Шығыс ғылымы және мәдениеті


Есімі дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және мәдени мұралары ғасырлар бойы ардақталып, ұрпақтан–ұпаққа өтіп келе жатқан ардагер азаматтар тарихта аса көп емес. Тарих жазбасында, халықтың рухани қазынасында айтулылардың айтулысы, жүйріктердің жүйрігі ғана мәңгі ұятап қоныс тебеді. Мың жылдан артық уақыт өтсе де, аты ауыздан-ауызға жатталып, еңбектері уақыттың, мезгілдің қатыгез сынынан мүдірмей өткен, сол адамзат ұлдарының, тарих перзентерінің бірі Әбу-Насыр Әл-Фараби.
Әбу-Насыр Әл-Фараби – дүниежүзілік мәдениет пен білімнің Аристотельден кейінгі екінші ұстазы (арабша “Муаллими ас-сани”) атанған данышпан, философ, энциклопедист ғалым, әдебиеті, ақын.
Әл-Фараби Отырарда туды, осында “кірін жуып, кіндігін кесті”. Қаратаудың тасына секірді, Сырдың суын ішті, Арыстың суын кешті, Қызылқұмның аптабына күйді.
Осы еңбегімізде біз сіздерді Әбу Насыр Әл-Фарабидің ғылыми қызметі, оқыған жазған ғылыми еңбектерімен және орта ғасыр ғалымдарының Әл-Фараби туралы ой-пікірлерімен таныстырмақшымыз. Енді сөзімізді Әл-Фарабидің өмірбаянынан бастасақ жөн болады. Әл-Фараби Арыс өзенінің Сырдарияға құя беріс сағасындағы ежелгі Отырар қаласында туылған. (Оны қыпшақтар Қарашоқы деп те атаған). Ежелгі түркілердің орталық қаласы Отырарды кезінде негізінен қыпшақ, қаңылы, қоңырат тайпалары мекен еткені тарихтан жақсы мәлім. Отырар – бір жағы көшпелі мал шаруашылығын кәсіп еткен, екінші жағы отырықшы – егіншілікпен айналысатын түрлі түркі ру-тайпаларын өзара байланыстырып тұрған буын іспеттес қала болған. Бұл шаһарды арабтар Фараб деп атаған. Сол атау бойынша, ұлы ұстаз Әл- Фараби атанып кеткен.
Әл-Фарабидің толық аты-жөні: Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн Тархан әл-Фараби яғни өз аты Мұхаммед, әкесі Мұхаммед, оны әкесі Ұзлағ, арғы атасы Тархан, туған жері Фараб (Отырар), осыдан барып ол Әбу-Насыр Фараб, яғни Фарабтан шыққан Әбу-Насыр атанған. Кейбір көптеген

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Шығыс ғылымы және мәдениеті.
Әбу-Насыр Әл-Фараби және оның ғылыми-философиялық еңбектері. Фараби-
тану
Есімі дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және мәдени мұралары ғасырлар
бойы ардақталып, ұрпақтан–ұпаққа өтіп келе жатқан ардагер азаматтар тарихта
аса көп емес. Тарих жазбасында, халықтың рухани қазынасында айтулылардың
айтулысы, жүйріктердің жүйрігі ғана мәңгі ұятап қоныс тебеді. Мың жылдан
артық уақыт өтсе де, аты ауыздан-ауызға жатталып, еңбектері уақыттың,
мезгілдің қатыгез сынынан мүдірмей өткен, сол адамзат ұлдарының, тарих
перзентерінің бірі Әбу-Насыр Әл-Фараби.
Әбу-Насыр Әл-Фараби – дүниежүзілік мәдениет пен білімнің Аристотельден
кейінгі екінші ұстазы (арабша “Муаллими ас-сани”) атанған данышпан,
философ, энциклопедист ғалым, әдебиеті, ақын.
Әл-Фараби Отырарда туды, осында “кірін жуып, кіндігін кесті”.
Қаратаудың тасына секірді, Сырдың суын ішті, Арыстың суын кешті,
Қызылқұмның аптабына күйді.
Осы еңбегімізде біз сіздерді Әбу Насыр Әл-Фарабидің ғылыми қызметі,
оқыған жазған ғылыми еңбектерімен және орта ғасыр ғалымдарының Әл-Фараби
туралы ой-пікірлерімен таныстырмақшымыз. Енді сөзімізді Әл-Фарабидің
өмірбаянынан бастасақ жөн болады. Әл-Фараби Арыс өзенінің Сырдарияға құя
беріс сағасындағы ежелгі Отырар қаласында туылған. (Оны қыпшақтар Қарашоқы
деп те атаған). Ежелгі түркілердің орталық қаласы Отырарды кезінде
негізінен қыпшақ, қаңылы, қоңырат тайпалары мекен еткені тарихтан жақсы
мәлім. Отырар – бір жағы көшпелі мал шаруашылығын кәсіп еткен, екінші жағы
отырықшы – егіншілікпен айналысатын түрлі түркі ру-тайпаларын өзара
байланыстырып тұрған буын іспеттес қала болған. Бұл шаһарды арабтар Фараб
деп атаған. Сол атау бойынша, ұлы ұстаз Әл- Фараби атанып кеткен.
Әл-Фарабидің толық аты-жөні: Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн
Тархан әл-Фараби яғни өз аты Мұхаммед, әкесі Мұхаммед, оны әкесі Ұзлағ,
арғы атасы Тархан, туған жері Фараб (Отырар), осыдан барып ол Әбу-Насыр
Фараб, яғни Фарабтан шыққан Әбу-Насыр атанған. Кейбір көптеген еңбектерде
оны “Тархани” деп те атайды. Осы күнге дейін бізге жеткен кейбір деректерге
қарағанда оның әкесі сол түста көшпеліліктен отырықшылыққа ауысқан түркі
тайпаларының бірінен шыққан әскер басы екен. Сондықтан да Фараби қазіргі
қазақ ұлтын құрған байырғы рулардың бірі қаңлы –қыпшақтан шыққан деп айтуға
толық негіз бар.
Жастайынан асқан зерек, ғылым-өнерге мейлінше құштар болып өскен Әл-
Фараби алғашқы білімін туған жері Отырарды қыпшақ тілінде алады. Ол өсе
келе өз заманының аса маңызды ғылым мен мәдениет орталықтары Бағдад,
Қарасан, Дамаскі, Каир т.б. шаһарларда болды. Сол қалаларда оқыды, еңбек
етті. Шығыстың осы шаһарларында, ол өз дәуірінің ең көрнекті ғалымдарымен,
көркем сөз деректерімен танысады. Олардан тәлім-тәрбие алады.
Әл-Фараби өзінің түркі тілімен қатар, араб, парсы, грек, латын,
санскрит тілдерін жетік білген жан. Әл-Фараби өлерінің алдында Египетке
барып қайтқан. Ол бұрынырақ өз отаны – Түркістанға да барған, кейбір
мағлұмат бойынша сол тұстағы Бұхардың әмірі мансур ибн Нұхтың өтінуі
бойынша екінші тәлім (Ат-тавлім ас-сани) атты еңбек жазған, Екінші
ұстаз осы оқиғаға байланысты алған дейді. Фараби хиджра есебі бойынша 339
жылы раджаб айында (бізше 950 жылға желтоқсан айының аяғы немесе 950 жылғы
қаңтардың басы). Дамаскіде қайтыс болады. Тарихшы ибн Халликанның айтуынша
Данискінің Биб ас-сағир (Кіші дарбиза) зиратына қойылған көрінеді.
Ғұлама-ғалым ретінде Әл-Фараби атсалыспаған, зерттеу жүргізбеген ғылым
саласы жоқ деуге болады. Ол философия, логика, математика, астрономия,
медицина, музыка, тіл білім, әдебиет теориясы т.б. ғылым салалары бойынша
қыруар көп ғылыми еңбектер жазды. Алайда оның көптеген шығармалары ел
арасында қолжазба күйінде тарап, бірте-бірте жоғалып қала берген. Фараби
еңбектерінің кейбір тізімдері ғана сақталған. Соның өзінде ұлы ғалым
еңбектерінің саны жөнінде нақтылы деректер жоқ. Мәселен, Фараби
шығармаларының санын неміс ғалымы Ш. Штейшнейдер 117 еңбек десе, түрік
ғалымы А. Атеш 160, ал Совет ғылымы Б. Ғафуров 200 трактат деп көрсетеді.
Ұлы ғалымның ұшан-теңіз еңбектерінен біздің заманымызға дейін
сақталып, бүгінгі ұрпақтың қолына тигені қырыққа жуық шығарма болады. Әйтсе
де осы қырық шақты еңбегінің өзі ақ Әл-Фарабидің энциклопедист-ғалым,
дарынды әдебиетші, ұшқыр ойлы ақын болғанын толық дәлелдейді.
Әрине Әбу-Насыр әл–Фараби ең алдымен кезінде Шығыстың Аристотелі
атанған есімі әлемге мәшһүр философ болды. Ол көне заманның Платон,
Аристотель, Гален сияқты ақыл-ой алыптарының шығармалары туралы көптеген
трактаттар мен түсіндірмелер жазды. Сөйтіп, Фараби Шығыс пен Батыстың
ғылыми қауымын грек философиясымен, логика ғылымымен, ежелгі мәдениетпен
таныстыруда зор роль атқарды.
Фарабидің “Ақылдың мәні туралы тарихтан”, “Данышпандықтың інжу
маржаны”, “Ғылымдардың шығуы”, “Философияны оқу үшін алдымен не білу
керек”, “Аристотель еңбектеріне түсіндірме” (“Поэтика”, “Риторика”,
“Категориялар”, “Метафизика”, “Герменевтика”, бірінші және екінші
“Аналитика”) сияқты зерттеулері оның есімін әлемге философ ретінде танытты.
Фарабидің Аристотель философиясына мұнша зейін қоюында үлкен мән бар.
Аристотель талаптты да, жан-жақты білім иесі, данышпан адам.
Фараби Аристотельдің әлеуметтік-қоғамдық идеяларын дамыта отырып, өз
тарапынан да “Кемеңгерлік меруерті”, “Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы”,
“Мәселелердің түп мазмұны”, “Ғалымдардың шығуы”, “Бақытқа жету”, “Азаматтық
саясат”, “Мемлекеттік қайраткерлердің нақыл сөздері” сияқты көптеген
сындарлы философиялық еңбектер жазған. Фараби бұл еңбектерде дүние, қоғам,
мемлекет, адамдардың қатынастары т.б. туралы заманнан озық тұрған пікірлер,
пайымдаулар айтады.
Ұлы ғалым нағыз гуманист ретінде адам ақыл-ойының жан-жақты дамып,
табиғат пен қоғам сырын толық ашуы мүмкін екеніне кәміл сенеді, адамзат
қоғамындағы барлық проблемаларды шешуге қабілетті ең басты күш-ақыл-парасат
деп біледі.
Әл-Фараби өзінің “Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы” атты кітабында
бірқатар қоғамдық, әлеуметтік, этикалық мәселелерді сөз етеді. Мұндағы
“қала” деп отырғаны – мемлекет. Ғалым бұл шығармасында мемлекеттің пайда
болуы, ондағы менсіздіктің өмірге келуі, идеал қала халқының моралдық
бейнесі, мұндай қала әкімдеріне қажетті адамгершілік қасиеттер, әрбір
адамның бақытқа жетуі үшін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ежелгі Қытай мәдениеті,ғылымы
Ислам мәдениеті мен ғылымы
Ежелгі Шығыс мәдениеті
Қытай мәдениеті мен ғылымы
Ежелгі шығыс мәдениеті туралы
Тәуелсіз Қазақстанның ғылымы, білімі және мәдениеті
Түркітану ғылымы және Түркітануға кіріспе
Тіл мәдениеті және сөз мәдениеті
Мәдениеттау ғылымы
Қазақстанның ғылымы және ғылыми мекемелері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь