Кіші Алматы өзені – СЭС-тен 164 км жоғары бекетінің гидрологиялық сипаттамаларын есептеу

Кіріспе

1. Кіші Алматы өзенінің қысқаша физико.географиялық сипаттамасы
1.1 Климаты

2. Ағындыны қалыптастыратын факторлар
2.1 Өзендердің гидрографиясы мен су режимі
2.2 Жамылғы беттің атқаратын рөлі
2.3 Гидрогеологиялық жағдайы

3 Өзен ағындысын есептеу
3.1 Гидрологиялық деректер жеткілікті болған жағдайда ағындыны есептеу
3.2 Бақылау қатары аз (10.20 жыл) болған жағдайда қалыпты ағындыны есептеу
3.3 Бақылау қатары жетікілікті болған жағдайда орташа жылдық су өтімінің қамтамасыздық қисығын тұрғызу
3.4 Өзеннің ең жоғарғы ағындысын есепте
3.5 Өзеннің ең төменгі ағындысын есептеу

Қорытынды
Қолданылған әдебиет тізімі
        
        РЕФЕРАТ
Кіші Алматы өзені – СЭС-тен 164 км жоғары бекетінің гидрологиялық
сипаттамаларын есептеу тақырыбында орындалған ... ... ... ... және ... құрылған. Берілген жұмыстың көлемі беттен, 3
графиктен, 8 кестеден, қолданылған ... ... ... сөздер: су өтімі, су ағындысы, ағынды ... ... ... ... ... коэффициенті,
орташа квадраттық ауытқу, ағындының жылдық таралуы, ең үлкен су ... су ... ең ... су ... гидрограф, айырымдық және жиынтық
интеграл қисығы.
Кіші Алматы өзені – СЭС-тен 164 км ... ... ... ... ... | ... ... ... өзенінің қысқаша физико-географиялық сипаттамасы| |
| |............................................................| |
| ... | ... ... |
| |....................................... | ... ... ... | |
| ... | ... |Өзендердің гидрографиясы мен су режимі | |
| ... | ... ... ... ... | |
| ... | |
|2.3 |Гидрогеологиялық | |
| ... |
| |...... | |
|3 ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... деректер жеткілікті болған жағдайда ағындыны | |
| ... |
| ... | ... ... ... аз (10-20 жыл) болған жағдайда қалыпты | |
| ... | |
| ... |
| ... | ... ... қатары жетікілікті болған жағдайда орташа жылдық су | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... ең ... ... | |
| ... | ... |Өзеннің ең төменгі ағындысын | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... | ... ... ... ... Кіші ... өзені-сэс-тен 164
(171) км жоғары бекетінің жалпы физико-географиялық сипатын, климаттық
факторларын, гидрологиялық зерттелгендігін және су ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары кезіндегі мәліметтер
бойынша есептік тұстамадағы өзен ағындысының барлық ... ... ... ... ... ... ... бағаланды және алаптың
климаттық, физико-географиялық сипаттамалары есепке алынып, ... ең ... және ең ... су ... ... ... Кіші ... өзенінің қысқаша физико-географиялық сипаттамасы
1.1 Географияалық ориаласуы
Қарастырып отырған Іле ... ... ... шығысында Шелек
өзені бойындағы тау етегінен басталып батысында Шамалған өзеніне дейін 100-
180 км-ге ... ал ені – 50-70 ... ... ... ... ... бөгенімен шектеледі де, жалпы ауданы шамамен 6 мың км2-ты
құрайды. Бұл аймақ пайда болуы жағынан ... Іле ... ... ... ... өте ... және Іле ... ойпаты түбінен
(қазіргі Қапшағай бөгенінің түбі) 4-4,5 мың м-ге ... ... ... ... Ең ... биік ... ... бөлігінде орналасқан, әрі
Талғар тауы торабы деп аталады (ең биік нүктесі Талғар шыңы – 5017 м абс.).
Бұл тау ... ... және ... шеткі бөліктері төмендеп, батысында
Кіндіктас үстүрті түріндегі ... ал ... ... ... Қараш
және т.б. орташа тау сілемдеріне бөлінеді. Іле Алатауы анық байқалатын
зональді құрылымға ие. Тау ... ... ... ... ... ... Алатауының солтүстік беткейінің су ресурстары қалыптасады.
Зерттеліп отырған тау алды-жазықтық аймақ тау жүйесінен ... ... су ... ... ... ... ... және ауылшаруашылық
қажетіне жақсы игерілген. Аудан егін шаруашылығына климаты жағынан да ... де ... ... ... Су ... ... ... олардың өзара қатынасу сипатына байланысты Іле Алатауының солтүстік
беткейі және тауалды-жазықтық ауданын үш зонаға бөлуге болады.
1. Су ... ... ...... ... жыныстардан
құралған және аймақ өзендерінің негізгі қоректену обылысы болып табылады.
2. Ысырынды конус ...... ... ... конустарынан
құралған және өзендердің беттік ағындысының, ... және ... ... жұтылуы орын алатын зона болып табылады.
3. Ұсақ дәнді суды нашар өткізетін төменгі төрттік ... және жер асты ... шығу ... болып табылатын тауалды еңіс
жазықтық.
Қолдағы бар әдебиеттерге ... ... ... ... ... су ... тасымалдануы беттік және жер асты суларымен өзера
тығыз байланысты екенін көрсетеді. Бұл байланыстылық беттік ... ... және жер асты ... ... желіге жақын
жатуымен, негізгі су өткізгіш қабаттардың суды өз ... ... мен ... суды ... ... жыныстардың кездесуімен, тектоникалық
жарықтардың (жарықтық бұзылыстар) орын ... ... ... өз ... тау ... ... табиғатына
(литологиялық құрамына) ... және ... ... ... Іле ... қазіргі кездегі рельефінің пайда болуына
еңбектеріне келісімді жаңа тектоникалық ... ... рөл ... мен ... өз ... ... ... түзуші әрекетіне
тікелей әсерін тигізеді. Ал қоректену ең алдымен әр ... ... ... және су ... ... мазмұндалғаннан туатыны өзеннің қалыптасу зонасынан ойпаттың
төменгі бөлігіне (эрозия ... ... ... ағындының тасымалдануын
анықтайтын факторларға мыналар жатады:
1. Ағындыны қалыптастыратын факторлар.
2. Төсеніш ... ... ... бұл ... ... жеке ... ... отырған аумақтық климатын және оның жекелеген сипаттамаларын
зерттеумен әртүрлі кезеңдерде метеоролог, географ, топырақтану және басқа
мамандар ... ... ... жағдайының қорытынды тұжырымдары
жұмыстарда келтірілген.
Іле Алатауы материктің ішіне сұғына еніп орналасқан және ... ... және ... тропиктік және арктикалық ауа
массалары енеді. Полярлық ауа массасы жиі ... ал ... ... ... Қыс ... ... сібір антициклоны басым болып келеді.
Көктемде Атлантика, ... және Қара ... ... циклондар мен
ылғалы мол ауа массалары жиірек байқалады, әрі жылдық жауын шашының ... ... ... жылы тропиктік ауа жиі енеді және олар көбнесе
аңызақ тудырады.
Атмосфераның ... ... ... ... ... буланған
ылғалды тауға тасымалдайтын және мұнда конденсацияға ұшырайтын жергілікті
таулық-аңғарлық ... да орын ... ... ... ... ... тым ... құрғақ, шөлейт, ал таулық бөлігінде ... ... жаз, ... ... ... келетін және жылдам ... ауа ... ... ... және ... ... тән.
Аумақтың климаттық жағдайына атмосфералық жауын-шашын мен ауа температурасы
басты рөл атқарады.
Атмосфералық ... ... ... ... ... бойынша таралуы бірыңғай ... ... ... және ... жағдайлардың өзгеруінен орын алатын
анық зональді сипатта болып келеді. Мұнда жылына 300-750 мм жауын – ... оның көп ... ... жылы ... ... келеді.
Жауын-шашынның таралуына биіктік зоналдылықпен бірге ендік зоналдылық
та жақсы байқалады. Олардың көп ... ... биік ... ... ... ... (Үлкен және Кіші Алматы, Талғар, Есік өзендері
алаптары) ... ... тау ... ... ... аумақтың шығыс
аудандарының ылғалдануы төмен болып келеді. ... ... ... биіктікте орналасқан Алматы, ГМО МС (батысында) және ... ... ... ... ... 629 және 216 мм. Яғни ... торабы қоршаған аумақтан биік орналасуымен барлық уақытта суық ... ... ... ... ... және оны мұздықтарды конденсацияға
ұшыратады.
Ысырынды конустардың тауалды шлейфінде қыс мезгілі қоңыржай салқын,
қарлы; жазы жазықтыққа қарағанда салқындау, ... ... ... ... ... барысында 1800 – 2500 м биіктікте жауын-шашын мөлшері
1000 мм-ге дейін және одан да жоғары өседі, ал одан арғы ... ... ... ... .
Қар жамылғысының режиміне жергілікті жердің биіктігі және беткейлер
экспозициясы елеулі әсерін тигізеді. ... ... ... ... қар ... қарашаның ортасында – желтоқсанның басында,
ал оңтүстік экспозицияларында қар жамылғысы қарашаның ... ... ... ... ... қар ... ... кезең биіктік зоналдылыққа
тәуелді: егер Іле өзені аңғарында ол 60-90 ... ... ал ... ... ол ... ... 120 ... созылады. Қар жамылғысының биіктігі де
әртүрлі: жазықтықта және тауалды жолағында оның биіктігі 10-30 см ... ... ... мәндері 40-60 см-ге жетуі мүмкін. Қардағы су қоры да
жердің биіктеуімен және экспозицияның оңтүстіктен ... ... 456 м абс. ... ... қардағы максимал су қоры 78 ... м-де – 50-100 ... ... ауа ... ... ... заңдығына оның
жергілікті жер ... ... ... ... сондай-ақ 1400-1600 м
биіктіктерде қыс ... ... ... орнауы жатады.
Жыл ішінде ауа температурасының биіктік бойымен сондай-ақ жергілікті
жердің ені ... ... ... ... ... ауа ... 8-9оС-тан 3000 м биіктікте (Мыңжылқы МС) минус ... ... ... ... ол ... ... ... төмендейді. Теріс таңбалы
орташа айлық ауа температурасы жазықтықта 3-4 айға ... ал ... – 7 және одан көп ... ... Ең суық ай ... ең ыстық ай
– шілде
Қарастырып отырған аумақта тәуліктік ауа температурасының ... ... ... ... тән. Мұндай жағдай жартасты беттерде ылғалдың
конденсацияға ұшырауын тудырады, конденсацияланған ... тас ... ... жер асты суларының қорын толтырады. Мұндай конденсация И.С.
Соседов және Л.Н. Филатов мәліметтері ... (1969) Іле ... ... ... ... ... ... булану шамасы конденсациядан
жоғары болып келеді.
Аумақ ауасының ылғалдылығы ауа ... ... ... ... және ... ... сипатымен
анықталады. Жергілікті жердің биіктеуімен бірге орташа жылдық абсолюттік
ылғалдылық 456 м биіктікте (Қапшағай) 7,3 ... 3017 м ... ... 3,4 ... ... ... Ауа ылғалдылығы тапшылығының орташа жылдық
мәні 456 м биіктікте 9,2 мб-дан 3017 м биіктікте 2,6 мб-ға дейін кемиді.
2 ... ... ... ... ... мен су режимі.
Қарастырып отырған аумақтың беттік сулары аймақтың жер асты ... ... және ... рөл ... және шығу ... ... ... байланысты. Бұл ағынды сулар Қапшағай
бөгенінің сол салалары болып табылады. Іле Алатауының ... ... ... ... ... ... өзендер – типтік ... ... ... профилі жақсы анықталмаған. Тауалды жазықтығына
шыққанннан кейін олардың суы азайып, ал ағысы ... ... ... ... және су режимі жөніндегі зерттулер В.Л Шульц (1949,
1963) О.П. Щеглова (1960), З.Т. Беркалиев (1964), А.Ф. ... ... Ю.Б. ... (1967, 1976), Л.А. ... және т.б.
жұмыстарында қарастырылған.
Өзендердің су режимі негізінен климаттық жағдайлармен, атап ... ... мен ... ауа ... ... өзендердің қоректену көздерінің қатынасымен, ... ... өзен ... ... және ... ... ... құралуының негізгі бір факторы алап
рельефі болып табылады және ең ... ол ... ... ... Су ... ... ... биіктігінің өзгеруімен бірге климат
және төсеніш беттің факторлары өзгереді, яғни ... ... ... ... ... ... қоректенуінде биік таулы аудандарда
мұздықтар, ... ... ... рөл ... ал орта ... және ... маусымдық қар жамылғысының, сұйық жауын-шашынның және жер
асты суларының рөлі елеулі өседі.
Аумақ өзендері ... ... ... қоректену көзінің
типіне және су өтімінің режимі бойынша келесі келесі топтарға бөлінеді:
1. ... ... ... ... ... ... Есік, Үлкен
және Кіші Алматы, Шелек, Түрген, Қаскелең, Ақсай және басқ.).
2. Қармен және бұлақ көздерімен ... ... ... Қайназар, Рахат, Белбұлақ және басқ.) .
3. Бұлақ көздерінен, қарасулардан және ысырынды конустарының ... ... ... ... ... ... ... басқ).
Таулық типті өзендер бастауын 3000 м-ден жоғары биіктітіктерден
бастайды және аралас қоректенеді. ... су ... ... әр биіктік
зоналарда еруіне байланысты созылыңқы (наурыз-мамыр). Жазғы су тасуының
маусымның ... ... ... ... ... созылуы мұздықтардың
еруінен орын алады. Н.Н. Пальгов мәліметтері бойынша
3000 м биіктік зонасында ағындының 50 – 90%-ын ... ... ... ... және су ... ... аудандарының өсуімен бірге
жер асты суымен қоректену үлесі ... ... ... ... ... қоректену үлесі 7-29%-ды құрайды, қалған үлесі жаңбырмен,
қармен және жер асты ... ... ... ... ... ... бойынша Кіші Алматы алабындағы Кімасар өзенінің
вегетациялық кезеңдегі жер асты суымен қоректену үлесі 56-дан 86%-ға дейін
өзгереді. Ал ... ... ... ... ... ... жер асты
сулары өзендердің негізгі қоректену көзі болып табылады. [Литовиченко А.Ф
1963]
Тауалды типті өзендер ... ... ... және ... жер асты ... қоректендіреді, олардың ұзындықтары 15-20 км
болып келеді. Олардың орташа ... су ... 1,0 ... ... Су ... ... типті өзендер олардың алаптарында борпылдақ материалдардың
кең таралуынан өте көп ... ... ... ... Бұл ... еруі кезінде суының ... және ... ... ... ... тау етегінде ысырынды конустарда жоғалады.
Жазықтықтық типті өзендер (қарасу) жер асты ... ... ... болады, көбінесе бұлақтан қоректенеді, әрі оған қар және
жаңбыр қосылады. Қарасулардың режимі жыл бойы ... ... ... аз ... әрі ... ауа
температурасына байланысты булану көп мөлшерде жүреді. Сондықтан ысырынды
конустарда борпылдақ ... көп ... ... ... ... сулары грунтқа сіңуімен және булануға ... ... ... көп ... ... ... суаруға алынады. Сол себепті
ірі өзендердің өздері де әр жылы суын ... ... ... ... 1 - Іле ... солтүстік беткейінің негізгі ... ... ... км|Су жинау |Өзеннің |Су өтімі, м3/с |
| | ... ... м | |
| | ... км2 | | |
| | | | ... ... |
| | | | ... | ... |240 |5349 |3449 |32,5 |30,5 ... |104 |929 |3423 |6,88 |4,10 ... |110 |1140 |3144 |4,82 |3,00 ... |108 |648 |3478 |10,8 |5,40 ... |153 |4170 |3369 |3,90 |15,2 ... ... |80 |461 |2963 |4,73 |2,30 ... Алматы |108 |1240 |3379 |2,26 |2,60 ... |66 |570 |2758 |1,85 |2,60 ... |72 |553 |3059 |1,60 |1,40 ... ... ... атқаратын рөлі
Аумақтың геологиялық құрылымы күрделі және әртекті болып келеді. Ең
ерте пайда болған жыныстар жасы ... ... ... 550 млн ... ... Олар тау ... ... зонасында кішігірім учаскелерінде
тараған. Жасырақ – полезойлық шөгінділердің ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Сонымен қатар магмалық жыныстар – порфориттер, сондай-ақ граниттер және
гранодиориттер мен ... ... жас ... тек ... ... ... цементтелген кесек
жыныстар түрінде болып келеді. Кайнозойлық шөгінділер қызыл түсті саздан,
ұсақ қиыршықтас-жұмыртасты конгломераттардан және төрттік кезеңдік қойтасты-
жұмыртастардан ... Аты ... ... шөгінділердің ішінде біз
ең жасы – төрттік антропогендік кезеңнің шөгінділерін қарастырамыз, өйткені
олар зерттеліп отырған аумақ бетін түгелдей алып ... Олар ... ... жыл ... ... ... және шығу тегі бойынша өзендік, ... ... ... ... Олар ірі ... мұздықтық
қойтастар, құмды-сазды шөгінділер және лёсс түріндегі ... ... ... Мұндай антропогендік шөгінділер тек биік таулы рельефте,
қуатты тау өзендері, мұздықтары бар және ... тау ... ... жерлерде түзілуі мүмкін. Аймақтың рельефі, антропогендік
шөгінділері және ... жиі ... ... жер ... Жер тарихының
соңғы этапында және қазіргі уақытта ... ... ... ... қозғалыстың жүріп жатырғандығын көрсетеді. Г.М. Медоев (1951),
В.Ф Шлыгина (1965), (1972) және ... ... ... ... Іле Алатауы ұзақтығы 12 млн жылға созылған жаңа тектоникалық
қозғалыс деп аталатын Жер тарихының ... ... ... ... ... тау ... антропогендік кезеңде бір млн жыл ішінде жүрді.
Неотектоникалық қозғалыс нәтижесінде қарастырып отырған ... ... ... ... емес ... және ... түсуі жүріп отыратын
екі облысқа бөлінген. Көтерілуі байқалып отырған ... Іле ... ... бөлігін, төмен түсуі байқалатын облысқа – тауалды иілу (прогиб)
зонасын жатқызуға болады. Төмен түсу ... ... ... су ... ... жер ... 1000 – 1200 м -ден (Түрген
– Шелек өзендерінің аралығы) 3500 метрге дейін ( Алматы иілімі) тереңдікке
түскен тау ... ... қоса ... ... өте ... ... ... ірі сынықты аллювиальді-пролювиальді шөгінділердің
қуатты ... ... олар жер асты ... ... ... ... М.Ж. ... және басқа авторлардың картометриялық
зертеулері бойынша Ақсеңгір тауы ... ... ... ... байланысты Қаскелең өзенінің арнасының шығысқа ауытқуы, ал
Алматы ойысының қарқынды ... ... ... ... өзендеріні батысқа
ауытқуы байқалады .
Төрттік шөгінділерді Іле ойысы үшін жіктеу схемасын Н.Г. Кассин ұсынды,
ол геоморфологиялық ... ... үш рет ... туралы ой тастады. ... ... ... ... ... ... ірі ... гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық карталарын жасау
процесінде оқылды. Олардың зерттеулеріне сәйкес зерттеліп отырған аумақтың
төрттік шөгінділерінің ... ... ... ... ... ... стратиграфиялық бөлінуі климаттық, гидрогеологиялық және
ортотектоникалық жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ... ең байырғылары қойтасты-
жұмыртастар және құмдар қабаттарынан тұратын төменгі төрттік шөгінділер
болып табылады. Жазықтықта ... ... ... ... ... мен құмдармен ауысады. Ойыстың өстік бөлігінде төменгі төрттік
шөгінділер көптеген ұңғымалармен ... ... ... жасы ... ... ... учаскелере бұл шөгінділер тығыздауыштармен
нығыздалған. Олардың ... ... 160 м, ... ... 1015 м ... тұсында).
Қойтасты-жұмыртасты ысырынды конустарын лёсс түріндегі саздар және орта
төрттік ... лёсс ... ... ... ... олар ертедегі
ысырынды конустардың тар жолақ қалдық-террасасы түрінде сақталған. Саз
қабаттарының қуаты Алматы учаскесінде 120 м-ге , ... ... ... ... 25-30 м-ге дейін құбылады. Жазықтықта орта ... ... ... ... шығысына қарай
қазіргі кез ... су ... ... ... ... ... ... кешенін құрайды.
Бұл жыныстардың литологиялық құрамы әртекті. Олардың ... ... ... ...... ... – Шелек) және құмды-жұмыртасты (Шелек
ысырынды конусы) шөгінділер ... ... ... шөгінділер жазықтықта қазіргі
гидрографиялық желінің төменгі ... ... құра ... ... ... жерлерін қалыптастырады. Жоғарғы төрттік ... ... 20-30 ... аспайды. Аллювиальді-пролювиальді шөгінділер
беткі жағынан қуаты бірнеше метр болатын лёсс ... ... ... ... ... барлық жерлерде тараған және өзендердің
сағалық учаскелерін құрайды, мұнда олар ... ... бар ... құмды саздар, сазды құмдар түрінде тараған. Бұл шөгінділердің қуаты
мол ... ... ... ... ... ... кезеңдегі шөгінділерге
сондай-ақ өзендердің арналарын және жайылмаларын түзетін аллювийлер ... ... ... ... ... геолого-литологиялық құрылымы
басым түрде ... және ... ... сазды-құмды және сазды
қабаттармен және ... ... ... ... ... ... ... жиі орын алып
отырады. Бұл барлық ... ... ... су ... ... жабылған.
2.3 Гидрогеологиялық жағдайы
Гидрогеологиялық тұрғыдан алғанда аудан ірі көп ярусты Іле ... ... ... ... ал ... облысына оны қоршаған тау
жоталары жатады. Бұл аймақтың гидрогеологиялық жағдайы Гидрогеология және
ҚР Гидрофизика институттарының ... ... ... ... ... В.Ф. ... ... және басқ.].
Жер асты сулары жасы әртүрлі ірі үгінді төрттік ... ... ... ... құрамы және қуаты тұрақсыз (3,10 м-ден 200-
300 м-ге дейін). Жекелеген ... жеке су ... ... ... ... ... ... 20-25 м-ге жетеді. Жер аты
суларының деңгейі ... және ... ... ... рельефімен
белгілі бір деңгейлерде орнығады. ҚР ҒА ... ... ... жер асты ... ... ... ... зональді сипатта
болып келеді [А.А. Мухоряпова,
В.Ф. Шлыгина, 1969].
Жер асты суларының бірдей ... Іле ... ... ... параллель орналасқан, кей жерлерде гидрографиялық
желінің дренделуі әсеріне ұшырайды . Сонымен қатар жер асты ... ... ... және ... ... ... орналасуы
да әсерін тигізеді. Мұнымен жер асты суларының арынды-арынсыз сипаты
анықталады.
Қарастырып отырған аумақтың жер асты ... ... ... күрделі
сипатқа ие. Алматы гидрогеологиялық партиясының және осы ... ... ... мәләметтерімен келісімді жер асты суларының
деңгейі маусымдық сондай-ақ және көпжылдық құбылмалыққа ие. ... ... ... және жер асты ... жату ... асты суларының ауырлық күшімен төмен қозғалуы барысында ... ... ... ... ... қорының 50-90%-ы) ойыстың орталық және
төменгі бөліктерінде беттік ағындыларға шығады (выклинивается).
Көпетген әдебиеттерді талдау ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... селдік ағындар да өз
үлесін қосады) жиналуымен сипатталатындығын көрсетеді және ол үшін ... ... ... ... ... арқылы жер асты суларын қарқынды
коректендіру зонасы; -бұлақ және аумақтық ... ... жер ... ... шығындалу зонасы; -екінші рет төмен түсуі және аздап ... шығу ... ... Түрген алаптарында).
Жоғарыда айтылған өзендер ағындысының тасымалдану заңдылықтарымен қатар
біздің ойымызша оған сондай-ақ ... ... ... сипаты,
жарықтардың борттары бойынша көтерілуі мен түсуі (Ақсеңгір және ... ... ... ... ... ... ... еңіс
астау (корыта) түрінде елестетуге ... ... су ... ... ... ... м), ... шығыс бөлігі көтеріңкі
(полезойлық фундаменттің жату тереңдігі жер бетінен ... м). ... ... ... ... орналасуы Қаскелең өзені алабының жер
асты суын өзіне тартып алуын тудырады немесе ... жер асты ... ... ... ағып кетуін орнатуы мүмкін. Оған дәлел ... ... ... оның ... ... жеріндегі жиынтық ағындысынан
бірнеше есе артық екендігін айтуға болады. Бұл мысал арнайы алдыңғы тарауда
қарастырылды.
3 Өзен ағындысын есептеу
3.1 Гидрологиялық деректер ... ... ... ... ... ағынды деп – көпжылдық кезең үшін есептелген ағындының орташа
мәнін айтады. Қалыпты ағындының мәні кезең ұзарған ... ... ... яғни мүмкін болатын қателіктің шегінде жатады. Ол ... ... ... ... арқылы есептелінетіні немесе көктелігі су тасу,
судың сабасына түсу кезеңі, қысқы уақыттағы судың сабасына түсу ... су ... ... және ең ... ... ең ... су ... арқылы
да есептелінеді.
Қалыпты ағынды төмендегідей белгілеуі мүмкін: орташа жылдық су
өтімі Q0, м3/с; орташа жылдық ... ... W0, м3; ... ... ... М0, м с/км2;орташа жылдық ағынды ... ... ... ... ... ... су өтімі қолданылады. Ол
гидрологиялық ... ... ... ... ... бірі болып
табылады. өлшенген су өтімдері және есептік тұстаманың арасындағы ... ... ... ... ... да ... ... 1]
Құрылыстық жобалау жұмыстары кезінде гидрологиялық есептеу үшін,
әдетте, орташа айлық орташа тәулікті су өтімдері пайдалынады.
Ағынды модулі ағынды ... ... ... ... ... ал ағынды қабаты су тендестік есептеулерінде қолданылады.
Қалыпты ағындыны анықтаудыңсенімділігі ... ... және ... ... ... ... нақты тұстамада жұргізілген гидрологиялық бақылаудың
статистикалық қатары деректері бірнеше жылдардантурыу мүмкін және ... ... ... ... ... да қолда бар бақылау қатары
қарастырылып отырған аумақта ағындының уақытбойынша өзгеруінің сол ... ... ... ... бағалау қажет, яғни ... ... ... қаншалықты репрезентативті екендігін бағалау.
Гидрологиялық деректер қатарының репрезентативтілігі қатардың
орта мәнінің орташа квадраттық қателігін аңықтайды. Ол ... ... ... қалыпты шамадан қаншалықты ауытқуын ... ... ... ... ... қатардың өзгергіштік
коэффициентіне Сv тәуелді, яғни бақылау қатарында қанша ... суы ... аз ... және ... толық циклін қамтуына тәуелді. Сулылық
артқан кезең циклдің суы мол фазасы, ал тұрақты ... ... ... ... суы аз ... деп аталады.
Интегралдық сипаттамаларды есептеу арқылы орташа жылдық модульдік
коэффициентердің ... ... ұшін ... ... ... ... ... ағындыны есептеу үшін есептік ( репрезентативтік)
кезеңді таңдау төмендегідей жүргізіледі:
1) кезең ішінде суы мол және суы аз ... жұп ... ... ... ... қатарда соңғы бақылау жылдары болуы тиіс.
Қалыпты ағындыны төмендегі формула арқылы аңықтауға болады:
Q0 = Корт * Qорт = Qорт *[ ... Qорт - ... ... барлық кезеңі үшін орташа су өтімі;
м – қалыпты ағындыны есептеуде қабылданған жылдар саны.
Қалыпты ... ... ... ... ... = 100 CV/
(2)
Ол 5% қамтамасыздықтан аспауы керек. ... ... көп ... ... аз ... = ... ... 30 жылдан кем болғанда:
СV = n ... ... ... аз (10-20 жыл) ... ... ... ағындыны
есептеу
Қысқа қатарлық бекеттер үшін қалыпты ағындыны аңықтау уқсас (аналог)
өзендер арасындағы байланыс негізінде ... Ол ... ... ... жағдайда орналасуы керек. Сонымен қатар топырақ
және өсімдік жамылғысы, ормандылығы, көлділігі, ... және ... мен ... өзен ... ... айырмашылығы 10-20% -дан аспауы
тиіс, алаптардыңауданы мен еңістігі 1,5-3 еседен, ал орташа биіктігі – ... м ... ... Бұл ... ... ... ... олардың режимдерін және алаптың муздану дәрежесін қосуға болады.
Параллель бақылаған деректер арқылы аңықтауға болады.
Аналитикалық тәсілде корреляция коэффициенті және ... ... ... Есептік байланыс қанағаттанарлық болу керек, яғни
|τ | > 0.70 (кесте 2, r = ... ... ... ... ... ... өлшемі корреляция коэффициенті болып табылады; және мынаған тең :
r= ... x0 және y0- ... ... орта ... ... және yi - ... ... мәндері. Бұл коэффициенттің ықтимал
қателігі:
Er = 0.674 ... n - ... ... ... саны.
Екі айнымалының корреляциялық тәуелділігі регрессия ... = r (x- ... – x0 = r (y- ... x және y – x ... y-ке мән беру арқылы табылатын мән
δQ = ... ... ... отырған өзен мен ұқсас өзеннің орташа жылдық су
өтімдерінің ... ... ... ... Егер ... ... онда уқсас өзеннің нормасы бойынша бақылау қатары аз
( ... өзен үшін ... ... ... Бұл жағдайда қажетті шарт:
түзу сызықты байланыс болуы керек және мәні 0,70-тен артық ... ... ... ... ... ... онда ... әр жыл үшін су өтімінің
жеткіліксіз мәндері алынады да қалыпты ағынды есептелінеді:
QO= ... n- ... ... ... ағындыны есептеу үшін қабылдаған
репрезентативті кезеңнің жылдар саны.
Қалыпқа келтірілген қатар узындығы ... n – ге ... ... ... ... өзені- Дөнгелексөр бекетінің қалыпты
ағындысын анықтау үшін оған ... ... ... ... – Шеңбертас бекетінің
орташа жылдық су өтімі байланысы арқылы мына тендеу қолданылады:
Qo,з=aQo,a+в
а және в параметрлері аналитикалық тәсілмен ... ... ... ... қаласы бекеті үшін қалыпты ағындының жиынтық
қателігі төиендегідей аңықталады.
δ % = 100 ...... өзен ... , n – жыл узақтылығымен:
δ1 = ... 2- ... ... бақылауындағы (n2) ағынды байласының қателігі:
δ2 = ... ... ... ... вариация коэффициенті:
Сv.з = / ... ... ... ... ... ... ... аналитикалық
тәсілімен салыстыруға болады (сурет-2;3).
3.3 Бақылау қатары жетікілікті ... ... ... ... су
өтімінің қамтамасыздық қисығын тұрғызу
Қамтамасыздық қисығын тұрғызу репрезентативті қатар болған
жағдайда қалыпты ... ... ... ... ... ... Ал
эмпирикалық қамтамасыздық қисығы қарастырып отырған сипаттамалардың ( ... C3 ) ... ... салыстырмалы жиілігінің ауытқуын көрсетеді, яғни
қайталанғыштықты көрсетеді, мысалы, берілген мәннен жоғары су ... ... ... ... ... қамтамасыз
қисығымен алмастырылады.[график 2] Ықтималдық теориясы және математикалық
статистикадан ... үш ... ... ... орташа
арифметикалық мәні QO, вариация (өзгерткіш) коэффициенті Cv, ... ... ... ... ... үш ... ... мүмкін: моменттер әдісі, шындыққа
жақын әдіс немесе ... ... ... ... = ; Ki = Qi / ... = n Čv 3 (n-1) (n-2) ... және Čз- вариация және ассиметрия коэффициенттерінің ығысқан
мәндері; Ki – модульдік коэффициент; n – ... ... ... әдіс ... :
λ 2=( )/(n-1);
λ ... ... ... ... ... ... ... Сv және Сs коэффициенттерін ығыспаған мәндерін алуға болады.
Графо-аналитикалық әдіс ... = (O5% + O 95% - 2O50%)/ (O5% - ... = (O5% + O ... - ... = О 50%- Ф50% δ
Үш параметрлік гамма үлестірім және ... ... үшін Cv ... есептік мәндері моменттер әдісі бойынша төмендегідей анықталады:
Cv= (а1+а2/n)+(a3+a4/n) Čv+(a5+a6/n)Cv2 ;
Cз = (в1+в2/n)+(в3+в4/n ) ... ... және в ... ... ... алынады.
Автокорреляция коэффициенті:
r (1)=[ (Oi -Oi) (Oi+1 –O2)]/; ... = () / ... = () / ... коэффициентінің кездейсоқ орташа квадраттық қателіғі
Сs = 2Cv болғанда мынаған тен.
σсv = ... ... кему ... ... эмперикалық қамтамасыздықты
аңықтау үшін төмендегі тендеу қолданылады:
Pi = m/n+1*100%
Ықтималдық торшасын Cv2 Cv – мәнді ... ... ... ... орт, Cv және Сs >2 Cv мәндерін біле отырып, Крицкий – Менкель
немесе III – ... ... ... ... нүктелерін түсіруге болады.
Бұл нүктелер арқылы лекал ... ... ... ... 3]
Егер ол эмперикалық нүктелерге сәйкес келмесе Cv және Сs қатынасын
өзгерту қажет. [кесте ... ... ең ... ... ... деректері жеткілікті болған жағдайда көктемгі су тасыуның
ең жоғарғы су өтімдігін есептеу [кесте 6]
[С.Н Крицкий және М.Ф ... ... ... ... ... ... өте манызды болып табылады. Ең
жоғарғы ағынды дегеніміз – ... ... ... ... ең ... су өтімі немесе суы мол фаза, яғни су тасу ... ... ... ең ұлкен су көлемі. Ол әдетте ереже бойынша қардын ... ... су тасу ... ... ... ... ... су тасудын қалыптасуындағы жаңбырдың 5-10 % болса, онда су
тасу қар еру дің нәтижесінде ... Ал егер ... суы су тасу ... % ... ... онда су тасу ... немесе қарлы- жаңбырлы деп
аталады.
Тәжрибелік тұрғыдан қарағанда ең жоғарғы ағынды аппаттық ... Су басу ... ... 40 % ... Су басу мына ... ... ... – қар еру, жаңбыр,жел құмалар;
2) Спецификалык жағдайлар өзен арнасында жүреді- сең буу, мұз ... ... көп ... Гидротехникалық имараттар суды шамадан тыс тежеуі мүмкін немесе олар
бұзылған кезде су ... ... Сел ... ... ... жоғарғы ығындыны гидрологиялық бақылау деректері 15-30 ... ... ... ... ... табылады.
Есептеу жүргузгенде екі нұсқа орындалады: сирек қайталанатын су
өтімінің мәні фактілік бақылау қатарына ... ... одан тыс ... яғни қатарға кірмейді. Бүл жағдайда Крицкий және Менхель
формулалары ... ... ... ... ... I – ... - ОN мәні фактілік бақылау қаиарына кірмейді .
OM = ... OM - ... су ... нормасы; Oi – фактілік бақылау
қатарының жылдық максимумдары; N- ... ... ... ... жылдар саны; n- фактілік қатар жылдарының саны.
CV OM = ... = ; Ki = Oi/Om; CsN = 2 CvOM / ... = O min ... II- ... ON м әні фактілік бақылау қатарына кіреді.
OM `= ... OM = ... =2CV OM / 1-K ... ... ... ... ... арқылы теориялық қисық
сызығы тұрғызылады, сондай-ақ эмперикалық ... ... ... ... ... ... 1% және ... қамтамасыздықтағы су
өтімдерінің мәндері табылады. Бұл су өтімдері мәндерін қисықтан алынған
қатарға ... ... ... ең ... су ... ... ... яғни олардың ауытқуын анықтау қажет.
3.5. Өзеннің ең төменгі ағындысын есептеу
Ағындының ең төменгі мәні жыл ішінде орын алса, оны ең ... ... ең ... су ... сабасына түсу кезенінде,өзендер жер асты
суымен қөректенуге көшкенде байқалады. Ол мынандай ... ... ... жеткілікті аймақта және таулы-аудандарда-қыста;
б) ылғфлдылық тапшы аймақта-жазда.
Ең төменгі ағындыны қалыптастырушы негізгі факторлар;
1) климат;
2) топырақ-грунттық және гидрогеологиялық ... өзен ... ... мен ... су жинау алабының көлемі;
5) мұздықтардың және мәңгі қарлардың болуы;
6) адамзаттың шаруашылық іс-әрекеті.
Су жинау ... ... ... ... ... зональдық факторлар
әсері «тегістеледі» .
Ұзақ бақылау қатары бар зерттелген өзендерде ең ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
нормасының мәні 0 С /С 2 ... ... ... ... ... ... ... бойынша есептелінеді (әрқашан р 70%).
Зерттелмеген өзендерде есептеулер төмендегідей жүргізіледі:
1)модуль изосызық картасы бойынша;
2)эмпирикалық формулалар бойынша;
3)гидрологиялық ... ... ... ... ... мараметрлерін есептеу
|№ пп |жыл |Q, m3/с |жыл |Q. кему | |
| | | | ... |  |
| | | | | | |
|1 |1927 |2.45 |1942 |3.09 |1.4 |
|2 |1928 |2.79 |1958 |3.06 |2.8 |
|3 |1929 |2.27 |1959 |2.82 |4.2 |
|4 |1930 |2.06 |1928 |2.79 |5.6 |
|5 |1931 |2.21 |1966 |2.77 |7.0 |
|6 |1932 |1.83 |1934 |2.71 |8.5 |
|7 |1933 |1.71 |1963 |2.71 |9.9 |
|8 |1934 |2.71 |1947 |2.69 |11.3 |
|9 |1935 |2.52 |1960 |2.65 |12.7 ... |1936 |2.61 |1936 |2.61 |14.1 ... |1937 |2.47 |1952 |2.58 |15.5 ... |1938 |1.97 |1935 |2.52 |16.9 ... |1939 |1.91 |1937 |2.47 |18.3 ... |1940 |1.72 |1927 |2.45 |19.7 ... |1941 |2.37 |1949 |2.45 |21.1 ... |1942 |3.09 |1964 |2.4 |22.5 ... |1943 |2.01 |1941 |2.37 |23.9 ... |1944 |1.75 |1954 |2.37 |25.4 ... |1945 |1.65 |1948 |2.36 |26.8 ... |1946 |2.28 |1956 |2.36 |28.2 ... |1947 |2.69 |1950 |2.34 |29.6 ... |1948 |2.36 |1973 |2.29 |31.0 ... |1949 |2.45 |1946 |2.28 |32.4 ... |1950 |2.34 |1929 |2.27 |33.8 ... |1951 |1.72 |1969 |2.24 |35.2 ... |1952 |2.58 |1967 |2.22 |36.6 ... |1953 |2.03 |1931 |2.21 |38.0 ... |1954 |2.37 |1961 |2.18 |39.4 ... |1955 |1.96 |1981 |2.16 |40.8 ... |1956 |2.36 |1980 |2.11 |42.3 ... |1957 |1.84 |1972 |2.08 |43.7 ... |1958 |3.06 |1930 |2.06 |45.1 ... |1959 |2.82 |1962 |2.06 |46.5 ... |1960 |2.65 |1988 |2.06 |47.9 ... |1961 |2.18 |1953 |2.03 |49.3 ... |1962 |2.06 |1943 |2.01 |50.7 ... |1963 |2.71 |1938 |1.97 |52.1 ... |1964 |2.40 |1955 |1.96 |53.5 ... |1965 |1.71 |1979 |1.96 |54.9 ... |1966 |2.77 |1990 |1.96 |56.3 ... |1967 |2.22 |1987 |1.92 |57.7 ... |1968 |1.65 |1939 |1.91 |59.2 ... |1969 |2.24 |1976 |1.86 |60.6 ... |1970 |1.84 |1957 |1.84 |62.0 ... |1971 |1.66 |1970 |1.84 |63.4 ... |1972 |2.08 |1932 |1.825 |64.8 ... |1973 |2.29 |1989 |1.81 |66.2 ... |1974 |1.78 |1974 |1.78 |67.6 ... |1975 |1.55 |1978 |1.78 |69.0 ... |1976 |1.86 |1983 |1.78 |70.4 ... |1977 |1.61 |1993 |1.77 |71.8 ... |1978 |1.78 |1944 |1.75 |73.2 ... |1979 |1.96 |1940 |1.72 |74.6 ... |1980 |2.11 |1951 |1.72 |76.1 ... |1981 |2.16 |1965 |1.71 |77.5 ... |1982 |1.29 |1933 |1.7075 |78.9 ... |1983 |1.78 |1971 |1.66 |80.3 ... |1984 |1.21 |1945 |1.65 |81.7 ... |1985 |1.62 |1968 |1.65 |83.1 ... |1986 |1.52 |1985 |1.62 |84.5 ... |1987 |1.92 |1977 |1.61 |85.9 ... |1988 |2.06 |1975 |1.55 |87.3 ... |1989 |1.81 |1986 |1.52 |88.7 ... |1990 |1.96 |1992 |1.35 |90.1 ... |1991 |1.23 |1994 |1.35 |91.5 ... |1992 |1.35 |1996 |1.31 |93.0 ... |1993 |1.77 |1982 |1.29 |94.4 ... |1994 |1.35 |1991 |1.23 |95.8 ... |1995 |0.78 |1984 |1.21 |97.2 ... |1996 |1.31 |1995 |0.78 |98.6 ... ... ...... 164 км ... бекетінің гидрологиялық
сипаттамаларын есептеу тақырыбында орындалған курстық жұмыс кіріспеден, 3
бөлімнен және қорытындыдан ... ... ... ... ... ... 8 ... қолданылған әдебиеттен тұрады.
Негізгі қолданылған сөздер: су өтімі, су ағындысы, ағынды модулі,
қамтамасыздық ... ... ... ... ... ... ... ағындының жылдық таралуы, ең үлкен су өтімі,
орташа су өтімі, ең ... су ... ... ... және ... қисығы.
Кіші Алматы өзені – СЭС-тен 164 км жоғары бекеті болып табылады.
Қолданылған Әдебиеттер тізімі
1. Горошков И.Ф. Гидрологические расчеты. –Л.:Гидрометеоиздат, 1979-664
с.
2. ... Р.И. ... по ... Казахстана
3. Ресурсы поверхностных вод СССР. Т.15.-Вып.1.- Верхний Иртыш.- Л.:
Гидрометеоиздат.- 1966.-515 ... ... В.М. ... по ... расчеты".
Алматы."Қазақ Университеті" 2000.
-----------------------

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нұра алабы өзендерінің ағындысының қалыптасуындағы табиғи және антропогендік фаторларының рөлі32 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
XVI-XVII ғғ Қазақ хандығы6 бет
Англияның мануфактурадан фабрикаға өтуі. Өнеркәсіп төңкерісі15 бет
Ағылшын буржуазиялық ревалюциясы4 бет
Бағдарламалық қамтаманың сапасы5 бет
Есім хан 4 бет
Орал қ., «ОралСуАрнасы» АҚ автомобильдерді ТКК және жөндеу бойынша өндірістік-техникалық базасын жобалау80 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь