Қазіргі ҚР-ның индустриалды – инновациялық кезеңіндегі лизингтің орны

Мазмұны
1. ҚР лизинг бизнесі.
2. ҚР лизингтің даму жолдары.
3. Қазіргі ҚР.ның индустриалды . инновациялық кезеңіндегі лизингтің орны

2 бөлім 2.1 Қазіргі ҚР.ның индустриалды . инновациялық кезеңіндегі лизингтің орны
2.2 Қаржылық лизингтік бизнес қаржылық аспектілері
2.3 ҚР Лизингтік компаниялар құрылымы

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        1. ҚР лизинг бизнесі.
Лизинг – бұл лизинг берушінің (жалға берушінің) ... ... ... ЭЕМ, ... ... ... және ... арналған құрылғыларды лизинг
алушыға (жалгерге) лизингтік төлем төлеу шартымен, белгіленген мерзімге
пайдалануға ... ... ... беру ... ... ... ... операциялармен ұқсас
болып келеді. Алайда, ... ... бір ... ... төлемдер төленіп, мерзімі аяқталғаннан кейін
де лизинг объектісінің лизинг берушінің меншігінде қала беруінен көруге
болады. Ал несиеде банктің ... ... ... ... алушының
берген кепілдігі қалады.
Лизингтік мәмілелердің бірнеше түрлері бар. Барлық лизингтік
операциялар екі түрге бөлінеді: шұғыл және ... ... ... лизинг – бұл мүліктің қызмет ету мерзіміне қарағанда, оның
пайдалану мерзімінің қысқалығын және мүліктің ... ... ... ... ... – бұл ... пайдалануға берген лизинг затының
мерзімі ішінде өзінің толық ... ... ... шығуымен немесе өзін-
өзі өтеуімен байланысты сипатталады.
Осы лизингтердің отандық және халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... – бұл ... қатынасушыларының бір елден болып келуімен
байланысты сипатталады.
Халықаралық лизинг – бір ... ... ... ... әр ... келуін сипаттайды.
Банктердің лизингтік операциясы несиелік операциялармен ұқсас ... ... ... ... бір ... келісімшартта
көрсетілген төлемдер төленіп, ... ... ... де ... лизинг берушінің меншігінде қала беруінен көруге болады. Ал
несиеде банктің ... ... ... ... ... берген кепілдігі
қалады.
Қаржылық лизинг – бұл мүліктің толық ... ... ... ... ... ... онда ... пайдалануға берілген мүліктің мерзімі
шамамен ... ... және ... ... ... Лизингтік мәміленің тараптары:
- лизинг беруші(жалға беруші);
- лизинг алушылар(жалға алушылар) болып табылады.
Басқаша сөзбен айтқанда, ... ... – бұл ... бір ... онда:
- лизинг беруші сатып алушыдан лизинг бұйымын лизинг келісім шарты
бойынша өз меншігіне алуды, сосын оны ... ... ... бір ... бір мерзімге, белгілі бір уақытта иелік ету жағдайына ... ... үшін ... ... міндетіне алады. Бұл кезде
лизинг бұйымы лизинг алушыға берілгенде, оның ... ... ... немесе оның 80% бөлігіне сәйкес келуі тиіс;
- лизинг алушы келісімшартқа ... ... ... ... ... ... ... тұруды өз міндетіне алады. ... ... соң, ... ... ... меншігіне өтуі мүмкін, егер
бұндай жағдай шартта қарастырылған болса.
Лизинг бұйымдарына: ... ... ... ... ... ... жер ... т.б. мүліктер жатады. Лизинг
бұйымына бағалы ... ... ... жатпайды.
Лизинг лизингтік мәмілеге қатысушылардың қарастырған жағдайына
байланысты және олар ... ... ... ... ... – лизингтің бұл түрі, онда сатушы осы бұйымды
кері қайтарыпала алатын болса ғана ... ... ... ... ... банк ...... бір түрі, онда лизингті беруші ролін банк
атқарады;
- толық лизинг – лизингтің бір ... онда ... ... ағымдағы
жөндеу және оның лизинг бұйымына техникалық қызмет ... ... таза ...... бір түрі, онда лизинг алушы ағымдағы жөндеу
және оның ... ... ... ... ... ... ... өз нысаны бойынша ішкі және халықаралық болып бөлінуі мүмкін.
Ішкі лизингте лизинг беруші де, лизинг алушы да және ... да ... ... ... ... Халықаралық лизингті, негізінен
Қазақстан Республикасының резидентті емес ... ... ... ... де, ... ... да және ... да жауапкершілігі лизинг
келісімшартымен, ... ... ... және ... заң ... ... Лизинг келісімшарты мынадай
міндетті мәнді жағдайлардан тұруы тиіс, онсыз ол келісілген деп саналмайды,
келісімшарт ... ... ... ... ... ... ... таңдауды кім жүзеге асырғаны көрсетіледі; лизинг нәрсесін лизингті
алушыға берудің мерзімі мен ... ... ... ... ... ... ... әрекет мерзімі; лизинг
нәрсесінің лизинг ... ... өту ... ... ету ... ... нәрсесін ұстау және жөндеу тәртібі; сақтандыру; лизинг
берушінің ... ... ... ... ... өткізуін екі жақтың
біріне жүктеу; лизинг келісімшарты бойынша лизинг алушының міндеттемесін
орындауын бақылау үшін ... ... ... ... ... жауапкершілігі. Қозғалмайтын мүліктер бойынша жасалатын келісім-
шарттар міндетті түрде, заң актілерімен анықталған ... ... ... ... ... қойылған кепілдік ретінде міндетті
түрде мемлекеттік тіркеуге жатады. Лизинг нәрсесін ... ... ... ... ... алу-сату келісімшарты бойынша жауапты болады. Егер
де сатушы лизинг алушының қойған талабымен келіссе, онда ... ... ... ... ... ... үшін, міндетті түрде лизинг
берушімен келісуі тиіс. Лизинг ... да ... ... де ... ... ... ретінде жүреді.
Лизинг бойынша марапаттау өз кезегінде екі әдісте пайдаланады: не
өсіп отыратын пайыздық ... ... ... қарастырылған
пайыздық мөлшерлемесін.
Бухгалтерлік есепте қаржылық лизинг бойынша ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Бухгалтерлік есепте лизинг беруші банктің алынған мүлікті қаржылық лизингке
ұсынумен ... ... ... ... банктің ішкі құжаттарында
қарастырылуы және есептік саясатта белгіленуі тиіс. Лизинг келісім жасалып,
мүлік мемлекеттік тіркеуден өткен соң, сатушыдан ... ... ... ... мақсатына уақытша пайдалануға және ұстауға ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Лизинг берушінің лизинг затын сатушыдан алу және ... ... ... ... Негізгі құралды алу:
Дт 1656 «Жалға беруге арналған негізгі құрал – жабдықтар»
Кт 2856 «Күрделі қаржы салымы бойынша ... ... ... ... үшін ... 2856 ... қаржы салымы бойынша кредиторлар»
Кт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
Лизинг затын лизинг келісімшарттарына сәйкес, лизинг алушыға уақытша
ұстауға және ... ... ... ... 1305 ... ... қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі»
Кт 1656 «Жалға беруге арналған ... ...... ... ... соңғы жұмыс күнінен кешіктірмей лизинг беруші лизинг
бойынша сыйақыларды есептейді. Бұл ... ... ... жазба
жасалады:
Дт 1730 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
есептелген кірістер»
1740 «Клиенттерге ... ... және ... ... бойынша
есептелген кірістер»
Кт 4305 «Басқа банктерге берілген қаржы ... ... ... ... ... «Клиенттерге берілген қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға
байланысты кірістер».
Егер лизинг алушы өз ... ... және ... берушінің жазбаша
келісімімен лизинг затына зиян ... ... ... ... лизинг алушы алдындағы бұл жақсартудың құнын өтеу бойынша ... ... ету ... ... өз ... мойындайды.
Бұл кезде келесі бухглтерлік жазба жасалады:
Дт 5922 «Банктік емес қызметтен өзге шығыстар»
Кт 2860 «Банктік қызмет ... өзге ... ... ... ... мерзімінде алғанда лизинг
беруші келесі бухгалтерлік өткізбелерді жүзеге асырады:
а) Лизинг бойынша қосылған сыйақыны өтеу бойынша:
Дт 1050 ... ... ... 1730 ... ... ... ... және қаржы лизингі бойынша
есептелген кірістер»
1740 ... ... ... және ... ... ... кірістер».
ә) Лизинг затын алу, жеткізу және оны лизинг келісімін жасау ... ... ... ... келісіміне сәйкес мақсатында қолдану үшін жұмыс
жағдайында келген шығындар мен басқа да кез ... ... ... ... 1050 ... ... ... 1305 «Басқа банктерге қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі».
Лизинг алушы сыйақы бойынша төлемдерді, сондай – ақ ... ... ... борыш сомасы кешіктірілгенде, келесі бухгалтерлік өткізбе
құрылады:
а) ... ... ... 1731 ... ... берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
мерзімі ... ... ... ... ... және ... лизингі бойынша
мерзімі өткен сыйақылар»
Кт 1730 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
есептелген кірістер»
1740 ... ... ... және ... ... ... ... Негізгі борыш сомасына:
Дт 1306 «Банктің қарыздары бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша клиенттердің мерзімі ... 1305 ... ... қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі».
б) Негізгі борыш сомасы бойынша Ұлттық банктің нрмативтік – құқықтық
актілеріне сәйкес ... ... ... сомасына:
Дт 5452 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы ... ... ... ... ... ақша ... «Клиенттерге берілген қарыздар және қаржы лизингі ... ... ... ... ақша бөлу»
Кт 1339 «Басқа банктерге банктерге берілген қарыздар және ... ... ... ... ... ... «Клиенттерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтерге ... ... ... мен негізгі борыш уақтылы бір кезде ... ... ... ... ... ... беруші айып өсімақы және
тұрақсыздық сомасын есептейді. Бұл кезде ... ... ... 1860 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар»
Кт 4900 «Тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл)».
Лизинг алушыдан мерзімі ... ... ... келесі
бухгалтерлік жазба жасалады:
а) Айып, өсімақы және тұрақсыздық сомасына:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
Кт 1860 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар».
ә) ... ... ... ... 1050 ... ... есепшоттары»
Кт 1731 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі ... ... ... ... берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
мерзімі өткен сыйақылар».
б) Негізгі ... ... 1050 ... ... есепшоттары»
Кт 1306 «Банктің қарыздары бойынша басқа ... ... ... ... ... ... клиенттердің мерзімі өткен
берешегі».
в) Алдын ала құрылған мәжбүрлі шығындар сомасына:
Дт 1339 ... ... ... берілген қарыздар және қаржы
лизингі бойынша арнайы резервтерге (мәжбүрлі ... ... ... ... және ... ... бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындар)»
Кт 5452 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтерге ... ... ақша ... ... ... ... және ... лизингі бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша бөлу».
Лизинг келісімінің әрекет ету мерзімі аяқталған соң ... заты ... ... ... ... ... ... берушіге қайтарылады:
а) Егер лизинг заты толық амортизацияланса, онда ... ... ... затын қабылдау - өткізу акті бойынша қабылдайды және қажет ... ... әрі ... ... ... тыс есепке кірістейді;
ә) Егер лизинг заты ... ... ... құн ... ... келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Дт 1652 «Жер, үйлер мен ... ... ... ... да ... ... ... лизингке алынған негізгі құрал – жабдықтар»
1658 «Көліктік құралдар»
Кт 1305 «Басқа банктерге қаржы ... ... ... ... ... ... келісімінің шарты бойынша лизинг заты қайтарылмаса және
аталған лизинг заты тоық амортизацияланбаса, онда ... ... ... қалдық құнды қалпына келтіруі лизинг келісімшартымен реттеледі.
Лизинг алушының меншікті қаржысы ... ... ... ... келтіру кезінде,изинг берушімен келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Дт 2860 «Банктік ... ... өзге ... 1050 ... ... ... құрылған мәжбүрлі шығындар есебінен қаржылық лизинг бойынша
негізгі борыш сомасын лизинг алушы өтеу кезінде келесі ... ... ... ... ... ... 1339 ... банктерге банктерге берілген қарыздар және қаржы
лизингі ... ... ... ... шығындар)»
1439 «Клиенттерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтерге ... ... 1306 ... ... ... басқа банктердің мерзімі өткен
берешегі»
1424 «Банк қарыздары бойынша ... ... ... 1305 «Басқа банктерге қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі».
Сол кезекте кіріс 7130 «Шығынға шығарылған борыштар».
ә) Мерзімі ... ... ... 4305 ... ... ... берілген қаржы лизингі бойынша
сыйақы алуға байланысты кірістер»
4420 «Клиенттерге берілген қаржы ... ... ... ... 1731 ... банктердің ұсынған қарыздары мен қаржылық лизингтері
бойынша мерзімі өткен сыйақылар»
1741 «Клиенттердің ... ... мен ... ... мерзімі өткен сыйақылар».
б) Айып, өсімақы және тұрақсыздық сомасына:
Дт 4900 «Тұрақсыздық ... ... ... бір ... ... 7130
«Шығынға шығарылған борыштар».
ә) Сыйақы сомасына:
Дт 1050 «Банктердің ... ... 4305 ... банктерге банктерге берілген қаржы ... ... ... байланысты кірістер»
Кт 4420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі сыйақы алуға байланысты
кірістер» бір ... ... 7130 ... ... борыштар».
б) Негізгі борыш сомасына:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
Кт 5452 «Басқа ... ... ... және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша бөлу»
5455 «Клиенттерге берілген қарыздар және ... ... ... ... ... ... ақша ... бір кезекте, шығын 7130
«Шығынға шығарылған борыштар».
Қаржылық лизинг бойынша берешекті өтеу келесі жылы жүргізілетін болса,
ағымды жылда мынадай ... ... ... Айып, өсімақы немесе тұрақсыздық жне сыйақы сомасына:
Дт 1050 ... ... ... 4921 ... ... өзге ... бір кезекте, шығын 7130
«Шығынға шығарылған борыштар».
ә) Шығындар шотында (мәжбүрлі шығындар ... ... ... ... лизинг бойынша негізгі борыш сомасына:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік ... 5452 ... ... ... ... және ... лизингі бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша ... ... ... ... және ... лизингі бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша бөлу» бір кезекте, шығын 7130
«Шығынға ... ... ... ... ... шығындар бойынша) қаржы жеткіліксіз
боған ... ... ... ... ... ... сомасына:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
Кт 4921 «Банк қызметінен өзге ... бір ... ... ... ... ... алушы банкіде операциялар келесі ретпен жүргізіледі:
Жасалған лизинг келісіміне сәйкес, лизинг алушыға ... заты ... және ... ... ... Бұл кезде келесі бухгалтерлік
жазба жасалады:
Дт 1655 «Қаржылық лизингке алынған негізгі құралдар»
Кт 2057 «Басқа банктерден алынған ... ... ... ... ... сайын айдың соңғы жұмыс күнінен ... ... ... ... ... сыйақы қосады және келесі бухгалтерлік жазбаны жүргізеді:
Дт 5057 «Басқа банктерден алынған қаржы лизингі бойынша ... ... ... ... ... лизингі бойынша сыйақы төлеуге байланысты
шығындар»
Кт 2705 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша
есептелген ... ... ... ... меншікті қаржылары есебінен және лизинг
берушінің жазбаша ... ... ... зиян ... ... лизинг беруші лизинг алушы алдындағы бұл жақсартудың құнын өтеу
бойынша ... ... ... ету ... аяқталғанда өз
міндеттемелерін мойындайды, бұл кезде ... ... ... ... 1860 ... қызметі бойынша өзге дебиторлар»
Кт 4922 «Банктік емес қызметтен өзге кірістер».
Лизинг келісімімен құралған төлемдерді ... ... ... мынадай бухгалтерлік жазба жасайды:
а) лизинг бойынша есептелген сыйақыны өтеу бойынша:
Дт 2705 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы ... ... ... 1050 ... ... ... лизинг затын алу, жеткізу және лизинг келісімін ... ... ... ... ... ... ... қолдану үшін жұмыс
жағдайында келген шығындар мен басқа да кез ... ... ... ... 2057 «Басқа банктерден алынған қаржы лизингі»
2227 «Алынған қаржы лизингі».
Кт 1050 ... ... ... құны ... есеп саясатына сәйкес есептеледі. Егер жалдау
мерзімінің соңында меншік құқы ... ... ... ... сенімділік
болмаса, өте қысқа екі кезеңнің бірінде активке тозу құны ... ... ... оны тиімді қолдану мерзімінде бухгалтерлік жазба
жүзеге асырылады:
Дт 5784 «Қаржы лизингі бойынша ... ... ...... ... ... 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі ...... ... ... ... ... бойынша төлемді, сондай – ақ қаржылық лизинг
бойынша негізгі борыш сомасы ... ... ... ... ... ... ... 2705 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы ... ... ... 2741 ... ... және ... лизингі бойынша мерзімі өткен
сыйақылар».
ә) Негізгі борыш сомасына:
Дт 2057 ... ... ... ... ... ... ... лизингі»
Кт 2058 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша
мерзімі ... ... ... ... жасалған өзге операциялары бойынша
мерзімі өткен берешегі».
Есептелген сыйақы мен ... ... ... бір ... ... ... ... келісімінде көрсетілмесе) лизинг беруші айып, өсімақы және
тұрақсыздық сомасын ... Бұл ... ... өсімақы және тұрақсыздық сомасына:
Дт 5900 «Тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл)»
Кт 2860 «Банктік қызмет бойынша өзге кредиторлар».
ә) Мерзімі ұзартылған сыйақы ... 2741 ... ... және қаржы лизингі бойынша мерзімі өткен
сыйақылар»
Кт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
б) Негізгі ... ... 2058 ... банктерден алынған қарыздар және қаржы лизингі ... ... ... 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
Лизинг келісімінің әрекет ету мерзімі аяқталған соң лизинг заты лизинг
шартының ... ... ... ... ... ... ... лизинг толық амортизацияланбаса, онда лизинг аушы аталған лизинг затын
қабылдап - ... акті ... ... ал егер лизинг заты толық
амортизацияланбаса, онда қалдық құн ... ... ... ... ... амортизация сомасына:
Дт 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі құрал – жабдықтар
бойынша есептелген ... 1655 ... ... ... ... құрал – жабдықтар»
- Қалдық құнына:
Дт 2057 «Басқа банктерден алынған қаржы лизингі»
2227 ... ... ... 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал – жабдықтар».
Егер лизинг келісімінің шарты бойынша лизинг заты қайтарылмаса ... ... заты ... ... онда ... ... лизинг
берушіге қалдық құнды қалпына келтіруі лизинг келісімшартымен реттеледі.
Бұл кезде ... ... ... ... ... ... құралдар құрамына
есептеуде мынадай бухгалтерлік жазба ... ... құн ... 1652 ... ... мен ғимараттар»
1653 «Компьютерлік қондырғылар»
1654 «Басқа да негізгі құралдар»
1655 «Қаржылық лизингке алынған негізгі құрал – жабдықтар»
1658 «Көліктік құралдар»
Кт 1655 ... ... ... ... ...... Есептелген сыйақы сомасына:
Дт 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған ... ...... ... ... 1692 ... және ғимараттар бойынша есептелген амортизация»
1693 «Компьютерлік жабдықтар ... ... ... ... ... қрал ... ... есептелген
амортизация».
Егер бұл заңда немесе лизинг келісімінде қарастырылмаса, лизинг ... ... ... келісімімен лизинг затын қосалқы лизингке өткізуге
құқылы. Лизинг алушы үшінші тұлғаға лизинг ... ... ... ... жолдауына болмайды. Лизинг затын қосалқы лизингке
жолдау кезінде лизинг алушының банкінде жазба жасалады:
а) ... ... ... ... 1655 ... ... ... негізгі құрал – жабдықтар»
Қосалқы лизингке жолдаған лизинг заты құнының есебі үшін жеке дербес
шот:
Кт 1655 ... ... ... негізгі құрал – жабдықтар».
Лизинг заты қосалқы лизингке берілген әрбір клиент бойынша 1655 шотта
жеке дербес ... ... ... ... сомасына:
Дт 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі құрал – жабдықтар
бойынша ... ... 1695 ... ... ... алынған негізгі құрал – жабдықтар
бойынша есептелген амортизация».
1695 ... ... ... ... әрбір лизинг заты бойынша жеке
дербес шоттар ашылады.
Ай сайын айдың соңғы жұмыс күнінен ... ... ... ... ... ... төлеуді жүзеге асырады. Бұл кезде келесі бухгалтерлік
жазба жасалады:
Дт 1860/1 «Банк ... ... өзге ... 4801 «Жал бойынша кірістер».
Сонымен қатар 1860/1 шотында лизинг заты қосалқы лизингке ... ... ... жеке ... ... ... ... қосалқы лизингке жолданған лизинг заты бойынша есептелген
кірістерді өтеу кезінде келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
Кт 1860/1 ... ... ... өзге ... ... ұзартылған сыйақы сомасына қосалқы ... ... ... ... ... ... ... жасалады:
Дт 1860/2 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар»
Кт 1860/1 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар».
Сонымен қатар, 1860/2 шотта ... ... ... ... ... бар ... ... бойынша жеке дербес шоттар ашылады.
Сол уақытта лизинг алушы айыппұл, өсімақы және тұрақсыздық сомасын
(егер бұл ... ... ... ... есептейді. Бұл кезде
келесі жазба жасалады:
Дт 1860/3 «Банк қызметі бойынша өзге ... 4900 ... ... ... ... ... әрбір клиент бойынша айыппұл, өсімақы немесе
тұрақсыздық есептелетін жеке ... ... ... ... ... 1050 ... ... есепшоттары»
Кт 1860/2 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар».
- Мерзімі ұзартылған сыйақы сомасына:
Кт 1860/3 «Банк қызметі бойынша өзге ... ... ... ... ... затын қосалқы лизингке алған ... ... ... орындауда келесі бухгалтерлік жазбалар жасалады:
а) Баланстық құн сомасына:
Дт 1655 «Қаржылық лизингке алынған негізгі құрал – жабдықтар»
Кт 1655 «Қаржылық ... ... ... ...... ... берілген лизинг затының құнын есептеуге арналған жеке
дербес шот;
ә) ... ... ... 1695 ... ... ... алынған негізгі құрал – жабдықтар
бойынша есептелген амортизация»
Қосалқы лизингке ... ... ... ... ... жеке ... шот;
Кт 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі құрал – жабдықтар
бойынша есептелген амортизация».
Клиент ... ... ... және ... ... немесе тұрақсыздық
сомасы өтелмесе, келесі бухгалтерлік жазбалар жасалады:
а) Айыппұл, өсімақы, тұрақсыздық ... 4900 ... ... ... ... 1860 ... ... бойынша өзге дебиторлар». Бір кезекте, ... ... ... ... ... ұзартылған сыйақы сомасына:
Дт 4801 «Жал бойынша кірістер»
Кт 1860/2 «Банк қызметі бойынша өзге ... Бір ... ... ... шығарылған борыштар».
Клиентпен мерзімі ұзартылған сыйақы және ... ... ... ... ... келесі бухгалтерлік жазбалар жасалады:
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
Кт 4922 «Банктік емес қызметтен өзге кірістер». Бір ... ... ... ... борыштар».
1. ҚР лизингтің даму жолдары.
Кәсіпкер өзіне қажетті құрылғыларды лизингке алу үшін ... ... ... ... ... ... егер құрылғыларды лизингтік
банкке алу банктік несие есебінен ... ... ... ... ... ал ... кәсіпкердің банктен несие алу үшін несиелік тарихы
болмаса. Осы жерде ... ... ... түрде несиелік
тарихы жоқ және соған сәйкес банк несие беруден бас тартатын клиенттермен
қосымша тәуекелділіктерге бара ... ... ... ... ... көрінеді. Бұл жағдай ... ... бір ... ... қызметтер нарығында бүгінгі күні қалыптасып
отырған жағдайларды ескере отырып,біз ... ... ... үшін ... ... нарықтарды бөліп қрастыруды ұсынамыз.
| 1-белгі | | ... |
| | | ... ... ... ... ... алушылар: |
|Сегмент №1-шағын ... ... ... ... №2-орта |ғының сегменттері ... ... ... ... | ... ... ... Лизингтік қызметтер нарығының сегменттері.
Лизингтік қызметтер нарығы сегментердің бір белгісі ретінде лизингтік
келісімдердің алынуына оның осы ... ... ... ал екінші белгі ретінде лизингке ... ... ... ... ... әсер ... осы ... көрсетілген лизингке алушы тұлғалардың әрбір типіне
неғұрлым толығырақ сипаттама берейік.
Қаржыгерлердің үшінші Конгресінде ҚР-ң ... ... ... және ҚР ҰБ-не индустриялдық саясат шеңберінде приоритеттік
маңызы бар салаларды нақты ... және ... ... ... ... ... тәжірибе көрсетіп отырғандай
қоғамдағы экономикалық, саяси, әлеуметтік сұрақтарды ... ... ... роль атқаратындығы белгілі. Шағын кәсіпкерлік жалпы экономиканың
дамуының қозғаушы күші бола ... ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығының негізі – орта ... көзі ... ... осы ... кәсіпкерліктің дамуына әсер ететін факторлардың бірі
сәйкес қаржылық қызметтер секторының дамуы болып табылады.Себебі,
көптеген кәсіпорындар үшін ... ... бір ... ... ... ... табылатындығы белгілі. Ал 2003 жылы
қараша айындағы деректер бойынша банктік сектордан ... ... ... ақша ... ... ... бөлінген несиелердің 22,7% ғана
құрап отыр. Оны төмендегі кестеден көруге болады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне коммерциялық ... ... млн ... |12.99 |12.00 |12.01 |12.02 |11,03 ... ... |148830 |276218 |489417 |672407 |924283 ... ... | | | | | ... ... |39857 |74222 |121954 |146515 |210623 |
|- ... мерзімді |20423 |40115 |60153 |63048 |80953 |
|- ұзақ ... |19434 |34107 |61801 |83467 |120718 ... ... көріп отырғанымыздай, соңғы бес жылда коммерциялық
банктерден шағын ... ... ... 19%-ке ұлғайғанымен, оның
жалпы экономикадағы үлесі салыстырмалы түрде өте төмен. Сонымен бірге,
банктерден ... алу үщін ... ... ... қатаңдылығы
шағын кәсіпорындардың негізгі өндірісін техникалық жабдықтауға несие алу
мүмкіндіктерін төмендетеді. Сондықтан ... күні ... ... ... құрылғыларының көбі техникалық және моральдық жағынан да
тозған.
Осы сегментке тән ... ... ... ... күрделі қаржылық салымдардың неғұрлым тәуекелділігі жоғары
түрі болып табылатындығы. Оның себептеріне төмендегілерді жатқызуға болады.
1.Шағын кәсіпорындардың көбісінің ... ... ... ... жоқ.
2.Шағын кәсіпорындарда біліктілігі жоғары мамандардың аздылығы немесе
жоқтығы.
3.Қарызға алынған қаражаттардың өз мақсатына пайдалануына бақылау
жүргізудің нақты мүмкіндіктерінің ... ... ... ... ... жұмыс істеуге шешім қабылдаған
несиелік мекемелер мынадай мәселелерге кездеседі:
1.Көптеген экономикалық қаржылық ақпараттарды талдаудағы және шағын
кәсіпорындардың осы ақпараттарды ... ... ... төменділігі;
2.Шағын кәсіпорындардың пайдаланатын құрылғылардың көп түрлілігі.
Осындай қаржылық ... ... ... ... үшін банктерден берілетін несиелердің бағасы мен мерзіміне ... ... ... ... ... тығырықтан шығудың бір жолы болып
табылады,себебі лизингтік қатынастар ... ... беру үшін ... ету ... қойылатын талаптар банктік несиеге қарағанда
салыстырмалы түрде төмен.
Біздің ойымызша, ... күні ... ... ... ... игеруге неғұрлым көбірек ұмтылулары қажет. Ол үшін лизингтік
компаниялардың ең төменгі ... ... ... перспективті
инвестициялық жобаларды таңдаудың тиімді механизмін құру арқылы, шағын
кәсіпкерлер сегментіне тән ... ... ... ... осы стратегия осы сегментте белгілі бір жетістікке қол жеткізуге
көмегін тигізеді.
Сонымен біздің ойымызша, ... ... ... ... ... міндетті шарттарының бірі перспективті жобаларды
таңдаудың тиімді механизмінің болуы. Осы жерде ең ... осы ... мен ... ... керек. Яғни, бір жағынан өмірлік
қабілеттілігі жоқ ... ал ... ... өте ... ... қою ... ... тым қатты сұрыпталуын болдырмауды ескеру қажет. Бұл жерде
лизингтік компанияның лизингтік ... ... үшін ... ... тәуекелділіктерді жоғарылатпай көбейтуге, яғни көрсетілген
екі талапты біріктіруге мүмкіндіктері ... ... ... ... бір жолы біздің ... ... ... ... тарту арқылы қаржыландырудың көптеген
схемаларын құру. Бүгінгі ... ... ... ... ... немесе өмірлік қабілеттілігі неғұрлым жоғары
жеткізушілерді тартудың өте ... ... бар. ... ... ... ... ... салаларын дамытуға үлкен ... ... ... ... құрылғыларды тиімді басқаруды
ұйымдастыру арқылы өз тәуекелділіктерін ... ... ... лизингтік
компания өз қасиетіне тән емес қызметтерді де өзіне жартылай алуы мүмкін.
Ол үшін ... ... ... ... бекіту үшін қажетті көптеген
экономикалық және қаржылық ақпараттарға талдау ... ... ... ... ... біз ... ... кеткеніміздей, көптеген шағын
кәсіпорындарда осындай ақпараттарды беру үшін біліктілігі жоғары мамандар
аз немесе мүлдем жоқ. ... ... ... ... ... ... таңдау
лизингтік компания үшін де қымбатқа түсетіні белгілі. Сондықтан лизингтік
компания өз шығындарын ... үшін ... ... ... мен ... ... қадағалап отыру қажет. Содан кейін ол белгілі
бір жеткізушіні ... және сол ... ... ... ... дамытудың есептейді. Осындай жұмыстар атқарылғаннан кейін
лизингтік ... ... ... ... бір ... беру үшін конкурс жариялауы керек. Лизингтік қатынастар механизмін
жетілдірудің бұндай жолын лизингтік компаниялардың ... ... ... деп те ... болады. Бұл жағдайда лизингтік процесті
шартты түрде үш кезеңге бөліп қарастыруға болады.
1-кезең дайындық жұмыстарын ... ... ... ... ... ... және ... кезеңі. Осы дайындық кезеңіеде
лизингтік компаниялар өте көп ... ... ... Ол үшін ең ... ... ... т.б. ... шағын кәсіпорындар мен әр
түрлі құрылғылар үшін перспективті ... ... ... ... Осы ... ақпараттардың ішінен белгілі бір белгілерге ... ... ... ... ... ... ... лизингке беру
бойынша схемалар құрастырылады. Бұл жағдайда тәуекелділіктерді ... ... ... ... ... да ... қажет.
Осы кезеңнің негізгі мақсаты лизингке алынған құрылғылар ... ... ... көрсетілетін қызметтерге деген ... бар ... ... ... Міне осында болжам жасау
кезіндегі жіберілген қателер қаржылық шығындар әкелуі мүмкін.
Егер ... ... ... ... жүргізілсе, онда нарықтан өз орнын
тапқан лизингке берілген құрылғылар есебінен отандық нарық ... мен ... ... тола ... яғни ... ... сату және өткізу процестері жылдамдатылады.
Әрине, бұндай қызмет (қосымша қызметтер көрсету) лизингтік компанияның
міндетіне жатпайтындығы белгілі. Сондықтан осындай сұрақтарды шешу ... ... ... ... ... болады. Бұл жерде көптеген
жұмыстарды жеткізушілердің өздері орындауы да мүмкін. Себебі, олар ... ... ... ... ... ... ... таныс.
Сондықтан олар лизингтік компаниялар үшін мейлінше толық ақпараттар
бере алады. Осы механизмге ... ... мен ... ... ... ... ... да үлкен қозғау салуы мүмкін.
Осындай схеманың негізінде лизингтік компанияның құрылғыларды сатушылармен
қарым-қатынастарын дұрыс ... ... ... ... жұмыс істеу
өз атынан болмаса да жарнамалау ұсыну мүмкіндіктерін тудырады.
Осындай механизмді ... ... ... ... сипаттамаларға жауап беретін құрылғылармен жұмыс ... ... деп ... ... ... ... өндіріс процесндебірнеше рет қайталап пайдалану
мүмкіндігі, яғни құрылғының құны ол ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалардың барлығы мүліктік тәуекелділіктерді төмендетуге
және құрылғының белгілі бір түрін бағалау ... ... ... ... бірге, белгілі бір сұранысқа ие құрылғылар түріне
нарықтық бағалардың,яғни,транспорттық,техникалық қызмет көрсету бағаларының
тарифтерінің ... ... ... да әсер ... ескерілуі
керек.
Сонымен, осы кезеңде жүргізілетін жұмыстарды жүйелеу үшін лизингтік
компанияларда лизингке берілуі мүмкін әртүрлі құрылғылардың ... ... ... ... қажет. Сонымен бірге құрылғыларды сатып алу-сату
туралы бекітілетін келісімдерде көрсетілген шарттарды ... ... ... ... ... ... ... және лизингтік
компания үшін оның тиімді шарттарын жақсарту мүмкіндіктерін қарастыру
қажет. Осындай жұмыстар толық ... ... ... ... ... ... ... басталады.
II-кезеңді лизингке алушыларды таңдау кезеңі деп те атауға болады. Осы
кезеңде лизингтік компанияның алдында лизингке ... үшін осы ... ... ... ... ... тұрады.
Себебі, лизинг біздің отандық нарық үшін қаржыландыру құралы ретінде әліде
болса кең ... ... ... ... ... ... жарнамалау
жұмыстарын жүргізу кезінде осы құралдың экономикалық мәніне ерекше көңіл
аудармай, керісінше өзіндік ... ... үшін ... ... мән ... керек.Яғни біздің айтайын дегеніміз, жарнамалау
кезінде лизингтің барлық заңдылықтарын егжей-тегжейіне дейін ... ... ... лизингке алушылардан өтініштер жинақталынады. ... ... ... ... компания клиенттің экономикалық
қызметіне төлем ... ... ... және ... ... осы ... өзіндік ерекшеліктерінің бірі, егер ... ... ... шын ... өте ... ... және ... тартымдылығы нақты дәлелденсе, онда потенциалды ... ... және осы ... ... ... деген сұранысты
кеңейтуге мүмкіндіктер туғызады. Осы кезеңдегі соңғы қадам ... ... ... ... әртүрлі белгілер негізінде
жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... байланысты мыналарды жатқызуға болады.
- ұсынылатын лизингтік төлемдер саны ( ... ... ... ағымдық экономикалық жағдайы;
- кепіл немесе кепілдемелердің т.б. түрлерінің пайдалануы;
- персоналдың тәжірибесі мен біліктілігі және т.б.
Перспективті клиенттер анықталған кейін ... құны ... ... ... ... ... да ... объектісі лизинг
алушыға пайдалануға береді. Міне осындай жұмыстар нақты атқарылғаннан кейін
III-кезең басталады. Бұл ... ... ... ... ... ... соңғы кезеңі деп те аталады. Негізінен ... ... ... ... ... ... екі ... жасалады
немесе егер олар дұрыс жасалынса,онда үшінші кезеңде кездейсоқ қиыншылықтар
пайда болмайды. Лизингке алушы өз ... ... ... екі ... жасалынған жұмыстарды қайта қарау туралы қажеттіліктер
туады. Лизингке алушы өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... құрылғыларды конфискациялауға кіріседі. Әдетте,
бұл кезеңде лизингтік операциялар бухгалтерлік есеп пен қорытынды ... ... ... ... төлемдерді төлеу іске асырылады
және лизинг мерзімі аяқталғаннан кейін мүлікті одан әрі ... ... ... ... ... схема белгілі бір құрылғылар үшін жетістікпен іске
асырылған жағдайда лизингтік ... осы ... ... ... арқылы нарықты кеңейту мүмкіндіктері туады.
Лизингтің артықшылықтары мен кемшіліктері. Лизингтің кеңінен таралуының
басты себебі – оның қарапайым ... ... ... болуына
байланысты:
Лизинг көмегімен кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды
несиелеуге ... Бұл ... ... ... ... мерзім бойынша
лизинг объектісі лизингке берушінің меншігінде қалады да, ... ... ... жағдайда несиелік тәуекел деген болмайды (нақтырақ
айтқанда, несиелік ... бұл сол ... ... ... басқа кәсіпорын іздестіруге кетеді).
Лизинг 100%-ға дейін несиелеуді ... яғни ... ... мерзім
ішінде өзінің меншікті капиталын жұмсамай-ақ, жаңа құрал-жабдықты пайдалана
отырып,өнеркәсіптік өнім шығаруға және пайда табуға мүмкіндік ... ... ... ... алғаннан, лизинг бойынша алған
қолайлы, себебі, бұл ... ол ... ... ... болады.
Құрал-жабдықтың лизинг берушінің меншігінде болатындығына байланысты
салықты жалға ... өзі ... ... лизинг алушы салықтық
жеңілдіктер алады.
Несие берушінің көзқарасымен қарағанда,несиенің ... ... да ... ... ... тән ... ... жалға алушы құрал-жабдықтың қалдық құнының жоғарылауынан(әсіресе
инфляциядан) ештеңе ұтпайды;
- ұйымдастырудың күрделілігі;
- лизинг құны ... ... ... ... та ... ... туындайтын тәуекелдің лизинг берушінің барысында болатынын
ұмытпау қажет, сондықтан да ол ... ... ... ... ... көбірек алуға тырысады.
1. бөлім
2.1 Қазіргі ҚР-ның индустриалды – ... ... ... ... кезеңге аяқ басты. Осы бағыттағы
жұмыстарда ұзақ жылдар бойы өзіңіз айналысып жүрген лизинг саласы ... ... ... заманда индустриалды-инновациялық Стратегияны жүзеге
асырудың бірден бір құралы лизинг болып табылады. ... ... ... дейін лизингтің экономикалық мәні мен маңызын біздің ... ... ... ... тани ... келді. Көбінесе лизингті ... ... деп ... ... Ал 2000 жылы 5 ... ... ... лизинг туралы» Заңы қабылданғанда, лизингтің анықтамасы өзгерді.
«Лизинг – инвестициялық қызметтің ... деп ... ... лизингке
көзқарас та біртіндеп өзгере бастады. Экономикасын дамытуға ... кез ... ел ... көптеп тартуға тырысады. Оған қолайлы
жағдай туғызуға ... ... ... ... алғанда, инвестиция
дегеніміз, экономиканы ... оны ары ... ... ... ... табылады. Ол – өндірісті көтерудің құралы. Импорт алмастыру, сондай-
ақ өнеркәсіптік саясат жүргізу ... ... ... ... шикізаттық емес салаларды, қайта өңдеу салаларын дамыту,
инновациялық-индустрияландыру ... ... ... ... ... отыр.
Міне, соларды жүзеге асыру үшін техника мен ... ... ... ... ... ... құрылыс және көлік
секілді ... ... ... ондағы негізгі капитал – машиналар, құрал-
жабдықтар ұзақ ... бойы дер ... ... ... ... деңгейі 70-80 пайызға жеткен. Олар моральдық жағынан да ... ... ... ... ... ... алдында тұр деген сөз.
Сондықтан Қазақстан экономикасындағы негізгі ...... ... ... ... ... ... жаңғырту-жаңарту қажет. Ал
мұндай өзгерістің бірден бір құралы – лизинг ... ... өзі ... жаңа ұғым, кәсіпкерліктің жаңа түрі. Оның әлемдік
экономикадағы тарихы жарты ... ... ... ... ...... ... Штаттары. Ал ТМД елдерінде, соның ішінде Ресейде,
Қазақстанда, ол 1989 жылдан ... дами ... ... біздің елдегі
лизингтің 20 жылдық ... бар. Оны ... ... ... ... ... Бірақ та осынша уақыт ішінде лизинг мәселесі елімізде
әлі де дұрыс ... ... ... ... әлемдік қаржы және экономикалық
дағдарыс жағдайындағы лизингтің жай-күйі маман ... мені ... жылы ... ... Н.Ә.Назарбаевтың тапсырмасымен Салық
кодексі жаңартылды. Сол кодекстегі лизинг мәселелері бойынша, ... ... ... ... және ... ... Жұмыс тобына
қатысуға мүмкіндік алдым. Сол кезде Үкімет «Корпоративтік табыс салығын
2009 жылы ... 20 ... 2010 жылы 17,5 ... ал 2011 жылы ... ... ... яғни пайыздық ставкасын екі есеге дейін
қысқартамыз» деген ұстанымда болды. ... ... ... ... ... отырып, басқа салық түрлері бойынша осыған дейінгі бар
жеңілдіктерді алып тастайтынын айтты. Бірақ бұл қате ... еді. ... ... ... жаңа Салық кодексінің жобасында қосымша құн салығына
және құрал-жабдықты импорттауға байланысты лизингке берілетін жеңілдіктер
алынып тасталып, лизингтік ... ... да ... ... ... болды. Ол баптар лизингтің дамуына кедергі ... еді. ... ... ... осыған дейінгі Салық ... ... ... жеңілдіктерін қорғап қалуға, соны өз қалпында ... ... ... «Атамекен» ұлттық-экономикалық палатасы, Қазақстан
қаржыгерлер қауымдастығы және лизингтік компаниялар өкілдерімен бірігіп,
осы бағытта ... тер ... Жеке өз ... ... жеті бап бойынша
өз ұсынысымды кодекске енгізуге тырыстым. Оның ... ... ал ... ... ... басты екі ұсыныс өтпей қалды.
Енгізілген осы ... ... 2012 ... ... ... ... 2012 жылы ... баптар бойынша енгізілген өзгерістердің,
жеңілдіктердің алынып тасталу ... бар. ... ... да осы бағытта
көп жұмыс жасауға тура келеді. Қазіргі кездегі ... ... ... 2010 ... ... бесжылдық индустрияландыру бағдарламасын
толық іске асырайық десек, кәсіпкерлерді бизнес жүргізуге ... ... беру ... Қазақстан бойынша 40-50 шақты лизингтік компания жұмыс істеп
жатыр. Сондықтан оларға салықтан жеңілдік жасалса, ол мемлекетке көп ... Оның ... сол ... 2007 жылы бір ... ... техникасы мен құрал-жабдықтарын еліміздің тауар өндірушілеріне
жеткізіп берді. Сондықтан лизингке кең, даңғыл жол ... ... ... ... бағдарламалардың орындалуында, оларды қаржыландыруда
және жеңілдіктер ... ... ... ... ... Жаңа ... өкінішке қарай, лизингтік бизнеске қолайлы жағдай ... ... ... ... бизнеске қолайлы жағдай туғызу бойынша, Қазақстан бұрынғы
орнынан 12 сатыға ... Бұл – ... ... Осы ... алғанда,
жаңа Салық кодексінде белгілі бір салалар ... ... бар. ... ... ... Алайда жаңа кодекс лизингтік бизнеске қысым ... ... ... ... ... ... бойынша, 2008 жылы еліміздегі ... ... ... ... ... ... бұл нақты жағдайды көрсетпейді. ... ... ... ... жолға қойылмаған. Сол себепті сала бойынша
лизингтік компанияларға сауалнама жүргіздік. Бұл мониторинг нақты ... ... ... ... нәтижелеріне жүгінсек, мынандай екі
тенденцияны анықтауға ... Оның ... ... ... екіншісі коммерциялық лизингтік компанияларға қатысты.
Елімізде мемлекеттік және ... ... үш ірі ... бар: «КазАгро» холдингінің «ҚазАгроҚаржы» АҚ, Қазақстан даму
банкінің еншілес кәсіпорны – «БРК–Лизинг» АҚ және ... ... АҚ. ... ... ... ... 150-300 ... құрайды. Бір сөзбен айтқанда, олар – Қазақстанның лизингтік
бизнесінің көшбасшылары. ... ... ... лизингтік
компаниясының қаржылық жағдайы бас компаниядағы қиындықтарға байланысты
төмендеп кетті. Ал ... ... ... ... еншісінде
болғандықтан, қаржылық жағдайы жақсы. Қазір еліміздегі басымдыққа ие сектор
– агроөнеркәсіп саласы, индустриалды-инновациялық жобалар. ... ... ірі ... ... бағдарламаларды жүзеге асыру –
мемлекеттің 100 пайыз ... бар ... екі ... ... ... ... ... қомақты қаржы бөліп жатыр. Соның ... АҚ мен ... ... ... операциялар көлемі 49
пайызға артқан.
Сөз еткен мемлекеттік ... ... ... ... ал ... өндірушілер, яғни машина жасау саласының
кәсіпорындары құрған компаниялар. Осы жеке ... ... ... ... ... мәз ... 2009 ... бірінші
жартыжылдығындағы мәліметтер бойынша, яғни жылдың басы мен ... ... ... ... ... ... операциясының
көлемі 25 пайызға төмендеген. Ал 2008 жылы 2007 ... ... ... ... 25 ... ... болған еді. Сонда коммерциялық лизингтік
компаниялардың лизинг нарығының көлемі қаржылық дағдарыс кезеңіндегі екі
жылдың ... 50 ... ... ... ... ... ... мен несиелеу
көлемінің төмендеуі себеп. Мәселен, 2007 ... ... 2008 ... ... ... банктердің несие көлемі 38 ... Оның ... ... бөлінуі құрылыста – 99%, саудада – 99,5 ... ... – 94,6 %, ... ... 91 %-ға ... ... банктер осы салаларға несие бөлуді мүлде доғарды деп
айтсақ та болады. ... ... ... ... ... ... ... қысқартқан. Ал ол өз кезегінде лизингтік операцияларға
деген сұранысты күрт ... Бұл – ... ... ... ... ... 25 ... девальвациялануы үшінші фактор болып табылады.
Төртіншіден, жаңа Салық кодексіндегі лизингке қатысты баптардың ... ... ... ... қаржы есебі стандарттарымен сәйкес
келмеуі ... Осы үш ... ... ... ... ... ... ары қарай дамуына кедергі келтіріп отыр.
Лизингтік бизнес – ел ... ... ... ... тұратын барометр секілді өте сезімтал құрал. Сондықтан
лизинг бизнесін дамыту үшін, ... ... ... ... қажет.
Қазір коммерциялық банктердің ликвидтілігін арттыру үшін мемлекет
Ұлттық қордан оларға ... сома ... ... ... байланысты
коммерциялық банктер өздерінің жағдайын белгілі бір деңгейде ... ... ... бет ... деп ... ... мемлекет
басымдық беріп отырған салаларға – агроөнеркәсіп кешеніне, индустриалды-
инновациялық жобаларға, шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... қоры ... көп ... бөлініп жатыр. Сол
қаржының қомақты бөлігі тікелей, мақсатты түрде ... ... ... ... «ҚазАгроҚаржы» АҚ сол қаржылардың
арқасында биылғы жылғы егін орағын қажетті техника мен ... ете ... Оған биыл ... ... ... ... бола алады.
Агроөнеркәсіп саласында жаңа ... ... ... ... ірі ... сүт ... кешендерін салу жүргізіліп жатыр.
Олардың саны күннен- күнге көбейіп келеді. ... ... ... ... ... ірі қара мал ... ... Олар лизингке беріліп
жатыр. Жаңа Салық кодексінде биологиялық активтер лизингтің нысаны болып
табылады деген бап ... ... ... ... құс ... ... ... ірі кәсіпорындар салынып, оған шетел технологиясы енгізіліп
жатыр. Қазақстан даму ... ... ... – «БРК–Лизинг» АҚ ұзақ
мерзімді, ауқымды, құны 10-25 миллион доллар тұратын ... ... ... ... ... ... арналған индустриалдық-инновациялық
Стратегия қабылданып, 2010 жылдан бастап жеделдетілген инновациялық-
индустрияландыру ... ... ... ... ... ... ... мамандарға сұраныс күрт артады. Осы заман талабына ... мол ... ... ... ... ... таңда экономикасы серпінді қарқынмен өсіп келе ... ... және ауыл ... ... ... аударуға тиісті.
Жаңғырту процесі жаңа ғана басталды және елдегі ... ... ... ауыл ... болғандықтан, оның құрылымында қазір дәстүрлік
белгісі байқалады.
Қазақстандағы олардың үлесі, кейінгі деректер ... ... ... Егер ауыл ... ... ... ... айналдыра
отырып, оны түгел қазіргі заманғы ... ... ... ... ... бұл ... экономикалық және әлеуметтік үдеріс
жоспарларына көңіл ... ... ... ... ... ... ... еліміздің ДСҰ ену кезеңінен бастап барған сайын күшейе түсетін
нарық, бәсекенің қатаң заңдары талап етеді.
Алайда, ауыл ... ... ... ... ... мәселелер
тұр. Көпшілігі объективті тарихи жағдайлардың салдарынан пайда ... ... ... дағдарыс кезінде мемлекетіміз ауыл
шаруышылығына ешқандай көмек көрсетпей және ... ... ... ... Мұны ... де ... кедейшілік шырмауығына түскен
ел ауыл сияқты көтеруге салмағы ауыр ... әрі ... ... ... ... ... ... салаларының ішіндегі ешқандай салада
шаруашылық жүргізудің әкімшілік социалистік әдістері ауыл ... ... ... айқын көрсетпеген шығар.
Дағдарыс оны өте соғып ... ... ... ... ... ... үшін аса қажетті сала қатты соққыға ұшырады, ол –
техникалық және ... ... 10-12 ... ... ауыл ... ... ... саны екі есе азайды. Негізгі өндірістік ... ... 80-85% ... ал олардың істен шығу деңгейі сұранымның шектелуіне
байланысты толықтырудан да жоғары. Техниканың ... ... ... ... ... және ... техникалық
қызмет көрсетуге тапсырыстар азайды, олардың деңгейі бұрынғы деңгейінен 2-
3% ... ... ... ... ... ... ... болып саналатын жөндеу жұмыстарының 88% өз күштерімен жүргізеді.
Негізгі егіс жұмыстары науқанында ... ... ... ... 85 -90% ... ол тек 50 -70% ғана ... ... бері жатыр – шаруашылықтарда қаражат тапшылығы басым,
олардың тапқан табыстары ... ... ... үшін ауқымды
инвестиция жасауға мүмкіндік бере алмайды.
Мұндай ... ... және ... көрсету жағдайының
шиеленісуін қалпына келтіруде ауыл шаруашылық өндірісін техникалық және
технологиялық ... ... ... ... ... ... зор.
Мамандардың бағалауы бойынша, шаруалар үшін лизингілік ... ... ... 10,6% ... ал ... ... сатып алумен салыстырғанда - 14,0%.
Қазақстандағы лизингілік қызметті іс жүзінде дамыту тәжірибесін талдай
отырып, мамандар құрылған жүйенің шоғырлануға ... ... ... ... ... лизингі аса қомақты шамада ... ... ЖАҚ ... ... ... нарығындағы
компанияның үлесі: тракторларды жеткізуде 71%, астық жинау комбайндарын
жеткізуде - 80% дейін құрайды. Ал бұл ... ... ... айналысатын шаруашылықтардың техникалық ахуалын анықтайтын ең
негізгі техника ... ... ... да ... компаниялар құрыла бастады.
«ҚазАгроҚаржы» ЖАҚ басқа, ... ... ... ... ... және ... да жабдықтарды, автокөлікті, оргтехниканы
жеткізуде мамандандырылған 180 ... ... ... ... ... ауыл ... ... небары 14-15 компания
айналысады, жалпы көлемде олардың үлесі көп емес, орташа есеппен 15 ... ... ... асыру үшін олар жоғары ... ... ... (18-23%), ал олардың өтемақысы бойынша шығындарды
лизинг алушыларға салады, бұл жалға алынған техниканың ... ... ... ... үшін ... әлі қолайлы емес
екендігінің себебі де осында жатыр.
Айналым ... ... ... бар қаржы қорларының
көп бөлігін ауыл кәсіпорындары ... ... ... мәжбүр, бұл
қаржы лизингісі жағдайында төлемдерді қайтармау тәуекелдігімен ұштасқан.
Қазіргі ... ... ... ... ету ... алушылармен
лизинг шартының өтімді жылжымалы және жылжымайтын мүлікті немесе ақшаны
кепілдікке салу туралы ... ... банк ... ... сақтандыру және т.б. енгізе отырып, бұл тәуекелдіктерді азайтуға
тырысады.
Лизинг ... мен ... ... ... кепілдік
беруді ұйымдастыруға агролизингті тікелей қаржыландырудан бюджеттік
қаражаттарды пайдалануды қайта ... 1) шарт ... ... лизингілік төлемдер құрылымындағы банк несиелерінің пайыздық
мөлшерлеме үлесін едәуір азайтуға, 2) ... ... ... 3) ... ... ... ірі қаржы ресурстарын
тартуды қарқындатуға мүмкіндік береді.
Алдын ала ... ... ... ... ... көлемі ақшаға
шаққанда $5,5 миллиардқа жетті. Лизингілік индустрияны ... ... ... - ... ... біріншіден, осы инвестициялық
құралды ... ... ... ... ... 300 ... компания әрекет етеді, ал ұлттық
қауымдастығына ... жүз ... ғана ... ... ... мен ... үнемі «Эксперт-РА» агенттігі мен ... ... ... ... ... ... В. ... жүргізетін 2 зерттеуге ... ... ... ... ... (ол 300-ге ... компанияны қамтиды,
соның ішінде барлық ірі компанияларды) London Financial Group ... ... ... анықтайды. Алты жыл бұрын ... ... ... ... 34-ші ... ал 2003 жылы ... бойынша дүние жүзінде 18-ші орынға, Еуропа ... 10-шы ... жылы ... жоғары серпіні солай сақталып қалды. ... ... ... ... ... «КМБ ... ... О. Бушинаның бағалауы бойынша, нарық көлемі ... өсті және $5 ... ... ... ААҚ ... дамыту
жөніндегі бас директорының орынбасары Д.Глобенконың берген бағасы одан да
қуанышты - $6 миллиард.
Басты даму стимулы деп ... ... ... бір ... ... біріншіден, өзіндік құнға лизингілік төлемдерді
жатқызу мүмкіндігін айтады. Кейінгі 2 жылда ... ... ... іске ... ... ... ... нормативті құжаттар
қабылданды, қазір лизингілік ... ... енді сол ... ... қалмақшы. «Лизинг ендігі – ең ... ... бірі ... ... ... ... - ... О.Бушина. – Өндіріс
тек кәсіпорынның жабдық лизингісіне салатын ... ... ғана ... ... салық жеңілдіктерінен босатылатын қаражаттар есебінен де
жаңартылып жатыр».
Нормативтік ... ... ... 30 ... ... бірі - лизингілік компанияларды мүлікке салынатын ... Осы ... ... ... ... Қаржы министрлігі (2004
жылғы 31 тамыздағы хаты) лизинг берушінің табыс салынымдары ... ... ... ... ... ... атап өтті. Сөйтіп, мәміле
қатысушылары лизингілік мүлік құнын ... 2,2% ... ... ... ғана күшейе түсетін нарықтың жүйелі проблемасымен
ұзақ ... ... ... ... ... толық жетілмеуі,
нарықтағы ұзақ мерзімді өтемпаздықтың жоқтығы (бір жыл және одан да ... ... көп ... ұзақ ... ... ... бермейді. Europlan батыс акционерлері, маңызды ... ... ... желісі – сонда да біз $100
миллионнан жоғары мөлшердегі ... ... ... - деп ... ... президенті Н.Зиновьев.
Кез келген өскелең нарық сияқты Ресейде лизинг тіптен бір текті емес.
Сарапшылар лизингілік ... ... ... заттары, мақсатты
аудиториялар бойынша жіктеуден баяғыда-ақ бас тартқанды. ... ... ... беталыс – лизингілік компаниялардың әмбебаптануы.
2004 жылдың ең көзге көрінетін мәмілесі – ... ... ... ... тобы ... ... - ... Кельвин» ЖАҚ сатып
алуы болды. Ең ірі дилерлік холдинг ... ... ... айрылды,
өйткені лизингілік компанияның өскелең қаржы ... ... ... ... ... етуге мүмкіндігі болмады. Жұтылудан кейін
автокөлікпен мәміле үлесі ... –да ... 50%-ға ... ... ... ... ... паркі 4 мың бірлікке жетті.
Лизингілік мәмілелердің негізгі қаржыландыру көзі банк несиесі болып
қала бермек, ... ... жылы ... лизингілік компаниялар өзін қор
нарығында көрсетті. Алғаш рет бұл құралды игеріп алған ... үш ... ... ... 1 ... және 1,5 ... ... өтеген «РТК-лизинг»
болды. Қазір айналымда «Глобус-лизинг» (400 миллионға және 320 ... (15 млн., 150 млн. және 20 млн.) және ... ... (20 млн.) ... ... жүр. ... бәрі де бұл ... көзін қолайлы деп санамайды.
«Глобус-лизинг» әлдеқашан екінші облигациялық қарызын шығарған, -
дейді Б.Курцман. – ... ... ... ... ... екіжылдық бойынша
төлемін төлеп болған соң болады. 400 миллионға ... ... үш жыл ... ... ... ... ... пассивтерді тарту мерзімдері көбірек болуға немесе ... ... ... деп ... ... қаржы ағындарымыз қаржыландыру
мерзімдері бойынша құлдыраудың салдарынан пайда ... ... ... жеңілдетеді. Біздегі $8-10 млн. ... ... асып ... ... ... ... ресурстар
есебінен жабылып отырады».
Өткен жылы өзінің қарқынды өсу ... ... ... ... ... ... біріншіден «Ресей темір жолдары» ААҚ ... ... ... ... ... үшін ... жылдары аймақтық
даму басымдық болды. Астаналық лизингілік компаниялардың бизнесі ... ... ... Бұл ... ... мәміле көлемі бойынша
айтарлықтай дәрежеде астаналық «варягтарға» ... ... жол ... ... тұрып, лизингілік компаниялар тағы да ... ... ... шешеді, ол – инвестициялық ... ... ...... сатып алу және оны лизинг келісімшартының негізінде
белгілі бір бағаға, белгілі бір ... және ... ... бір ... ... алушыға табыстау бойынша инвестициялық қызмет
түрі, лизинг алушыда мүлікті құнын төлеп сатып алу ... ... ... ... бизнес қаржылық аспектілері
Көптеген экономикалық әдебиеттерде лизинг ұғымы ... ... ... ... де, оның банк қызметімен байланысты
зерттелген тұстары сирек кездеседі.
Лизингтік компанияның өзін ... ... ... нәтижесінде банктік капиталдың лизингтік бизнеске қатысуының
жанама әдісі пайда болады.
Лизинг пен несие ... ... бар. ... беру ... кез келген кәсіпкерлік іс-әрекетке бағытталады, ал ... ... ... ... ... келісімді жасау
барысында мақсатталған қаражат шығынын бақылау ... ... ... ... ... бір ... ... қатар, бірінші жағдайда несиені қайтаруға және оны пайдаланғаны
үшін пайыздық мөлшерлемені қайтаруға жүз пайыздық ... ... ... ... сол ... өзі ... ... саналатындықтан
кепілдеме мөлшері лизингке сатылатын мүлік құнынан төмендетіледі.
Несиелік келісім жасау барысында иемденетін мүлік кәсіпорын балансында
тіркеледі, ал лизингтік ... ... ... иемденетін мүлік лизинг
алушының немесе ... ... ... ... несие төлемі кәсіпорын пайдасынан алынған салық төлемінен кейін
қалған кірістен төленеді. Лизингтік төлемдер ... ... ... ... ол салық төлемін азайтады. Қаржы лизингі кезінде лизингтік төлемді
төлеу келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... лизингке алынған мүлікті моральды тозуға ұшыртады.
Қаржы лизингі несиенің бір нысаны ретінде қарастырылады. Халықаралық
тәжірибеде қаржы лизингі – ... ... ... ... ... ... ... өтейтін лизинг ретінде сипатталды. Қаржы лизингі
жалгерлік, ... ... және өзге де ... қатынастар
жиынтығын білдіреді. Бұл жерде қаржы лизингін несиенің нысаны ретінде, ... ... ... және ... ерекшелігімен байланысты несиелік
қатынастар жиынтығы ретінде ... ... ... ... көп аспектілі және кең мағыналы
болып келеді. ... ... ... ... аспектілері мыналармен
сипатталады (1-сурет):
Сурет 1 − Қаржылық лизингтің бизнес қаржылық аспектілерінің сипаты
1. Қаржылық лизинг бұл ұзақ ... ... ... заемдық
капиталға деген қажеттілікті қанағаттандырады. Қазақстанның
бүгінгі экономикалық даму жағдайында кәсіпорындарды ... ... ... мәселесі орын алып отырғаны белгілі.
Бұл өз кезегінде кәсіпорындардың айналымнан тыс активтерін
жаңартуға және ... ... ... ... ... ... ... тежеуде. Сондықтан да
осындай мақсаттарға ... ... ... ... мерзімді несиеге деген қажеттіліктерін ... ... ... ... кәсіпорындардың заемдық қаражаттарға деген
нақты да ... ... ... ... ... лизингін кәсіпорындардың айналымнан тыс
активтерін жаңартуға және олардың құрамын ... ... ... ... және ... ... аталған үдерісті қаржылдандыру мәселесін толығымен
шеше отырып, кәсіпорынның банктік несиелеуге деген тәуелділігін
азайтады.
3. ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етеді
және шығынды азайтады. Ондай қамтамасыз ету нысанына лизингке
берілетін актив ... және оны ... ... ... ... ... ... несие беруші төленбеген
лизингтік төлемдердің бір бөлігін және ... ... ... өндіріп алу мақсатында сатып жібере алады.
Сонымен қатар мұндай қамтамасыз етудің қосымша ... ... ... лизингке алушының тарапынан міндетті түрде
сақтандырылуы ... ... ... ... ... ... ... үшін алынатын сыйақыны төмендетіп,
банктен алынатын несиеге қарағанда аталған несие формасын тарту
құны азаяды.
4. Қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... ие болады. Лизингтік төлемдер тартылатын
несие бойынша негізгі ... ... ... ... олар ... салық салынатын пайда
көлемін азайтады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... де қолданылады.
5. Қаржы лизингі қарызға қызмет етумен байланысты кең ... ... ... ... ... ... ... нысанда жүзеге асатын болса, ал қаржы ... ... ... өзге де ... ... ... ... алынған өніммен жабдықтау
нысанында да жүзеге асуы мүмкін.
6. ... ... ... қызмет етумен байланысты төлем
мерзімдерінде үлкен икемділке ие. Банктік ... ... ... ... өтеу тәжірибесімен салыстырғанда қаржылық лизинг
кәсіпорынға лизингтік төлемдерді лизингтелетін активтің қызмет
ету мерзімінен байланысты кең ... ... ... береді. Осындай сипатына қарай ... ... үшін ең ... несиелік құрал ретінде саналады.
7. Қаржы лизингі банктік несиеге қарағанда несиенің оңайлатылған
рәсімделу процедурасын сипаттайды. Отандық және ... ... ... ... ... шығын және
қажетті қаржылық құжаттар тізімі банктік несиелеуге қарағанда
біршама аз болып келеді. Оған ... ... ... ... ... мен сенімді қамтамасыз етуінің болуы
ықпал етеді.
8. Қаржылық лизинг лизингтелетін ... ... құны ... ... төмендетуді қамтамасыз етеді. Себебі, қаржылық
лизинг бойынша лизингтің мерзімі аяқталғаннан кейін лизингтік
актив толығымен лизинг алушының ... ... ... ... ... жасалғаннан кейін лизинг алушы ол
активті ... құны ... ... ... мүмкіндігіне ие
болады. Сөйтіп, лизингтік келісім-шарттағы несие ... ... ... ... ... ... бойынша кәсіпорын лизингке алатын активтің
біртіндеп аммортизациясын жасайтындықтан да ондай актив бойынша
негізгі қарызды қайтару қорын құру ... ... ... ... ... ... ... ету және оның
амортизациясын жасау бірқатар ... ... ... ... ... ... лизингтік актив бойынша
негізгі қарыздың сомасы нолге тең болады. Бұл ... ... ... қарызды қайтару қорын құру
мәселесінен толық босатады.
Қаржы лизингінің ... ... ... ... кәсіпорынның
экономикалық дамуын қамтамасыз етуге арналған заемдық капиталды тарту
үдерісінде біршама ... ... ... ... анықтайды.
2.3 ҚР Лизингтік компаниялар құрылымы
Қазақстандағы лизингтің дамуы көп ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялар да
Еуропадағы секілді қаржыландыру ... бар банк ... ... ... компаниялардың негізгі клиенттері даму ... ... ... ... таңда Қазақстанда 20 лизинг компанияларының реті ... ... ... ... ... ... ... және олардың үлесіне лизингтің жалпы үлесінің 51% ... ... ... ... ... үлесіне тиеді.
Қазақстанда қызмет ететін лизингтік компанияларды мынадай белгілеріне
қарай жіктеуге болады (2-сурет).
Сурет 2 − ... ... ... ... мемлекеттік лизингтік компанияларға «КазАгроФинанс» және «БРК-
Лизинг» ... ... ... ... ... ... ретінде құралған
лизингтік компаниялар: «Альянс Лизинг» АҚ; «Халық Лизинг» АҚ; ... ЖШС; ... ... ЖШС; ... АҚ; «АТФ ... ... ... Компаниясы» ЖШС.
Қазақстандағы ЖІӨ-гі лизингтің үлесі туралы мәліметтер 1-кестеде
берілген.
Кесте 1 − ... ... ... ... ... ... ... |
|ЖІӨ-гі лизингтің |0,28 |0,40 |0,44 |0,52 ... % | | | | ... ... |1,01 |1,53 |1,52 |1,86 ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... % | | | | |
| ... – ҚР ... агенттігі материалы негізінде құрастырылған |
Қазақстан қаржылық лизинг нарығының алдағы уақытта қарқынды дамуын
көрсететін барынша ... ... ... ... бар ТМД ... ... көлемінде лизингтік қызметтің ең аз үлесін алып отыр.
Қазақстандағы ... ... даму ... 2000 жылы ... лизингі
туралы» заңның қабылдануымен байланысты болды. Лизинг ... ... ең бір тез ... ... ... біріне жатады. 2004 және 2010
жылдар аралығында лизингтік операциялар көлемі 75 есеге өскен ... 3 − ... ... ... ... млн АҚШ ... – ҚР ... агенттігі материалы негізінде құрастырылған
Лизингтік нарықтың мұндай қарқынмен дамуы өндірістің ... ... ... ... жаңа өндірістің дамуы, алдыңғы
жылдардағы қарқынды құрылыстың дамуымен, ... ... ... ... ... ... лизингтік операциялардың көлемі өскенімен,
лизинг негізгі құралдардың жаңаруын қаржыландырудың толық қанды құралына
айнала алмай отырғандығы ... ... ... ... ... ... 2004 жылы 22 млн. АҚШ ... құраса, ал 2010 жылы
оның көлемі 1 600 млн. АҚШ ... жуық ... ... жылы ... арқылы негізгі құралдарға салынған инвестициялардың
сомасы 6,2 ( ... Ал ... ... ... 18 (, ... 38
(, Швецияда 28 ( және Ирландияда 25 ( құрап отыр. Халықаралық тәжірибеге
сүйенетін болсақ, ... ... ... елімізде болашағының барлығына
күмән келтіруге болмайды.
Лизингтік қызметті құқықтық жағынан ... ету ... ... бірақ лизинг даму шарты жеткіліксіз. Лизингтік сектордың ... ... ... ... ... ... шарттарға тәуелді және алғашқы
кезекте кіші және орта ... ... ... ... үшін ... ... ... үш жылда жоғары қарқын
көрсетілген, кәсіпкерлік құру мен ... ... ... бірі ... болу ... ... оның барлық жетістіктері
бар. Лизинг дамуының оптималды шарты Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... ... ... ... дейін әкелді.
Алайда Қазақстандағы лизинг секторының өсуі бүгінгі күні оның ... ... Оның ... - ... ... ... сонымен
бірге лизинг механизмі арқылы кіші және орта кәсіпкерлікті қаржыландыру көп
инвестиция қажет етеді.
Ендігі ... ... ... банктік құрылымдар ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялардың сырттан
қаражаттар тарту мүмкіндігі жылдан-жылға ұлғайып келеді деуге болады. ... ... ... ... ... лизингтік
операцияларды қаржыландыруға арналған сомалар көлемінен көруге болады (2-
кесте).
Кесте 2 − ... ... ... ... қаржыландыруы
|Көрсеткіштер |2004ж. |2006 ж. |2008 ж. |2010 ж. ... ... ... |85,1 |170 |321 ... АҚШ ... | | | | ... ... саны |120 |440 |1300 |2700 |
| ... - ... ... компаниясының 2008 жылғы есептік |
|мәліметтері негізінде құрастырылған ... ... ... ... ... сектордан бөлініп отырған
орта және ұзақ мерзімді несиелердің үлес салмағының жоғарлауы ... ... әсер ... ... ... ... ... Сонымен
бірге, лизингтік операциялардың ұзақ ... ... ... онда бүгінгі танда лизингтік компаниялардың коммерциялық
қызметінде және отандық ... ... ... мен ... ... несиелердің маңыздылығы артуда. ... ... ... банк ... ... ... өз ... және өтімділік деңгейін қамтамасыз етуін талап етеді.
Коммерциялық банктер лизингтік фирмалармен несиелік ... ... ... ... қабылданған жалпы тәртіптерін
пайдалану арқылы ... ... ... да ... ... ... ... беру бойынша қарапайым активті операциялар ретінде де
қарастыруы мүмкін. Бірақ кейбір жағдайларда ... ... ... беру және оны ... ... механизмін жасауды да қарастырады.
Яғни, лизингтік компанияларға берілетін несиелер бойынша баға белгілеудің
және ... ... ... ... ... ... ... таңда біздің елімізде лизингтік операциялардың дамуы лизинг
шартымен пайдалануға беру ... ... сату үшін ... ... ... ... ... тірелуде. Ал, коммерциялық банктер
айналыстағы бос ақша қаражаттарын жинақтаумен айналысатын мекемелердің ... ... ... операцияларды банктік операциялардың бірі
ретінде қарастыру ... ... ... үшін ... ... ... табылады.
Соңғы жылдарда мемлекет банктердің нақты секторды, ... ... ... пен ауыл ... ... бойыша қызметін ... ... ... ... ... ... Бұл мәселелерді шешудегі
салмақты үлес қаржылық лизингке келеді, ... ... ... ... ... жағдайда да, өндірісті техникалық қайта
қаруландыру үшін қажетті қаржылық және материалдық ... ала ... ... ... ... ... мәмілелерді қаржыландыруда әлі
де болса, ынталанушылық байқалтпай отыр, мұны ... ... ... Біріншіден, банктер өзінің несиелік саясатын ескеретін
көп жоспарлы қызметін ... ... оның ... қаржылық лизинг
мәселелері әрқашан кіре бермейді.
Екіншіден, банктердің белгілі бір бөлігі ... ... ... емес ... ... алуды қалайды. Ал өндірістің
түрлі салаларындағы лизингті ұйымдастырудың және жүргізудің ... ... ... оған ... көрсетудің сәйкес
стандарттарын жасауға және оларда өзінің қатысуының тиімділігін ... ... ... қатысушылардың құрылымын анықтауда 2009 жылдың 1
қаңтарына берілген ... ... ... төмендегідей
диаграмма құруға болады (4-сурет).
Сурет 4 − Лизинг нарығындағы банктердің үлесі
Ескерту – ҚР ... ... ... ... ... Республикасындағы екінші деңгейлі ... ... ... ... түсіну үшін біз республикамыздың
алдыңғы қатарлы банктердің бірі «БРК-Лизинг» АҚ-ы мысалға алдық.
Бүгінгі күні ... ... ... 12 ... ... көрсетумен айналысып келеді. Қазақстандағы банктік ... ... бірі ... ... ... ... қаржыгерлер қауымдастығының жанынан Қазақстандық
лизинг берушілер қауымдастығы ... ... ... ... ... ... ... развития
Казахстана” АҚ экономиканың секторлары бойынша лизингтік мәмілелерді
қаржыландыру құрылымын көруге болады.
Сурет 5 − ... ... ... ... ... динамикасы, млн. АҚШ долларымен
Ескерту – «БРК-Лизинг» компаниясының жылдық ... ... ... ... ... ... құрылымына талдау
жасасақ, онда негізінен құрылыс ... ... үлес ... Оның ... ... ... Қазақстанда құрылыс секторының қарқынды дамуымен түсіндіруге
болады. Сонымен қатар біршама жоғары үлесті ... (15,2%), ... ... (9,2%) және ... (8,76%) ... ... ... 6 - «БРК-Лизинг» компаниясының лизингтік қоржынның құрылымы,
пайызбен (01.01.2010ж. )
Ескерту – «БРК-Лизинг» ... ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық
өңірлерінде оның құрған 12 филиалдары арқылы жүзеге асады. Олардың ішінде
лизингтік қызметті белсенді ... ... ... ... Астана,
Атырау, Шымкент, Карағанды, Өскенмен қаласындағы бөлімшелер жатады. 2006-
2008 жылы ең көп ... ... ... ... филиалдарға
Алматы – 19,1%, Астана – 16,2%, Атырау – 15,3%, Қарағанды 15,7%, ... ... ... развития Казахстана” АҚ «БРК-Лизинг» компаниясы арқылы бүгінгі
күні қаржылық және ... ... ... ... ... көрсетеді. Ең
көп лизингтік мәмілелер қаржы лизингі бойынша жасалған. Лизинг беруші мен
лизинг ... ... салу ... оңтайландыруға бағытталған қайтарылмалы
лизингтік келісім-шарттар да банктің несиелік қоржынынан кездеседі.
Бүгінгі күні шағын және орта ... ... ... ... ... алу ... емес ... белгілі. Лизингтік компаниялар
мұндай жағдайда лизингке берілетін ... ... 90%-ға ... Лизинг алушылар өз қаражаттарының аз мөлшерін салуға тиіс.
Лизингке берілген құрал-жабдықтар мен техникалардың көбі ... ... ... 2010 жылы ... ... ... үші импортқа әкелінген заттар болып табылған. Оны төмендегі
3-кестеден ... ... 3 − ... ... ... АҚ-ның жабдықтаушы елдер бойынша
импортталған лизингтің көлемі, млн. АҚШ ... ел ... ... ... заттарының жалпы |
| ... ... |22 820 ... |4 500 ... |18 320 ... |1 800 ... |6 500 ... |53 000 ... |48 000 ... ... |8 730 ... |19 360 ... |4 200 ... – «Банк развития Казахстана» АҚ-ның есептік материалдары негізінде|
|құрастырылған ... ... ... ... лизинг операциясымен айналысатын жиырма
лизингтік компания нарыққа әйгілі, бірақ та оның ішінде бәрінің де қаржылық
жағдайы бірдей емес.
Бүгінгі күні ... АҚ ... ... ... алдыңғы орынды иеленетін лизингтік компаниялардың біріне жатады.
«Темiрлизинг» АҚ Қазақстанның ... ... ... іске ... «Темiрлизинг» АҚ-ның жасаған мәмілелерінің
негізгі бөлігі 78%, Алматы қаласы мен Алматы облысына келеді.
«Темiрлизинг» ... ... ... ... арнайы техникалар,
құрал-жабдықтар және ауыл шарушылық техникалары ... ... ... және ... құрал- жабдықтар мен
техникаларды жеткізудің қолайлы әдісін жасаған. «Темiрлизинг» АҚ-ның
бүгінгі ... ... ауыл ... ... ... қайта
өңдеу, сауда құрал-жабдықтары, автокөлік, арнайы техникалар мен ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар лизинг
заты ретінде ұсталған құрал-жабдықтар да болуы мүмкін.
Соңғы кезде «Темiрлизинг» ... ... ... ... ... көлемі өскендігін, яғни еліміздегі көптеген компаниялардың жеңіл
автокөліктерін лизинг ... ... ... ... ... көңіл аудара бастағандығын көруге болады. Сонымен ... ... ... ... саласының дамуы, соның ішінде тұрғын үй
құрылысының дамуы ... ... ... ... ... ... ... «Темiрлизинг» АҚ-ның 2010 жылғы жасаған
лизингтік мәмілелері ішінде ең ... ... ... мамандандырылған
техникаларды қаржыландыру үлесі 29% құрап, 2009 жылмен салыстырғанда 7 %
өскен.
«Темiрлизинг» АҚ-ның лизинг мәмілелерінің ... ... ... ... ... 4 − ... АҚ-ның несиелік портфелі құрылымы, АҚШ долларымен
|Лизинг заттары |01.01.2009 ж. ... ж. |
| ... АҚШ ... % ... АҚШ |үлесі, % |
| ... | ... | ... |5 895 558 |29 |6 172 506 |26 ... | | | | ... |574 417 |4 |357 163 |2 ... | | | | ... |2 932 188 |22 |4 665 731 |29 ... | | | | ... ... |2 870 665 |22 |3 936 909 |24 ... |2 910 519 |22 |3 074 109 |19 ... | | | | ... |104 062 |1 |42 360 |0 ... | | | | ... |15 287 409 |100 |18 248 778 |100 ... - ... АҚ-ның есептік материалдары негізінде ... ... ... ... ... ... өсу динамикасын 7-
суреттен көруге болады.
Сурет 7 – «Темiрлизинг» АҚ-ның лизингтік портфелінің өсу динамикасы, АҚШ
долларымен.
Ескерту – «Темiрлизинг» ... ... ... ... инвестициялық қызмет түрі сияқты банктік – лизингтік қызмет
те тәуекелмен тікелей байланысты. Себебі, ... ... ... ... белгілі бір ... ... ... ... ... ... іске ... Тәуекелдерді басқару
мәселесі экономиканың кез келген саласы үшін тән. Сондықтан да ... ... ... кезінде де өзектілік мәні өте жоғары.
Жалпы зерттеу барысында ұсынылатын ... ... ... басқарудың қазіргі кезге сай келетін блок-сұлбасын 8-суреттен
көруге болады.
Тәуекелді талдау – бұл ... ... ... маңызды
кезеңдердің бірі болып табылады. Оның ... ... ... ерекшеліктері және оларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... талдау олардың
түрлерін анықтау және бағалаудан тұрады. Тәуекел түрлерін анықтау кезінде
лизингтік ... әсер ... ... ... ... анықталынуы
қажет. Осы кезеңдегі басты қағида – тәуекелдің барлық түрлеріне лизингтік
қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... барысында туындайтын тәуекел мен дефолтты анықтауға
мүмкіндік беретін көрсеткіштерге мыналар жатады:
– EL (Expected Loss) – ... ... UL ... Loss) – ... ... PD ... of Default) – дефолттың болу ықтималдығы (орташа
жылдық);
– EAD (Exposure at Default) – тәуекелге ықтимал қаражаттардың
шамасы (төленбеген лизингтік төлемдер сомасы).
Мұндағы басты ... ... ... ... жабдықтаушының ықтимал
тәуекелін бағалау болып табылады. Қазіргі кезде тәжірибеде лизинг берушінің
ішкі ... ... және ... ... ... ... ... және сандық бағалау әдістері қолданылады. Қалған әдістер
лизинг алушының дефолттығы туралы белгілі бір кезең ... ... ... ... ... ... байланысты есептеуде
қиындықтар туғызады.
Лизингтік мәміледен туындайтын несиелік тәуекелді төмендету кезеңдері
мыналарды қамтиды:
– жобаның алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... жабдықтаушыны тексеру;
– құрал-жабдықты сатып алу құнының нақтылығын тексеру;
– лизингтік мәмілені дұрыс құрылымдау;
– лизингтік құжаттарды жасау және жинақтау;
– лизигтік ... ... ... және ... ... ... ағымдық мониторинг жүргізу;
– лизингтік келісімшарттың орындалуын қадағалау.
Банктің қызметіндегі лизингтік тәуекел несиелік тәуекелдің бір түрі
ретінде ... Банк ... ... ... - ... лизингтік
операцияларды жүзеге асыру нәтижесінде қосымша шығын жұмсау салдарынан
пайда ... ... ... ... бір бөлігін жоғалту ... 8 − ... ... ... ... ... блок-сұлбасы
Ескерту – автормен құрастырылған
Банктік лизингтік тәуекелдерді келесідей төрт топқа бөлуге болады:
1) Лизинг затын қайтармау тәуекелі бұл ... ... ... ... ... ... ... лизингке алған затын қайтаруына
байланысты міндеттемені орындамауын білдіреді.
2) Көзге көрінбейтін және ... ... ... бұл ... энергия құрылымын қосу, лизинг затын орналастыратын
аумақтың ... ... ... ... және т.б. шығыстармен
байланысты зияндарды сипаттайды.
3) Лизинг затының бүліну, құнын жоғалту тәуекелі – әр ... ... ... ықтимал оқиғалардан туындайтын шығыстар.
4) Валюталық тәуекел бұл жылжымайтын мүлік лизингіне байланысты немесе
ұзақ мерзімге валюталық ... ... ... ... ... тәуекел.
Лизингтік операциялар тәуекелдің деңгейін неғұрлым жоғары операциялар
қатарына жатқызғандықтан ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Тәуекелді сақтандыру – бұл белгілі бір тәуекелдерді сақтандыру
компаниясына ... ... ... ... лизингке алушы лизинг
объектісінің толық ... ... ... арқылы сақтандырады. Сол
арқылы тәуекел деңгейін төмендетеді. Лизинг объектісін лизингке алушы тұлға
сақтандырған жағдайда, ол ... ... ... ... сақтандыру сыйақысын төлеп отырады, ал лизингке беруші тұлға
лизинг объектісін сақтандырған жағдайда ол ... ... ... ... ... ... ... отырады. Жалпы әлемдік
тәжірибеде, лизинг объектісін сақтандырушылардың 40 ... ... 60 ... ... алушылар болып келеді.
Бұл жерде мынадай тәуекелдер бойынша сақтандыру шаралары жүзеге
асырылады:
– техногендік ... (өрт, ... ... ... т.б. ... ... ... оқыс оқиғалар салдарынан туындайтын тәуекелдер (жер сілкінісі, су
тасқыны және ... ... ... ... бір ... ... туындайтын тәуекелдер
(вандализм, бұзақылық, біреудің мүлкін қасақана бүлдіру);
– сақтандырылған мүлікке ұшатын объектінің немесе оның ... ... жер ... ... ... ... туындайтын
тәуекелдер.
Демек, несие беруге байланысты лизингтік тәуекелді сақтандырудың ... бұл ... ... сақтандыру болып табылады. ... ... ... ... ... отырып, бір мезетте банкіге
берілген несиенің қайтарылуына кепілдік беріледі.
Осы екі ... ... ... басқарудың өзіндік ерекшеліктері
болады. Ең бастысы мақсаттарына байланысты:
... ... ... ... ... ... қайтармаған жағдайда банктің шығынын азайту
және қарыз алушының банк алдындағы келісім-шартта көзделген
міндеттемелерін орындалмай қалу ... ... ... лизингтік қоржынның тәуекелін басқарудың мақсаты банктің
лизингтік операцияларын ұйымдастыру тиімділігін сипаттайтын
көрсеткіштерді белгілі бір деңгейде ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
диверсификациялау, яғни банк несиесін әр түрлі лизинг затына бағыттау
немесе оның ... ... ... ... яғни шығындар құрылымына,
мерзіміне, объект түріне қарай шек қою; резервтер ... ... ... ... ... ... секьюритизациялау; хеджирлеу.
Қазіргі кезде, лизинг қатысушылары арасында тәуекелді үлестіретін
келісім-шарттық механизмдерін және синдицирленген ... ... ... ... банктер арасында бөлуді және
қатысушылардың міндеттерін ... ... ... принциптерін
пайдалану қажет деп санаймыз. Сонымен қатар, Қазақстанның ... ... ... несиелік немесе лизингтік тәуекелді
әртараптандырудың оңтайлы жолдарының ... ... ... ... ... жүргізу тиімді. Мұнда инвестор
ретінде лизингтің үш ... ... ... ... ... алушы.
Мұндай сызбамен лизингтік мәмілеге банктердің қатысуы олардың өз кезегінде
лизингтік ... ... ... ... ... ... ... аударуды қажет етеді.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Ұлттық экономиканы
көтерудің басыңқы шараларының бірі инвестицияларды ... деп ... ... ... ... ... және ... шығуда
лизинг алдыңғы қатарлы және тиімді каржыландыру түріне айналуы ... ... ... ... 50 ... қатарына енуі
бағдарламасын ... ... үшін ... ... қабілетті өнім
шығарып, бәсекеге қабілетті қызмет көрсету қажет екенін бәріміз де ... ... оны ... тозған немесе моральды ескірген құрал
негізінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... шартымен
пайдалануға беру мақсатында жабдықтарды сату үшін қажетті ақша қаражаттарын
жинақтау мәселесіне келіп тірелуде. Ал коммерциялық ... ... ... ... жинақтаумен айналысатын мекемелердің бірі ... ... ... ... ... бірі
ретінде қарастыру лизингтік бизнестің дамуы үшін тиімді әдістердің ... ... ... ... банктердің нақты секторды, соның ішінде кіші
бизнес пен ауыл ... ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдап отыр. Бұл мәселелерді шешудегі
салмақты үлес қаржылық ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда да, ... ... ... үшін ... ... және ... ... ала алады.
Екінші деңгейлі банктер лизингтік мәмілелерді қаржыландыруда әлі ... ... ... ... мұны ... жағдайлармен түсіндіруге
болады. Біріншіден, банктер өзінің несиелік саясатын ... көп ... ... ... оның құрамына қаржылық лизинг мәселелері әрқашан
кіре бермейді. ... ... ... бір ... бұрынғыдай
өндірістік қызметпен байланысты емес операциялардан кіріс алуды қалайды. Ал
өндірістің ... ... ... ... және ... ... ... банктерге оған қызмет көрсетудің сәйкес
стандарттарын жасауға және оларда өзінің қатысуының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... кешенді
бағдарлама жетіспейді деуге болады. Оның құрамында келесідей ... ... ... ... ... ... ... ақпарат болатын лизингтік нарықтың инфрақұрылымын
дамыту;
– лизигтік келісім-шарттарды несиелеуде банктермен кең ... ... ... ету (3 ... ... ... жүйесін дамыту;
– қазіргі кезде қолға алынған мәселелермен қоса лизинг ... ... ... ... (халықаралық лизингтік
келісім-шарттарда валюталық бақылаудың болмауы).
Осындай бағдарлама коммерциялық банктердің қысқа мерзімдегі, тәуекелі
жоғары операциялармен ... ... ұзақ ... ... ... пайда алуға итермелейтін болар еді. ... ... ғана ... ... ... алшақтандыратын еді.
Айтылғанмен қатар, қаржы саласында қызмет ететін ірі ұйымдар мен
компаниялар үшін ... ... ... ... қажет деп ойлаймыз. Қаржы
секторында елеулі орын алғысы келетін Лизинг ... өз ... ... тек ... ... ғана ... ... операциялардың
сапалы болуын қамтамасыз етеді. Оның себебі, консалтингтік ... ... ... және ... да ... қызмет
түрімен айналысатын компаниялардың қызметтері сапалы, операциялары жылдам,
тұтынушы үшін қолайлы, банк және оның клиенті үшін ... ... ... ... ... ... ... қызметтер нарығын жоғарыда көрсеткендей белгілі бір
белгілері бойынша сегменттерге бөліп қарастыру, лизингтік ... ... ... ... Осы ... келісімдерді
қандай сегментте болсын жүзеге асыру ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Сонымен қатар, лизингтік несиелеу механизмін қолданудың дамуын
ынталандыру үшін, мынадай ұсыныстар ... ... ... ... ... ... мүліктердің түріне 3 немесе 4-
тен жоғары емес коэффициентпен жеделдетілген амортизациялау
механизмін қолданылу мүмкіндігін ... ... ... 2-3 ... дейінгі мерзімде қызмет ететін қаржы лизингінің келісім-
шартына байланысты алынған пайдалар бойынша ... ... ... олардың еншілес лизингтік компанияларына)
табысқа салынатын салықты ... ... ... ... ... ... ... табылатын, Қазақстан аумағына уақытша алып
келген тауарларға қатысты кеден бажынан және салықтардан лизингті
берушілерді босату;
4) ... ... ... ... ... ... ... ассоциацияның тез арада құрылуына
қолдау көрсету.
Қорытындыда лизингті несиеге арзан айырбас ... айта ... ... негізгі құралдарды жаңартуда несиені пайдаланғаннан
гөрі тиімді болып саналады. ... ... ... үшін ... ... арқылы, ал айналымды кеңейтуді қысқа мерзімді, тәуекелі жоғары ... ... аса ... ... ... әдебиеттер тізімі
Меры снижения рисков при ... ... в ... ... // ... ... ... жағдайында»
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінде өткен халықаралық
ғылыми симпозиум материальдары. − Алматы: ... 2005. − Б.III. ... ... және ... ... // ... ... − 2006. −№1
(49). −Б. 125-129.
«Налогообложение лизинговых операций в ... ... // ... − 2006. −№1 (53). −Б. ... ... ... басқару әдістері // ... ... ... ... ... жеделдете
жаңғырту және корпоративтік құрылымдардың дамуы» әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-
дың 75 жылдығына ... ... ... конференция
материалдары. − Алматы: «Қазақ университеті». 2008. −Б. 2. −Б. ... ... ... ... ... ... мен
айырмашылықтары // ҚазҰУ хабаршысы. − 2008. −№5 (69). − Б. ... ... ... ... ... мен ... // ... дағдарыс салдарынан арылу және Қазақстан экономикасының даму
болашағы» Қазақ экономика, ... және ... ... ... ... арналған халықыралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының
материалдары. − Астана, 2009. −Т. III. −Б. ... ... ... ... // ... ... ... жүйесінде: дағдарысқа қарсы бағдарламаны жүзеге асырудың табиғаты
механизмдері және оны ... ... ҚЭУ ... ғылыми-
тәжірибелік конференциясының материалдары. − Қарағанды, 2009. −Б. 294-298.
8 Қазақстандық фондтық биржа KASE ... ... ... ... - бұл ұзақ мерзімді несие түріндегі заемдық капиталға
деген қажеттілікті қанағаттандырады
2. Қаржылық лизинг кәсіпорындардың заемдық қаражаттарға ... ... ... ... ... ... қанағаттандырады
3. Қаржылық лизинг автоматты түрде несиені ... ... ... және
шығынды азайтады
9. Қаржылық лизинг бойынша кәсіпорын лизингке алатын активтің біртіндеп
аммортизациясын жасайтындықтан да ... ... ... негізгі қарызды
қайтару қорын құру қажет етілмейді
4. Қаржылық ... ... ... ... ... ... салықтық
жеңілдіктерге ие болады
8. Қаржылық лизинг лизингтелетін активтің жойылу құны есебінен несиенің
құнын төмендетуді қамтамасыз етеді
5. ... ... ... ... ... ... кең ... төлемдерді
қамтамасыз етеді
7. Қаржы лизингі
банктік несиеге қарағанда несиенің оңайлатылған рәсімделу процедурасын
сипаттайды
6. Қаржы лизингі қарызға қызмет етумен байланысты төлем ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялар құрылымы
Мемлекеттің
100 (
қатысуымен құрылған лизингтік компаниялар
ЕДБ-дің қатысуымен
құрылған еншілес лизингтік компаниялар
Сауда-өнеркәсіптік палаталарының құрамына ... ... ... ... ... ... ... компаниялар
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
14000
16000
18000
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
1 жарты жыл
Жылдар
млн АҚШ долларымен
85%
15%
Банктер
Лизингтік компаниялар
0
100
200
300
400
500
600
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Жылдар
млн. АҚШ долларымен
19 556 284
20 287 735
23 435 863
27 522 703
29 859 601
АҚШ ... ... ... инфляция, бәсеке, саяси және экономикалық ... ... ... ішкі және ... ... анықтау
Ішкі факторлар: таңдалған стратегиялар, өндірістік потенциал, шаруашылық
және ... ... ... ... ... ... ... талдау
Тәуекелдің түрлерін анықтау
Тәуекелдерді бағалау
Өзін-өзі сақтандыру және ақша қаражаттарын резервтеу
Серіктестіктерді таңдау туралы қосымша ақпарттар жинау
Тәуекелдердің деңгейіне әсер ету әдістерін талдау
Тәуекелдерді бөлу
Сақтандыру
Қажетті ... ... ... ... қатысты шешімдер қабылдау
Лизинг объектісі нақты анықталады, лизингтік келісімшарт, және ... ... ... ... ... қатысушылар арасында, олардың міндеттемелерін
анықтау және бөлу
Лизингтік келісімшарт объектілерінің және ... ... ... ... ... етудің түрлерін анықтау
Тәуекелге тікелей ықпал ету
Пайда болған ... және ... ... бойынша қабылданған шаралар туралы
ақпараттар алу
Тәуекелді бақылау
Алдағы уақыттағы іс-әрекеттердің анықталған шығындар мөлшерін бақылауға,
сондай-ақ кездейсоқ оқиғалардан сақтануға ықпалы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы лизинг4 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Өндірістік шығындар11 бет
Өндірістік шығындар жайлы12 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Алғашқы қауым құрылысы дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы дене шыньқтыру тарихы5 бет
Даму кезеңіндегі психологиялық ауытқушылық түрлері7 бет
Ежелгі палеолит кезеңіндегі Қазақстан4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь