Каспий теңізі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І.Каспий теңізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1Каспий теңізі геологиялық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Каспий теңізінің экологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

ІІ.Каспий ойпаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.1Каспий маңы ойпаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2Каспий теңізінің солтүстігін қоршап жатқан ойпат ... ... ... ... ... ... ... ...13

Қорытыды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
Кіріспе
Каспий теңізі (Жер шарындағы ең ірі тұзды көл, бірақ көлеміне, даму тарихына, физикалық-географиялық про-цестерінің сипатына ңарағанда теңіз ңатарына жатады. Каспий теңізіне Кавказдың шығыс жағын мекендеген байырғы тайпа аты қойылған. Ежелгі тарихи аттары: Гиркан, Хвалын (Хвали), Хазар.
Каспий теңізі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. ¥з. 1200 км, орташа ені 320 км, жағасының ұз, 7 мың км, оның 6 мың т-ден астамы СССР үлесіне тиеді. Ауданы 371 мың км2 (1929 ж. 422 мың км2 болатын). Су деңгейі мұхит деңгейінен 28,5 м төмен (1969 ж.). Ең терең жері 1025 м. Ірі шығанақтары: солтүстігінде Кизляр, Комсомол; шығысында Маңңыстау, Кендірлі, Қазақ, Қара Бұғаз-Көл, Красноводск; батысында Аграхан, Баку қойнауы. Оңтүстігінде таяз лагуналар көп. 50-ге жуық аралдары (жалпы ауданы 350 км2) бар. Олардың ірілері: Құлалы, Тюлен, Чечень, Артем, Жылой, Булла.
Каспий теңізіне солтүстіктен Терек, Еділ, Жайық, Жем (жылдық ағын жиынтығы Каспий теңізіне құятын өзен ағындарының жылдық нормасының 88%-і); батыстан Сулак; Самур, Кура (су балансындағы кірістің 7%-і), оңтүстігіндегі Иран жағалауынан Горган, Сераз, Се-фидруд өзендері (жылдық өзен ағындарының 5%-і)құяды. ІПығыс жағала-уында тұрақты ағынды өзендер жоқ.
Солтүстік жағалауы ойпатты, жатық. Мұнда теңіз суының шалқып шеғінуі әсерінен кең алапты қайраң қалыптасқан. Өзен сағаларында (Еділ, Жайық, Терек) атыраулың жаға ұлғаюда. Батысы мен шығысындағы Маңқыстау жағалауы жарқабақты абразиялық жаға, батыс жағасының кейбір жерлері, Қара-Бұғаз-Көл қайраңдары, Красноводск түбегінен бас-тан оңтүстікке қарай аккумуляциялық жаға болып келеді.


1.1Каспий теңізі геологиялық құрылысы.
Каспий теңізі туптік рельефі мен гидрологиялық ерекшеліктеріне қарай Солтүстік Каспий, Ортүстік Каспий және Оңтүстік Каспийге бөлінеді. Солтүстік бөлігінің ауданы 80 мың км2, тереңд. 4—8 м. Теңіз түбінің рельефі белесті келген аккумуляциялың жазық қайырлар және аралдар тізбегінен қалыптасқан. Солтүстік Каспий ортлық бөлігінен Маңқыстау шоңғалы арқылы бөлінген. Ортүстік Каспийдің ауданы 138 мың км2; мұнда теңіздің түптік шұңғымасы (Дербент шұңғымасының ең терең жері 788 м), рельфі және құрылықтың беткейі айқын байқалады. Құрлықтың беткейінде су астылың жылжымалар, каньондар және ежелгі аңғарлар көп.
Геологиялық құрылысы мен пайдалы қазындылары. Каспий теңізінің солтүстік бөлігі Шығыс-Европа платформасы құрамына кіретін Каспий маңы синеклизасының оңтүстік шетін қамтиды, ал Маңқыстау шоңғалы теңіздің батысындағы су астына шөккен Карпинск бұйраты мен шығысындағы Маңқыстау сілемдерінің жалғасы болып табылады. Ортүстік бөлігінің түбі гетерогенді құрылымнан тұрады. Оның шығысы—-эпигерциндік Тұран платформасының су түбіне шөккен аймағы, ал Дер-бент шұңғымасы мен батысындағы теңіз түптік шельфі және материктік беткейі — Үлкен Кавказ геосинклиналының шеткі иілісі. Апшерон шоңға-лы теңіз түбіне шөккен Үлкен Кавказ бен Копетдаг тауларын қосатын жақ-парлы құрылымның бір тармағы. Оңтүстік Каспий — ең байырғы теңіз шұң-ғымасы. Базальтты қабатының (қалыңдығы 15 км) үстіне шөгінділі жыныс-тар (қалыңдығы 25 км) жиналған.
Қара теңізден бөлініп, жоғарғы плиоценнің ақшағыл ғасырында қайтадан қосылды. Ал антропоген кезінде Шығыс Европа жазығында мұз дәуірлердің бірнеше рет қайталануына байланысты Каспий теңізінің трангрессиялары (Баку, Хазар, Хвалын) мен регрессиялары алма кезек
Әдебиеттер.
1. Зарущеская И.Г., Сваткова Т.К., «Практирование и составление карт» Москва – 1982 г.в.
2. Грюнберг Г.Ю. «Картография с основами топографии»
Москва- 1991 г.в.
3. Самищев К.А. «картография» Высшая школа Москва 1982 г.в.
4. Берлянг А.М., «Картография» Москва-2001 г.в.
5. Салищев К.А. «Картография» Москва 1966 год.
6. Салищев К.А. «Оточности количественных определений по специальным картам» Москва 1963 год.
7. Дубах Г.В., Табер Р.В., "1001 вопрос об океане 1001 ответ", М.,1977;
8.Кан С.И., "Океан и атмосфера", М., 1982;
9.Кан С.И., Наша планета, М., 1985; Горная энцик лопедия, 3-т.,
М.,19 87.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.......................................3
І.Каспий
теңізі......................................................................
........................4
1.1Каспий ... ... ... ... ... ... ... ... ... теңізі (Жер шарындағы ең ірі тұзды көл, ... ... ... физикалық-географиялық про-цестерінің сипатына ңарағанда теңіз
ңатарына жатады. ... ... ... шығыс жағын мекендеген байырғы
тайпа аты қойылған. Ежелгі тарихи аттары: ... ... ... Хазар.
Каспий теңізі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. ¥з. 1200 ... ені 320 км, ... ұз, 7 мың км, оның 6 мың ... ... СССР
үлесіне тиеді. Ауданы 371 мың км2 (1929 ж. 422 мың км2 ... Су ... ... 28,5 м төмен (1969 ж.). Ең терең жері 1025 м. Ірі
шығанақтары: ... ... ... ... ... ... Қара Бұғаз-Көл, Красноводск; батысында Аграхан, Баку қойнауы.
Оңтүстігінде таяз лагуналар көп. 50-ге жуық ... ... ... 350 ... ... ірілері: Құлалы, Тюлен, Чечень, Артем, Жылой, Булла.
Каспий теңізіне солтүстіктен Терек, Еділ, Жайық, Жем (жылдық ағын жиынтығы
Каспий теңізіне ... өзен ... ... ... 88%-і); батыстан
Сулак; Самур, Кура (су балансындағы кірістің 7%-і), оңтүстігіндегі ... ... ... ... ... ... өзен ағындарының 5%-
і)құяды. ІПығыс жағала-уында тұрақты ағынды өзендер ... ... ... ... Мұнда теңіз суының шалқып шеғінуі
әсерінен кең алапты қайраң қалыптасқан. Өзен сағаларында ... ... ... жаға ... ... мен шығысындағы Маңқыстау жағалауы
жарқабақты абразиялық жаға, батыс жағасының ... ... ... Красноводск түбегінен бас-тан оңтүстікке қарай ... ... ... ... ... ... ... туптік рельефі мен гидрологиялық ерекшеліктеріне қарай
Солтүстік Каспий, Ортүстік ... және ... ... ... ... ауданы 80 мың км2, тереңд. 4—8 м. Теңіз түбінің рельефі
белесті келген аккумуляциялың жазық қайырлар және ... ... ... ... ... ... Маңқыстау шоңғалы арқылы
бөлінген. Ортүстік Каспийдің ... 138 мың км2; ... ... түптік
шұңғымасы (Дербент шұңғымасының ең терең жері 788 м), ... ... ... айқын байқалады. Құрлықтың беткейінде су астылың
жылжымалар, каньондар және ... ... ... ... мен ... ... Каспий теңізінің солтүстік
бөлігі Шығыс-Европа платформасы құрамына кіретін Каспий маңы ... ... ... ал ... ... ... ... су астына
шөккен Карпинск бұйраты мен шығысындағы Маңқыстау ... ... ... ... бөлігінің түбі гетерогенді құрылымнан тұрады. Оның
шығысы—-эпигерциндік Тұран платформасының су түбіне шөккен аймағы, ал ... ... мен ... ... түптік шельфі және материктік беткейі
— Үлкен Кавказ геосинклиналының шеткі иілісі. ... ... ... ... ... Кавказ бен Копетдаг тауларын қосатын жақ-парлы құрылымның бір
тармағы. Оңтүстік Каспий — ең байырғы теңіз шұң-ғымасы. Базальтты ... 15 км) ... ... ... ... 25 км) жиналған.
Қара теңізден бөлініп, жоғарғы плиоценнің ақшағыл ... ... Ал ... ... ... ... жазығында мұз дәуірлердің
бірнеше рет қайталануына байланысты ... ... ... (Баку,
Хазар, Хвалын) мен регрессиялары алма кезек ауысты. Олардың іздері байырғы
теңіз ... мен ... ... ... ... ... ... мен газдың мол қоры бар. Мұнайлы-газды аудандарға
Маңқыстау және Апшерон шоңғалдары, теңіздің ... және ... ... Қара ... ... ... ... шикі
зат) мол қоры бар.
Каспий теңізінің ауаның қысқы азия максимумы мен жазғы азор мак-симумының
және оңтүстік азия минимумының ... ... ... Осыған байланысты
ауа райы антициклонды болып, қысы суық, жазы ... ... ... ... ... ... цик-шоңғалы арңылы бөлінген.
Оңтүстік Каспийы ауа райының тигізетін әсері ы ... ... ... Солтүстік, ортлық бөліктерінде жел 30 км) болып келетін шұңғыма ... ... ... 1025 м) мен ... ... ... ... оңтүстігінде муссондық желдер
байқалады. Апшерон түбегінде (әсіресе күзде), орталық бөлігінің шығысында,
солтүстік бөлігінің ... ... ... өте ... ... ... 24 ... асады.
Жылы айларының (июль-августь) орташа темпиратурасы 24—26° С, абслюттік
максимумы (44° С) шығысында байқалады. Қысқы айларынікі —10—12° С. ... ... ... орта ... 200 мм, ал батыс жағалауына 1700 мм
жауын-шашын түседі. Буланудың орташа жылдың мөлшері 1000 мм, ал ... 1400 ... ... ... теңізінде өзен ағындары мен желте
байланысты судың циклонды араласуы ... Су ... ... ... оңтүстікке қарай қозға-лады да, Апшерон түбегіне жеткенде екі
тармаққа бөлінеді. Оның біріншісі бағытын жалғастыра береді, ал ... ... ... жағасындағы солтүстікке бағытталған ағысқа қосылады.
Судың осындай циклонды циркуляциясын Каспий теңізінің оңтүстік бөлігінен ... ... ... ... ... әсеріне байланысты пайда
болатын бірнеше тұрақсыз ағыстар бар. Жел теңіз толқынын ... ... ... шоңғалында 11 м-те жетеді. түстігіндө 29° С, Красноводск
шығанағында 32° С. Шығыс ... июль ... ... ... ... салыстырғанда Каспий флорасы мен фаунасы. Каспий теңізінде
хлоридтер аз да (өзен сулары- ... мен ... ... ... ... ... 500, ... пен жануарлардың 854-дің
сульфаттары, карбонаттары көп түрлері бар. Өсімдіктер арасында көктем судың
конвекциялық қозғалысының жасыл және ... ... ... қыс
айларында Солтүстік Кас- түрлері көп. Соңғы кезде қызыл және Каспий сулары
вертикалды бағытта ... ... ... да өсе ... ... ... теңізі деңгейінің маусымдың және қысқа та. Теңіз
деңгейі солтүстік бөлігінде 2—2,5 'м- мен балықтардың 15 түрі ... ... ... Каспий теңізінің желінің әсерінен (10 мин-таи 12 ... ... ... ... ... ... 82%-і осында ауланады),
май-шабақтар, тұщы су балықтары (табан балық, көксерке, сазан т. б.), ... ... ... ... ... теңізі дең-гейінің төмендеуіне, Еділ
бойына гидротех. ... ... ... ... ... лас
суларыеың құйылуына, теңізден мұнай өндірілуіне байланысты ауланатын балық
мөлшері ... Егер 1936 ж. 500 мың т ... ... 1956 ж. 461 мың
аспады. Әсіресе бекіре тұқымдас балықтар мен ... ... ... ... оларды өсіру жұмыстары жүргізілуде.
Апшеронда, Сангачальде, Избербашта, Челөкөнде мұнай өндіріледі. Мұнайының
50%-ін Каспий теңізі береді. Қара Бұғаз-Көлден ... ... ... эпсомит тұздары алынады. Шевченко, Красноводск портты қалаларында
теңіз суларын тұщытатын қондырғылар салынуда ... ... ... жол ... ... ... ағаш, астың, мақта,
күріш, сульфат сияқты жүктер тасылады. Негізгі портты қалалары — ... ... ... ... Баку мен Краеноводск арасында
темір жол ... ... ... қатынас Махачкала мен Шевченко арасында
да жобалануда. Иран территориясындағы ірі ... ... ... ... ... зерттеу 9—10 ғ-дан басталтды. Алайда жүйелі ғылми
зерттеуді Петр I ... ... ... ж. А. ... ... ... теңізіннің шығ. жағалауын зерттеді. 18 ғ-дың 20 жылдарындағы ... ... ... ... 18 ... ... И. В.
Токмачев пен М. И. Войнович жалғастырды. 19 ғ-дың басында Колодкин алғаш
рет ... ... ... ... ... қағаз бетіне түсірді.
Кейшнен Н. А. Ивашинцевтің басшылығымен гидрографиялың түсіру жасалынып,
Каспий теңізіннің картасы құрастырылды. Ол карта 20 ... 30 ... ... 19 ғ-да ... ... табиғи жағдайларын П.С. Паллас, С.
Г. Гмелин, Г. С. Карелин, К. М. Бэр, Н. И. ... ... ... ... 1897 ж. ... ... зерттеу (қазіргі Каспий балық
шаруашылығы ин-ты) құрылды. 1904—15 ж. Н. М. ... ... және ... ... ... Каспий
теңізінің зерттеу жұмыстары Окттябь революциясынан кейін кең өріс алды.
Каспий теңізінің ... мен ... ... ... И. М. ... П. А.
Православлев, су балансы мен деңгейінің ауытңуын есептеуге Б. А. Ашголов,
В. В. Валединский, К. П. Воскресенский, Л. С. Берг ... үлес ... ... ... ... ... Каспий теңізіндегі гидрометеорологиялың, т.
б. зерттеулердің масштабы артты. Каспий ...... ... ... дүние жүзіндегі ең үлкен тұзды көл. Жалпы көлемі 400
мың шаршы шақырымға жуық, өте үлкен ... ... деп ... ... 13 мың жыл ... Қара ... бен Жерорта теңізі арқылы дүниежүзілік
мүхитпен жалғасқан. Ол кездегі теңіз суының деңгейі қазіргіден 75 м ... ... аты ерте ... ... ... ... ... байланысты аталған. Олар туралы алғашқы дерек-тер ежелгі грек
ғалымы Геродот еңбектерінде жазылған. ... ... ... ... XVIII ... I ... жарлығына сәйкес жүргізілді. Орыс патшалығы
Каспий теңізі арқылы Азия елдерімен сауда-саттық жасау үшін әрі ... ... ... ... ... ... ... Көлдің су
деңгейі дүниежүзілік мүхит деңгейінен 28 м ... ... ... теңізінің
Қазақстан жеріндегі бөлігі онша терең емес (200—300 м), ең терең ... (1025 м). ... ... қарай 1200 шақырымға созылып
жатыр. Орташа ені 320 шақырым. Климаты: қысы суық, жазы қүрғақ континентті
климат ... ... Азия ... ал жазда Азор максимумы мен
Оңтүстік Азия минимумы тармақтары әсер ... ... ... ... ... 20 мм ... жауады. Жаздағы орташа температурасы +26°-
қа, шығыс жағалауында кейде +44°-қа жетеді. Теңіз бетіндегі ... ... ... (1000 мм), ал шығыс жағалауында 1400 мм ... ... ... ... ... ... қоңыржай,
батысында ылғалды субтропик, оңтүстік шығысында қүрғақ субтропик), ... ірі ... ... ... ... Апшерон шоңғалында толқынның
биіктігі 11 м-ге жетеді. Жаз айларында ... ... ... ... ... ал оңтүстігінде +32°-қа дейін жылынады.
1.2 Каспий теңізінің экологиясы
Каспий теңізі мұнай өндіретін ірі аудан қатарына жатады. Теңізден ... ... және ... ... ... ... қаласында теңіз
суын түшытатын атом қондырғысы жүмыс істейді. Теңіз көлігі ... ... ... ... ... теңіз жағалауына орналасқан
Атырау, Ақтау, Батутино, ... ... ... ... теңізінің экологиясы. Каспий теңізіне өзендер құйғанымен, бірде-
бір өзен ағып шықпайды. Еділ, Жайық өзендері суымен бірге көптеген ... ... ... ... ... түбі мен ... маңы ойпатынан
мұнай мен газ өндіріледі. Соңғы жылдары ... ... ... кен ... мұнайдың құрамында 20 процентке дейін күкіртті газ ... ... ... ... ... ... өте зор. Соңғы жылдары
Каспий суының ... ... ... ... маңы ... ... ... кәсіпорындары (Қаламқас, Қаражанбас) су басу
қаупі туды. Көктемде тасыған су қайтқан кезде ... ... ... мұүнай
қалдықтары теңізге шайылып кетуде. Осындай жағдайлар теңіз суының
тазалығына өз ... ... ... ... ... Каспийде ауланатын
балықтардан ауру табылып, оның себебі теңіз суы мен балықтар қоректенетін
микроорганизмдердің шамадан тыс ластанғанының әсері екені ... ... ... орналасқан көптеген кәсіпорындар өздері
пайдаланғдн суды арнаулы тазалаудан өткізбей, теңізге жіберіп, теңіз суын
ластауда. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған суындағы өте көп лас заттардың әсерінен
жіберген суы Қошқар Ата көлін тіршілігі жоқ өлі ... ... ... ... проблемалары Қазақстанға ғана қатысты емес, Ресей,
Әзірбайжан, Түрікменстан мен Иран елдері ... ... ... ... Олар ... бұл ... шешу жолдарын қарастыруда. Каспий
теңізі Еуропа және Азия ... ... ... ... ... өте ерекше табиғат туындысы эрі өсімдіктер мен жануарлардын
қолайлы ортасы. Мұнда «Қызыл кітапка» енген есімдіктер мен ... ... ... су ... болғандықган мұңдағы организмдердің басымы
эндемиктер. Теңіздін кұнды байлықгарыньщ бірі - бекіре тұкымдас ... 5 түрі ... ... ... тұкымдастардың дүние-жүзілік корының
70 %-ы осы теңіздін үлесіне тиетінін ... ... ... ... ... ... ... фаунасы және флорасының
көптүрлілігімен ерек-шеленеді. Мұнда өсімдіктердін 945, ... ... 414, ... ... ... түрі ... ... кәсіптік балықтарға да бай. Теңізде балықтын 76 түрі
кездеседі. Каспий ... жыл ... ... мекені. Теңіз
жағалауларыңда 3-3,5 млн. кұстар кыстап калса, ал жыл кұстарынын саны 10-12
млн-ға жетеді.
Каспий теңізінің экологиялык ... ... ... су ... ... ... ... бірде көтеріліп, бірде тартылуы
жердін табиғи-тарихи эволюциясына ... ... ... ... ... ... аралыгыңда Каспий тенізінің су деңгейі көтерілген. Оның
себептерін ауа ... ... жэне ... ... ... Еділ ... теңізге култьш барлык судын 80 %-ын кұрайды.
Соңдыкган теңіз суынын толысуы Еділ өзенімен тығыз байланыста болды. Сонғы
жылдары теңізден ... көл ... ... ... бірде косу адам
баласының Каспий экожүйесіне батыл ... еді. Осы ... ... ... ... ... табиғи тепе-теңдігін бұзған ... ... ... ... ... ... ырғақты ауытқуы
табиғаттын заңдылығы; екенін адам баласы кейін түсінді. Мәселен, 1940-1950
жылдардағы теңіз денгейінін ... ... ... ... Онын да ... бар еді. Өйткені осы жыддары теңізге кұятын ... ... 12 %-ға, ... 24 %-га, ал ... 60 %-ға темендеген.
Осы факторларды ескеріп, теңіз суы денгейінің азаюын тежеу максатымен 1980
жылдары Қарабұғаз көлді ... бөлу үшін ... 100 метр ... ... Бегет салынған бұғаздың суы небәрі 3-ак жылдын ішінде кеуіп ... ... тұзы ... ... ... ... ... тұбінен
тұз өндірушілерге киындық туды, тұздың ... ... ... ... ... тұз өндіретін бірден-бір ірі Қарабұғаз ... ... ... еді. 1978 жылдан бастап теңіз дейгейі өздігінен
көтеріле бастады. Ғасырдың ... оның ... 3 ... жуық ... ... ... ... мұнай бұрғылары, ондағы мұнай коймалары, 6
мұнай-газ кешені, жүздеген елді мекеңдер коммуникациялык желілер, өнеркәсіп
орындары су астында ... ... ... мен ... ... ... оның аймағы 300 мын гектарға жетті. Кейінгі жыддары теңіз суының
көтерілуінің табиғи процесс екенідігі дәледденді.
Каспий ... ... оның ... ... көптеген
проблемалар туғызып отыр. Оның бастысы -экологиялық жағдайлар.
Біріншіден, су ... ... ... ... ... ... тарылтып, кұстар мен жануарлардың мекенін ... Суға ... үшін ... ... ... ... мен флорасына
зор шыгын келтірді. Балықтардың уылдырық шашу аясы мен ... ұя ... ... ... кету проблемасын туғызып отыр.
ІІ.Каспий ойпаттары.
2.1Каспий маңы ойпаты
Жалпы Сырт ... Орал алды ... ... ... ... ... солтүстік жағы теңіз деңгейінен жоғары. Ойпат ~
жекелеген ... мен өзен ... қақ, ... ... ... ... ... Ол палеогеннің аяғында басталған Каспий құм ... ... ... Ойпаттың оңтүстік беті - теңіз ... ... ... ... ... тұз ... ұшырайды, солтүстік бөлігіне
қарағанда тұзды сорлар, қақтар кө-бірек. Ойпат арқылы Жайық өзені мен ... ... ... ... Көшім, Үлкенөзен және Кішіөзен, Шежін бірінші
және екінші ... ... ... Қалдығайты және т.б.) ағып өтеді.
Олардың ... ... ... ... ... мен ... ... теңіз деңгейінін көтерілуі судың, ауа мен ... одан әрі ... ... ... ... ... ... 1980 жыдцан бастап күшейе түсті. Су құ-рамыңда ауыр металдардын
көбеюі сиякты бағалы балықтар, ... ... ... жаппай ауруларға
ұшырап, кырылып қалу фактілерін жиілетті. Соңғы ... ... ... ... 40 %-га азайды. Теңіз жағалауларынын тозуы техногендік
процестерді жылдамдатып, аумақты шөлге айналуына ... ... ... ... ... ... Балықты, Аралсор, Бесоба сияқты көлдер де
бар.
Каспий маңы ойпаты бергі ... ... ... ... ... ... 70 ... өзінде Доссор мен Мақат мұнай кеніштері орналасқан
Тентек соры су астында жатқан. Қайдақ, Комсомол ... ... ... ғана ... ... ... ... біртіндеп босап, кұрғап, ойпатқа
айналған. Жер асты сулары ... ... ... жер бедерінің
пішіні, топырағы мен ... ... ... ... ... 60 мың км2 жерді алып жатқан кұмды аймақ (Қаракұм) бар. Жел
бұл өлкенің ... ... жер ... ... ... сирек шөлге
айналдырған. Ондағы кұм төбелерді бір төбешіктері деп атайды.
2.2Каспий теңізінің солтүстігін қоршап жатқан ойпат.
Батысы ... маңы және ... ... ... алды және ... 200 мың км2 жерді алып жатыр. К. м. ... ... ... ... ... жазық. Индер таудары, Үлкен Богдо,
Кіші Богдо т. б. қыраттары да бар. Ең биік жері — 149 м. ... ... ... 28 м ... ... Бірнеше тектоникалық құрылымдардан
(Каспий маңы синеклизасы), Ергени дөңі, Ноғай, Терек қазан ... ... ... ... маңы ... ... ... теңіз
басты. Климаты құрғақ континенттік, жазы ыстық, қысы суық. Январьдың орташа
темпрасы—8, —14° С, кейде —30°, —40°С, ... ... ... ... 22°, ... кей-де 40° С-тан асатын ыстық болады. Жылдың жауын-шашынның мөлшері
150—350 лш, ... ... ... ... ... ... платформасының оңтүстік— шығыс шетінде, Волга, Жайық Жем
өзендерінің ... ... ... солтүстік шетін қамти орналасқан
жазық ойыс. Батыс шегі Волганың он ... ... шегі ... Жем ... сол жағасымен Мұғалжар бөктерінен, шығыста Орал
тауының етегінен ... ... ... және ... ... ... ... 1000 м-дей. Мұнда аңызаңлы
шектеседі. Пландағы пішіні ол-желдер жиі ... ... маңы ... ... ... Ұзындығы ендік бойы-Жайың, Терек, Кума өзендері
кесіп бойынша 900 км, ... 500 ... асып ... ... ... ... ... беті жайпақ, 10—14 км тереңдікте жатыр. Тасуы тартылып
қалады да, ... ... 5000 м-те ... ... ... ... көл- тас көмір жүйелері мен төменгі пермь-дерге теңіз шөгінділері
басқан. Олар ... ... ... ғана ... ... әк ... Үлкенді-кішілі ашы көлдер қабаттарында тұз шөгінділері ... ... ... бар. Каспий маңы ойпаты ... ... ... ... ... 300 ... түсті қызыл-қоңыр, сор және күрделі
құрылымды тұз сортаң топырақ кең тараған. Көбіне күмбездерінен ... ... ... ... ... шөплдің тұз шөгінділері орналасқан.
Ақбөкен, түлкі, қасқыр, қазір 1200-ден асқан тұз күмбездері ... ... өзен мен ... ... ... ... ... таралуы — Каспий маңы ойпатыда кездеседі. Каспий маңы ойпаты
жайылым ретінде айрықша белгісі. ... ... ... суланғы ойыстарды жоғарғы пермьмен (Волга өзенінен триастың 6000 ... ... ... ... ... ... канал, Жаті кұм, саз қабаттары
толтырған суландыру жүйесі т. б. (қ. ... аса ... ... ... дәнді (бидай, одан жоғары қалыңдығы 3000 м-те жақын ... ... ... мол өнім ... ... маңы ойпатының негізгі байлығы —пермь, триас, юра, бор
қабаттарындағы тұз күмбездерімен байланысты мұнай мен газ ... ... ... юра ... бай. Тұз ... жер бетіне шыңңан
аудандарда Басқұншақ, Ельтон, Индер, Шалқар көлдері ... ... ... түрлі тұздар алынады. Юра, бор жыныстарында фосфорлар ұшырайды.
Үшіншіден, су ... ... ... ... мұнай ұнғыларын,
мұнай коймаларын, мұнай өңдейтін өнеркәсіп орындарын, балық комбинаттарын,
елді мекендерді су басып, ... зор ... ... бастады.
Қорытынды.
Каспий проблемасы бүгінгі танда күрделі аймактық экологиялык
проблемаға ... ... ... игеру жоғары қарқынмен жүргізіліп, ұзақ
жылдарға жоспарлануда. Бұл проблема тек Қазакстан ғана емес ... ... және Иран ... да тән ... іс. ... Каспий теңізінің фаунасы мен флорасыныңәр тірлілігін сақтап калу.
Каспий проблемасы БҰҰ ... ... ... бірі 1999 жылы ... «Каспий теңізінің биокөптүрлігін сақтаудың белсенділігін бағалау»
тақырыбында өткен бірінші аймақттык семинар болды. Мемлекетаралық деңгейде
өткен кеңестік ... ... ... ... ... Каспий теңізінің экологиялык проблемаларын шешудің ең ... ... ... ... ... отырған проблемаларды саралап
және баға бере отырып, экологиялық ... жол ... және оны ... шешуге максат етіп отыр. Теңіз суының түздылығы да әркелкі, өзендер
келіп қүятын ... 13%о, ал ... тым ... ... ... ... ... —5°, ал оңтүстік бөлігінде —10° ... тек ... ... ... ... қатып жатады. Соңғы жылдары
Кас-пий суының деңгейі 1 м-ге көтеріліп, жағалауында ... ... ... ... туғызып отыр.Өсімдіктердің 500 түрі, балдыр-
лардың жасыл, қызыл және қоңыр түрлері ... ... пен ... жануарларының
854 түрі кездеседі. Каспий теңізінен бағалы бекіре ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік өнімінің 82
проценті ауланады. Каспий итбалығының кәсіптік маңызы зор. Мұнай игеруге
шетелдік ... ... ... теңізінің экологиясын одан әрі
шиеленістіре ... ... ... ... ауаға шығатын ілеспе газдардын
көтеру аймактын ауа ағынында зияны газдар үлесін көбейтіп отыр.
Әдебиеттер.
1. Зарущеская И.Г., Сваткова Т.К., ... и ... ... – 1982 ... Грюнберг Г.Ю. «Картография с основами топографии»
Москва- 1991 г.в.
3. Самищев К.А. ... ... ... ... 1982 ... Берлянг А.М., «Картография» Москва-2001 г.в.
5. ... К.А. ... ... 1966 ... Салищев К.А. «Оточности количественных определений по специальным
картам» ... 1963 ... ... Г.В., ... Р.В., "1001 ... об ... 1001 ... М.,1977;
8.Кан С.И., "Океан и атмосфера", М., 1982;
9.Кан С.И., Наша ... М., 1985; ... ... лопедия, 3-т.,
М.,19 87.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспиий теңізінің экологиялық мәселесі3 бет
Каспий теңiзiн бөлiктерге бөлу туралы теория25 бет
Каспий теңізі жағалауындағы елдердің мұнай – газ проблемалары75 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Каспий теңізі туралы10 бет
Каспий теңізі құрлықтық шельфінің минералды ресурстарын игерудің құқықтық мәселелері55 бет
Каспий теңізі, құқықтық мәртебесі бойынша келіссөздердің жаңа кезеңі69 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Каспий теңізін игерудің аймақтық мәселелері29 бет
Каспий теңізін қорғау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь