Материалдық емес активтер сипаттамасы


Бухгалтерлік есеп пәнінен курстық жұмыстың жоспары:

Жұмыс темасы: «Материалдық емес актив»

1. Материалдық емес активтер сипаттамасы
2. Материалдық емес активтерді бағалау,тану
3. Материалдық емес активтерге аммортизация есептеу
4. Материалдық емес активтерді түгендеу (инвентаризация)
5. Материалдық емес активтерді есептен шығару
Қорытынды Пайдаланылған әдебиеттер

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Бухгалтерлік есеп пәнінен курстық жұмыстың жоспары:

Жұмыс темасы: Материалдық емес актив

1. Материалдық емес активтер сипаттамасы
2. Материалдық емес активтерді бағалау,тану
3. Материалдық емес активтерге аммортизация есептеу
4. Материалдық емес активтерді түгендеу (инвентаризация)
5. Материалдық емес активтерді есептен шығару
Қорытынды

Материалдық емес активтер сипаттамасы
Материалдық емес активтердің жіктелінуі мен бағалануы және
есептелінуі
Материалдық емес активтер- белгілі бір нақтылы табиғи пішіні жоқ,
ақша немесе зат түріндегі активтер қатарына жатпайтын, бірақ қандай
да бір бағаға, құнға бағаланатын болғандықтан кәсіпорын өнім
өндіруде, тауарларды сатуда, қызмет көрсетуде, негізгі құралдарды
жалға беруде немесе әкімшілік қызмет барысында үнемі, яғни ұзақ
уақыт бойы қосымша табыс әкеліп тұратын активтерді айтамыз.
Кәсіпорында материалдық емес активтердің қатарына Лицензиялық
келісімдерді, Программалық жабдықтарды, Патенттерді, Ұйымдастыру
шығындарын, Гудвилді, Франчайзингті, Сауда маркаларын, Авторлық құқықты
жатқызуға болады.
Кәсіпорында материалдық емес активтер басқа заңды немесе жеке
тұлғалардан сатып алыну, басқалардың субъсидия ретінде немесе сыйға
беруі барысында, сондай-ақ кәсіпорынның өз ішінде ойлап табуы
негізінде пайда болады.
Обьектілерді материалдық емес активтердің қатарына кіргізу тәртібі
және олардың құрамы белгіленген заңдарға сәйкес тиісті нормативтік
актілерде қарастырылған.
Материалдық емес активтер кәсіпорынның балансында бастапқы құны
бойынша кіріске алынады. Бұл материалдық емес активтердің бастапқы
құны былайша анықталады.
❖ Құрылтайшылар мен үлес қосушыларының кәсіпорынға жарғылық
қорына қосқан үлесі есебінен келіп кіріске алынған
материалдық емес активтердің бағасы екі жақты нақты келісім
бойынша бағаланады.
❖ Заңды тұлғалар мен жеке адамдардан тегін (қайтарымсыз) сый
ретінде алынған материалдық емес активтер сол уақыттағы
нарықтық баға бойынша бағаланады.
❖ Басқа заңды тұлғалардан, сондай-ақ жеке адамдардан сатылып
алынған материалдық емес активтер, ол обьектілерді сатып алуға
және оларды пайдалануға жұмсалған шығындар сомаларының
қосындысы бойынша бағаланады.
Бұл материалдық емес активтердің баланстық бағасын анықтаудың
жалпы әдісі болып табылады. Бірақ кейбір материалдық емес
активтердің бастапқы құнын анықтаудың ерекшеліктері бар. Бұған
мысал ретінде соңғы уақыттарда акционерлік қоғамдар мен
жекешелендірілген шаруашылық субъектілерінде және басқа да
ұйымдарда қолданылып жүрген Ноу-Хау деген ұғымды келтіруге
болады.
Ноу-Хау -шаруашылық қызметі яғни пайдалануы барысында
субъектіге табыс беретін жаңа технологиялық шешімдер мен
жаңалықтарды, құпия мәліметтерді, айрықша құқықтарды, яғни жеке
тұлғаның өзі тапқан ғылыми және басқадай жаңалығын айтуға
болады. Ноу-Хау патенттен өзгеше болады. Кәсіпорындар патентті
сатып алады, сондықтан да ол үшін сатып алуға қаржы
жұмсалғандықтан оның бастапқы құны болады. Көбіне Ноу-Хау ды
кәсіпорынның үлес қосушылары мен құрылтайшылары өздерінің
ұйымдағы жарғылық қорға қосқан үлесіне береді, оның бағасы яғни
бастапқы құны оны кәсіпорынға кіріске алатын, яғни балансқа
алатын уақыттағы екі жақты нақты келісім бойынша белгіленеді.
Материалдық емес активтердің тағы да бір түрі- Лицензиялық
келісімдер. Ол белгілі бір заңды тұлғаның бір тауарды өндіру
немесе сату құқын екінші бір заңды тұлғаға беруі болып
табылады..
Материалдық емес активтердің Гудвилл деп аталатын түрін кейде
Фирма бағасы деп те атайды. Гудвилл материалдық емес активтер
шотында есептелініп және сонымен қатар ол бір кәсіпорын екінші
бір кәсіпорынды толығымен, яғни түгелдей сатып алған кезде
немесе екі кәсіпорын қосылған уақытта ғана пайда болады.
Патент- жеке адамның немесе топтың, сондай-ақ заңды тұлғаның
ашқан, ойлап тапқан жаңалығын мемлекеттік тұрғыдан мойындап және
ол жаңалықты ашқан адамға, топқа немесе заңды тұлғаға жаңалығын
өз пайдасына қолдануына рұқсат беру туралы құжат. Кәсіпкер
патентті алар кезін де патентік юаж төлеуі керек
Ұйымдастыру шығындарына- кәсіпорынды жаңадан ашу, құру кезінде
жұмсалған шығындар, яғни ұйымды тіркеуден өткізуге және оны
тіркеуден өткізу үшін заң орындарында төленген төлемдер,
банктерден есеп айырысу немесе валюталық, басқадай шоттар ашу
үшін жұмсалған шығындар.
Материалдық емес активтер өндірісте ұзақ мерзім бойына
пайдалану үшін немесе тауарларды жұмыстарды, қызметтерді сатуға,
әкімшілік мақсатқа және басқа субъектілерге жалға беруге
арналған табиғи нысаны жоқ ақшалай емес активтер. Бұл
активтерді анықтауға болады, олар субьектілер күшімен бақыланады
және оларды пайдаланған субьект болашақта экономикалық олжа
табады.
Материалдық емес активтерге: лицензиялық келісімдер компьютерлік
бағдарлама мен қамтамасыз етулер, патенттер, авторлық құқықтар,
тауар белгілері, қызмет ету белгілері, фирма атаулары, тәжірибелі
конструкторлық жұмыстар және тағы да басқалар жатқызылады.
Бірлескен немесе акционерлік кәсіпорындарды құру кезінде пайда
болған шығындар ұйымдастыру шығынына жатады. Бұл шығынға пайда
болған кезеңнен бастап, материалдық емес активтер болып
есептелінеді. Оған кәсіпорын қызметінің бастапқы кезеңіндегі
шығындарымен кәсіпорынның әрбір қатысушыны ұйымдастыру шығындары
кірмеуі тиіс.

Материалдық емес активтерді анықтауға болады: егер оларды жалға
берсе, сатса, айырбастаса, болашақта алынатын экономикалық олжаға
олардың тікелей қатынасы болса. Материалдық емес актив субьект
бақылай алатын алатын болса, онда оның экономикалық олжа табуға
мүмкіндігі ашылады. Материалдық емес активтер-нақты табиғи нысаны жоқ
сезілмейтін құндылыққа ие болғанымен материалдық активтердің де
материалдық емес активтердің де құрамында кездесуі мүмкін.
Кейбір материалдық емес активтер физикалы заттың құрамында
болады, атап айтсақ: компьютер бағдарламамен қамтамасыз ететін
дискетте, фильм лентасында, заңды құжаттау (лицензия, патент)-қағазда
болады, бұған қарамастан материалдарда материалдық емес активтердің
де есебінде көптеген ұқсастықтар бар, бірақ соңғының есебінде
теңестіру не ұқсастықтарын өлшеу, пайдалы қызмет ету мерзімін
бағалау сияқты аспектілері өте күрделі болып саналады.
Кейбір материалдық емес активтер фирманың бас қа да активтеріне
жеке теңестірілуі мүмкін, мысалға патент, сауда маркасы сияқтылары,
ал басқалары болса жеке теңестірілмеуі мүмкін. Олай болған жағдайда
осындай материалдық емес активтер құны басқа да фирманың
активтерімен тығыз байланыстырылады. Бұндай матеириалдық емес
активтер қатарына гудвилл жатады, ол клиенттердің сеніміне немесе
қызметкерлердің машықтық деңгейіне негізделеді.
Мысал: жоғары радиациялық зонада орналасқан формаццевтикалық Феникс
кәсіпорны дәрі-дәрмек препаратын өндіретін фармацевтикалық Бота
фирмасымен лицензиондық келісім жасасты делік. Ол радиациондық
сәуленің әсерінен болатын ауркуларды емдеу үшін қажет.компанияның
келешектегі экономикалық пайдасы жоғарыда аталған лицензиондық
келісіммен де тікелей байланысты болады, егер де:
-сол жерде тұратын халықтың шығарылатын препаратқа деген сұранысы
жоғары болса және онда жүргізілген әлеуметтік мәселелерге, сондай-
ақ өндірілетін препараттың келешекте үлкен экономика лық пайда
табуына толық сенімі болса;
- препарат өндіру үшін компания басшылығы келісімді пайдалануға
ниет білдіріп, ал оның бизнес-жоспарында көрініс тапса;
-кредиторлардың жасасқан келісімі шартқа сай, қаржылық және тағы
да басқалай қажет ресурстарды беруге ынтасы бар болса;
Субьект кейбір жағдайларда тиесілі заңды құжаттардың құқын
рәсімдемей - ақ осы экономикалық ложамен басқа да кәсіпорнындардың
шұғылдануына тыйым сала алады.
Материалдық емес активтер шартты түрде төрт топқа бөліп
қарастырылады.

1. Өндіріспен байланысты материалдық емес активтер
Бұл топқа Ноу-Хау, ЭЕМ мен мәліметтер базасын бағдарламалық
жабдықтау, интегралды микросхемалар технологиясы, ұйымдастыру
шығындары және тағы да басқа.
2.Коммерциялық қызметпен байланысты материалдық емес активтер.
Бұл топқа тауар таңбалары, тауарлардың шыққан жері т.б жатады.
А) тауар таңбалары мен қызмет көрсету таңбалары- тауарларды
тиесілі таңбалар бойынша айыра алатын белгісін айтамыз.
Кәсіпкерлікті жүзеге асырушы заңды немесе жеке тұлға атына тіркелсе,
тауардың таңбасы құққытық заңдарымен қорғалады. Таңбалар сөз
түрінде, көркемсурет түрінде, көлемді немесе бәрінің комбинациясы
түрінде болуы мүмкін: олар кез келген түсте немесе түстер үйлесіміндн
тіркелу заңды немесе жеке тұлға тіркелген барлық тауарға не
оның оның бір бөлігінде қатысты тауар таңбасын, оның иесінің
келісім бойынша бере алады. Бұл әрекет лицензиялық келісім бойынша
белгіленген тәртіпке сай істелінеді.
ә) тауардың шыққан жерінің атауы- тауарлады таңбалау үшін
пайдаланатын елдің елді мекеннің, жердің немесе басқа да
географиялық обьектілердің атын қоса және басқа да
ерекшеліктеріне байланысты сипатталады.
Тауардың шыққан жерінің атауы географиялық обьектілердің
тарихи атауы болуы мүмкін. Ол белгіленген тәртіп бойынша
тіркеледі.
Нарықтық экономика жағдайында тауар таңбасы кәсіпорынның өте
қымбат тұратын активі болып табылады себебі компания оны сата
алады. Немесе жарғылық капиталға қосқан үлесі ретінде пайдалануға
құқығын береді. Тауар таңбаларының нарық құнын анықтау үшін
арнайы есептеулер жүргізу керек.
Тауарлық таңбалар, қызмет көрсету таңбалары, тауардың шығу
орындарының атауын қорғау және ұйымдастыру қарым қатынастары 1993
жылы қаңтардың 18 күні Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесі
қабылдаған Тауарлық таңбалар, қызмет көрсету таңбалары мен тауарлар
шығарылған жерлердің атауы туралы Қазақстан Республикасы Заңымен
реттеледі.

3. Қолдану құқықтарымн байланысты материалдық емес активтер. Бұл
топқа жаңалық ашу құқығы, өндірістік ақпаратты қолдану
құқықтары попирайт лицензиялар және тағы да басқалар жатады.

4. Материалдық емес активтердің басқа да түрлері. Бұл топқа
фирма бағасы (гудвилл ) , интеллектуалдық меншік немесе тағы да
басқалар кіреді.
Егер де компанияның м үлкін сатып алынған күніндегі бағасы
бойынша есептесек, оның нәтижесінде ондағы активтердің құны кем
шықса, онда біз оны келеңсіз гудвилл ретінде танимыз да, оны
кейінге қалдырылған болашақ кезеңнің табысы ретінде 611 шотта
есепке аламыз.
Қазақстан Республикасында Материалдық емес активтерді есептен
шығару мерзімі он жыл бірақ ол субьектінің қызмет ету мерзімінен
асып кетпеуі тиіс.
Материалдық емес активтердің есебі
Бухгалтерлік септе материалдық емес активтердің анықтамасы негізгі
құралдардың анықтамасына сәйкес келеді, яғни жай қызметтер үрдісінде
сатуға арналмаған және ұзақ мерзімге пайдалану мақсатымен сатып
алынады. Егер оларды пайдаланудан болашақта табыс алынады деген
ықтималдық болса және егер оларды сенімді бағалауға болатын болса
ғана олар танылады.
Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес (№38 ҚЕХС)
материалдық емес активтер басқа тараптарға жалға өткізу немесе
әкімшілік мақсаттар үшін өндірісте немесе тауарлар мен қызмет
көрсетулерде физикалық мәні жоқ сәйкестендірілетін ақшалай емес
активтер болып табылады. Көп жағдайда мұндай активтерге бақылау
орнатылады және іскерлік беделден айқын ажыратылады.
Патенттер, авторлық құқықтар, франшизалар, тауар таңбалары,
ұйымдық және жедел шығындар айтарлықтай кең тараған материалдық
емес активтер болып табылады.
Материалдық емес активтерді екі үлкен топқа бөлуге болады:
айырбастауға жататын және айырбастауға жатпайтын.
Айырбастауға жататын материалдық емес активтер фирманың басқа
активтерінен бөлек сәйкестендіріліп және бөлек сатылуы мүмкін.
Жалға алынған меншіктің құнын жақсарту үшін мысалы, жалға алынған
меншіктің модификациясы жалға алынған мүліктің шотынан дебетіне
жатады. Жалға алынған мүлік жалгерге тиісті болмаса да, жал меншігін
жақсарту материалдық емес активтер ретінде жіктеледі. Жалға алынған
меншікті жетілдіру жалға алынған мерзімнің қалғанына
амортизациялануы немесе осы мерзімдердің қайсысы қысқарырақ болуына
байланысты жақсаруы керек. Сәйкестенбейтін активтер бөлек сатылуы
мүмкін емес. Төменде сәйкестенбейтін активтердің кейбір мысалдары
келтірілген. Материалдық емес активтердің кейбірулерінің екі арнайы
сипаттамасы бар: олар ұзақ мерзімді аванстық төлемдер болып
табылады және басқа сатылатындай иеленушіге ешқандай құқық
бермейді. Бұл материалдық емес активтер жеке иденфикациялануы
мүмкін, бірақ айырбастауға жатпайды
Кейінге қалдырылған шығындар, яғни оларды бухгалтерлік есепте
болашақта табыс әкелуі мүмкін қызметтерге кеткен шығындар деп
атайды.
Олар баланста алдын ала төленген ұзақ мерзімді шығындар ретінде
көрсетіледі. Кейінге қалдырылған шығындар физикалық формасы жоқ ұзақ
мерзімді активтер ретінде жіктеледі.
Ұйымдастыру шығындарры- бұл қызметті ұйымдастыру кезінде пайда
болатын шығындар.

Материалдық емес активтерді бағалау және тану.
Материалдық емес активтерді бағалау кезінде бастапқы құн принципі
қолданылады. Яғни материалдық емес активтер, активтерді сатып
алумен байланысты барлық шығындарды қосатын сатып алу құны бойынша
бағаланады.
Сатып алу құны- бұл барлық төлемдер мен олардың нақты
анықталғанына байланысты, алынған активтердің ағымдағы нарықтық
құны. Материалдық емес активтерді есепке алу кезінде өте маңызды
сұраққа материалдық емес активтерді пайдалану мерзімін анықтау
жатады. Қызмет ту мерзімін анықтағанда келесідей факторлар ескерілуі
қажет.
← қызмет ету мерзімін ең жоғары шектейтін заңды, реттеуші
және келісілген ереже;
← болжалды қызмет мерзімін өзгертуі мүмкін жаңарту немесе
ұзарту үшін шарттар;
← қызмет ету мерзімін азайтатын тозу, сұраныс және басқа да
экономикалық факторлар;
← жұмыстардың орындалуының күтілген мерзімге сәйкес келетін
қызмет мерзімі;
← материалдық емес активтің бар бәсее қабілетін шектейтін
бәсекелестердің және басқа да субьектілерінің күтілген әрекеті;
← материалдық емес активтердің жиынтығына кіретін басқа
активтердің қызмет ету мерзімі.
Материалдық емес активтер құны активтердің қызмет ету мерзімінде
жүйелі түрде есептен шығарылуы керек. Материалдық емес
активтердің амотизациясы оның пайдалы қызмет ету мерзімі ішінде
жүйелі түрде жүзеге асырылады. Аммортизацияны пайдалану әдісі
активтердің экономикалық тиімділігін банктерде пайдалану моделін
сипаттау керек. Егер мұндай үлгі нақты анықталған болмаса,
аммортизацияны теңбе тең аудару әдісін пайдалану керек.
Материалдық емес активтердің тиімді қызмет ету мерзімін мерзім
сайын қайта қарастырып отырылуы қажет. Қандай жағдай болмасын,
материалдық емес активтердің аммортизациялық кезеңі, олардың
сатып алған күннен бастап 40 жылдан аспауы керек. Халықаралық
стандартқа сәйкес ХҚЕС 381 материалдық емес активтерді
пайдалануда оның ағымдық, баланстық құны кәсіпорын үшін
экономикалық тиімділігінен жоғарылап кетуі мүмкін. Бұндай
жағдайда аммортизацияланбаған құнды есептен шығарып және
активтің құндылығының азайғандығын көрсететін, шығынды мойындау
керек. Сату кезінде, айырбастауда немесе материалдық емес
активтердің қандай да басқа жолымен шығыс етілуі кезінде
одан түскен пайданы бейнелей отырып материалдық емес
активтің шотынан оның аммортизацияланбаған құны есептеу
шығарылады. Материалдық емес активтерде келесідей бухгалтерлік
жазулар жасалынады:
← Сатып алынған материалдық емес активтерге төлем
төлегенде:
Дт 1856 Күрделі қаржы салымы бойынша дебиторлар
Кт 1001 Кассадағы қолма-қол ақша
1050 Банктердің корреспондентік есеп шоттары
2010 Корреспонденттік шоттар
2020 Сыйақы есептелетін талап етілгенге дейінгі
салымдар
2203 Клиенттердің ағымдағы шоттары
← материалдық емес ативтерді кірістегенде:
Дт 1659 Материалдық емес активтер
Кт 1856 Күрделі қаржы салымы бойынша дебиторлар
2856 Күрделі қаржы алымы бойынша кредиторлар;

← Аммортизацияларды есептеу
Дт 5788 Материалдық емес активтер бойынша
аммортизациялық аударымдар
Кт 1699 Материалдық емес активтерге есептелген
аммортизация;
← Есептелген амортизация сомасына материалдық емес
активтерді есептен шығару кезінде:
Дт 1699 Материалдық емес активтерге есептелген
Аммортизация
Кт 1659 Материалдық емес активтер;
← Қалдық құнға
Дт 5852 Негізгі құрал-жабдықтарды және материалдық
емес активтерді сату шығыстары.
Кт 1659 Материалдық емес активтер.

Материалдық емес актив актив ретінде болашақта экономикалық
олжа әкелетін активтер ретінде танылады. (есепке тіркеледі).
Материалдық емес активтер құны активтердің белсенді нарығы бар
кезде ғана дұрыс анықталуы мүмкін.
Көптеген материалдық емес активтердің белсенді нарығы болмайды,
өйткені олар өте сирек кездеседі, мысалы тауар белгілері басылым
атауы, кино мен музыкаға берілген авторлық құқықтары мен бір
актив ушін төленген сомасы. Сол себепті көптеген материалдық емес
активтер құнын екі жақты келісімі бойынша анықтайды.
Материалдық емес активтер танылған кеезден бастап бастапқы құны
бойынша бағаланады. Материалдық емес активтердің бастапқы құны
олардың алынған тәсіліне байланысты болып келеді: сырттан түссе
(сатып алынған бағасы, ұйымдар бірлестігінің күшімен айырбастау
арқылы немесе мемлекеттік субсидияның есебінен) немесе
шаруашылық жүргізуші субьектілердің өз күшімен жасалса;
Сатып алу құнына сатып алумен байланысты барлық шығындар
енгізіледі, соның ішінде сатып алынған бағасы, тасымалдау шығыны
және тағы да басқа.
Егер де метериалдық емсес активтер айырбас негізін де алынса,
онда олардың бағасы нарықтық құн немесе осы тәрізді материалдық
емес активтер құны бойынша анықталады. Егер метариалдық емес
активтердің бастапқы құны несие есбінен алынса, онда сол несие
үшін төленетін пайыз бастапқы құнына қосылмайды, ал ол кезеңдік
шығысқа жатқызылады, ал оның бастапқы құны мемлекеттің есебінен
тегін (немесе номиналды атаулы, немесе мемлекеттердің субсидиясының)
алынса, онда ол сату немесе белсенді нарықтағы материалдық емес
активтер тап осы түрінің құны бойынша танылады.
Материалдық емес ативтердің түсуі мен шығарылуы Материалдық
емес активтеді қабылдау беру актісімен рәсімделеді. Актіде
материалдық емес активтердің түрі дәл атаулары және кәсіпорынға
берілген күні, обьектілердің сипаттамасы, бастапқы құны, аммортизация
нормалары және басқа да қажетті мәліметтер көрсетіледі.
Бағалау мына факторлар негізінде жүзеге асады:
1. Басқа кәсіпорындар мен адамдардан ақыға сатып алынған
Материалдық емес активтер есепте оларды сатып алуға жұмсалған
нақты шығындардың сомасымен көрсетіледі.

2. Кә сіпорынға өтеусіз келіп түскен Материалдық емес активтер
сараптау жолымен бағаланады.

3. Жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшыдан келіп түскен
активтерге есепте тараптардың келісімімен белгіленген құн
бойынша көрсетіледі.

Материалдық емес активтерді қабылдап алу актісі бір
обьектіге бір данадан толтырылады. Көптеген тегі бірдей материалдық
емес активтердіқабылдау жөнінде ортақ акт жасауға болады. Оларды
өзге де кәсіпорынға сатқанда немесе тегін бергенде акт екі
данадан жасалынады: беруші және алушы кәсіпорын үшін.
Ұйым пайдалануына түскен материалдық емес активтердің барлық
түрлерінің есебі үшін қолданылады. Материалдық емес актив
обьектілеріне жатқызу тәртібі мен олардың құралы заңдармен және
нормативті актілермен реттеледі.
Бухгалтерияда әр обьектіге карточка жүргізіледі. Форма кі ріске
алынуға арналған құжат, материалдық емес активтерді қабылдау
тапсыру және басқа құжаттама негізінде бір дана болып
толтырылады. 8 графада бастапқы құжат пен пайдалы қызмет ету
мерзіміне негізделіп есептелінген мөлшер (норма) бойынша ай сайын
есептелетін аммортизация сомасы көрсетіледі. Материалдық емес актив
обьектілерінің қысқаша сипаттамасы бөлігінде тек қана актив
обьектінің негізгі көрсеткіштері жазылады, ұйымда бар осы обьектіге
арналған техникалық құжаттама мәліметтерін көшіруге болмайды.
Материалдық емес активтердің қабылдау – тапсыру актісі мына формада
толтырылады:

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің
2004ж. 19наурыздағы №128 бұйрығымен бекітілген
Типтік форма № НМА-1
Кодтар

ОКУД бойынша формасы
ОКПО бойынша
СТТН

Ұйым __________________________
Материалдық емес активтерді қабылдау - тапсыру
АКТІСІ № _____
Жасалған ай Опперация Дебет Кредит
күні, жылы түрінің коды
шот субшот шот субшот


Материалдық емес активтер түрі ___________________________
Қысқаша сипаттама ___________________________________ ____
Беретін жақ ___________________________________ ___________
Алатын жақ ___________________________________ ___________

Алынған Материалдық Материалдық Пайдалы Аммортизация Аммортизация
ай-күні,емес емес қызмет етунормасы сомасы, тенге
жылы активтерді активтердің мерзімі
бағалау бастапқы __ 20 _ж
тәсілдері құны дейін__20_ж
1 2 3 4 5 6



Беруге негіздеме:
Бұйрық (өкім) негізінде ______________________20ж.____№__ ___

Материалдық емес активтерді_________________________ ______
Қабылдадым:
МП
Өткізді :____________ ______ _______________________
(қызметі) (қолы) (қойылған
қолды анықтау)

Бас бухгалтер: _______
________________________
(қолы) (қойылған
қолды анықтау)

_________________________20_____ж .

Материалдық емес активтерді нақты барлығы мен қозғалысын есепке
алу 10 Материалдық емес активтер бөлімшесінің шоттарында
жүргізіледі. Осы шоттардың дебеті бойынша материалдық емес активтер
келіп түскен айдың басы мен аяғындағы қалдықтары көрсетіледі де,
ал кредиті бойынша- материалдық емес активтердің есептен шығарылуы
көрсетіледі. 10 Материалдық емес активтер бөлімшесінің мүліктік
есеп карточкасында жүргізіледі. Материалдық емес активтердің әрбір
жеке обьектісіне бухгалтерияда мүліктік карточка ашылады.
Материалдық емес активтерді есепке алудың мүліктік карточкалары
Материалдық емес активтерді есепке алу тізімдемелерінде
топтастырылады. Тізімдемелерде материалдық емес активтердің айдың
басы мен аяғындағы қалдықтары, бір айдағы қозғалысын көрсетеді.
Материалдық емес активтер құны нақты шығынмен де үстеме шығынмен
де танылады. Осы шығындарды есепке алу үшін 10 Материалдық емес
активтер шоттарының бөлімшесінде, жеке Материалдық емес активтерді
жасау шығындары деп аталатын ішкі субшоты ашылуы мүмкін. Осы
аталған субшотқа мынадай шығындар енеді:
- материалдық емес активтер жасауға қатысқан еңбеккерлердің
еңбек ақысы;
- заң бойынша белгіленген еңбек ақы одан жасалынатын аударымдар;
- материалдық емес активтер жасау кезінде тұтынылатын тауарлар
мен заттар;
-несие үшін төленетін пайыздар
-басқа да шығындар
- үстеме шығындар;
Сәйкес кезеңге дейінгі орын алған барлық шығындарға 821 шоты
дебеттеліп, 10 Материалдық емес активтер бөлімше шоттары және
Материалдық емес активтерін жасауға кеткен шығындар субшоты
кредиттеледі. Субьектінің өзі жасаған тауар белгілері материалдық
емес активтер ретінде танылмайды, өйткені олардың нақты құны
анықталу мүмкіндігі бола бермейді. Жарнамаға кеткен шығындар
есептік кезеңнің шығыстары болып есептелінеді және материалдық
емес активтер алынаты құнына енгізілмейді. Яғни мына шығындар
материалдық емес активтерге қатысы жоқ, олар тек кезеңдік шығындар
болып саналады:
- зерттеуге кеткен шығындар
- өндірістік немесе жаңа цехтардың ашылуына дейінгі кеткен
шығындар;
- кәсіпорынды ашуға, заңды құжаттарын (жарлық, құрылтай құжаттары,
келісім-шарттар, мөрін, штампын т.б) әзірлеуге кеткен
шығындар.
- мамандарды оқытуға кеткен шығындар;
- жарнамаға кеткен шығындар;
- жетілдіруге, көшуге, қайта көшуге кеткен шығындар;
- патенттерге кеткен шығындар (оның әрекет ету мерзімі 1
жылдан аспаса)

Материалдық емес активтерді тану
38 Материалдық емес активтер ҚЕХС (Қаржылық есеп берудің
халықаралық стандарттарына) және 28 Материалдық емес активтер есебі
БЕС (бухгалтерлік есеп стандарттары) сәйкес материалдық емес активтер
әкімшілік мақсатта және басты субьектілерге жалға беруде, өндірісте
және тауарларды (жұмысты,көрсетілген қызметті) өткізуде ұзақ уақыт бойы
(бір жылдан астам) қолдануға арналған, заттай формасы жоқ
үлестірілетін ақшалай емес активтер, оларды:
а) анықтауға болады;
ә) субьект бақылайды
б)қолданудан субьекті болашақта экономикалық пайда алуды күтеді;
Материалдық емес бап материалдық емес актив болып саналады,егер:
а)материалдық актив анықтамаларына сәйкес келсе
ә)белгі-өлшемдерге сәйкес келеді және мынадай жағдайда есепке
тіркеледі.
← Субьектінің осы активке тікелей байланысты болашақта күтілетін
экономикалық пайда алу ықтималдығы жоғары болса;
← Актив құны күмәнсіз сеніммен анықтауға болса;
← Матеиалдық емес активтерді тану сәтінде олардың бастапқы құны
бойынша бағаланғанында;
Материалдық емес активтердің бастапқы құны оларды сатып алу құнына
тең болады, бұған оларды алуға кеткен және қолдануға әзіпрлейтін
жағдайға (сатып алу бағасы орны толып өтелмейтін салықтар мен
алымдар және тағы да басқа шығындар) келтіруге жұмсалған шығындар
кіреді.
Ұйымның материалдық емес актив обьектілерін қабылдау-тапсыруды
құжатпен рәсімдеу үшін материалдық мес актив түрінің толық
атауы,оның ұйымға берілген ай-күні, жылы, (ұйымда жасалған ай-
күні,жылы), обьектінің сипаттамасы, оның құны, аммортизация нормасы
және басқа да қажетті мағлұматтар көрсетілуі тиіс.
Материалдық емес актив обьектілерін қабылдауды рәсімдегенде акт
материалды емес актив обьектісінің әрбір обьектісіне бір данадан
жасалады. Материалды емес активтердің бірнеше біртектес обьектілерін
қабылдауды ресімдейтін жалпы акт жасауы мүмкін. Акт ресімделгеннен
кейін материалдық емес актив обьектімсін немесе оны қолдануды
жүйелеп баяндайтын құжаттама немесе осы обьектіге қатысты ұйымның
сондай және тағы да басқа мүліктік құқықтарын растайтын құжаттар
тіркеліп, ұйымның бухгалтериясына беріледі, оған бас бухгалтер қол
қояды және ұйым басшысы немесе соған уәкілетті адам бекітеді.Басқа
ұйымға материалдық емес активтерді бергенде немесе сатқан уақытта
акт екі дана болып жасалады, тапсыратын ұйым және материалдық емес
активтер есебі карточкасында тиісті жазба жасалады.
Материалдық емес активтерді мынандай түрлерге бөліп жіктеуге
болады:
← Лицензиялық келісімдер- кәсіпорынға үкіметтік органдар немесе
муниципиалитет беретін және қоғамдық меншікті монополиялық
пайдалануға (электр желілері үшін қоғамдық жерді пайдалануға
және т.б) беретін құқықтар
← Бағдарламамен қамтамасыз ету, ол әдетте сатып алынады, не
болмаса субьектінің өзі жасайды және сыртқы немесе ішкі
мақсаттарға арналады.
← Патенттер- заңды түрде танылған және тіркелген айрықша
құқықтар. Патент белгілі бір өнімді шығаруға, не болмаса арнайы
ерекше процесспен технологияны пайдалануға эксклюзивтік құқық
береді. Патенттік құқық сырттан басқа тұлғалар араласпаған кезде
патент таратылатын үрдісті немесе қызметті, бұйымдарды
пайдалануға, өндіруге, сатуға және бақылауға иесіне мүмкіндік
береді. Өндіріс дизайнын тіркеу өндірілетін бұйым түріне,
үлгісіне немесе моделіне сәйкес келетін патентке ұқсайды.
Өндіріс дизайнын тіркеу сыртқы нысанды ана қорғаса патент
қызмет көрсетуді қорғайды
← Ұйымдастыру шығындары (қалдырылған шығындар) – субьект шеккен
шығындар, олардан тек болашақта ғана нәтиже алынады немесе
шығындар болашақ кезеңдерге (ұйымның мекен-тұрақты ауыстыруына
байланысты шығындар, ұзақ мерзімді алдын ала төлеу-бірнеше жыл
бұрын аванс түрінде төленетін) сақтандыру
← Гудвилл-субьектінің жағымды сипаттамасына байланысты сатып
алушының сауда сәтінде пайда болған құндылығы. Ол сатып алушының
бухгалтерлік балансында сатылым (субьектінің тұтастай алғандағы
құны) мен таза активтердің жеке-жеке нарықтық құн сомасы
арасындағы айырма ретінде анықталады. Есеп мақсаттары үшін
гудвилл фирманың алған нақты бағасы мен таза активтердің
сәйкес теңестірілген әділ нарықтық бағасы арасындағы айырма
ретінде қарастырылады. Таза капитал: капитал минус міндеттемелер
болып анықталады.
← Басқадай (авторлық құқықтар-шығарма,әзірлеме және тағы да басқа
авторларға заңмен берілетін қорғау формалары, сауда маркалары
немесе тауарлық белгілер- ұйымға, өнімге (көрсетілген қызметке)
берілген, атаулар, рәміздер немесе сәйкестендіруді білдіретін
басқалары); франшизалар-мемлекеттік меншікті пайдалану құқығына ие
болу немесе коммуналдық қызмет көрсету және т.б үшін
үкіметтік органдар береді.

Материалдық емес активтер мыналар нәтижесінде алынуы мүмкін:
← Сатып алулар
← Жарғы капиталына салымдар- материлдық емес активтер тараптардың
шартпен белгіленген бағасы бойынша есепте көрсетіледі:
1)жарияланған капитал сомасына; 2)жарғыда көрсетілген, салынған
материалдық емес активтердің келісім шарттық құны;
← Кәсіпорындардың бірігуі нәтижесінде ие болу- материалдық емес
активтердің бастапқы құны өткізу құны бойынша мойындалады, егер
оны күмәнсіз сеніммен бағалау мүмкін болмаса, онда актив жеке
материалдық емес актив болып танылмайды, алайда гудвиллге
(фирманың іскерлік беделіне бағасы) енеді; өйткені жақсы
іскерлік бедел, қолайлы мекен тұрақ бар, тауар нарықта жақсы
белгіленген бағасы бар және т.б.
Мысалы, 8 000 000 теңгеге ұйым сатып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Материалдық емес активтер аудиті
Материалдық емес активтер
Материалдық емес активтер есебі
Материалдық емес активтер туралы
Материалдық емес активтер жайлы
Материалдық емес активтер есебін ұйымдастыру
Материалдық емес активтер аудиті туралы
Материалдық емес активтер есебі жайлы
Материалдық емес активтер туралы ақпарат
Материалдық емес активтер. Материалдық емес активтердің есебін құжаттау
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь