондырғыларын техникалық жетілдіруілеріне
және қысқа мерзімде шетелдік бәсекелестіктердің жаңа технологиялар күшімен
төмен баға орнатуына мән бермеуінің ... ... ... ... ... ... түрлі аумақтарының арасында туындайтын синергизм;
- әрекет ... ... ... ... ретінде
диверсификацияны алуға болады. Әдетте глобалды ... өз ... мен ... ... ... ... Осы ... нарықтарды іздей бастады. Осылайша, құлдыраушы бір елде ... ... ... ... жатқан басқа бір елде сату көлемі
көтеріледі.
Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелерді таңдау. Кәсіпорын деңгейінде
алатын болсақ, тауар портфеліндегі ... ... ... керек немесе
инвестициялауды тоқтату керектігін және кәсіпорынның жалпы стратегиялық
бағытын анықтау.
Портфелдік стратегияларға қосымша бәсекелік ... ... ... ... не ... ... ... анықтайды. Бәсекелік стратегияны
ауық-ауық стратегиялық шешімдермен қаптап отыру қажет стержень ... ... ... ... ... бәсекелестікті талдау;
- мақсаттарды анықтау;
- бәсекелестік стратегияларды жасау және іске ... ... ... ... ... ... болады.
Жоғарыда аталған компанияның әрекеттері өзара байланысты және ... ... ... әрбір стратегиялық шешім сала туралы ақпаратты
қажет етеді. Бәсекелестік стратегияны жасау және іске ... ... ... ... ... ... ... қиын. Нарықтағы жайғасымды
ұстап тұру сол стратегиялардың дер кезінде дұрыс іске асуына байланысты.
Бәсекелестік сипаты мен ... ... үшін ... ... ... жоспарлауға қатысты М.Портердің
“Бәсекелестіктің бес күші” ... май ... ... саласында
қарастырды. М.Портер моделіне сәйкес бәсекелестік стратегияларды құру екі
кезеңнен тұрады: кәсіпорын әрекет ететін саланы ... және сол ... ... анықтау. Бұлар:
1) жаңа бәсекелестер пайда болу қауіп-қатері;
2) алмастыру - тауарлар пайда болу ... ... ... ... ... ... ... саудаласу қабілеттілігі;
5) қазір әрекет етуші бәсекелестердің өзара бақталасуы.
Портердің бірінші ... күші - сала ... ... ... Аталған бес күштің ішіндегі ең маңыздысы нарықта қазір
жұмыс істеп ... ... ... Нарықтағы бәсекелестік
салада жаңа бәсекелестік артықшылықтың пайда болуына компанияның реакциясы
ретінде ... ... ... ... жаңа ... арқылы қамтамасыз етіледі. Нәтижесінде ... ... ... ... оны ... ... қажет болады.
Сала ішіндегі бәсекелестік мәселелерін ... ... ... ... ... және ... ... әсер ететін
факторлар келесідей деген пікірге ... (1 ... ... ... ... ... ... бәсекелестік
ортаның белгілі бір деңгейлері бар (2 кесте).
1-кесте
Бәсекелестік күрес құралдары мен оған әсер ететін факторлар
|Сала ішіндегі бәсекелестік күрес ... ... әсер ... ... ... ... ... болуы; ... ... ... ... қасиеттерін жақсарту; ... ... ... ... ... ... ... жоғары |сандарын көбейту; ... ... ... баяу ... |
|Тауарларды нарықта жылжытудың арнайы |Әлсіздерді нарықтан шығару ... ... ... үлесін өсіру; |
| ... ... ... ... |
| ... өз ... ... |
| ... қалу үшін ... ... ... сапа ... ... бірдей болғандықтан
артықшылық алу ең алдымен зауыттың ресурстармен қамтамасыз ... ... ... рационалды пайдалануына байланысты болады.
М.Портер екінші күш - сала ішінде жаңа бәсекелестердің пайда болуы.
Салаға жаңа өндірістік қуат ... және ... өз ... ... келетін
жаңа бәсекелес-фирмалардың пайда болуы тауар ұсынысын көтереді де бағаға
қысым көрсетеді.
Автордың пікірінше, жаңа ... ... ... екі ... ... көбеюі және экономика заңдылығына сәйкес ... жаңа ... ... сигналы бола алады; нарыққа ену
барьерлерінің деңгейі және сол нарықта жұмыс істеп жатқан ... ... ... ... ... ... ... өндіріс масштабы: жаңа енген ... ... көп ... ... ... сәйкесінше үлкен шығындарды қажет етеді. Ал нарықта артық
тауар көлемі пайда болып бұрыннан жұмыс істеп жатқан ... ... ... мүмкін;
- технология мен ноу-хауға қол жеткізе алмау;
- “тәжірибе/оқыту қисығының” эффектісі. Өндіріс ... ... ... ... тәжірибесіне байланысты.
- айтарлықтай мөлшерде капитал салымын қажет етеді;
- өткізу арналарын білмеу;
- бақылаушы органдар іс-қимылдары;
- тарифтік және тарифтік емес ... ... ... барлығын ескеретін болсақ, бұл салада жаңа ... бола қоюы ... ... нарығындағы бәсекелестік орта деңгейі
|Бәсекелестік деңгейі|Белгілері ... ... ... ... ... бір ... |
| ... (облыстар) |- май өндіруші зауыттар; |
| ... ... |- ... |
| ... ... |
| | |- ... |
| | ... |
| | |- ... ... (ТМД |
| | ... жеткізушілер, |
| | ... ... және |
| | |т.б.) |
| | |- ... ... |
|Аймақаралық ... әр ... |
| |май ... ... ірі ... |
| ... ... |- май ... ... |
| | |- ... |
| | ... |
| | |- ... топтар; |
| | |- ... ... ... (ТМД елдері |ТМД елдері май |- ТМД елдері мемлекеттерінің|
|территориясында) ... ... ... |
| ... ... |- сатып алушылар. |
| ... | ... |Ірі ... |Елдер-сатушылар және сатып |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... | ... ... бәсекелестік күштері.
Қол жетерлік және бәсекеге қабілетті тауар-субинституттардың болуы
өнеркәсіптік кәсіпорындарға тұтынушыларды сол ... ... ... үшін ... ... жаңа ... ... жылжыту
шараларын ұйымдастыруды талап етеді. Бірақ жаңа баға ... ... ... ... ал ынталандыру немесе жылжыту шараларына
қосымша шығын қажет етіледі. Ол өз кезегінде бағаны ... ... екі ... әсер ... Ол ... шешу үшін өндіріс шығындарын
азайтудың жолдарын іздестіру қажет.
Алмастырушы тауарлардың пайда болуы тұтынушыларға олардың бағасын ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ... бағасы төмен болған сайын, тұтынушы шығаратын ... яғни ... ... ... ... ... күшейеді.
Тауар-алмастырушылардың бәсекелестік күштерінің көрсеткіштері: олардың
сату көлемінің өсу ... ... ... ... ... ... май өнімінің субинституты ретінде өсімдікті-сүтті ... ... Яғни бұл ... ... ... тауар маркасы “МаслоДел”
компаниясының басқа тауар “Жайлау” жеңілдетілген сары майымен компания сары
майларымен бәсекелесе ... ... ... ... ЖШС-нің “Масло к чаю”
тауар маркасымен бәсекелестікке ... ... ... ... жоғарыға дейін шекте
болуы мүмкін. Ол нарықта бар ресурстардың саны мен сапасына және олардың
жеткізетін ... ... ... Жеткізушілердің әсер ету
дәрежесі сонымен қатар тауардың алмастырушы болуына да байланысты. Мысалы
майонез өнімдерін ... ... ... ... желім ыдыстарға
көшуі мүмкін. Жеткізушілерге егер олар тек бір салада ер олар тек ... ғана ... ... ... ... өз талаптарын қоюы қиынға түседі.
Мұндай жағдайда олар өз ... ... ... қалу үшін ... шаралар
қолданып бағады /18, 88/.
Жеткізушілер өз талаптарын егер олардың ресурстары ерекше сенімділікті
және сапалы болған жағдай баға ... қоя ... өз ... ... мүмкіндігі. Тұтынушылар ірі
бәсекелестік күш бола алады, егер олар ... ... ... ... ... және ... сату ... әсер ете алса, тұтынушылардың
бәсекелестік күші де әлсіз немесе күшті бола алады. Жоғарыда аталған бес
күштік ... ... әсер етуі ... май өндіру нарығындағы бәсекелестік
күрес сипатын, нәтижесінде өндірушілердің ... ... ... ... құрылымындағы өзгеріс келесідей қозғаушы
күштер: елдің ұзақ мерзімдік экономикалық өсу ... ... ... мен саясатындағы өзгерістің әсері; қоғамның жалпы
құндылықтарының ... ... ... ... де ... бес күші ... ... келесідей экономикалық
сипаттамаларын талдауға ... ... ... ... ... ... ... көлемі, сату өсу қарқыны); нарыққа ұсынылып отырған тауардың
өміршеңдік кезеңіне (ену, өсу, ... және ... ... санына (ұқсас тауар өндіруші компаниялар саны); нарықтағы әр
компанияның нарық үлесіне; салаға кіру ... ... ... ... ... ұқсас тауарлардың шығу жиілігі, технологияның
өзгеру дәрежесі; шығындарды қысқару мүмкіндігіне: өндіріс масштабында,
жеткізушілерге, ... ... ... жұмыс істеуіне және “тәжірибе
қисығына”, саланың пайдалылығына, сұраныстың икемділігіне.
Бәсекелестік саясаттың мақсатын құра ... ... ... ... ... ... ... масштабы (локальді, ұлттық, аймақтық ... ... ... ... (бір ... ... ... барлық нарық);
- стратегияның алғашқы мақсаты (нарық үлесін немесе пайданы өсіру).
Сонымен ... ... ... ... ... ... екі ... түрге бөлінеді:
- төмен шығынды;
- тауарды түрлендіру.
Осы екі стратегиялық бағыттар негізінде төрт ... ... ... ... ... көшбасшылық;
- түрлену;
- түрленуге шоғырлану;
- шығындарға шоғырлану.
Белгілі ғалым Ж.Ж.Ламбен бәсекелік артықшылықтарды сыртқы және ішкі
деп бөледі. Бәсекелік ... ... ... егер ... ... беретін тауардың ерекше сапаларына негізделсе. Сыртқы бәсекелестік
артықшылық фирманың нарықтық күшін өсіреді. Сыртқы ... ... ... - бұл ... ... ... ... нарықта
бар тауарларға риза емес тұтынушылар үмітін ... ... ... ... /18, ... артықшылық іштен пайда болады, егер ол бәсекелестерге
қарағанда төмен ... ... ... жеткізетін “өндіруші ... ... ... ... ... ... ... қатысты артықшылық алатын болса.
Төменгі шығындар стратегиясына бағытталған кәсіпорындар ... ... ... ... сапалы тұтыну өнімдерін өндіреді. Бұл стратегияны
қолданып салада ... болу үшін ... пен ... сату тораптарының
мөлшерлері, ресурсты үнемдеуші технологияларды қолдану, шығындарға ... ... ... ... ... ... оңтайлы шығындарды қажет
етеді.
Шығындар бойынша лидерлік стратегиясын іске ... ... ... ... ... деңгейін төмендетуге мүмкіндік беретін жаңа
технологиялық шешімдер қабылдауды талап етеді. Шамадан тыс шығындарды
төмендету ... ... ... ... ... ... қажет.
Түрлендіру стратегиясы. Түрленген (бірегей) тауар (немесе олардың
қасиеттері) бәсекелестер ... ... ... және ... ... және сатудан кейінгі жоғарғы деңгейлі қызмет
көрсетуге, яғни ... ... ие ... ... ... баға қоюға мүмкіндік береді ... ... тең ... ... пайдаға жеткізеді.
Түрлендірудің негізгі идеясы сол, сұранысы шектелген өнімдерге барлық ... ол өз ... ... ... ... бәсекелестігінен қаша
отырып, олармен тұтынушылардың ерекше топтары үшін ... ... Бұл ... ... ... тұтынушылар фирма ұсынатын
тауардың немесе қызметтің жоғары сапасына үйреніп қалған кезде жетеді.
Түрлендіру стратегиясын қолдану кезінде ... ... ... ... ... ие болу ... ... мәлімсіз білім
мен тәжірибе түрлендіру стратегиясының негізі бола алады және ең ... ... ... ... ... ... қажет. өйткені
аймарлықтай емес қосымша құндылықтар болғанымен сол ... ... ... ... ... жоғары баға қоя алады.
М.Портердің пікірінше, ... ... ... және ... бір ... ... ... бәсекелестік жайғасымын
төмендетеді. Дегенмен, ... ... ... ... біріктіру тиімділік әкелген. Біздің ойымызша, компания
ішінде өнім портфелінің әр ... ... екі ... ... ... ... бәсекелестік қабілетін күшейтуге болады.
Нарықтағы фирманың жетістігі тек бәсекелестік артықшылық алып қана
қоймай, сонымен ... сол ... ... тұру ... ... ... ... тұруында.
Монополиялану фактісін анықтау үшін ... ... ... ... және ... Э.Чемберлиннің, Дж.Робинсонның,
В.Паретоның т.б. экономистердің жетілмеген бәсеке концепциясының барлық
теориялық аппаратын ... ... ... ... ... ... шектеулерді болдырмау үшін тек қана “жазалау” емес,
оның алдын алатын жұмыстарды да жүргізеді.
Ресурстар шектеулігінің ... ... ... ... ... ... Бірақ мынаны жаырата білген жөн: бұл жеке
бір адамдар арасындағы бәсеке емес, ... ... ... ... ... Олай дейтініміз барлық ресурстар әртүрлі қажеттерді
қанағаттандыруға қызмет етеді. Мысалы, біздің еліміз мұнайға бай. Ал, ... ... ... ... отынның бірден-бір көзі. Осы мұнайды
қайтадан өңдеу арқылы жасанды талшықтар, пластмасс, әртүрлі бояулар, жүзу
жабдықтарының ... ... ... ... қою ... ... ... бәрі
ресурстар шектеулігін реттеу мақсатындағы баламалы бәсекені өмірге әкелді.
Басқаша айтқанда, қоғам мен жеке адам ... ... ... ... баламалы бәсеке жолымен шешу бар деген сөз.
Біз бәсекенің қажеттілігі мен жетілгендігін қалаймыз, ал монополияны
терістік жағында ... ... ... ... ... ... ... бәсеке ғана маңызды, монополист білуі керек,
егер ол өз жағдайына қиянат жасаса бәсекелес ... ... хақ. ... үрей ... ... өзінде өнімдер сапасын жоғары ұстап, бағаны
шектен тыс көтермеуге жол бермейді. Жекелеген салаларда, аймақтарда аса ... ... ... ... ... бәсеке мақсатында оларды
бөлшектеу әрдайым тиімділікке қол жеткізбейді. ... ... ... жиі ... ... үстемдік әлі де сақталуда. Электр қуаты
саласындағы бәсекелестікті ... ... ... ... алу ... ... қаржы операцияларын жүзеге асыруымен ... ... ... ... соқтырды. Электр қуатын
сатумен және сатып алумен айналысатын құрылымдарды ... ... ... ... ... Қызылорда, Павлодар облыстарында нақты іске
асырылып та үлгерілді. Мұның өзі “Табиғи ... ... ... ... аталған субъектілердің қызметтері ... ... ... ... жол ... және ... ... жататын мұндай монополистік объектілерден қорғау үшін – ... ... ... саласы мен технологиялық байланысты мүліктік
кешенді үшінші бір тұлғаға беру ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаны құрылтайды ету жолымен өз еркінше шаруашылық
қызметін жүргізуді міндеттеу.
Бүгінде кең ... ... елді ... ... ... ... ... аса күрделі жағдайды
бастан кешіп отыр, өндірудің технологиялық жүйесі ... мен ... ... ... мүмкіндік бермейді. Жылуды жеткізу ортақ
магистральді коммуникация ... ... Жылу ... ... бірге, электр қуаты да өндіріледі. Жылу берудің балама нарығы нашар
дамыған. ... ... ... ... ... ... жылу
қазандықтары мен электр станциялары арқылы жылу және электр өндіру және оны
сату ... ... ... ... жарнамалық қызмет көрсетуде, саудада, атап айтқанда ... мен ... ... адал емес ... ... ... алдауға
жол беріліп жатқанының көптеген фактілері кездесуде. Әсіресе, бұқаралық
ақпарат құралдарында жалған жарнама арқылы ... ... ... ... ... ... органдар олармен кездесу жүргізуі
керек.
Бәсекелестердің аяқтан шалар ... ... - ... ... бизнес кәсіпорындары. Себебі, олар енді ғана аяғынан тұрып келе ... бұл ... ... ... ... жоқ, ... суъбектілері
тарапынан адал емес, бәсекеге қарсы іс-қимылдары анықтаудың, шектеудің,
алдын-алудың, яғни салауатты бәсекені ... ... ... жоқ. ... жеке меншіктегі немесе мемлекеттік компаниялар ғана емес,
тұтынушылар да зардап шегеді. Өйткені кез ... адал емес ... ... ... ал бұл өз ... ... ұсынылған тауарлар
мен қызметтердің бағасына әсер етеді.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... кезінде сыртқы және ішкі ортадағы
барлық шартқа қатысушы агенттермен қатынастарды ретке келтіру мен қолдау
қажеттілігіне ... ... ... ұшырауына әкеледі:
сыртқы - бұл мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... қарым-қатынас;
ішкі - қызметтің түрін және ұйымдық-құқықтық нысанды таңдау, жарғылық
капиталды қажетті мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... іздестіру және нарықты білу.
Соңғы екі жылда тауар нарығында ... ... өсе ... ... ... бұзу ... бойынша үш мыңнан аса жазалау
шаралары ... ... ... 1623 талап ету, 336 ескерту, 247 ... шара ... ... ... бар. ... комиссиялардың 236
мәжілісі болып, 267 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылып, 3590,6 ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру шараларын құқықтық қамтамасыз
ету жолдары
Қазакстанның бәсекеге барынша ... 50 ... ... кіру міндеті
жоғары дамыған және тиімді қаржы жүйе-сін қалыптастыруды, өз трансұлттық
корпорацияларымызды (ТҰК) ... және ... ... әлеуметтік
бағдарлануының тұрақты өсуі жағдайында жаһандық постиндустриалдық экономика
талаптарына барабар жоғары технологиялы өндірістер кластерін қалыптастыруды
көздейтін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру экономикалық саясатты іске асырудың ... ... ... ... ... моделін қалыптастыру үшін неғұрлым қолайлы
басқару және реттеу әдістерімен және тетікте-рімен қамтамасыз ... ... ... мұндай экономикалық саясатты жүзеге ... ... ... ... болады:
1. Экономикалық саясаттың факторлық-мақсаттық көзқарас негізінде ұлттық
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыратын басым ... ... ... бере бағытталуы.
2. Мемлекеттің экономикалық үдерістерге қатысуы белсенділігінін
артуы, атап айтқанда мемлекеттік кәсіпкерлік институтын реттеу тәжірибесін
енгізу.
3. ... ... ... ... ... бағыттарды толығырақ қарастыра келіп, олардың біріншісі ең алдымен
барынша перспективалы мәселелерді анықтау және Қазақстанда соған сәйкес
өндірістерді ... ... ... ... мониторинг! мен талдау
жүйесін құруды көздейді. Бәсекеге ... ... ... ... ... ... дұрыс болады. Ол экономикалық
жүйеге ықпал ететін негізгі факторларды ажыратуды және осы ... ... ... ... ... бағыттарын айқындауды, кейін
оларға нақты шаралар мен мемлекеттік реттеу тетіктерін әзірлеу мен іске
асыру арқылы қол ... ... ... ... ... ... ... моделін жүзеге
асырудың соңғы өзгеше бағыты Қазақстандық ... ... ... ... ... ... "Экспантеграция" термині
ұлттық капиталдың экспансиясы негізінде ... ... ... ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік активтерді сатып
алу, ТҮК қалыптастыру, шетелде қазакстаңдық капиталдың рөлі белсенді
болатындай ... ... ... және де ... барлық түрлері -
тауарлық, қаржылық, технологиялық және ... ... ... - бүл жаһандану жағдайы ыңғайында Қазақстан экономикасының
дамуын ... ... ... ... және ... бағасыньщ жоғары болуымен беріліп отырған қолайлы
мүмкіндіктерге арқа сүйеген неғұрлым тиімді жолы.
Бүл схема қолайлы шикізаттық ... ... ... басқару осы заманғы түрпаттағы корпоративтік ... ... - ... ... және ... әкелетін әрі
перспективалы болып табылатын салаларда деген ... ... ... ... ... "жаһандану экономикасының" барлық
негізгі ерекшеліктері мен ... ... - ... ... ... елде ... жүргізу мен инвестиция салуда ... ... ... 20-30 жыл ... ... ... ... дәстүрлі
түжырымдамалары талдап жасалынған кездері) осы заманғы жоғары дамыған қаржы
рыноктарын пайдалану мүмкіндігі; үшіншіден, әлемдік даңгейдегі қатаң бәсеке
талаптарына барабар ... ... ... қажеттігі.
Капиталмен мұндай операциялардың елде жаңа ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтары бар.
біріншіден, инвестициялардан қайтарым тікелей инвестиция салған сәттен
басталады, әсіресе кандайда бір ірі нысан құрылысында қажет болатын ... ... ... нарыктагы операциялар сияқты
бағыттарға солай болады.
екіншіден, әртараптандыру салалардың анағұрлым кең ... ... ... ... ... ұсақ бөліктерге бөлініп ... ... ... мүмкін,бұл технологиялық жабдықтардың
қазіргідей қүны жағдайында айтарлыктай көп капиталды қажет ... ... ... ... мүмкін емес.
үшіншіден, әртараптандыру ең озык салаларда жасалуы мүмкін (қатысу
немесе акциялар ... ... алу ... ... Қазақстанда
дамыту материалдық база мен білікті кадрлардын жоқтығы ... ... ... ... өндірістін пайдасыздыгы немесе тиісті ... ... ... ... қаражатты тез шығарып алып, оларды
неғүрлым пайдалырақ салаға инвестициялауға болады, қаржы елде ... бүл да ... ... Ең ... ... болатын артықшьшықтар
қатарында отандық экономиканың "қызып кетуі" қаупінің ... еске ... ... ... ... сол ... қордың қаржысын Қазақстанның
ішінде инвестицшшауды қабыл алмауды негіздегенде ... ... ... ... ... келгенде, Қазақстанның бәсекеге
қабілеттілігін нақты арттыру үшін қандай да бір ... ... ... ... келумен шектеліп қалмай, барлық эконо-микалық
үдерістерді, экономикаға ... ... ... коса ... ... ... қабілеттілікті жаңа сапалық деңгейде
арттырудың кешенді ұлттық моделін талдап жасау мен ... ... және де ... - өмір сүру ... мен ... адами әлеуетін арттыруға багытталған
дамудың ғылыми негізделген басымдықтарын анықтау қажет.
Дамудың қазіргі кезеңінде біздің ... ... ... ... ... ... позицияларымызды нығайту, ел халқының
жоғары өмір сүру деңгейін және Қазақстанның әлемдік қоғамдастықта ... ... ... ... ... ... ... экономика құру
міндеттері түр. Қазақстанның әлемдік зкономикалық ... оның ... ... ... кіру кезеңі экономиканың шикізат секторының ... ... ... ... Оның ... өлшемі
өнеркәсіптің басқа салаларын дамыту үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
кәсіпорындарын ішкі инвестициялау үшін жеткілікті қаржы-қаражатқа ... ... ... ... тек ... ... таңдау керектігінде және
болашақта қандай салага арқа ... ... Атап ... ... ... экономикалык өсуді қам-тамасыз ету үшін металлургия
кешенін (өзінің ... ... ... үсынатын), аграрлық секторды,
транзиттік сауда және көлік қызметтерін және т.б. ... арқа ... ... ... ... ... ... металлургия өндірісін
кенейту және әлемдік нарыкқа шыгу үшін оны ... ... ... ... ... асыру үшін бүкіл металлургиялық тізбекті,
кен өндіру, өңдеу, балқыту, прокат өндірісі және дайын ... ... ... біріктіретін тігінен кіріккен құрылымдар кұру (ресейлік
үлгідегідей) жөн ... ... ... шара ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, отандық
кәсіпорындардың әлемдік нарықтағы тәуелсіздігін ... да ... ... ... ... ... ерекшелігі мен кұрылымын
ескергенде, біздіңше, дәл осы кезенде экономиканы әртараптандырудың ... ... ... Бірақ бүгінде қай сала бәсекеге кабілетті өнімдер
шығаруға барынша дайын және ... ... ... ... және ... онда ... орын алуын қамтамасыз ете алады деген сұраққа жауапты
Н.Э. Назарбаевтың сөйлеген сөзінен табуға ... онда ол ... ... ... ... ... ... өсу қарқыны туралы айтып,
назарды әлемдік нарықта ... ... ... ... ету үшін және соның есебінен еліміздің жаңа шектерге ... ету ... ... серпілісті, ғылыми-технологиялық жобаларға
көшу қажеттілігіне шоғырландырды.
Қазақстан әзірге саяси тұрғыда егемен ... ... ... ... ... әлі ... инвестициялауға, импортқа тәуелділік
сезіледі. Біз қашан ... ... ... ... ... ... әлемде лайықты орнымызды жеңіп ала алмаймыз. Сондықтан бізді
алда әлі үлкен жүмыстар күтіп тұр. Біз ... ... ... мән ... бұл зор ... бар ел ретінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... Жаһандану үдерісінің күшеюі жағдайьшда
Қазақстанньщ бүкіл әлемдік ... ... ... экономикалық саясаттың басты
проблемаларыньщ біріне айналады. БСҮ-ға кіру Қазақстанның ... ... ... ... ... ... кана ... республика
экономикасында одан анағұрлым тереңірек өзгерістерге алып келуі мүмкін.
Бәсекеге ... ... ... айрықша назар аудара
отырып, макроэкономика немесе нарықтық тиімділік сияқты Қазақстан жоғары
орындарда тұрған шамаларды ... ... ... ... ... ... БЭФ ... бойынша елімізді біршама жоғары деңгейге жеткізіп отыр.
Сондықтан осы екі шаманы есептеуде ескерілетін ... ... ... ... ... ... ... тыс қалмауы керек.
“Макроэкономика” шамасына қатысты қолданылатын көрсеткіштер: ... ... ... ... деңгейі, құнсыздану,
пайыздық өлшем бойынша спрэд, ... ... және ... ... ... қабілеттілік индексінде статистикалық ақпарат емес,
жауаптар негізінде есептелетін көрсеткіштер көп. Атап ... ... алты ... ... ғана ... ... ... желілері) есептеледі. Қалған бес көрсеткішке:
инфрақұрылымның жалпы ... ... ... ... ... ... әуе транспорты инфрақұрылымның сапасы,
электр тоғы ұсынысының сапасы жатады.
“Жоғары білім беру және оқыту” шамасы да ... ... беру ... көрсеткіштер арқылы сипатталады. Мұнда статистикалық мәліметтер
екі рет қана ... орта және ... оқу ... ... ... ... негізінде саналатын “білім беру саны” түріндегі бір ... бар ... ... ... ... ... орта
білім беру жалпыға бірдей екенін ескере отырып, бұл шамада жағдай әлдеқайда
жақсы болатыны туралы қорытынды шығаруға ... Бұл ... ...... беру ... және ... оқыту” (біліктілігін арттыру) екі
индексішілік индекс кіреді. Бұл индексішілік индекстер ... ... ... ... беру ... сапасы, математикалық және
ғылыми оқытудың сапасы, менеджмент мектептерінің сапасы (“білім ... ... ... үшін), жергілікті жерлерде арнайы зерттеулер
мен білім беру ... ... ... ... оқытудың
таралымдылығы (соңғы екі көрсеткіш – “жұмыста білім ... ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ АДАМ КАПИТАЛЫНЫҢ
РӨЛІ
2.1. Ұлттық экономиканың бәсекеге ... ... ... ... ... көтеру: проблемалары мен шешу
жолдары Президенттің наурыздағы Жолдауында қойылған ... ... ... мен әлем мемлекеттерінің арасында бәсекеге ... ... ... кіру ... бірқатар ғылыми, әдістемелік және
тәжірибелік мәселелердің шешілуін талап етеді. Аталған тапсырма ... ... ... ... менталитетінің ерекшеліктеріне
кейінгі отандық әлеуметтік-экономикалық базистің жиынтық ерекшеліктерін
ескеретін Қазақстанның ұлттық даму ... ... ... ... ... Осылайша, Қазақстан экономикасын бәсекеге қабілетті елдер
қатарына кірудегі бағыты мен жолы ... даму ... ... ... ... ескере отырып, жасалуы керек.
Егер Президент Н.А. Назарбаевтің Қазақстанның бәсекеге қабілетті 50
елдің қатарына кіру ... ... ... ... онда бұл ... экономикалық форумының индексі туралы айтылуда. Бұл бәсекеге
қабілеттіліктің өсу ... (Growth ... Index) үш ... ... ... институттар индексі және
макроэкономикалық орта индексі.
2005 жылы ... ... рет ... ... ... «Давостық» индексі бойынша талданатын ... 117 ... ... ... және 61-орынды иелене отырып, ТМД елдерінің
арасында көшбасшы болды. Егер бәсекеге қабілеттілік ... ... ... ... онда жағдай былай болады:
- технологиялық индекс бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық ортаның индексі бойынша-41-орын;
- кәсіпкерлік бәсекеге қабілеттілігі бойынша-ТМД-да бірінші орын ... ... ... аталған индекстің есебі, жетілдірілмеген және ... ... ... қорытынды орналасуында көрінеді.
Ресейдің жалпы индексте (БӨИ) төменгі орын алуы ... ... ... ... ... ... ... ӘӨК (өнім экспорты бойынша
Ресей әлемде бірінші орын ... ... ... саны және ... ... қарамастан Ресей арнайы технология индексінде тек 73-
орын алады. Нәтижесінде БӨИ бойынша Ресейден жоғары, мысалы, ... ... ... және дамыған инновациялық
технологиялық саланы иеленбейтін БАӘ (18-орын), Қатар (19), Чили ... ... ... ... ... Гана ... және де көптеген басқа
мемлекеттер орын ... ... ... қорытындылама көрсеткіштер
көпшілігінен технологияландыру индексінің ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, тек бір
көрсеткіш (патенттер саны) ... ... ... ... ... көрсеткіштер, мысалы, ұялы телефондар саны, интернетті
қолданушылар, интернет-хосттар, телефон ... және ... ... ... мен инновациялығын сипаттамайды, өздеріне ... ... мен ... қолдануға мүмкіндік беретін
азаматтардың бақуаттылығын көрсетеді. Дәл осы ... ... ... ... ғылыми потенциялымен ... ... ... Парсы
шығанағындағы бай елдер шығып отыр. Әлемде бағдарламалау ... бірі ... 50 ... ... және БӨИ тізімінде ... мен ... ... туралы ешнәрсесі белгілі емес
Ботсвана, Иордания және Тунистен төмен тұр. Сондай-ақ, ол ... ... да ... ... ... ... Бәсекеге қабілеттілікті көтеру
БЭФ әдістемесіне кіретін бірнеше индикаторлармен «құрастыру» талпынысы
шектелмеуі қажет. Керісінше , ... ... ... тапсырмасы тек
экономикалық емес, сонымен қатар тұрақты даму ... ... ... қоса ... пен ... да ... отырып кешенді түрде
шешілуі керек. Егер аталған мәселеге кешенді қарайтын ... онда ... ... ... ... ... себеп
болмайтындығын мойындауымызға тура келеді.
Қазір жақсы ... ... ... ... ... баға ... бірақта, 90- жылдардың соңында болғанындай ... ... ... ... ... жағдайда макроэкономикалық ортадағы
индикаторды «құлдыратуы» қиын емес және де ол ... ... ... ... ... ... ... мұнай бағасының жоғарылығы
экономикаға жағымсыз салдарын тудырады. Мұнайдың ... ... « ... ... тұрақты гүлденуін байқатуда, оның әсерінен
үкіметтен бастап жекелеген кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... жоғары баға барреліне 30 ... ... ... ... бері ... жыл ... ... бірақта осы жылдар ішінде
Қазақстан экономикасының құрылымын айтарлықтай модернизациялауға іс ... ... жоқ. ... ... ... бұрынғысынша шикізат
саласына бағытталуда (соңғы бір-екі жылда құрылыс пен жылжымайтын ... да ... ... ... ... рас), және де сол
уақытта өңдеуші салалардың ЖІӨ қалыптастырудағы салымның ... ... тұр. ... 1999 жылы ... ... ... ... өнеркәсібіндегі 36,1%-ға қарсы өңдеу өнеркәсібінің үлесі ... ал 2005 жылы бұл ... 35,5 және 58,4 ... ... ... ... машина жасаудың үлесі соңғы ... бойы 3 ... ... ... келеді. Яғни, Қазақстан өнеркәсібінің ең
технологиялық саласы ЖІӨ-нің небәрі 1 ... ... ... Бұл ... ... ... ... болып отырған жоқ дегенді
білдіреді.
Осылай бола тұра, елімізге бірнеше жылдан бері қаржы жүйесінің ... деп ... орын алып ... ... ... ... ... қорлың активтері, Ұлттық банктің резервтері, мемлекеттік
даму институттарының активтері өсе ... ... ... ... қаржыландырудың едәуір сомасы тұрақты бөлініп
отырады, соның нәтижесінде даму институттары ... ... ... ... бірнеше миллиардқа жетті. 2006 ... ... ... ... ... - 7,1 ... ... ал Ұлттық қордың
активтері 8,1 млрд.долларды құрады. Банк жүйесінің жиынтық активтері - ... ... ал ... ... ... 6 ... ... асты.
Басқаша айтқанда, түрлі қаржы құрылымдардың - ... те, ... - ... ... ... ... ЖІӨ көлемімен салыстыруға болады.
Алайда бүкіл осы қарды ағыны перспективалы және ... ... мен ... сырт айналып, қаржы саласында, жылжымайтын мүлікпен
операияларда, құрылыста (ол тұрғын үй саласындағы серпілік ... ... 40 ... ... ... және де, ... өнеркәсіпте шоғырлануын
жалғастыруда.
Бұл жағдай қызметінің негізгі мақсатты пайданы барынша ... ... ... қаржы секторына қатысты алғанда түсінікті. Әрине,
банктер барынша көп пайда алуға ... ... ... ... үй
құрылысын немесе тұтыну секторын, несиелеуді тәуір көреді. ... ... ... да ... ... ... ... өйткені өтеді, өйткені бұл салалр қор нарығында ұсынылмаған, ал ЖЗҚ-
лар осы нарықта айналыста бар қаржы құралдарының шектеулі ... ... сала ... Қор ... ... жөнінде айтсақ, ол он бес жыл бойы
дерлік бір орнынан жылжымай-ақ қойды. Мұндай жағдайда ... ... ... басыңқы салаларға ауысуын ынталандыратын жағдайлар жасау
болуы тиіс. Бірақ мемлекеттің мұндай ... ... ... да бар, олар ең ... даму ... мен Ұлттық қордың
қаржысы. Алайда бұл қаржылар да экономиканы жаңғыртуға пайдаланылып отырған
жоқ. ... ... ... ... ... ... ... олардың капиталдандырылуын арттыруға бағытталған мемлекет
қаржысы жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... қалады. Мынадай сұрақ ... ... ... ... ... ... ... істей, ұлттық
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың ... іс ... ... қосымша пайдасын қалыптастыруға ( даму институттары арқылы)
кетіп жатқаны қалай? Тағы бір ... ... ... қордың қаржысын
пайдаланудың тиімділігі жөнінде. Үкіметтің тұжырымдамасы бұл қаржы ешқандай
жағдайда Қазақстанның ... ... ... ... дегенге саяда. Мүмкін, осындай инвестициялық қызмет еліміз үшін
аса кірісті және біздің өндіріске салғаннан гөрі жақсырақ ... ... ... Қазақстан республикасының Ұлттық банкінің есебіне қарағанда,
Ұлттық қордың активтерін басқарудағы табыстылық 2005 ... ... ... 3,29 ... ... ал қор ... бергі орташа жылдық
табыстылық 4,75 пайыз деңгейінде қалыптасқан. Онсыз да ... ... шама , егер ... АҚШ ... ... ... туралы болып
отырғанын ескерсек, одан сайын таңғалдырады. Ағымдағы жылда теңгенің ... ол 13 ... ... ... жыл ... ... ... табыстылығы теңгемен көрсетілуінде күрт теріс болады деп ... бір ... ... экономикасының осы заманғы бәсекеге
қабілеттілігінің негізгі факторы – ... ... ... ... ... ... қолданатын экспорттық
жеткізілімдерді «оңтайландыру» схемалары туралы болып отыр. Көптеген ... ... ... ... ... ... бұл ... да, түрлі сарапшылар да, тіпті шенеуліктер де айтып жүр,
бірақ өзгеріп жатқан ештеңе жоқ. Бұрынғысынша, Виргин аралдары ... ... ... бірі ... ... ал ... ... бағасы мен әлемдік бағасы арасындағы айырмашылық 30
пайыз шамасында, бұл жыл сайын экспорттық ... ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде толық алынбаған
табыс Қазақстан бюджетіне кем төленген салық ... ... ол ... ... ... ... жетіспеушілігіне алып келеді.
Барлық осы мысалдар ... ... ... ... ... мен ... ... жаңғыртудың тиімді
стратегиясы жоқ екендігі туралы ... ... ол ... ... мен ... көлегейлеп отырған мұнай
бағасының жоғары болуының ... ... ... ... пәрменді
шаралардың жоқтығы жалпы макроэкономикалық тұрақтылық жағдайында байқала
қоймайды, және де бұл ... ... ... 80-ші ... ... ол ... қолайлы мұнай конъюнктурасы күшейе түскен ... ... ... ... еді. ... ... Отандық
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру мен жаңғыртудың ұлттық модеоін
талдап жасаудың қажеттігі ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттырудың ұлттық
моделі. ... ... ... ... (БЭФ) ... ... қабілеттілік өлшемдерінің маңызды екендігіне ... ... ... ... ... ... Сондықтан да Қазақстан үшін
экономикалық дамудың өзіндік, ұлттық моделін жасау қажеттігі туындайды,
оның ... ... ... қабілеттіліктің өсуі, экономиканы жаңғырту,
әлеуметтік бағдарлануды арттыру, мәдениет ғылым, ... беру ... ... ... ... рөлінің ұлғаюы тиіс. Айта кету
керек, ҚР БҒМ Экономика институтында осы бағыттағы жұмыстар қазірдің ... ... ... ... ... ... ... арттыру проблемасы бойынша белсенді жұмыс істеуде, бұл ... ... ... ... тәсілдемелерімен
шектеліп қалмай, әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ұлттық экономиканының бәсекеге
қабілеттілігінің өсуінің өзіндік жолы мен ... ... ... ... ... ... ... өзімізге тән
өлшемдерін талдап жасау қажет, ол ... ... ... ... ... ... және ... қабілеттілікті арттырудың
моделінің жүзеге асырылуына түзету енгізуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ұсынуға болады:
1. Елдің әлемдік саудадағы позицияларын сипаттайтын өлшемдер.
2. Жалпы экономикалық сипаттағы өлшемдер.
3. Әлеуметтік даму өлшемдері.
4. ... ... ... ... осы ... ... ... жүйе
жағдайларына сәкестігін сипаттайтын институционалдық өлшемдер.
6. Ұлттық экономиканың жекелеген нарықтарды ... ... ... орайда 2006 жылдың маусым айында ҚР БҒМ ... ... ... ... ... ғалымдардың қатысуымен Уақытша
шығармашылық ұжым құрылды және ұлттық ... ... ... өлшемдері мен арттыру жолдарын анықтау жөніндегі бастамашылық жоба
бағдарламасы қабылданды.
Тұтастай алғанда, ... ... ... даму
мақсаттарына сүйеніп, мұндай дамудың тиімділігінің агрегирленген өлшемі ... жан ... ... ЖІӨ-нің өсуі, ал жүргізілетін ... ... ... ... әл-ауқатының өсуі болуы тиіс деп
айтуға болады. Қазақстан экономикасының ұлттық ... ... екі ... ие бола ... дамудың аралық мақсаттары жүйесін,
сондай-ақ оған жетудің жолдары мен ... ... ... ... ... қабілеттілікті арттыру мен еліміздің дамуының
базисі, сөз жоқ, жоғары ... ... ... ... ... ұлттық экономиканы жаңғырту, дамыған елдердің стандарттарына
сәйкестендіру мақсатымен ... ... ... ... ... бар ... ... іске асыру болуы тиіс.
Барынша дамыған және бәсекеге ... ... ... ... үш ... ерекшеліктерін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді:
1. Жоғары дамыған қаржы саласы.
2. Технологиялардың ұдайы жетілдіріліп ... ... ... және ... технологиялық экономика.
3. Елде қуатты трансұлттық корпорациялардың болуы. Әлемдегі барынша
дамыған және бәсекеге ... ... тән ... ... сондай-ақ Қазақстанға тән басымдықтармен толықтырылуы ... ... ... ... ... мен ... ... басымдықтармен де. Біздің ойымызша, мұндай басымдықтардың ұлттық
экономиканың мынадай ... мен ... ... ... Нақты өндіріс салалары, олар қазіргі кезеңде елдің экономикалық
дамуы мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... Бұл ... екі ... басымдықты бөліп көрсетуге
болады: біріншіден, экспортталатын өнімді әлемдік нарықтарда өткізудің
әртараптандырылған арналарын ... ... ЛЭП және тағы ... етеін логистикалық инфрақұрылым және де, екіншіден, Еуропа мен
Азияның ... ... буын ... ... орасн зор
транзиттік әлеуетін іске асыруды қамтамасыз ететін көлік дәліздері.
3. Өндіруші салалар, ... ... ... ... ... немесе олигополиялык, деп сипаттауға болады,
айталық-сирек жерасты металдары, уран, хром және ... Бұл ... ... ... және болашақта жекеле ген өнім ... ... ... ... кабілетті ұлттық монополист
компаниялар кұруға дейін баратын мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... өндірістер,
олар Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін ұзақ ... (20-30 ... ... ... ... ... -
биотехнология, нанотехнология, ғарыштық өнеркәсіп, робототехника. Қазіргі
уақытта мұндай салалар жоқ, және де ... ... ... ... табысты нақ осы салаларды дамытуға бағыттаған жөн.
2.2. Қазақстан Республикасында бәсекелестік ортаны қалыптастырудағы
адам ... ... ... тұрақты қызметі қалыптасуы үшін бірінші кезекте
- ... ... ... ... және ... ... ... процесс. Бәсекелік орта қоғамдық өндірістің нақты тарихи әлеуметтік-
экономикалық құрылымы ретінде анықталуы мүмкін. Бұл дегеніміз субъект пен
объект ... ... ... ... ... ... тауар өндірісі заңымен тауар-ақша ... ... орта ... экономикамен бірге жалпы алғанда,
кездейсоқтық емес. Өзінің ... ол ... ... ... ... атқарады. Бұндай ортаның бұзылуы нарықтық экономикаға
маңызды қоғамдық өндіріс дамуының ерекше фазасы. Бізге белгілі кез ... ... және ... ... экономиканы қалыптастырмайды. Бірақ кез
келген нарықтық экономика тауар-ақша қатынасының жоғарғы деңгейде дамуынан
негіз алады.
Бәсекелік ортаның алдында ... ... ... ол ... ... өзара жеке мүдделерін жүзеге асыру процесінде,
осылай болмаған жағдайда кез ... ... ... ... ... болмаса да, тұтынушыларға өз талабын қою мүмкіндігі ... ... ... ... елімізде әлемде болмаған монополдық ерекше
шаруашылық түрі қалыптасты оның пайда болу себептері мынадай:
1. Нарықтық шаруашылық жағдайын жою, ... ... ... ... ... Тауар-ақша қатынастарын жинап қойды;
3. Бәсекені жойды;
4. Өндірістегі ұсақ мамандандыру мен қолданбалы шоғырландыру;
5. ... ... және ... ... ... және тағы ... экономика жан-жақты, бұнда тек өндіріс монополияланған емес,
сонымен қатар шаруашылық субъектілерінің өмір сүру ... да ... ... ... ... де және ... басқарушы. Мемлекеттік емес
экономикалық орта монополиялық ортаға байланыстырылған.
Нарықтық экономиканың әкімшілдік ... ... ... ... монополизм өз мазмұны бойынша нарықтық
экономикада таза монополия белгілерінің сипатының көшірмесі іспеттес.
Таза монополияда бейнеленетін ... ... ... ... мәні халық шаруашылығы салаларының олигополиясы,
экономикалық қатынастар формалары мен экономикалық негізді өзгертпей бәсеке
ортасының ... болу ... ... бәсеке болмаған жағдайда бәсекелік орта қалыптасуы кезең-
кезеңімен жүргізілуі ... ... ... ... ... ... бір ... нарығымен шикізат нарығында; өндірістік бағдарламаны ұзақ
мерзімдік несие беруде банкаралық ... ... ... ... орнату үшін сауда мекемелері арасында;
2. Пайда нормасы үшін салааралық бәсекенің қалыптасуы, ... ... ... ... ... ... ... үстемдіктің
қалыптасуы;
3. Отандық және шетелдік өндірушілер арасында тең ... ... ... ... бәсекенің қалыптасуы теңгенің нығаю
кезеңдерімен және нарықтық ... ... ... ... ... ... болу ... мен бәсекелік орта қалыптасу жағдайы
айырмашылығы ажырата білген жөн.
Бәсекенің пайда болуының ... ... ... ... саналады:
- өндіріс құрал-жабдығына өнім мен табысқа меншік;
- ресурстар мен ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігі;
- жекелеген өндірушілердің молдығы, ... өз ... ... ... формасы, қаржыландыру көзін, әдісін анықтау және
өндіруді, өткізуді басқару және т.б.).
Нарықтық бәсеке - экономикалық ерікті ... ... ... ... қатынастар жүйесі. Оның даму жағдайы аталғандардан
басқа пайда өсуіне ... ... ... салаларда
жаңа кәсіпорындардың қалыптасуын ынталандыру және т.б.
Басқа мемлекеттермен салыстырғанда Қазақстанда өнеркәсіпті дамытуға
барлық жағдайдың бар ... ... ... ... ... ... мен ... және интеллектуалды мамандардың жеткіліктілігі, жаңа
өндірістер құру үшін аймақтардың кеңдігі, географиялық жағынан орналасу
тиімділігі, ішкі және ... ... ... ... ... ... бәрі ... салаларын, соның ішінде ... ... ... жаңа ... ... Әрине, отандық
өнеркәсіптің қарқынды дамуына теріс әсер тигізер факторлар мен кедергілер
жоқ емес /12, ... ... ... ... ... ... кезеңдегі жекешелендіру мен мемлекет иелігінен алуда
жіберерілген қателіктер осы кезге ... ... ... әсерін беруде;
- кәсіпорындардағы табиғи және ... ... ... ... үлес ... 80 пайыз көлемінде болуы;
- жаңа техника мен технологияны, ... пен ... ... өндіріс шығындарының артуына әсерін тигізеді, соның ... ... ... ... ... ... ... шаралары және импорт алмастыру
саясатын тоқтаусыз және табанды түрде жүргізудің болмауы;
- өнеркәсіп кәсіпорындарының сыртқы және ішкі ... ... ... ... даму үшін өз ... ... сақтандыру, резервтік, даму ... құра ... ... ... арасындағы салааралық, салаішілік компаниялар
мен фирмалардың аздығы;
- өндірістік инфрақұрылымның ... ... ... ... ... ... ... инжинирингтік, маркетингтік,
консалтингтік құрылымдардың ұсақ түрдегі қызметтерден аса ... ішкі ... ... мен ... ... ... өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті ... ... және ... кешенге жатпайтын экономика
салаларында негізгі қорлардың тез тозуы.
Сондықтан да, Президенттің 2004 жылы 19 наурыздағы ... ... ... ... ... рөлі, бір жағынан, экономиканы
барынша ырықтандырып, оның ашықтығына қол жеткізуге, екінші ... ... ... және ... ... дамытуға жеке меншік секторды
тарту жөнінде белсене жұмыс ... деп ... деп атап ... ... ... кен ... өңдеу және электр энергиясын, ... су ... және бөлу ... ... Осы топтама бойынша талдау
жасасақ, 2002 жылы ... ... ... ... ... - кен өндіру өнеркәсібі, 43,3 пайызын - ... ... ... ... ... газ бен су өндіру және бөлу алатынын көрсетті.
Экономикалық қызмет түрлері 2002 жылы 1999 ... ... ... - 2 есе, кен ... өнеркәсібінде - 5,7 есе, ... - 2,27 есе, ал ... ... газ бен су өндіру және
бөлуде - 1,23 есеге артқан. Ал биылғы жылы 2004 ... ... ... ... қолданыстағы бағамен 1615,1 млрд.
Теңгенің өнімі өндірілді, бұл 2003 ... осы ... ... ... ... /10, ... ... кешенін дамытудың ұзақ мерзімдік стратегиясы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2002 ... 9 ... ... ... оның ... даму ... мен экономикаға қажетті салаларын көтеру
жолдары анықталды. Отандық ірі машина ... ... ... мүмкіндігіне
қарай жұмыс істеумен шектеліп, қуаттарын барынша толық қолдана ... ... ... ... ... ... өз профилінен айрылып келеді.
Дегенмен, экономикадағы соңғы жылдары қалыптасқан өсу үрдісі кейбір
кәсіпорындардың ... бас ... оң ... ... ... ... ААҚ ... бойынша 2002 жылы мұнай өндірушілерді машина
жасау өнімдерімен жабдықтау 26 млн. АҚШ долларын ... ... ... ... машина жасау кешенінің үлесіне, статистика мәліметтері
бойынша, өнеркәсіптік өнімінің 3 пайызы, өнеркәсіптік ... - ... ... ... - 0,86 пайызы келеді екен. Мұның өзі бұл
саланың перспективасы ... ... ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсібінде 670,7 млрд.
теңгенің өнімі өндіріліп, ол ... ... ... ... 7,9 пайызға
жоғары, ал соның ішінде машина жасау 30,2 пайызға өскен.
Еліміздегі ... ... ... ... ... бар жоғы 7 пайыз.
Өйткені, экономикаға құйылған ... 75 ... ... саласына
тиесілі болып отыр, яғни өңдеу өнеркәсібіне қарағанда 4 есе ... ... ... ... өнімдерінің экспорттық және
импорттық құрылымын көре аламыз. Яғни, өнеркәсіптің негізгі дамуы ... ... ... ... ... ... ... көріп
отырғанымыздай, 1998-2003 жылдар арасында ... ... ... ... 65 ... ... өссе, ал өңдеу өнеркәсібінің үлесі бар
болғаны 7-8 пайызды құрап отыр /14, 72/.
Сонымен, бүгінгі ... ... ... бірі ... ... ... ... кіру алдындағы дайындық жұмыстары өнеркәсіп
салаларына жаңа ... ... ... отыр. Ол сыртқы және ішкі
нарықтарда бәсекеге төтеп бере ... ... ... деңгейін
көтеру болып табылады. Мұны Оңтүстік Корея, Сингапур, ... ... ... ... нарықта дәлелдеп шықты. Яғни, тауар саясатын
дайындауда кез ... ... ... ... ... көтеруі тиіс, сөйтіп инновациялық мәні бар тауар ... ... мен ... ... алуы ... ... қаржыландыру бюджеттен бөлінген ... Даму ... ... іске ... ... ол қаражаттарды
бастапқы мақсатына қарай тиімді пайдалану, ысырапқа жол бермеу, субъективті
факторлардың орын алмауын қадағалауды ... ... ғана ... жетуге болады.
Қазіргі таңда тағы бір маңызды мәселелер қатарына өнеркәсіпте ... ... ... ... ... ... ... құрылымын жетілдіре түсу болып саналады /12, 120/.
Сонымен бірге, өнеркәсіптің индустриялық деңгейін көтеру үшін:
- өнеркәсіп ... ... ... ... ... дамыған елдердің компанияларының стратегиялық альянстарына
кіруге талпыныс жасау;
- ғылыми-өндірістік ресурстарды шоғырландыру арқылы шағын ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... парктер, шағын
бизнес инкубаторларын, технополистер мен аймақтық бірлестіктер құру;
- әртүрлі субъектілер арасындағы қауымдастықты ... ... ... ... жаңарту үшін несие жүйесін және
лизингтік ... ... ... Сауда Ұйымына кіру үшін өнеркәсіптің жоспарын ... ... ... ішкі және ... нарықтағы қатаң бәсекелестік күреске
басымдылық көрсетуге бейім ірі өнеркәсіп ... ... ... ойлаймыз /12, 125/.
Қорытындылай келе, отандық өнеркәсіпті дамыту шараларына нарықтық
тетіктерді тиімді ... ... ... ... пайдалану,
экологиялық проблемаларды шешу, өндірістік құрылымды дамыту, өнеркәсіп
салаларының құрылымын жетілдіру, ... ... ... сапалы тауар
өндіру мүмкіндігі бар өңдеу салаларына қолдау ... ... мәні зор және ... перспективасы жоғары ... және тағы ... ... іске асыру алдағы экономикасы тұрақты
дамыған, индустриялы және бәсекеге қабілетіміз жоғары ел ... ... ... ... ... ... беру прогресінің үрдістері және білім
саласындағы адам дамуы принциптерін іске асыру
ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... жайды.
Алғашқыда оған жанама құбылыс, ғылыми-техникалық революцияның «әлеуметтік
салдарларының» бірі ретінде қарап келді. ... тек ... және ... ... ғана емес,сонымен бірге әлеуметтік мәртебелерді бөлуде
де шешуші факторға айналды.
Білім беру революциясындағы бірінші көрініс ... ... ... Осы прогрессивті үрдіс жаңа индустриялық, және
белгілі бір дәрежеде, дамушы елдерді қамтыды.
Анағұрлым дамыған мемлекеттерде жоғары ... ... ... ... ... жалпыға бірдей мүмкіндікке дейін өсіру ... ... ... ... қоғамдық сана мен мемлекет саясатына, нағыз
революциялық принципті енгізуді ... ... ... даярлаудың
ғана емес, сонымен бірге ол қоғамның жалпы парасаттылық, технологиялық және
мәдени деңгейін арттырудың, ... ... және ... демеудің, тұрмыстың осы заманғы стилін (қалпын) қалыптастырудың
құралы. ... ... ... қатаң қызықтаусыз білімді
дамыту мүмкіндігі туралы тұжырым жасалады.
Үздіксіз білімнің мәні-ғылыми-техникалық революция ... тез ... ... ... ... ... көтеруде емес
(нақ осындай көзқарас кеңестік және кеңестен кейінгі ... ... ... білім революциясы, бұрын құлаш жайған ғылыми-техникалық
революция сияқты түрлі елдер мен ... тым ... ... Ол ... ... елдердің арасындағы алшақтықты одан сайын ұлғайта түсті. Егер
дамыған елдерде жоғары білімнің ... ... мен ... ... ... ... ал дамушы елдердің көпшілігінде жалпыға бірдей
сауаттылық жөніндегі мәселе күн тәртібінен әлі түскен жоқ.
Халықаралық қоғамдастық ... адам ... ... ... ету ... осы проблемаларды шешу стратегиясын жасады. Ол-
«Баршаға бірдей білім» стратегиясы. Оның ... ... БҰҰ 1990 ... ... ... ... Конференция баршаға
бірдей білім туралы Дүниежүзілік декларация қабылдады, декларация, адам
құқықтарының Жалпыға бірдей ... мен бала ... ... ... ... ... ... кез келген бала, жасөспірім
және ересек адам осы ұғымның ең жоғары және ... ... ... ... ... ... білім алуға құқылы, яғни ол
танып-білуді, әрекет жасауды, өзгелермен бірге өмір ... және ... ... ... ... ... ... құқылы. Бұл тақырыпта әр
адамның мүмкіндіктерін ашу мен ... ... ... ... ... ... қозғалып отыр, оның мақсаты адамдардың жеке
тұрмыстарын жақсартуға және өз қоғамдарын жаңартуға қолдарын ... ... ... 2003 ... сәуір айында өткен Дүниежүзілік
форумда баршаға ... ... ... іске ... онжылдықтың
қорытындылары жасалды. Декар форумы адам дамуының аса ... ... ... берілетін екпінді одан сайын күшейте түсті. Форумның «Іс-
әрекеттің Декардың шеңберлері.
Баршаға бірдей білім: біздің ... ... ... ... адам ... ... бірі екендігі атап
көрсетіледі. Ол орнықты дамудың, бейбітшілік пен ел ... ... ... арасындағы қатынастардың кілті болып табылады және осы ... ... ... және ХХІ ... экономикасына белсенді қатысу үшін
қажетті құрал болып қызмет жасайды, олар ... ... ... ... бірдей білім стратегиясын одан әрі ілгері
жылжытудың 6 мақсатын ... Жас ... ... ... мен ... ... ... ең осал
және үлестен құр қалған балалар жөніндегі ... ... ... ... 2015 ... қарай барлық балалар, әсіресі қыз балалар, берекесіз
отбасылар мен ... ... ... ... тегін және міндетті
жоғары сапалы бастауыш білімді емін-еркін алулары үшін жағдай жасау;
3. Жас және ересек адамдардың ... алу ... ... ... және тұрмыстық машықтарға қол жеткізудің бірдей мүмкіндігі
негізінде қанағаттандырылуын қамтамасыз ету;
4. 2015 жылға қарай ересектердің, ... ... ... 50%-ға ... және барынша бірдей базалық және үздіксіз білім алу
мүмкіндігін беру;
5. 2005 жылы ... және орта ... ... ... ... ... ... 2015 жылға қарай білім саласында жыныстар теңдігіне
қол жеткізу болып отыр, бұл орайда қыз ... ... ... ... ... және тең ... беру мен олардың жақсы сабақ үлгерімдері
үшін жағдай жасауға ... ... ... Білімнің барлық аспектілерінде оның сапасын көтеру және барлығы үшін
жақсы үлгерімді ... ету, бұл ... ... ... және баға ... нәтижелеріне әркімнің қол жеткізуі, әсіресе сауаттылыққа, ... ... ... машықтарына қатыстылары ескерілуі тиіс [8, 351б].
Джомтьен және Декар форумдарының базалық ... ... ... 1998 жылы 5-9 ... ... ... ... жоғары білім
жөніндегі Дүниежүзілік конференцияның идеяларымен және нұсқауларымен
органикалық толықтырылады. Конференция ... ... ... жоғары
білім алу мүмкіндігін қамтамасыз етуді және жоғары білім алудағы бірдей
мүмкіндіктерді білім саясатының жетекші бағытын ... ... Ол ... ... әлеміне» (World of Work) бейімделмеуі, ал өзара іс-қимыл
жасауы тиіс екендігін тікелей ... ... ... білім қызметтерін тек жұмыс ... ... ... ... ... ... шықты. Осыған байланысты
Париж конференциясы ... ... ... ... және ... ... үлкен алаңдаушылық білдірді.
Халықаралық қоғамдастық ең алдымен БҰҰ мен оның ... ... ... аса ... ... ретіндегі білім дамуының стратегиясы білім
беруді барлық деңгейлерде жетілдіруді жүзеге ... ... және ... мүдделер бойынша оқу жүйелеріне реформалар жүргізуге барлық
елдерге көмектеседі.
Елдегі ... ... ... ... ... бар, олар-
деңгейлік, ұйымдық (ішкі ұйымдық пен ... ... ... ... ... ... әр елдегі білім жүйесін ұлттық үлгі деп ... ... және ... ... ол қазіргі заманғы
көзқарастар тұрғысынан, соның ішінде адам дамуының тұжырымдамасы тұрғысынан
адам өмірінің үлкен ... ... ... Осыған байланысты, оның көп
деңгейлік құрылымы бар.
ХХ ғасырдың орта ... ... ... ... ... туралы қайсыбір
ортақ «халықаралық» ұғым орын алды, ал түрлі мемлекеттер өздерінің ... ... ... ... ... экономикалық, ғылыми және мәдени
интеграциялардың кеңею және тереңдеуіне, планетаралық ақпараттық кеңістік
құруға қарай, ал ең ... ... беру мен кадр ... жалпыға
бірдей және жүйелі практикаға байланысты білім деңгейлерінің халықаралық
жіктелімін әзірлеудің қажеттілігі туындады.
ЮНЕСКО ... 1995 жылы ... ... ... жөніндегі
Халықаралық конференция білімнің бірінші Халықаралық стандарттық жіктелімін
(БХСЖ) бекітті. Алайда, осы жіктелім ХХ ... ... ... ... ... революциясының қызу үдерістеріне ілесе алмады, ең алдымен
білімді саралауға, яғни халықтық түрлі топтары мен ... ... ... ең жақсы жағдайлар жасаған сан алуан нысандардың пайда болуына ілесуге
шамасы келмеді. Сондықтан 1999 жылғы қарашада ЮНЕСКО Бас ... ... ... ... ... ... ... оқыту бағдарламалары бой
көтереді. Олар басты екі бағыт ... ... ... және ... саласы. БХСЖ-ға енгізілген едәуір күрделі және түрлі
көрсеткіштердің ... ... ... ... ұғымына неғұрлым анық және ықшам қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... мен критерийлерді енгіздік, бірақ олар білім беру сатысының
мәні мен ... ... ... ... ... ... салаларын қамтиды:
• мұғалімдер даярлау және педагогикалық ғылым;
• гуманитарлық ғылымдар мен өнер;
• әлеуметтік ғылымдар, бизнес және құқық;
• жаратылыс ... ... ... ауыл ... ... ... және әлеуметтік қамсыздандыру;
• сервис.
Негізгі немесе базалық білім жүйелері келесі негіздер бойынша жіктеліне
алады:
... ... ... ... мен ... ... және ... әкімшіліктер
ролінің арақатынасы;
• ақылы және тегін білім алудің пропорциясы;
• элитарлық пен бұқаралықтың арақатынасы;
• жоғары білімнің құрылымы мен ... ... пен ... пропорциясы.
Осы белгілер бойынша білімнің екі жүйесін бөлуге болады-американдық
(оған жапондық жүйе ... және ... ... мен ... мемлекеттендіруді ескергенде оның бір түрі кеңестік ... ... ... жүйе білімді қаржыландырудағы мемлекеттің елеулі ролімен
өзгешеленеді, бірақ жеке бизнес те сондай-ақ ... ... ... ... органдардың қарамағында болады, ал жеке ... ... оқу ... ... ... ... сандық паритет
орын алады. Білімді жалпы қаржыландыруда жергілікті қаражат көздері ұлттық
қаржыландырудан басым ... ... Орта ... ... ... ал ... көбіне ақылы, бірақ студенттерге білім қызметтеріне көмек көрсететін
тармақталған жүйе бар.
Элитарлық (дегдарлық) және жай ... ... ... ... үлкен алшақтық бар. Білім мазмұнын белгілеуде дербестік дәрежесі
өте ... ... ... оған ... араласпайды.
Еуропалық жүйеде-мемлекеттік және тегін білім алу басым. Терең тарихи
тамырлары бар университеттер автономиясы жұмыс ... ... ... ... мазмұнындағы орталықтандыру деңгейі американдық жүйемен
салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Оқу ... ... ... ролі жоғары, ал АҚШ-та осы міндеттер көбіне қамқоршылар кеңесіне
жүктеледі. ... ... ... ... ... ... деңгейі
анағұрлым жоғары.
Қазіргі уақытта жапондық жұмыс күшінің деңгейі біліктіліктің ең ... ... ... ... ... ... ... оқыту маман саясатының стратегиясы және мақсаты ретінде басқа
елдермен салыстырғанда ерте мойындалып, жолға қойылды. ... ... ... ... процесінің құрамдас бөлігі. Әрбір жұмысшы ... ... 8 ... ... ... 4 сағаты жұмыс уақыты және 4 сағаты
жұмысшының өз уақыты есебінен. Осы мақсатта тікелей кәсіпорындарда курстар,
семинар, оқу ... ... ... ... Зерттеушілердің
есептеулері бойынша, бір ... ... ... ... ... ... ... 3-4 есеге артық. [15,170-185б]
Жапония компаниясындағы кәсіптік ... ... ... «икемді
жұмысшы» компаниясы. Оның мақсаты-адамды кем дегенде екі есе немесе ... ... ... және ... одан соң өмір бойы ... ... ... жапон фирмалары арнайы адам капиталының
қорлануына жағдай жасайды.
Үздіксіз оқыту барысында ... ... және ... ... ... ... әсерді ұлғайтады. Американдық фирмалар
тәжірбиесі бойынша, білім беруге салынған ... 35 мың ... 1 ... ... ... Оның үстіне, жұмысшыны қайта дайындау оны ... ... ... ... ... «Дженерал электрик»
компаниясының ... ... бір ... ... ... ... табу және ... қабылдаудан үш есеге арзан. Білікті жұмысшыны
оқытуға АҚШ-та жылына 12,5 мың доллар ... ... ... ... бір ... 10 мың ... құрайды. [15,170-185б]
Швейцарияда фирмаларының да біліктілікті көтеру ... ... ... оқу ... ... осы бағдарламаны
университеттік дайындықтың өндірістегі аяқталуы және қызметтегі өсудің
базасы ретінде ... Ал ... ... ... ... компанияларды дайындығы жоғары мамандармен қамтамасыз ететін
қаржы салымдары ретінде бағаланады.
Францияда кәсіпорындар жұмысшының кәсіптік ... ... ... бір ... бөлуге міндетті. Жыл сайын Францияда фирма есебінен
жалдамалы жұмысшылардың 30 пайызы кәсіптік оқыту курстарымен қамтылады, ... ... ғана өз ... ... ... [10, ... беру қызметі рыногындағы келесі жиынтық тұтынушы мемлекет білім
беру қызметі өндірісінде микро және макро деңгейлерде қатысады. Мемлекеттің
экономикаға ... және ... ... полифункционалды араласуы қазіргі
экономикалық дамудағы объективті қажеттілік болып ... ... беру ... ... ... ... білім беру сферасындағы және
еңбек рыногындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... беру ... орта және ұзақ мерзімде ... ... және ... алғы ... мен ... ... ... жүзеге асырады. Мемлекет, біріншіден, білім беру қызметі рыногы
тұлғаларының экономикалық ... ... ... ... және олардың орындалуын бақылайды; екіншіден, ЖІӨ-ді қайта бөлу
қызметін атқарады; үшіншіден, ... ... ... ... ... төртіншіден, білім беру сферасы тұрғысында стратегиялық
шешімдер қабылдайды және білім беру ... ... ... беру ... салық саясаты, трансферттер және несие ... ... ... алтыншыдан, оқу орындарын басқаруға нақты шешімдер қабылдайды:
лицензия, аттестация, ... ... ... ... сертификаттау
мәселесін шешеді. Қорыта ... ... заң ... ... ... ... ... асырады.
Ромердің, Р.Лукастың және басқа да ... ... ... ... үлгілері көбіне адам капиталы ... Адам ... ... бұл теорияларда білім беру
саласындағы іс-әрекеттің ... ... ... ... пікірінше,
бұл сала технологиялық өркендеуді қамтамасыз етеді, өйткені, ... ... адам ... ... ... экономиканың жаңа
идеяларды өндіру қабілеттерін және ғылым ... ... ... ... ... осы және ... теорияларда білім
берудің экономикалық ... ... ... ... адам ... ... элементі-білім беру экономикалық
өсудің, әлеуметтік ... және ... ... ... ... экономикалық ресурстарды қажет етеді. Оның үстіне, білім
беруді өндіруде «рынок шарасыздығының» орын алуы да мемлекеттің білім ... ... ... анықтайды. Сондай-ақ, мемлекеттің ... ... ... осы ... адам ... бірі екендігімен
анықталады.
Кез-келген рационалды тұлға сияқты мемлекет те шекті ... ... ... ... шығындары мемлекеттік бюджеттен тікелей
аударымдар (сыртқы шығындар) және индивидтердің білім алу ... ... ... ... ЖҰӨ ... ... түріндегі ішкі жасырын
шығындардан тұрады. Яғни, жоғары білімді мамандардың жұмыссыз ... ... ... ... өз ... ... ... арқылы
қайтарып алады.
АҚШ-та 55%-ға жуық жоғары оқу орындары мемлекеттік болып ... ең ... – жеке ... ... оқу ... ... Штаттар қазір
заңды түрде мақтан тұтатын алғашқы ... ... ... ... ... ал анағұрым арзан ақымен оқытатын
мемлекеттік ... оқу ... ... ... жоғары білім алу
мүмкіндігін арттыру үшін ашқан. Американдық білім ... олар ... ... осындай қызметтерді атқарып келеді – олар «қолдау көрсететін
жоғары оқу ... ... ... ... университеттер – жеке меншікте. Бірақ ең
озықтары, ең беделділері, ең ...... ... ... жайт, мемлекеттік университеттерде оқуға төленетін ... ... ... ... ... ... арттыру және бәсекені дамыту болашағы
Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа кезекті Жолдауы ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
заман талабына сай ата-бабамыздан қалған бәсекеге қабілеттілік мұрасы бізде
аз, тіпті жоқ десек те жаңылыспаспыз. Ал енді ... ... ... ... ... қабілеттілік, оны арттыру ... ... ... ... ... ұрпақтар осыған еңбегін ... де ... ... жаңа ... ...... Сингапур, Малайзия, Тайланд небәрі 20-30 жыл ... ... ... ... ... ... ... көтере білді.
Қытай елінің осы саладағы іс-қимылы қол жеткізген табыстары ... ... ... ... ... ... ... деңгейде Ресейде де күн тәртібіне қойылып, оны қажет ... ... ... ... айналдыру туралы пікірлер осы елде жиі айтылып
жүр. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... бір-бірімен бәсекелестігі күшейді, одан әрі ... ... ... ... да, ... ... экономикасының тиімділігі, әлеуметтік
жағдайының дұрыстығы оның ... ... ... ... ... соңғы он шақты жылдың ішінде бәсекеге қабілеттіліктің ... ... мен ... ... ... ... жасаған Гарвард бизнес мектебінің профессор
М.Портер ұлттық мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігіне ерекше көп көңіл
бөледі, ... осы ... әр ... ... ... ... Ол
төрт факторды анықтайды:
біріншіден, әр елдің ішкі ... ... ... деңгейі;
екіншіден, мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігі, яғни мемлекет
жүргізіп отырған саясаттың сол елдің бәсекеге ... ... ... ... ... айтқанда ел ішіндегі
кәсіпорында іс-қимылының жаңашылдығы, ... ... ... бейімділігі
мен жауапкершілігі;
төртіншіден, инфрақұрылым немесе елдегі қолданылып ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... бизнестің жоғары талабына сәйкестігі.
Айтып отырғанымыздай, мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі өте күрделі
құбылыс. Ол әр елдің қай салада ... ... тән ... проблемаларын
шешу деңгейімен анықталады.
Жоғарыда көрсетілген факторлар негізінде соңғы 15-20 жыл ... ... ... әлем ... бәсекеге қабілеттілігінің
рейтингін жариялай бастады. Халықаралық менеджмент ... ... 2003 ... ақпаратына сәйкес, халқы 20 миллионнан асатын ... ... ... қабілеттілігі ең жоғары ел Америка Құрама ... ... - ... ... - Малайзия, Қытай - 12, ... ... ... 20 ... кем елдер ішінде рейтингі ең жоғары ел ... одан ... - ... ... - Дания. Ерекше айта кететін
жағдай небәрі 8-10 жыл ішінде 15-ші ... ... ... ... ... ... ... социалистік әлем құрамында болған мемлекеттерден қазір
Эстония мен ... ... ... ... озық ... ... ... Өкінішке орай, Қазақстан бәсекеге қабілеттілігі тұрғысынан
халықаралық сараптаушы ұйымдардың ... тыс ... ... Дегенмен, осы
бағытта бізде істеліп ... ... ... ал ... ... тұрған
проблемалар одан да көп.
Президент Н.Ә.Назарбаев өзінің Жолдауында индустрияны ... ... ... ... ... атап өтті /2/. Кластерлік үлгі
(модель) ... ... ... ... ... оны ... дамытуға қолданып отырған көптеген елдердің озық тәжірибесі.
Кластер – бәсекеге ... ... және оған ... ... жасау және оларды бір-біріне сәйкес үйлестіру әдісі. Ал енді
шетелдік тәжірибеге ... соң, ... ... ... ... отырған
университеттер мен ғылыми орталықтар. Президенттің ... ... ... дамытудың, әсіресе оны инновациялық
тұрғыдан дамытудың кластерлік үлгісі ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Осындай үлгі біздегі өндірістің,
әсіресе ... ... ... және ... ... ауыл ... ... салаларына да сұранып тұр.
Макроэкономикалық даму және оның ... ... ... ... ... ... ... деңгейде екенін
қалай анықтауға болады? Жоғарыда аталған америка ғалымы М.Портер ұлттық
экономикалардың ... ... ... ... төрт ... ... - факторлар арқылы жететін саты;
екіншісі - инвестициялық ... ... ... ... - инновация негізінде жететін саты;
төртіншісі - жан-жақты даму, соның арқасындағы ... ... ... тек ... сатының сипатын қарап көрейік.
М.Портердің айтуынша бірінші сатыда әр мемлекет өзінің табиғи ... ... ... ... ... ... кен өндіруші салалар мен ауыл
шаруашылығын дамытады. ... ... осы ... ... ... ал ... техниканы, технологияны, өндіріс жабдықтарын шет
елдерден сатып алады.
Осы күнге дейін жалғасып келе жатқан, ... 83 ... ... ... қайта ұйымдастырылған монополиясыздандыру саясаты
нарықтың монополиялану дәрежесін төмендетуге бағытталған болатын. Жасанды
жолмен ... ... ...... ... ... ... топтана түсуін шектеу ғана емес, ең алдымен мемлекеттік ұйымдық
басқару монополизмін жою, әлсірету еді. Қайта ұйымдастыру ... ... ... ... ... өзара бәсекеге түскен шаруашылық
жүргізуші субъектілер ретінде нарыққа енуге мүмкіндік ... ... ... Нан өнімдері (“Астық” мемлекеттік акционерлік компаниясы),
тамақ өнімдері (“Тағам” акционерлік қоғамы), медициналық ... ... ... холдинг компаниясы) жүйелерін және
“Құрылыс материалдары”, “Мұнай ... ... ... осы ... мен ... бәсеке нарығын
дамытуға әкелді.
Қазақстан дамыған сайын еліміздің басқа ... ... ... да дами ... Сондықтан қазіргі таңда Қазақстан
Республикасының ДСҰ-на кіру ... әлі де ... ... ... кіру аясында Қазақстанның барлық салаларын талдап, дайындық
деңгейлері туралы ... ... сан ... ... ... жиі ... жүр. Ұлттық экономикамыздың негізгі
салаларының бірі аграрлық сектор болып табылатындықтан, оған ... ... ... ... ... ... ... қызмет еткенімен, бұл сала ДСҰ-
на кіруге дайын емес деп айтуға болады. Қазақстанның ... ... ... ... 5 ... ... ... байқағанымыздай, елімізде егістіктің 1 га шаққандағы мемлекеттің
көмегі 7 АҚШ ... ... ... ал ... - 83, АҚШ-та - 107,
Финляндияда - 500, Швейцарияда - 4214. ... ... ... ... ... ... ... елдермен салыстырғанда едәуір төмен. Ал ДСҰ-на мүше болған жағдайда
бұл көмектің көлемі күрт ... ... ... да ... Сондықтан,
аграрлық сектордың өнімдері шетелдің қатаң бәсекесіне төтеп бере алатындай
деңгейге жеткізетін бірқатар шаралар ... ... кіру ... ... көлеміне кері әсерін тигізеді,
себебі ДСҰ-на мүшелік еркін сауда саясатының аясында өзге елдердің ... да ... ... кірген жағдайда отандық ауылшаруашылық
кәсіпорындары өнімдерінің басым ... ... әрі ... ... ішкі нарықтағы өз үлестерін тез төмендетіп алады. Бұған мысал
ретінде ... ... ... ет ... ... құны
Қазақстандағымен салыстырғанда 2 есе арзандығын алуға болады. Қазіргі таңда
әзірге Қазақстан ДСҰ-на мүше болмағандықтан, Қытайдан келетін ет ... ... ... ... қолдана алады.
ДСҰ-на Қазақстан жеткілікті деңгейде дайындықсыз кіретін болса, үкімет
тарапынан ауылшаруашылықты ішкі ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігіне қауіп төнеді ... ... ... ... ... ... ... байланысты проблемалармен беттеседі.
Сонымен қатар, ДСҰ-на кіру ... ... ... ... ... ... шығаруымыз керек. ДСҰ-ның кейбір
келісім-шарттары және ұлттық экономикамыздың ашықтығы отандық өндірушілерге
бірқатар бағыттарда әлемдік нарықта ... ... ... ықпалын
тигізеді.
ДСҰ-на тез кіру керек деген ұстанымды қолдайтын ғалымдар ұлттық
экономикамызға инвестициялық ... ... деп ... ... ... ... реттейтін заңнамалық ... ... ... ... ... ... Келісім болып табылады. Бұл келісім ДСҰ нормасына ... ... ... ... анықтайды. Олардың қатарында:
- шетелдік қатысуы бар ... ... ... ... белгілі бір көлемін әлде құнын нақты қолдану немесе сатып
алудың ... ... ... ... ... ... алуды жергілікті өнімнің
көлемі елде құнымен байланыстыру ... ... ... ... кәсіпорын шотындағы валюталық
түсімдердің көлеміне байланыстыра отырып, өндіріс мақсатына арналған ... яғни ... ... ... ... ... көлемде немесе кәсіпорын өнімдері өндірісіндегі үлесіне
сай экспорт көлемін шектеу талабы.
Қазақстан мен дүниежүзі ... ... ... ... ... ... экономикасында қазірше шикізат секторы істейді,
әлі дайын азық өндірісі ... ... Бұл ... ... ал ... ... сыртқы сауда айналымының көтеріңкі болуы, экспорт пен азықтың
импорттағы өтетін үлкен үлесі бар минерал шикізаты.
Республиканың ... ... мен ... кіру, ауылшаруашылық
құжаттары, саудадағы техникалық барьерлер, санитарлық және ... ... ... пен ... меншік тауарлары талқылаулар
келісімге келді.
Қазіргі ... ... ... импортты ауыстыру бағдарламасын іске
асыруға аталған келісім тосқауыл болатыны айқын. Қазақстан ДСҰ-на ... ... ... ... ... ... ауыстыру
бағдарламасы аясында да ел ... ... ... ... бөлігін үйлестіруге талап ете алмайды. Осыған орай, Қазақстан
ДСҰ-на кіргеннен кейін, ... ... ... ... ... ... ... кірген жағдайдағы мүмкін жағымды салдары ретінде келесілерді
атап өтуге болады:
- сыртқы сауданың дамуына ... ... ... ... сай бейімделуі;
- кейбір қазақстандық экспортерларға жаңа нарықтың ашылуы;
- импорттық тарифтің төмендеуі салдарынан ... ... ... ... ... арзандауы;
- тауарлық өнімдер мен қызметтерге халықаралық стандарттардың енуі;
- сыртқы сауда ... ... ... ... ... яғни төлем балансының тұрақталуы;
- мемлекет инвестициялық рейтингісінің жақсаруы;
- тиімділігі төмен өндірістердің жойылуы;
- ішкі нарықтағы тауарлар мен ... сан ... ... де, ... ... қол жеткізуге мүмкіндік беретін ДСҰ-на
кіруінің пайдасы ДСҰ-ның ... ... өз ... ... ... ... болып, еліміз бәсекеге қабілетті тауарлар шығарса ғана,
ұзақ мерзімді перспективада байқалады.
Ұйымға кіру ... ... мен ... бір ... жол ашуымен
қатар, бұндай ағымдарды қадағалайтын ұлттық реттеулерге шектеу қоюды
көздейтін ... ... ... ... ... ... кірудің
төмендегідей жағымсыз салдары туындайды:
- бірқатар салалардағы өндірістің төмендеуіне әкелетін ішкі нарықтағы
шетелдік тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... және төлем балансының нашарлауы;
- қымбаттаған энергоресурстардың ішкі ... ... ... дамуына жағымсыз әсерін тигізуімен қатар, инфляцияның өсуіне ықпал
жасайды;
- импорттың көбеюі және агроөнеркәсіп кешеніндегі кейбір ... ... ... ... даму жағдайларының нашарлауы;
- эксопрттық баждардың азаюы, ... ... бар ... ... ... бақылауының төмендеуіне әкеледі;
- Қазақстанның аумағындағы шетел кәсіпорындары қызметтерін мемлекет
тарапынан бақылаудың ... ТМД ... ... ЕврАзЭҚ шеңберіндегі экономикалық интеграцияның
нашарларуы.
Жоғарыда аталғандарды қорыта келе, ДСҰ-на кіргеннен ... ... ... ... ... ... теріс болғанымен,
ұзақ мерзімді перспективада жағымды сипатқа ие болатын оң балансы болады.
Жаһандану жағдайында нарықтық экономиканың даму ... ... ... ... сапалы астық өнімін экспортқа шығару осы
саладағы ... ... ... ... ... артықшылықтарын одан әрі ... ... ... нақты қадамдар жасау қажет:
- ауылшаруашылығы инфрақұрылымын дамыту;
- Қазақстан ... ... ... рыноктарна отандық
өнімді жткізуші ретіндегі ұстанымын нығайту;
- АӨК-нің өніміне халықаралық стандарттардың ... сай ... ... ... және ... ... ... құндылықтар мен жетістіктерді дамытудың
негізгі ... ... ... ... рынокта қызмет етуші фирмалар мен
кәсіпорындар қоғамның әртүрлі сұранысына бейімделіп, тиімді инвестицияларды
орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық ... ... ... ... шығындарды азайта отырып, сапалы өнімдер шығарудың көлемін
арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбір кәсіпкердің бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... экономиканың бәсекеге
қабілеттілігін арттырады.
Бүгінде Қазақстан ұлттық ... ... ... ... ... ... ... керек:
- индустрияны кластерлік тұрғыдан дамыту;
- шағын бизнесті дамыту және оның ... ... ... 60 ... ... ... бұл ... 30 пайыз);
- еліміздегі білім беру жүйесін дамыту, ... озық ... ... мамандар дайындауды дүниежүзілік стандарттарға жеткізу;
- шетелдік инвестицияларды өнеркәсіптің өңдеуші ... ... ... инновациялық күштерді қалыптастыру және нығайту;
- мемлекеттік мекемелердің қызметін индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ... өнімдердің халықаралық рыноктарда бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін әлемдік стандарттар мен сертификаттарға көшу;
- ... ... ... ... көрсету, шағын
инновациялық бизнесті ынталандыру.
Бүгінде Қазақстан экономикасы әлемдік ... орны ... ... шикізат бағытындағы дамушы елдер қатарында. Әлемдік тәжірибе
көрсеткеніндей, әлемде шикізат экспорттаушы ... даму ... ... ... ... ... тән экономика болып табылады. Ал Елбасымыз халыққа
Жолдауында “мемлекетіміз әлем ... ... ... ... ... ... деп атап көрсетті. Сондықтан, еліміз алдыңғы қатарлы дамыған
елдер қатыран қосылуы үшін тұрақсыз экономикалық ... ... ... қол ... ... заманғы жоғары дамыған ғылыми-техникалық
экономикаға өтуді қажет етеді. Оның алғашқы қадамдары ... ... ... яғни ... ... ... ғылыми-техникалық
шикізат бағытына өтуі үшін ... ... ... индустриялық-
инновациялық даму стратегиясын” қабылдап, оны іске асыруда. Бұл ... ... ... ... оң нәтиже бере бастады.
Қорыта келгенде, бәсекені реттеу принципі еліміздің алда тұрған өзекті
мәселесі. Мысалы, бірнеше жылдың ішінде Қазақстанда антимонополиялық ... ене ... Олар таза ... ... ... ... ... ие болмас үшін ұйымдастырылды. Өйткені, олар
рынокта жоғары баға және ... ... ... ... ие ... Ал
бұл мемлекеттің ішкі жағдайын тұрақсыздыққа әкеліп соқтырады. Шаруашылық
жүргізудің монополистік формасы ... ... ... өте ... бүгінгі жағдайда, монополияның ... ... ... туралы толық ақпараты болады.
Екіншіден, монополия жарнама арқылы тұтынушылардың ... ... әсер ... ... ірі ... ... ... түседі.
Үшіншіден, монополия өзінің саясаи және ... ... ... ... ... ... ... контрагенттердің компанияларына) елеулі ықпал етеді. Осы жағдайлар,
әдетте, бәсеке процесіндегі қауіпті ... және ... ... қамтамасыз етеді. Бәсекелестікті дамыту ... ... онда ... ... ... әрі ... дамытуына барлық
мүмкіндігі бар. Қазіргі кезде елімізде шикізат қоры жеткілікті ... ... ... оны ... ... ... дамуының әлі төменгі
дәрежеде болуы оған ықпалын ... ... ... ... ... өзінің “Бәсекеге қабілетті Қазақстан, бәсекеге қабілетті
экономика, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... салаларға орналастыратын болсақ, сапалы,
бәсекеге жарамды ... ... ... оны ... яғни ... ... болсақ, онда еліміз дамыған елдер қатарына қосылады ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. «Бәсекеге қабілетті Қазақстан, бәсекеге қабілетті
экономика, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... 2004 жыл 19 ... Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі //ҚР-ның
2015жылға дейінгі білім беруді ... ... ... ... №1, 2004, 5-19б.
3. 2003-2015 жылдарға арналған «Индустриалдық-инновациялық даму
стратегиясы». Астана, 2003 жыл.
4. ... К.Н., ... С.К., ... А.Н. ... ... ... Алматы, Қазақ Университеті, 1998, 59с.;
5. Мухамаджанова А.Г. Человеческий капитал Казакстана: формирование,
состояние, использование. Алматы, Ғылым, 2001, 276с.;
6. Сарбасова Т.С. ... как ... ... ... платы в
концепции человеческого капитала //Вестник КазГУ, 1998, №9;
7. Мамыров Н.К. ... ... ... и образования в
Казакстане. Алматы, ... 1998, ... ... Н.К., ... Ф. ... ... в Казакстане. Алматы,
экономика, 2003,173-181с.;
9. Нурмагамбетов Н.А. Образовательная политика РК в ... ... ... ... ... ... 2002, ... Дәулиева Ғ.Р. білім беру рыногының ұдайы өндірістік үлгісі: даму
факторлары. Экономика ғылымының ... ... алу үшін ... ... Алматы, 2003ж.;
11. Скоров Г.Е. Развивающиеся страны: ... ... ... М., ... 1971, ... ... Т. Образование дорого стоит, но и невежество не дешевле
//Известия-Казахстан 2003, октябрь
13. Беккер Г. Человеческий капитал (главы из ... ... и ... 1993, №11, ... Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә., Байжұмаев Б.Б., ... ... ... ... Алматы, 1998.
15. Шеденов Ө.Қ., Ядгаров Я.С., Досқалиев С.Ә. Экономикалық ... ... ... ... 2003.
16. Автономов А. История экономических учений. Москва, 2000.
17. Майбурт Э.М. Введение в ... ... ... ... Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе. Москва, 1994.
19. Всемирная история экономических мыслей (6 том). Москва, ... ... С., ... О.А., Баймұхаметова А.С. Экономикалық
теория. Астана, 2002.
21. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ., ... М. ... ... ... Г. ... қабілеттілік экономикалық категория ретінде
//Егемен Қазақстан, 2004 жыл.
23. Есипова В.Е. Цены и ... ... для ... ... 1999. - 464 ... ... Ж.Б. Этапы достижение конкурентоспособности компания (на
примере рынка телекоммуникации) //Аналитик. - 2004. - ... ... Қ.С. ... ... ... ... ... ҚазҰУ (экономика сериясы), 2006. - 4 (56). - ... ... З.Д. ... ... ... ... аграрной
продукции Казахстана //Вестник КазНУ (экономическая серия), 2006. - 4 ... 107-109 ... ... К. ... ... өзіміз жасауымыз керек
//Егемен Қазақстан, 2004 жыл 16 мамыр.
-----------------------
Орнықты стратегия,
құрылым және
бақталасу
Факторларға
жағдай
Сұраныс жағдайы
Ұқсас және қолдаушы салалар
Байлық негізіндегі бәсеке
Жаңартпалар енгізу ... ... ... ... ... негізіндегі бәсеке

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган73 бет
Ұлттық банктің ақша нарығындағы ашық операциялар және оның ақша – несие реттеуіндегі мәні102 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымына ену жағдайында банктердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау және жоғарылатудың теориялық негіздері81 бет
Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау механизмдері18 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру64 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігінің теориялық негіздері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь