Ақша айналысы және ақша жүйесі

Жоспар
Кіріспе

1. Ақшаның мәні және қызметтері
1.1 Ақшаның шығу тегі
1.2 Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мәні
1.3 Ақшаның қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы

2. Ақша айналысы және ақша жүйесі
2.1 Несие ақшалар
2.2 Ақшаның металдық теориясы және металл ақша айналысы
2.3 Ақшаның номиналдық теориясы және айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымы

3. 2006 жылғы ақша жүйесіндегі ерекшеліктері мен өзгерістер

Қолданылған әдебиет
Қорытынды
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Ақшаның мәні және қызметтері
1.1 Ақшаның шығу тегі
1.2 Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мәні
1.3 Ақшаның қызметтері және ... ... ... ... Ақша айналысы және ақша жүйесі
2.1 Несие ақшалар
2.2 Ақшаның металдық теориясы және металл ақша ... ... ... теориясы және айналыстағы ақша
қаражаттарының құрылымы
3. 2006 жылғы ақша жүйесіндегі ерекшеліктері мен өзгерістер
Қолданылған әдебиет
Қорытынды
Кіріспе
Қазақстан Ұлттық банкінен басқа ешкім ... ... ... ... мен ... ... деп жариялай алмайды.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің ақша бірілгін айырбастау
құқығы бар. Ақша бірлігінің қолданылуы тәртібін, ... және ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі банкноттар мен тиындардың бұрын қолданыста
болғандарының ... ... және ... айырбастау тәртібін
белгілейді әрі бұл жөнінде баспасөзге жарияланады.
Егер банкнот бетінің жартысынан көбі ... ... ... ... ... және бүлінген банкноттарды шектеусіз айырбастайды.
Жоғалған немесе жойылған банкноттар мен ... өтем ... ... ... ... ... және ... банкноттарды өзі
белгіленген ережеге сәйкес айырбастайды.
Банкноттар мен тиыцндарды ... ... ... ... ... ақша қаражатының санкциясын эмиссиясын іске асыруға кінәлі адамдар
қолданып жүрген заңдарға сәйкес қылмыстық және ... ... ... ақша ... ... валютасы) Қазақстан
ттеңгесі болып табылады. Қазақстан теңгесі жүз тиынан тұрады. Қазақстан
Республикасының ... ақша ... ... мен ... мен ... ... құнының құрылымын Қазақстанның
Ұлттық банкі белгілейді. ... ... ... ... заңды төлем
құралы Қазақстан теңгесі болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ақша ... ... ... ұйымдастыруды және айналыстан алу бірде – бір Қазақстан
Ұлттық банкі ... мен ... ... ... ала ... сату ... ... асырады.
Қазақстан Ұлттық банкінің банкноттары мен тиындары Қазақстан Ұлттық
банкінің сөзсіз міндеттемелері ... ... және оның ... қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Ұлттық банкі алтын – валюта резервінің ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Қазақстан Ұлттық банкінің айналысқа шығарған банкноттары мен тиындары
олардың белгіленген құнымен Қазақстан Республикасының ... ... ... түрлері бойынша, сондай-ақ шоттарға, салымдарға,
аккредитивтерге енгізу және ақша аудару үшін ... ... ... ... барлық банктерінде шектеусіз ұсталынады және
айырбасталады.
1. Ақшаның мәні және қызметтері
1. Ақшаның шығу ... ... ... ... ... Олар тауар өндірісінің дамуындағы
бірден-бір шарт және өнім болып табылады. ... – бұл сату ... үшін ... ... ... Адам ... өнімі (зат), оны
өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын
қабылдайды. Заттардың ... ... ... ... ... ... құрайды. Бірақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты
еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып ... ... ... қоғам
тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә ... ... ... ... ие ... ... оның ... қажеті шамалы.
Сондықтан да әрбір тауар қажетті ... ... алу ... бола отырып,
өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбасқұны ретінде көрінеді. “Айырбас
құн тауарлардың өзінен ... ... және ... ... ... өмір
сүретін тауар, ол ақша”.
Әрбір ерекше таар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны
жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... табылады.
Тауалар және ақшалар бір және осы ... ... ... ... бола ... ... процесінде бірін-бірі табады және өзара ... ... ... ... ... бір ... басқа бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас құнның жай ... ... ... (1 ... ... 1 қап ... және т.б.).
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы ... ... ... жиі ... ... бөлініп шығуымен
құнның жай формасы толық формаға өте ... ... ... ... ... және т.б. ... ... болды.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар –
барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара ... ... бола ... ... ... толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы құндық
формасына жасырын түрде өту ... ... оның ролі бір ... ... еді. Біртіндеп жалпы құндық эквивалент ролін белгілі бір
тауарлар көптеп ... ... және осы ... ақша деп ... Құнның
жалпы құндық формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының ... ... даму ... ... ... ... ... ақша формасын, әр түрлі тауарлар
қабылдады. әрбір тауарлы-шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. ... ... әр ... ... және әр ... ... бір ... түрлі эквиваленттер болды. Сонымен, бірінші ірі еңбек ... мал ... ... ... мал (ірі ... ... айналды. Олардың белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға
байланысты нақты сол ортада айырбас ... ... ... ... ... сиыр және қой; ал шөл және ... аудандарда – түйе; тундрада – бұғы
жалпы құндық эквивалент ... ... ... ... эквивалент ретінде
падаланылғаны туралы нақты ... әр ... ... ... ... ... ... поэзияларда кездеседі.
Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында ... құн ... ... ... айтылады. Осы уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда
“өгіз” деген атау ойып өрнектелініп жазылып жүрді. ... сөзі ... ... (“мал”) сөзінен шыққан. “Рупа” (“мал”) сөзі үнділердің ақша
бірлігінің атауы “”рупия” негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... де ... ... атауға ие болды. Ярослав Мудрый
1018 ж. ... ... ... ... ... ерлерден 4 кун,
старостылардан 10 гривен және боярлардан 18 гривенен тұрады”. Ол ... ... ... қазына жинау орны – “мал ұстайтын орын” деп
аталынды.
“Капитал” сөзінің шығуы да ... ... ... ескі ... бұл сөз мал басы ... көптігін білдіре отырып, меншік иесінің
байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтапры ең бірінші тауар ретінде ... үшін ... ... ... көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу
барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі, және ... ... ... ... халықтарында, ал аң жүндері Солтүстік Америка
халықтарында жалпы ... ... ... ... Жүн ... Тибетте және Памир аудандарында кең ... ... ... ... ... Византиямен сауда-саттық ... жүн ең ... ... бірі ... Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің бүгіні болып саналды. 1610 жылы жаулап алып ... ... 5450 руб. ... пен 7000 ... жүн ... ... ... мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде
бақалшақ (раковинді) ... ... ... ... ... ... ... бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және
т.б. Көлемі ... ... ... Кари көптеп таралды.
Безендірулер түрінде жіпке тізілгендері Ежелгі үнді ... ... ... ... жағалауларында, Цейлонда және ... ... ... атқарды. Американдық үнділердің
белдіктерінде ... ... ... жыртқыш аңдардың келбет-кескінін
көрсете өрнектеліп, былғары белдіктерге көрік берді. ... ... ... мұхит жағалауларында, Полинезияда, Каролин және
Соломон аралдарында айырбас құралы ретінде пайдаланылды.
Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бір тұрақты формасы болып ... ... ... ... өмір сүре ... олар ешқандай өзгеріске
ұшыраған жоқ. XX ғасырдың 70-жылдардың басында Соломон аралдарының кейбір
тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... ... үш түрі: ең
арзаны – қара ... ... ақ ... ... аса қымбат – қызыл түсті
(ронго) пайдаланылады.
Әлемде әр түрлі “экзотикалық” ақшалар болған. ... ... ... Ява ... осы ... ... феи ақша айналысында қызмет етеді.
Олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе ... ... ... ... Мұндай “монеталардың” диаметрі бірнеше метрге, ал массасы тоннаға
дейін жетеді. Сауда мәселесі орындалғаннан ... ... ... ... ... ... ... белгісін соғады.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ... ... ... бір ... құны үш ... алты ... он екі ... теңестірілді.
Өнер мен жер игерушіліердің бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты.
Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік ... бар ... ... Бұл аз ... ... өнімдері – зәйтүн майы, күріш, кофе, какао,
құйма ... ... ... ... ... металдар да пайдалана бастады. Ежелгі Спартта,
Жапонияда, Африкада темір, мырыш, қорғасын, мыс, күміс, алтын ... ... Рим ... ... ... және ... ... мырыш ақшаларды құйды. Қытайда және Ежелгі Римде ... ... ... XYII ... ... ... ... ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшелер қолданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар – ... ... ... т.б. ... ... кең ... ақша есебінің салмақтық
жүйесінақтылана түсті.
Кейін келе металдардың арасында басты роль ... мен ... ... ... олар ... ... үшін аса қажетті сапаға ие.
Әрине, металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ақшалар күрек, таға, шеге, шынжыр және т.б. ... ұзақ ... ... Грек ... атауы “драхма” “бір уыс шеге” деген
мағынаны білдіреді. Мыс ақшалар ... ... ... ... ... ... және алтын ақшалар жүзік, сырға, білезік түрінде
пайдаланылды.
Бірақ б.э. дейін XIII ғасырда ... ... ... ... ... ... себепке байланысты көптеген ақша бірліктері ... ливр ... ... ... ... фунт) салмақ бірліктері атауымен
аталады. Алғашқыдағы белгілі массасы бар формасыз металл ... ... әр ... ... ... ... бар ... ақшалар ауыстыра
бастады.
Монеталардың пайда болуы ақшаның ... ... ... ... ... қажеттілігі мен экономикалық мәні
Ақшаның өмір сүруіндегі обхективті қажеттілік ол ... ... ... ... ... ... Кез-келген тауар айналысында ... ... ... ... Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді.
Ақша айналысы болмаса, онда ... ... да ... XVI ... басында (1546ж.) утопиялық социализмнің ... ... Моор ... ... ... ... және ... үздік
құрылымы туралы алтын кітап” деген еңбегінде: “Алдау, ұрлау, ... ... зағ ... ... жазаланатын кім білмейді, әйтсе де бұл жөнінде
алдын ала ескертілмеу мүмкіндігі бар ... ... ақша ... олар ... сонымен бірге, ақшаның жоғалуына ... ... ... ... және ... ... де ... еді.
Егер ақша адам өмірінен алысталынатын болса, онда тіпті ақша қажеттілігінен
туған кедейліктің өзі де жойылар еді”.
Ол аздай Т. Моор тағы ... ... ... ... болсын барлық нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол ... ... ... ... ... ағысының болуы мүмкін емес”.
XIX ғ. Социал утопистері – Прудон, Оуэн, Грей және ... ... ... ... ... ... ... сақтай отырып, ақшаны жоюдың
жобасын ұсынды және оны дәлелдемек болды.
Мұндай ойлар Ресейде де айтылды. ... ... (1917ж) ... ... жылдарында ақшаның құнсыздануы байқала бастаған кезде ақшаны
жою сәті келеді, яғни тарихтың өзі осыған алып келді ... ... ... ... ... ... ауыл ... өнеркәсіп өнімдеріне тікелей
айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. Шындығында, оның бәрі сәтсіз ... ... ... ... еңбек бірліктері треадаларды, ал ағылшын
экономисі Смит Фальтнер энергетикалық бірліктерді – ... ... ... ... былай дейді: ақшаларды жоя ... ... ... ең ... ... ... ... мүмкін немесе ең
төменгі сатыға (алғашқы қауымдық құрылысқа) қайта оралар ... ... де ... – ол ... ... да ақша ... олар бар және
бола береді.
Ақша тауардан дами отырып, тауа болып қала ... ... ... ерекше
жалпылама экивалент.
Ақша – жалпы бірдей эквивалент, ерекше тауар, онда ... ... ... ... және оның делдал ретінде қалыптасуымен тауар өндірушілер
арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға ... ... ролі ... ... ... ... ... барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті емес.
К. ... ... ... ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл қасиет
қоғаммен берілген”.
Алтын жалпыға бірдей эквивалент ролін орындау үшін ең бір ... ... ... ... Біріншіден, ол ерекше табиғи сапаға ие: бөлінуі оңай,
әдемі, бұзылмайды, тот баспайды, тек қана “патша арағында” (2/3 ... ... азот ... ... ... ең бастысы алтын жоғары ... ... ... оның қорының аз болуы, алтынды өндіруге кететін ... өте ... ... ... ... Алтынды тұтыну жылдан-
жылға өсуде. Ол әр түрлі салаларда пайдаланылады – электроникадан ... ... ... ... өте жұқа ... ... ... түрінде кездеседі. Тек қана циферблаты 6 м диаметрдегі ... ... ... үшін 26 кг алтын жұмсалады, ... ... ... 3 мк. жуық 4000 ... ... б.ғ. және 1985 ... дейін
әлемдегі барлық өндірілген алтын 90 мың тоннаны құрады. ХХ ғасырда 60 ... ... ... ... ... 30 мың ... жуығы – екінші
дүниежүзілік соғыстан кейін өндірілген.
Ресей ХІХ ... ... ... өндіруден бірінші орында
болды. Өткен ғасырдың 40-жылдарында оның дүниежүзілік алтын ... 40% ... ... қиын және ... көп ... ... ... 1 кг алтын
алу үшін 3000 м орта тереңдіктегі тау ... 100 ... ... ... ең көп ... Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету жағдайы құлдардың өмірі сияқты: олар ... ... ... жер ... ... ... ... бұрын, ОАР
–да әлемдік алтын өндірісінің 2/3 –і ... ал ... 1/3-і ... ... ... ... ... құлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ... 60-сы ... тұр және ... ... ... 1994 жылы 25 ... ... құрады.
Алтын тек қана алтын валюта резервтерді ғана құрамайды, сонымен
бірге ... және ... ... ... ... синтетикалық талшықтарды жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу ... әр кез ... ... ... ... ал-химиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған
алтын құймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ ... ... мен ... ... нағыз алтынды мынадай құрамда алды: палладий ... ... ... алтынның техникалық құймасына жақын. Жаңа құйма
қаттылығы алтыннан алты есе асып түседі.
Құрамын өзгерте отырып (палладий-55%, индий-45%) ... ... ... ... ... жасанды жасау бұл процестің тиімділігін
көрсетпеді. Қазіргі ядерлік физика ... ... және ... ... ... ... ... Бірақ жасанды алтынды жасау мүмкіндігі
бұл процесті тиімді етпейді. Мұндай алтынның өзіндік құны өте ... ... ... ... ... ... алтынменен өзінің бағасының төмен болуына
байланысты нарықта бәсекеге түсе алмайды. Сонымен ... ... ... тіс ... және зергерлік бұйымдарды жасауда пайдаланылады,
бірақ еш уақытта ол ... ... ... ... бола ... ... ... ол- қоғамдық қатынас».
Олар шындығында қоғамдық қатынастарды тудырушылар болып келеді. Бұл
дегеніміз, қоғамнан бөлінген адамдар үшін ақша ... ... ... Крузоға олар керек болмаған. Батып бара жатқан кемеден құтқарылып
алынған заттар оған адам аяғы баспайтын ... ... ... ал ... өзінің барлық құндылығын жоғалтты.
Ақша- өндіру мен бөлу процестерінде адамдар ... ... ... ... ... даму ... категория болып табылады. Экономикалық категория ... мәні оның үш ... ... ... ... ... тікелей айырбасталу;
- айырбас құнының дербес формасы;
- еңбектің сыртқы заттық өлшемі;
Жалпыға тікелей ... ... ... ... кез ... құндылықтарға ақшаны айырбастау мүмкіншілігінің бар екндігін
көрсетеді. Социализм жағдайында бұл ... ... ... және ... жиынтық өнімді пайдалану және бөлумен ғана шектелді. Кәсіпорындар,
жер, орман, жер асты байлықтары сатылмады және ... ... ... ... ... жүруімен байланысты, жалпыға тікелей
айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір кеңіді.
Ақшаның айырбас құнының дербес ... ... ... тауарларды
тікелей өткізуменен байланысты емес. Ақшаны бұл формада ... ... ... беру, бюджеттің кірістерін қалыптастыру, ... ... емес ... ... Ұлттық банктің несиелік
ресурстарды басқа банктерге ... және т. ... ... ... ... тауарды өндіруге жұмсалған еңбектің,
олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылы көрінеді.
Ғалым- ... ... ... ... ... ... ролі
туралы әр түрлі көзқарас бар. ... ... ... ол ... бірдей эквивалент және ақша қызметтерін атқару ролін
орындауды толығымен тоқтатты дейді. Құнның ... ... ... жайылыңқы формасына қайтып келді. ... ... ... ... ... ... ... ақшаның классикалық қызметтерін атқаруды
жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал, енді ... ... ... демонетизациялануы жалғасуда және ол жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалды
дейді.
3. Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның тауар айырбастау ... ... ... өзара байланысының формасы ретіндегі әлеуметтік –
экономикалық ... ... бір ... ... Ақша ... ... Құн ... Айналыс құралы;
- Төлем құралы;
- Қор және қазына жинау құралы;
- ... ... құн ... ... ... ... қызметі тауар өндірісіжағдайында
туындайды. Бұл ақшаның барлық ... ... ... ... білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады. Өзінің
жеке құны бар тауар ғана, құн ... бола ... ... ... ... ... ... жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. ... ... ... ... ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі- ол ... ... осы ... ... құнды көрсетеді.
Ақша құн өлшемі қызметін идеалды, оймен ойлау арқылы орындайды. Яғни
тауардың ... ... ... ... ... орындалады, сонымен
құнның тауар ... ақша ... ... үшін ... ... ... бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы қажет ... ... ... ... ойша орындалады. Тауарларды ақшаның көмегімен
өлшеуге ... ... олар адам ... ... ... көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып табылады. ... ақша ... ... ... ... ... жоқ. Ақшаның өз
бағасы болмайды, олардың құны ... ... ... ... ... ... кез келген тауарлар санын сатып алу ... бар. ... ... ... ... қызметі жалпы эквивалент ... ... ... деген
қатынасын көрсетеді. Бірақ тауардың бағасын анықтау үшін баға масштабы
қажет. ... ақша ... ... ... мыс) мемлекет заңды түрде
баға масштабын тұрақты етіп ұстады. Металдың салмақтық санын ақша бірлігіне
бекітті. Алғаш рет ... ... ... баға масштабы олардың
салмақтық құрамына сай келді. ... фунт ... ... ... ... ... ... Тарихи даму барысында баға ... ... ... ... ... ... және баға ... ретіндегі ақша қызметтерінің ... ... бар. Құн ... ... тәуелді емес ақшаның
экономикалық қызметі болып ... Ол ... ... Баға
масштабы заңды сипатқа ие бола отырып, мемлекет билігіне тәуелді және құнды
емес ... ... ... үшін ... ... баға ... АҚШ ... алтынның тройск унциясына
(31,1 г) 35 доллар есебінде анықталып бекітілді. Ол 1971 және ... ... ... дейін сақталды және 1980 жылдың
қаңтарында 850 долларға дейін жетті.
Арнайы баға масштабы алтын құны мен оның ... ... ... ... ... кетуіне байланысты өзінің экономикалық ... ... ... ... жж.) ... ... алтын
бағасы және алтын паритеті жойылды. Құн өлшеу қызметі нарықтық баға
масштабы ... ... ... ... тауарға тікелей айырбасталмайды және бағалар
алтынменен көрсетілмейді. ... ... ... қарай ығыстырып
тастау жағдайында ақшалы тауар (алтын) ... ... ... алтын
нарығындағы несие ақшалармен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан
алтын қағаз және несие ақшалардың тауардың құнын ... ... ... ... ... құны жоқ.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни толық құнды емес және ... ... ... ақша ... ... ... мазмұнынан ажырауына алып
келді.
Ақша айналыс құралы. Ақша айналыс құралы ... ... ... болып табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша ... ... ... ... кезінде, ақша делдал ролін атқарады, ал бұл кездегі
сатып алу және сату актісі ерекшеленеді, уақыты мен ... ... ... Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға әр
уақытта асықпайды. Ол ... бір ... ... ал басқа нарықтан сатып
алуы мүмкін. Делдал ретіндегі ... ... ... пен кеңістіктегі
өзара сай келмеушілік жойылды.
Өзінің құнын өткізгеннен ... ... ... ... ... ... құралы ретінде барлық уақытта осында қалып
отырады және сату-сатып алу процесіне ... ... ақша ... ... қызметін негізінен ... ... ... ... ... ... алуы
кезінде орындайды. Шет елдерде мұндай шектеулер жоқ. Онда ... ... және т. б. ... ... ... тыйым
салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
- тауар мен ... ... ... оны идеалдыақшалар емес, нақты (қолма-қол) ақшалар орындайды;
- ақшаның бұл қызметінде тауарларды айырбастау өте тез ... оны ... ... емес ... оны ... – ақша
белгілері орындайды.
Бірақ бұл, несие және қағаз ақшалар ақшалы ... ... ... ... сөз ... Бұл байланыс несие ақшалардың алтын нарығында жасырын
айналыс болуыменен ... ... ... қызметін атқаратын болғандықтан, айналыс
қажеттілігі олардың саны өткізілуі тиіс ... ... ... ... ... бір ақша ... бір – несие тауар мәмілелеріне
қызмет ететін болғандықтан, ақша ... ... көп ... ... үшін
олардың қажетті саны сонша аз болады.
Егер ақшаның айналыстағы массасы тауар массасынан көп ... онда ... ... яғни ... алып келеді.
Ақша төлем құралы. Тауар айналысы ақша қозғалысымен бір уақытта
тоғысуы тиіс ... Ақша ... ... ... ... Олар ... еркін аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте ... ... ... тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы болмаса, яғни тауар ... ... ... ... ... ... ... болса, онда бұл жағдайда
ақшалар төлем құралы қызметін атқарады.
Ақшалар төлем құралы ретінде тек қана ... ... ғана ... ... қаржы- несие қатынастарына да қызмет етеді. Барлық ақшалай
төлемдерді төмендегідей етіп топтауға болады:
- тауарларды және қызметтерді ... ... ... еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
- мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер;
- банктік қарыз, ... және ... ... ... борыштық
міндеттеме;
- сақтандыру міндеттемелері;
- әкімшілік –сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша төлем құралы ретінде айналыс құралынан өзара ... ... ... ... ... ... ... ол тек қана сату-сатып алуды
аяқтайды. Нәтижесінде ... ... ... өз ... ... байқалады. Тауарды несиеге сатып ала отырып, сатып алушы сатушыға
ақшаны берудің ... ... ... жазып ұсынады. Бұл борыш
өтелген кезде, ақша төлем құралы ретінде қызмет атқарады.
Төлем құралы қызметін ... ... емес ... ... ... ... ), ал ... міндеттемелерді өзара өтеуде идеалды ақшалар атқарады.
Төлем құралы ретіндегі ақшаның қызметі оның бұдан бұрын қарастырылған
қызметтерінен ... ... ол ... берік байланыста екені
анық. Ақшаның төлем құралы ретінде қызмет етуі ... ... ... ... ... ретінде қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың,
яғни ақшаның қор және қазына жинау қызметтерінің ... ... ... төлем құралы қызметін атқаруына байланысты ақша айналысы заңы
өзінің неғұрлым толық көрінісін тапты. Егер тауарлар ... ... ... ақша ... ... Бұл айналыстың қолма-қол ақшаға деген
қажеттілігін азайтады. ... ... ... ... ... борыштарды жабу
үшін ақшаның санын ... Егер ... да бір ... ... ... ... өз ... түспейтін болса, онда бұл өзімен
бірге басқа да төлемсіздік ... ... ... бойынша мерзімі өткен
берешек, бюджеттік төлемдер, жалақы бойынша және т. б.)
Ақша – қорлану және қазына жинау құралы ретінде . ... ... ... ... ... ... ... құрылуын талап етеді. Ақшаның
қорлануының қажеттігі Т – А – Т айналымының екі актілерге
Т – А және А – Т ... ... ... ... ... үшін ... ... формасында жинақтау, яғни ақшаның қарапайым қорлануы тән ... ... ... ... да ... еткен жоқ, себебі олар шын
мәнісінде айналыстан тыс жатқан ақшалар ... ... ... бұл
қазыналар несиелік жүйе және қор биржалары арқылы пайда әкелетін ... ... ... ) ... ... ... ... қажеттігі
тауар өндірісімен байланысты болды. Айналым капиталын немесе ... алу үшін ең ... ... жинау қажет.
Әрбір тауар тек қана жекелеген қажеттілікті анықтайды және олар жылпы
байлықты білдірмейді. Толық бағалы ... ... ... ... ... ... ... өкілін сипаттайды. Демек, қазына жинау
құралы ... тек қана ... ... ... нағыз ақшалар орындауы мүмкін.
Қазыналарды қорландыру - алтын монеталар мен алтын құймаларын жинақтау
түрінде жүзеге ... ... ... ... ... ... тек қана ақша ... ролін атқарған болатын. Өндірістің және тауар айналысының кеңеюі
барысында металл ақшалар қазынадан айналысқа шығып отырды немесе керісінше.
Қазіргі ... ... ... қызметі айналыстағы ақша ... ... ... Қазына тек қана мемлекеттің сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... кепілдеме береді. 1998 ж. 1 қаңтарда Қазақстан Республикасы Ұлттық
банкісіндегі ... ... ... 41781,1 ... ... ... және ... ақшалар қазына жинау құралы қызметін атқара
алмайды, себебі олардың ... құны жоқ. ... та осы ... ... ... қызметін жүзеге асырады.
Ақша айналыс саласынан уақытша шығып қалғаннан ... олар ... ... ... ақша ... ... сол формада сақтай отырып,
олар кез келген уақытта айналысқа төлем немесе айналым құралы ретінде ... ... да бұл ... ақша ... тұрақтылығы жағдайында, яғни
инфляцияның болмауына байланысты ғана мүмкін.
Тауар өндіріс жағдайында ... екі ... ... ... мен ... есеп ... және ... шоттарындағы
ақшалай қаражат қалдығы түрінде ұжымдық қорлану;
- банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар;
Несиелік механизмнің арқасында кәсіпорындар мен ... ... ... қарыздар түрінде қайтадан айналыс процесіне түседі.
Сөйтіп, ақшалар бұл қызметінде ұлттық табыстың ... бөлу және ... ... ... ... ақша ... ... шаруашылығының кеңеюі, шаруашылық
байланыстардың интернационалдануы, дүниежүзілік нарықтың ... ... ... ... ... болуына себеп болды. Дүниежүзілік
ақшалар интернационалдық құн ... ... ... және ... алу
құралы ретінде қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ақшалар (алтын), ал ... ... ... ... ... 1867 жылы ... келісімі дүниежүзілік
ақша қызметін алтынға балап бекітті.
Егер де елдің ... ақша ... ақша ... ... ... ... ... ал одан тысқары жерде К. ... ... ... ... киімдерін шешіп, бастапқы қымбат бағалы металл формасын киеді
»¹, яғни жалпыға бірдей эквивалент формасына өтеді.
Бірақ ... ... ... да ... халықаралық есп айырысуларға
алдыңғы елдердің ұлттық валюталары қызмет етті. 1913 жылы халықаралық есеп
айырысулардың 80% - зы ... фунт ... ... аударым
вексельдер көмегімен жүзеге асырылды, ал алтын ... ... ... ... ғана ... ...... (1944жылы) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. ... ... жаңа ... СДР – ... ... алу құқығы; ЭКЮ – еуропалық
есепке алу бірлігі пайда болды. Ал, 1999 жылы 1 ... ... ... ... ... ақша ... ... » айналысқа шықты.
2. Ақша айналысы және ақша жүйесі
2.1 Несиелік ақшалар
Қайта құру кезеңіне ... ... ... мен ... ... ... айтарлықтай шек қойылатын. Ақша айналысы деп ... ... ... Ал, ақша ... ұғымы одан кең мағына бергендіктен ол
қолма-қол және ... ... ... ... Бұл ... ақша ... ... (халықтың) ақшалай табыстарының
бөлінуін қарастырса, қолма-қолсыз ақша өндіріс қаражаттарының бөлінуін
қарастырады.
Ақша ... әр ... ... ... етеді. Қолма-қол рубль
тұтыну заттары және қызметтер жиынтығымен қамтамасыз етілсе, қолма-қолсыз
рубль – ... ... ... құралдарының жиынтығымен қамтамасыз
етіледі.
Мұндай жүйе тек қана орталықтандырылған жоспарлы экономика жағдайында
ғана ... ... ... ол ... ... мен ... қолында
қанша ақша , қанша тауардың болатыны және ... ... ... сатылатыны
белгілі болған. КСРО – ның таратылуына, бағаның ... ... ... ... және тағы ... ... ... асыру мүмкін
емес болып қалды.
Ақша айналысы мен ақша айналымы ... шек ... ... ... қолма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге асыру кезінде
қызмет көрсету, сонымен бірге кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... – ақша айналысы деп аталады.
Ақша айналысының объективті негізі – тауар өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн ... ... ... , яғни ... ... ... жаңа ... сатып алу үшін қолданылуы, ақшаның әрдайым қозғалыста,
яғни айналыста болуына мүмкіндік жасайды.
Бірақ ақша ... ... ... ... ... Бұл екі ... жекешеленіп жүреді. Тауарлар, оларды сатып алғаннан ... ... және ... Ал ақша ... әрқашан жүреді.
Айналыста жүре отырып ақша әрі ... ... ... ... ... ... ... ақша қарызды өтеуге жұмсалуы мүмкін. Өз
кезегінде, қарызды төлеуге түскен ақшалар ... алу үшін ... ақша ... көлемі тауар бағаларының соммасынан әрдайым артық
болады. Ақшаның қызмет көрестуі тек сату, сатып алумен шектелмейді. Ақша
еңбекақы, ... ... ... ... ... ... аудару үшін,
банктен қарыз алу үшін және тағы басқа мақсаттар үшін ... ... ... маңызды элементі – қолма-қол ақшаның ... ... ... ... Бұл мәселе біздің елімізде ... есеп ... ... ... ... шектеу, есеп
айырысу чектерін өндіру арқылы ғана ... ... ... және ақша ... ... ... ... қуатын енгізуі, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбірімен өзгертті. Осыған ... ... ж.ж ... ... тұсында енгізілген директивті саясатың орнына
республикамызда ... ақша ... ... және ... ... ... жасалынды.
Дамыған елдерге тбұл процесс кеңінен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өріс алып жатыр. АҚШ-та халықтың есеп ... ... ... ... ал ... чек, ... ... тағы басқалар
көмегімен жүргізіледі.
Өмірлік тәжірибе көрсеткеніндей, ақша айналысын ақша ... ... Ақша ... қолма-қол және қолма-қолсыз деп қатаң түрде
шектеуді ғалымдар онша қабылдай қоймайды.
Бұл екеуі ... ... ... ... ... бөлу қажет емес.
Ақша өз айналысында қолма-қолдан қолма –қолсыз ақшаға (және керісінше)
өтеді. Мысалы, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... оның есеп айырысу шотында қолма-қолсыз ақша қаражаттарына айналады да,
ол ... өз ... ақша ... ... ... ақша ... ... және қолма-қолсыз ақшалар болып
бөлінеді. Сондай-ақ :
- өнімді өндіру және сату ... яғни ... ... есеп
айырысулармен байланысты ақша айналымы;
- тауарлы емес сипаттағы есеп ... ... ақша ... ақша ... ... тарихи кезеңдерден өтті және металл, қағаз,
несие ақшалар көмегімен жүзеге асырылды.
Ақша ... . ... ... заңдармен реттелген елдегі ақша
айналысын ұйымдастыру ақша жүйесі болып табылады. Әрбір мемлекеттің ... ақша ... ... ... ақша жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы ... ... банк ... Қазақстан Республикасы Президентінің заң
күші бар жарлығына сәйкес ұйымдастырылған. Жарғы ақша айналысын ұйымдастыру
негізін және ... ... онда ... ақша ... ... ... сонымен қатар монеталарды жасау тәртібі, ... ... және ... ... ... жүйесі келесі элементтерден тұрады:
Ақша бірлігінің атауы. ... ... ақша ... ... тиыннан құралған 1 теңге болып табылады.
Ақша белгілеррінің түрлері. Егер 1991 жылы 1 қаңтарына дейін ... ... ... онда қазіргі кезде Қазақстан Республикасының ақша
белгілері болып олардың өсу құны бойынша төлемнің ... ... ... мен монеталардан құралады. Олар Ұлттық банктің
міндеттемесі болып табылады және ... ... ... ... ... ... ақшаларды шығарып, олардың ... және ... ... ... ... ... ... алумен банкнота мен монеталарды сату ... ... ... ... ... ... болып табылатын: қағаз және несие
ақшалар.
Валюталық бағам дегеніміз – бұл басқа бір елдің ақша ... ... сол ... ақша ... ... ... ақша ... келесі типтері болған:
- металдық айналым, ... ... ... ақшаның барлық қызметін
атқарады, ал ... ... ... ... ... және қағаз ақша айналысы, мұнда алтын айырбастамайтын
банкнотамен ... ... ... және ... айналды.
Металдық айналысқа қатысты аталып өткен екі ақша жүйесі – ... ... ... – бұл ақша ... ... құндық эквивалент ролін заңды
түрде екі металл атқарады.Алтын және күміс монеталар кең көлемде соғылып,
еркін ... ... ... үш түрі ... ... жүйесі, алтын және күміс монеталар арасындағы қатынас
металдың нарықтық ... ... ... ... бекітілді;
Қосарлы валюта жүйесі, бұл қатынасты мемлекет анықтады; ... » ... ... монеталар алтын белгісі болып табылады.
Ақша ретінде екі металдың ... ... ... ... табиғатына
қарама-қайшы болды. Алтын мен күміс арасындағы ... ... ... туды. Қосарлы ақша жүйесін мемлекетаралық реттеу нәтижесіз
болды.
Монометаллизм – ... ... ... бір ғана ... (не ... не
күміс) атқаратын ақша жүйесі. Алтын монометаллизмі алғаш оет ... ... ...... ж.ж. , Францияда – 1876-1878 ж.ж., Ресей
мен Жапонияда- 1879 ... АҚШ -та– 1900 жылы ... ... Ресейде 1834-1875 ж.ж. , ... 18521893 ... ... ж.ж. ... ... ... айырбастау сипатына байланысты алтын
монометаллизм үш түрге бөлінді:
Алтын монета стандарт, оған ... ... ... ... ақша
қызметін атқаруы, құн белгілерінің еркін алтын монеталарға өсу құны бойынша
айырбасталуы және тағы басқа тән.
Алтын құйма стандарты – ... мен ... ... ... ... бекітілген сомманы (Ұлыбританияда – 1700 фунт стерлинг,
Францияда 215 мың франктың құны 12 кг ... ... ... ... келеді) ұсынған жағдайда алтын құймаларына айырбасталды.
Алтын девиз стандарты – Германияда, ... ... ... ... ... ... Бұл ... алтынға, шетел валютасына
айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл стандарт бір елдің валюталы басқа
елдің валютасына тәуелділігін көрсетті.
1929-1933 ж.ж. дүниежүзілік ... ... ... алтын
монометаллизмнің барлық фолрмалары жойылды. Алтынға айырбасталмайтын
несиелік ақшалардың ... ... ... ... ... және оны ... ... укапиталистік елдердің барлығында
тоқтатылды. Сөйтіп, 1972 жылы шетел орталық ... үшін АҚШ ... ... да ... Ақша ... қамтамасыз етуінің негізі
мемлекеттің бағалы қағаздары болады.
Алтын айналысынан айырбасталмайтын несиелік ... ... ақша ... ... ... қарай айырбасталды. Несиелік ақшалардың
номиналдық құны оның нақты құнынан біршама асып ... ... ... ашық ... ... ... ... нормасы, пайыз
мөлшерлемесі, ақша-несиенің басқа да әдістері арқылы, қаржы және ... ... ... ... ... ... өту ақша жүйесінің іргетастық
қағидаларының, яғни ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... бұзылуына әкеліп соқты.
Шаруашылық механизмінің құрамдас бөлігі ретіндегі ақша жүйесі қоғамдық
ұдайы өндіріс ... ... ... ... Кез ... ақша ... тұрақсыздығына, ақырында ... ... әкеп ... ... ... ... сипатқа ие. Қағаз ақшалардың дербес түрде
ұзақ уақыт бойында ... ... ... ... да ... ... ... жүреді.
Несие ақшалар – бұл несие негізінде алтынның орнына келген құнның
қағаздай ... ... ... ... беруші мен несие ... ... ... ... ... және «төлем құралы формасы ретінде
өмір сүрудің меншікті формасын алады»
Несие ақшалардың ... ... : ... ... чек, несие
карточкалары жатады.
Вексель – бұл мерзімі жеткен соң вексель иесіне ... ... ... соманы қарыз алушыдан (вексель берушіден ) төлеуді
талап ету құқын беретін ... ... ... міндеттемесі.
Вексель айналымның қасиетке ие болғандықтан, яғни ... ... ... ... ... ... да, ол сауда ақшасы деген атауды
иеленді.
Вексель несиеге сату негізінде, яғни коммерциялық несиелеудің пайда
болуымен ... ... ... ... дегеніміз – кәсіпорындардың
бір-бірін банктерді жанай өтуі арқылы несиелеу ... ... ... мерзімін ұзартып, тауарларды қарызға беру жолымен жүзеге асады.
Сатып ...... ... сатып ала отырып ақшаны бірден
төлемейді, жабдықтаушы ... ... ... ... (қарыздық
міндеттеме) Егер де несие берушіге ақша керек болған жағдайда, ол банкке
барып ... ... ... өтінеді, ал банк ... ... ... алып қалу ... ... көрсетілген соманы бере алады.
Вексельдер жай және аудармалы болады. Жай вексельді ... ... ... ... Бұл ... ... ... ұсынушыға белгілі
бір ақша сомасын төлеу туралы сөзсіз міндеттемесі. ... ...... ... ... ... ... алушыға вексельде
көрсетілген соманы төлем уақыты келгенде төле ... ... ... ... көрсететін, оның қойған қолы түріндегі акцептен соң ғана
тратта ... ... ... ... Вексель бойынша төлем авальмен
қамтамасыз етілу імүмкін, онда вексельдің ... және ... ... ... » ... жазу ... вексель – несие және ақшалай есеп айырысу құралы ... ... ... ... ... ... мүмкін, себебі вексель
төлем құралы ретінде беріледі.
Вексельді қолдану ақша айналысының ... ... ... ... ... ... вексель айналысымен ауыстырудың
шекарасыболады:
- векселдің пайда болуына ... ... ... несие, тек тауар
айналымының бір бөлігін, ... ... ... ғана ... ... міндеттемелер талаптарын өзара есепке алу бойынша ... ... ... ... міндеттеме ретіндегі вексельдер тек ... ... ... ... ғана ... айналыс сферасына ие болады;
- вексельдер айналымы олардың белгіленген мерзімі арқылы шектеулі
болады.
Қолма-қол ақшаларда ... ... ... ... ... ... кеңірек дамыған Ресейде революцияға
дейін және ... ... яғни 1930 ... ... ... пайдаланылып
келген болатын, сөйтіп 1930-1932 жж. Несиелік реформала унәтижесінде
коммерциялық несиелеу ... ... ... ... де ... 01. 1991 ... ... КСРО-ның кәсіпорындартуралы Заңға сәйкес 27-
бапта, кәсіпорындарға вексельді пайдалану арқылы несиелеуге рұқсат берілді.
Бірақ ... ... ... ... вексельді кепілге алып беру
барысы енгізілмеді.
Қазақстанда несиелік вексель республика ішіндегі шаруашылықаралық есепке
алу ... ... ... яғни қалыптасқан несиелік қалдық ... ... ... ... және төлеу мерзімі өтіп кеткен
банктік қарыздар бойынша есептеуге рұқсат ... ал ... сома ... ... Осы ... ... ... рәсімделді.
Үкіметтің 3 ай мерзімге арнап шығарған қазыналық векселі. Ол ... ... ... ... уақыты жеткенде номиналдық құны ... ... ... не ... не ... вексель несиелік ақшаларға жатпайды.
Несие ақшалардың бір түрі болып ... ... Ол ХVІІ ... ... болды. Алтын құймасының немесе алтын монета иесі бұл ... ... ... ... ... кейін және оны өлшеген соң банк
алтынды сақтауға қабылдағаны ... ... ... Бұл ... ... (банкирге арналған нота) деп атады және ол пайдалануға өте ыңғайлы
болып келді. Ол ... ... ... ... кез ... уақытта сақталып
жатқан металға айырбасталды.
Банкнота өзінің мәні жағынан – бұл банкирге арналған ... ... ... ... ... екі ... ... етілген:
вексельдік (тауарлық) және алтындық (банктің алтын қоры). ... ... ... ... деп ... ... айналуы қарыз операциялары және эмиссиялары
тәртібінде жүзеге асады. Банкноталарды тауар айналысын ... ... ... ... ... банкке кері қозғалысын тудырады.
Несие бойынша ... ... ... соң банкноталар орталық банкке
қайтарылып отырылады.
Қазіргі кезде ... ... ... алтынмен қамтамасыз етілмеген.
Сондықтан ұлттық валюта сол елдің шекарасында ғана заңды ... ... ... жылы ... ... ... теңге қағаз жене несие ақша
– банкнота болып табылады, себебі олар ... ... ... ... ... ... саналады және оның барлық активтерімен
қамтамасыз етіледі.
Банктік салымдар мен ... ... ... ... ... ... чекпен байланысты.
Чек – бұл шот иесінің чек ұсынушының шотына чекте көрсетілген ... ... ... және ... ... ... берген жазбаша бұйрығы.
Чектер негізінен ақшалай және есеп айырысу болып ... ... ... ... ... ... алынады. Есеп айырысу чегі ордерлі
сипатта болады. Шот иесіне чек ... ... Чек ... ... ... ... ... алған тауарлар және көрсетілген
қызметтер үшін есеп айырысуға қолданылады.
Клиент есеп айырысу чек кітапшасын алу үшін ... ... және ... ... ... негізінде банк есеп айырысу шотынан ... ... ... және ... ... сатып алынған тауарлар
сомасына чек жазып беру арқылы есептеседі, бірақ депонирленген сома шегінде
ғана. Жабдықтаушы – ... осы ... өз ... ... осыдан
барыпкөрсетілген сома өзінің есеп айырысу шотына бірден жазылады. Содан соң
осы чек төлеушінің банкіне жіберіледі, онда жеке ... ... ... ... ... чек – ... ақша ретінде қолданады.\
Батыс елдерінде кәсіпорындар арасында арасында да чекпен есеп айырысу
кеңінен дамыған.
Қазақстан Республикасында ... ... 1993 жылы ... ... жалған чектердің пайда ... ... ... ... ... ... ... және т. б.
Несие карточкалары (электронды ақшалар). Чектердің жаппай таралуы
банктердің оларды өңдеу ... ... ... чектермен қатар
пластикалық карточкалар пайда ... Бұл банк ... ... ... ... шот иесінің жеке ... ... және ... мен ... бөлшек сауда да қолма-қол төлемсіз алуға құқық
беретін атаулы ақшалай құжат.
Әлемде пластикалық карточкалардың ... аса ... және ... бар: ... ... есеп ... банкоматтан қолма-қол
ақша алу, бөлшек сауда есептеу үшін және т.б.
Қолма-қол қағаз ақшалар ... ... ... және ... ... – бұл ... әлемге ену үшін жасалған маңызды қадам.
Оларды пайдалану банк операцияларының ЭЕМ-ның көмегімен ... ... ... ... ... алғашқы
қадамдары жасалған. Осылайша, кезінде Әлембанк (қазіргі ... ... ... ... ... ... Өскемен, Ақсудың
халықтары несие карточкаларын пайдалануда. ... қоса ... ... ... ... ... ... бұл жердегі ролі карточкалардың ұлттық маштабта
біртұтас болу ... ... ... өз ... ... ... туғызады. Ұлттық банкпен бірлескен IBM
Коорпарациясының пластикалық карточкаларды падалана отырып есеп ... ... ... ... ... ... ... жатқан пластикалық
крточкаларды айырбастау жұмыстары жүргізілуде, ол да өз ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем
жүйелерімен байланысуға мүмкіндік жасайды.
Несиелік ... ... ақша ... ... үнемдей
отырып, ақша айналымының жылдамдығын ұлғайтады. Бірақ бұл ... ... ... ... ақшаның саны К. Маркстің ашқан ақша ... ... ... ... ақша саны – ... ақша саны мен ... ... массасы және атауы бір ақша бірліктерінің айналыс
жылдамдығы арасындағы белгілі бір ... ... ... ... ... ақша ... формуласы төмендегідей:
Монетаристер деп аталынатын, ағылшын классикалық экономика мектебінің
ғалымдары, келесідей тепе-теңдікті белгіледі:
PY = TV + ... P – ... ... ...... ... – ақша ... саны;
D - депозиттер
V және V1 – ақшаның және депозиттің айналыс
жылдамдығы.
1929ж ұлы ... ... ... ... ... өзінің күшін
жоғалта бастады, себебі ... ... ақша ... ... ... басқаруға көп көңіл бөлді.
Соңғы он жылдықта етек ала ... ... ... ағылшын,
американ экономистерінің (мысалы, Милтон Фридмэн) монетаризмге деген жаңа
қызығушылықтарын ... ... ... ... ... ақша массасы
мен өндіріс көлемінің өзгерісі арасындағы байланыс.
2.2 Ақшаның металдық теориясы және металл ақша айналысы
Ақшаның металдық ... Бұл ... ... ... ... кезеңіндегі маркенталистер (Томас Мэн, т.б.) жатады. ... ... ... өлшеуге, сонымен қатар ақшаны бағалы металдармен
бірдей деп санау тән болған. Олардың пікірінше қоғамның нағыз байлығы алтын
мен күміс, яғни ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Ақшаныңметалдық теориясы фетишстік сипатта, себебі бұл ... ... ... ... күміс сияқты кез-келген бағалы металл
бола алады, ал адамдардың тауар шаруашылығындағы өндірістік қатынастарын
сипаттайтын ақша ... ... ... ... ... теорияның
өкілі атақты мемлекеттік қызметкер М.М. Сперанский ... ... Ақша ... оның ... ... пайымдауларының негізі –
ақшаға тек нағыз бір ғана ақша деп қарау деген көзқарасы бар. ... ... ақша ... күмс деп ... ... ... орындауда
металдың қатысуы XIXғ. Теоритиктермен қолданылған. Бұл іс жүзінде тек ... ... яғни ақша ... жлғары және күрделі формаларына өту
кезеңі ... ... ... тар ... қолданылуы XX ғ. дүниежүзілік
эконмиканың шеңберіне сыймады. Өндірістің ... ақша ... ... болуын талап етті. Объективті түрде, металдық жүйенің негізінде
жаңа төлем ... мен ... ... олар ... ... ... ... жандануы XIX ғ екінші ... ... ... ... жж. ... ... болды.
Неміс экономистері (К.Кинс және т.б.) ақша деп тек қана ... ... ... ... ... Орталық банктің
банкноталарыда аталады деген. Ол кездері ... ... ... ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
француз экономистері Ж. ... және М. ... ... ... Р. ... ... алтын стандартын енгізу идеясын ұсынады. Ебебі 70-
жылдардың басында ... ... ... ... ... ... енгізуге тырысқан. Жекелей алғанда, АҚШ-тың экс-президенті
Р.Рейган сайлау алдындағы күрес ... ... ... қайта оралуы мүмкін
деп санады. 1981 жылдың қаңтарында , ол президент болып тұрған кезінде ... ... ... ... құрады, бірақ ол комиссия алтын стандартын
енгізу онша ... емес дген ... ... ... алтын стандартының
мағынасы нерықтың күрделенуі, ұлғаюы және дамуымен байланысты өзгереді.
Қағаз-несиелік ақшаларды алтын қорымен жасанды ... ... ... ... ... ... стихиялы ақшалай эквивалентке әкеліп
соқтыруы сөзсіз, өйткені алтын ... ... ... ... ... қарсы тұра алмайды, сөйтіп бұл ақша бірлігі құнының тым
аса ұлғаюына әкеп соқтырып, соның салдарынан ақшаның ... ... ... ... (экономикалық бөлінгіштік) жоғалуы т.б. пайда болды.
Сонымен, ақшаның ішкі мазмұны бағалы металдың N мөлшеріне берілген ... ... ... эмиссиялық орталыққа, соның ішінде мемлекетке
деген сеніім ауысады. Үкіметке деген сенімсіздік, соғыстар және басқа ... ... ... ... ... қайта келуіне
әкеледі. Нарықты экономика тұрғысынан қарағанда қарапайым тауар болса да
алтын ерекше ... ... ... ... ... экономикалық қызметінің мәні , оның
капиталды инфляциядан сақтау құралы ретінде қызмет етумен, несие ... ету ... ... және ... ... ... болып
қала берумен сипатталады.
Адамзат құнның әр түрлі формаларын өз ... ... ... яғни ақша
орнына әр түрлі тауарлар қолданысынан кейін (мал, тері, бақалшақ және ... ... ақша ... қол ... ... ақша ... ... барып, одан бірте-бірте монеталар пайда бола бастады. Осылайша,
Ежелгі Римде жануарлардың суреті бар мыс және қоладан ... ... екі ... ... бар 1 және 2 фунт ... ... ... классының бөлінуімен алғашқы монеталар пайда болды. Олардың
пайда ... ... ... ... ... ... – ол ... сыртқы пішіні, салмақтық құрамы заңмен бекітілген
металдан жасалған ақша белгісі.
Мемлекет сынаманы ... ... таза ... ... ... ремедиумы (заңмен рұқсат етілген номиналды ... ... ... ... және т.б. ... бет жағы - аверс, келесі жағы – реверс, кесіндісі – гурт ... ... ... құны ... металдың (алтын, күміс) құнына
сәйкес келсе, онда бұл толық құнды ақшалар. Толық құнды еместері биллонды
деп аталады.
Монеталық ақша ... ... ... түсініктемелер бар:
Биметализм – жалпыға бірдей эквивлент ролін екі ... одан да ... ... яғни ... ... және ... монеталар пайдаланылады.
Монометализм – жалпыға бірдей эквивалент ретінде бір ғана ... ... ... т.б.) ... ақша ... ... III-II ғ. ... мыс монометализмі, Ресейде 1843-1852 жж.
аралығында - ... ... ... ... олай ... ... ... монометализмі 1897 ж II Николай патша тұсында енгізілді.
Түрікше “акче” сөзі, қазақша “ақша”, яғни “ақ” сөзінен күміс монетаның
түсіне ... ... ... ... ... ... ... ақшалар пайда
бола бастады. Олар айналыстан алтын монеталарды ығыстырып шықты. ... ... ұсақ ... ... ететін ауыстырылатын монеталар қағаз
ақшалардың әр түрі болып табылады. әдетте оны ... ... ... ... мыс-мырыштың және алюминийдің құймаларынан
жасайды.
2.3 Ақшаның номиналистік теориясы және ... ... ... ... ... ... меркантилистердің металлизмге қарсы іс-
әрекеті болып табылады. Тауар ... мен ... ... ... монеталарды вексель, банкнот түріндегі несиелік айналыс құралдарына
жартылай ауыстыру ... орын ... ... мен бағалы металдардың
арасындағы ішкі байланыстарды жоққа шығара ... ... ... жүру ... ... ол үшін олардың металдық құрамын
белгіледі.
Номинализмнің ... ... ... ақша ... есеп ... ... саналады және олардың көмегімен
тауарлардың айырбас құны анықталады;
- бұл бірлік ешқандай да ішкі құнға ие емес.
Сонымен ... ... ... ... ... ... шығара
отырып, оларды техникалық айырбас құралы ретінде қарастырды. Адам Смиттің
(1723-1790) айтуынша, ақша – бұл ... ... ... техникалық
дөңгелек, айырбас және сауда құралы. Ол ақшаның құны екі жақты ... ие ... ... бір заттың пайдалылығын көрсетеді;
- басқа тауарды сатып алу мүмкіндігі.
XIX ғ. аяғында және XX ғ. басында ... ... ... ... ... ... ... номинализмнен айырмашылығы оның объектісіне
қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады.
Номинализмнің мәні неміс экономисі ... ... ... 1905ж.) ... ... ... Оның негізгі ережелері
төмендегідей құрылды:
- ақша – құқықтық тәртіптің өнімі, мемлекеттік биліктің туындысы;
- ақша – ... ... ... ... яғни ол мемлекеттің төлем
күшімен жасалған төлем белгілері болып табылады:
- ақшаның негізгі ...... ... ... мәні оның материалдықбелгісінде емес, ... ... ... құқықтық нормасында деп жазады.
1929-1933жж. экономикалық дағдарыс тұсында номинализм әрі ... ... ... Дж. ... (1930 ж. ... о ... ... ақшаларды
“жабайылық сарқыншағы”, “арбаның бесінші дөңгелегі” деп хабарлайды. Ол
идеалды ақшаларға қоғамның ... ... ... етіп ... ... жатқызады. Ол қағаз ақшалардың алтынды айналыстан ... ... ... деп қарастырды. Кейнс барлық өркениеттіақшалар
қарапайым түрінде қалып, ... ... ... ... асты деп ... ... теориясы жағында белгісіз американ экономисі
П.Самуэльсон да ... Ол ... ... ... ғана ... ... ал ... уақытта ақшалар шартты белгілнрге айналуда деп ... ... ... ... ... дәуірі алмастырды.
Қағаз ... ... ... ішкі ... ... ... ол жасанды әлеуметтік шарттылық” (Самуэльсон П. Экономиека:
“Прогресс”, 1964, 68-69 ... ... ... в ... ... ... ... 64 б.) атты монографиясында қызықты пікірлер беріледі. Автор барлық
тауарларға қарсы ... ... ... ... ... ... туралы
ережені қайтв қарау керектігін айтады. Сондай-ақ мұнда алтынның қағаз
ақшалар ықпалымен мүлде ішкі ... ... ... ... ... ... ... “ұлттық ақша жүйелерінде қағаз ақшалардыңмәні
артып отыр, себебі олар барлық тауарлар ... ... ... ... ғана ... ... қарсы тұра алады және тауарлар бағаларын
меншікті қағаз маштабында бейнелей алады” делінеді.
Қағаз ақшалардың пайда болуы ... ... ... ... капитализм тұсындағы тауарлы өндірістің дамуымен сипатталатын ақша
айналымына деген қосымша қажеттіліктермен байланысты.
Бірақ қағаз ақшаның шығу ... ... I ғ. тән, яғни ол ... ... ақшаларға байланысты. Бұл уақытта Қытайда ақ ... ... ... ... болды. Ақ бұғылардың барлығы императордың
меншігінде болған.
ХІІІ ғ. Марко Поло Қытайда ағаш қабығынан жасалған ақшаларға кез ... сол ... ... ... атқаратын. Бұл ақшалардың төрт бұрышты
пластин формасы және ... ... ... мен мөрі ... Олардың
сатып алу қабілеті де әр түрлі болады.
Нағыз қағаз ақшалардың пайда болуын Шыңғысханның немересі ... ... ... ... кезінде қағаз ақшалар барлық елдерде болды.
Сырттай қарағанда, қағаз белгілері ... ... ... ... ... ... ... алмастырушылар тәрізді әсер етеді деген ой туады.
Шыныда олар ... ... ... құнының нақты құнынан ауытқуының
көбеюі есеінен пайда болды.
Металл ақшадан қағаз ақшаға ... ... ... ақша ... өте ... ... ... және капитализмнің
дамуымен мүмкін емес, себебі қымбат ... ... ... деген шаруашылықтың қажеттілігінен әлдеқайда төмен.
2. Монеталардың тозуы және бүлінуі.
3. Мемлекеттік билік (ремедиум) пен ... ... ... ... ... ... қағаз ақшаларды жабу үшін шығарды. Осылайша,
Солтүстік Америка өзінің тәуелсіздігі үшін ... ... ... ... ... шығарды.
Осыған байланысты, К. Маркс атап көрсеткендей: “өзінің ... ... ... әр ... ... ұшырады, тіпті жай ғана ... ... ... ... ақшалар ақшаның номиналдық құрамының нақты ... ... ... ... ... құн ... ақырғы формасы.
Қағаз ақша – мемлекеттің өз шығындарын табу үшін шығарылатын, әдетте
металға айырбасталмайтын, еріксіз ... ие ақша ... ... ... ... Тарихта олар алтын және күмістің белгілері
ретінде пайда болды.
Қағаз ақшалар толық ... ... ... ... өзінің дербес құны
жоқ. Оларды шығаруға кеткен шығындар өте аз. ... ... ... болып
тұрған кезде ғана олар өздерінің ... алу ... ... алады. Ал
процестен тыс жасалған айналыста олар бар ... – бір ... ... айналды.
Егер “нағыз” ақшалар (алтын) айналыста өзінің меншікті ... ... ал ... ... ... ... нарықтық құнға ие болады.
Мемлекет сол елдің шеңберінде ғана оларға еріксіз құн белгілейді. Бұл ... ... ... ақша ... номиналды құнын белгілеп, кез-келген
купюрды шығаруы мүмкін. Осылайша, Қазақстанда 1993 жылы ең ірі ... ... 1994 жылы 200 әне 500 ... ... ... ... ... ретінде қағаз ақшалар пайда болды. Ақша бірлігінің
ресми алтындық құрамы (баға ... ... ... ... ... оның құны ыкөрсетілмеді.
Ақшалар ешқашан да алтынға ауыстырылмаған. Бірақ ... ... ... ... ... ... толық номиналдық бағасы
бойынша алтынға ауыстырған кездері болған. Мысалға, 1992 жылы ... ... ... және ... ... сатылып – сатып алынған
(яғни влюталық интервенция жүргізілген).
Қағаз ақшалардың өздерінің меншікті құны болмағандықтан да, олар ... ... ... ... ... ... қызметтері
арқылыатқарады.
Алтын стандартын алып тастағаннан кейін ... ... ... ... атқара бастады.
Қағаз ақшалардың меншікті құндарының болмауына байланысты олар өздерінің
жаратылысына қарай тұрақсыз және ... ... ... Ақшаның
құнсыздануы әр түрлі себептерге байланысты болады: бюджет тапшылығын әскери
және басқа да өндірістік емес шығыстарды жабуға ... ... ... ... балансының салдарынан алтынға дүниежүзілік ақша ретінде
сұраныстың ұлғаюы; еңбек өнімділігінің төмендеуі және ... ... ... барлығы бағаның өсуіне әкеліп соғады. Халықтың әлеуметтік ... ... ету үшін ... жалақыны, зейнет ақыны, жәрдем ақыны
көтеріп отырады. Халық тұтынатын тауарлар өндірісі ... баға ... Баға – ...... ... тізбек айнала береді.
Жалпы алғанда қағаз ақшалардың құнсыздануы бұл тұрақсыз экономикаға тән
нәрсе.
3. 2006 жылғы ақша ... ... мен ... ... егемендік алған жылдары қатты өзгергенін негізге алдық. Бірақ,
мүмкін, осы ... ... ... мұны ... да ... ... ... – жас мемлекеттің даму динамикасына және ... ... ... ... қалай көрінетіні. Тәуелсіздіктің15
жылына және біздің ... ... өте ... перспективаларға назар
салайық. Көкжиеккке көз жетпейді, бірақ дамудың да шегі жоқ. Жаңа міндетмен
үшін барынша қызықты болды, ... мен ... ... одан ... екінші
сериясын жасау үшін қандай шығармашылық міндеттердің алға қойылғанын жақсы
білемін.сол кездегі рухты және көңіл-күй, ... ... және ... ... келген идеялар менің есімде жақсы сақталған.
Алда теңелу міндеті тұрды. Және сол кезде ... ... ... ... ... ... ... көрсету болды. Біз өзімізді әлемге
таныту, өзіміз туралы, өткеніміз, қазіргіміз және ... ... ... – оның ... ... ... көрсетілген мемлекеттік
нышандар, тарихи кейіпкерлердің суреттері, ландшафт, сәулет арқылы ... ... ... ... ... – олар уақытпен үндес
әрі өзекті тақырып болды. ... ... ... купюлар біртіндеп
енгізіле бастаған кездегі екінші серия – ... ... ... ... ... серияның көркемдік тұжырымдамасын жалғастырсақ та, оның
аясы тарыла ... тек ... ғана ... ... ... әлем де
өзгерді, ол қарқынды бола бастады, технологиялылығы арта түсті, байланысы
кеңейе бастады. ... ... ... ... ... бір ... Сондықтан, қазіргі ақша да эстетикалық міндеттерден басқа барлық
техникалық қырларын ескеруі тиіс ... ... ... басты
құрамдас бөлігі – оның мәні: ақша тарихи және бірінші кезекте – ... ... ... ... ... байлығы туралы банкирдің
қолхаты. Бұл ретте қазіргі ақшалар ... ойын ... ... тиіс – ... оның ... мен ... ... біріктіретіннышан. Осылардың
барлығы – ақша жасау кезінде бүкіл әлемде ұсталынатын басты қағидаттар.
Елдің және сол сияқты ұлттың әрбір ... даму ... ... ... ... ... ... де адам сияқты есейеді. Бұл жағдай
бізде де болды: біз есейдік және он бес жыл ... алда ... ... елді ... ... міндеттері шешілді. Қазақстан өзгерді. Өзіміз де,
өмір сүру жағдайымыз да, ... ... орта да ... Және жаңа ... ... ... ... тиіс. Жасалынуына менің қатысым бар барлық
банкноттар мен үшін қымбат екенін мойындаймын, себебі олардың әрқайсысын ең
соңғы рет жасап отырған ... ... - ... мен ... ... ... ... басшысы
шақырған және азаматтардың көпшілігі үн қосқан басты бағыт, біздің негізгі
құндылығымыз –ашықтық, ... ... ... ... ... ... тұрғындары сан жағынан орасан көп әрі олар ... ... ... ... да біз ... ... жүректігімізбен
сұхбаттасуға әзір екенімізді білдіреміз. Сол себепті ... ... - ... ашық ... Осы ... ... ... түсінікті және бірдей
түсіндіріледі. Бүкіл әлемде ежелгі жартастағы суреттерде ашық алақан
кездеседі. Жүрек ... ... ... – шын ... және ... ... ... тосылған алақан махаббаттың, қамқорлықтың және
ана-қорғаушының нышаны. Көшпенді баспанасының үстінде бейнеленген алақан ... ... Ұрыс ... жауынгердің қолының ашық алақаны
және қолды жоғары көтеруі – ... ... ... Әлі ... дейін
қолғапты шешіп амандасу жүректің тазалығын, ... ашық ... Жаңа ... ... ... ... ... мен көптеген
тарихи әдебиеттерді, археологиялық зерттеулерді пайдаландық.
Ұлттық Банк логотипі, төрағаның қолы – ... ... ... түп ... оның ... қабілетін және оны төлеуге әрі
айырбастауға беретін кепілдікті растайтын белгілері.
Көне петроглифтер – ... ... ... ... ... ... ... суреттерді, артефактілерді, көне
қорғандардың қазыналарын пайдаланған. Бұл өте зор ... және ... ... көне ... ... ... ... бізді ңәрқайсымыздың
дәуір тынысын сезгенімізді, ізі үшін бабалардың осы көпғасырлық ... ... ... ... Ал, ... - бұл ұрпақтарға жолдау,
болашаққа ұмтылған елдің символы.
2006 жылғы үлгідегі номиналы 1000 неңгелік банкноттың
сипаттамасы.
Банкнот ... 134х70 ... ... ... ... түсі сарғыш-қоңыр, басым бейнесі – тігінен. Орталық
бөлігінде “Астана-Бәйтерек” монументі бейнеленген. Банкноттың ортасында
ашық және қою ... ... ... ... ... ... ... ақ түспен бейнеленген, осы жерге
номиналдың сандық белгісінің контуры ақ сызықтарымен жүргізілген.
“Бәйтерек” монументінің сол жағында Қазақстан Республикасының мемлекеттік
елтаңбасы ... ... ... Жоғары оң жақ бөлігінде Қазақстан
Республикасының мемлекеттік туы бейнеленген. Банкноттың төменгі ... ... ... ... сол ... номиналдың мемлекеттік тілдегі
әріппен белгісі орналасқан. “ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ” жазуы төменде сол
жағында тігінен орналасқан, оның ... ... ақша ... ... ... ... ... заңмен қудаланады” деген мемлекеттік
тілдегі жазу орналасқан.
Сырт жағы: басым түсі сарғыш-қоңыр, басым бейне – көлбеу. Негізгі
бейнесі: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы ... ... ... үйі, ... ... таулар. Сол жақ төменде және оң жақ
үстінде банкнот номиналының сандық белгісі, ал орта жақ ...... ... ... орналасқан. Ортасында жоғары жағында “ҚАЗАҚСТАН
ҰЛТТЫҚ БАНКІ” жазуы және эмитет банктің логотипі басылған. Жалған ақша
жасау жауапкершілігін ... ... ... ... по закону”
деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғары сол жақ ... ... ... ... номиналы 2000 теңгелік банкноттық сипаттамасы.
Банкнот өлшемі 139х73 қағазда дайындалған.
Бет жағы: басыт түсі қою және ... ... ... ...... ... ... монументі бейнеленген. Банкнотың
ортасында қою жасыл және көк ... ... ... ... ... фрагменттері ақ түспен бейнеленген, осы
жерге номиналдың сандық белгісінің контуры ақ ... ... ... сол ... ... ... ... жасыл түспен бейнеленген. Жоғары оң жақ бөлікте Қазақстан
Республикасының ... туы ... ... ... жағында ашық
алақан бейнеленген. Төменгі сол жағында ... ... ... ... орналасқан. “ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ” жазуы төменде сол
жағында тігінен орналасқан, оның астында жалған ақша ... ... ... қолдан жасау заңмен қудаланады” деген мемлекеттік
тілдегі жазу ... ... ... түсі қою және ... жасыл, басым бейне – көлбеу.
Негізгі бейне: Қазақстан ... ... ... ... Алматы
қаласындағы Абай атындағы опера театры, артқы жағында тау өзені. Төменгі
сол жақ ... және ... оң жақ ... ... ... ... ал ... ортада орыс тіліндегі әріптік белгі орналасқан.
Жоғарыда ортасында “ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ” ... және ... ... ... ... ақша жасау жауапкершілігін ескертетін “Поделка
банкнот преследуется по закону” деген орыс ... жазу ашық ... сол жақ ... ... ... ... ... банкнотты жарыққа тосып қараған кезде
анық көрінетін қарама-қарсы қоюжәне ашық реңдерден тұрады.
Қорғаныш жіптер
А) қорғаныш жіп қағаздың құрылымына ... және ... ... ... кезде тұтас сызық
ретінде көрінеді.
Б) “Үзік-үзік” жіп қағаздың бетіне пунктир ... ... ... ... ... қараған кезде тұтас сызық ретінде көрінеді.
Мөлдір орын
Банкнотты жарыққа тосып қараған кезде екі жағынан да ... ... ... ... лентадағы сурет.
Қосарланған бейнелер
Банкноттың беткі және сыртқы жақтарында ... ... ... ... ... ... тұтас суретті құрап, дәл ... ... ... тығыздығы жоғары рельефті қабатты металл бояулы қорғаныш
элементі түрлі-түсті көшірмелеуден жоғары деңгейде қорғайды.
Көзі нашар көретін ... ... ... бет жағында саусақтың ұшымен жақсы ажыратуға болатын жоғары
рельефті шығыңқы элеметтер бар.
Оптикалық өзгеретін бояу
Банкноттың көлбеу ... ... ... ... түсі ... жолақ
Алтын түстес жылтырағы бар ... ... ... жолақ, оптикалық
өзгеріп отырады, ... ... ... ... ... ... пайда
болады.
Ультркүлгін қорғаныш
Арнайы боямен орындалған, УК-сәулелену көзі бар аспап ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік символдары. “Астана-Бәйтерек”
монументі – бейбітшілік пен татулықтың ... Ашық ...... ... ... ... ... жағының негізгі бейнеленуі
Ұлттық ою-өрнектермен және архитектуралық фрагметтермен ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы тепе –теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несие ... ... және ... ... ... төлемсіздікті
төмендетуде, сол сияқты банктің салым иелері мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең ... ... ... ... ... ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясаты мен
қатар коммерциялық банктерді жанама ақшалай –несиелік ... ... ... ... ... банк ... ... даму
жағдайында резервтік коммерциялық ... ... ... ... ... ... ақшалай мультипликатор үрдісін
реттеу қызметтерін атқарады.
Ақша – несие ... бұл ... 1993 жылы 1-ші ... ... ... коммерциялық, кооперативтік және жеке банктердің
қызметін реттеу туралы» нұсқауға сәйкес, міндетті резерв нормативі 18 ... ... ... ... ... уақытта ол төмендеп, 10.5
пайызды құрайды.
Қазіргі кезде ақшаға ... ... ... Олар ақша
айналысының факторына: бюджет тапшылығын жабуға пайдаланылған, шексіз көп
ақшаның имиссиялануы есебінен ... ... ... ақша ... ... халық шаруашылығының артық несиеге толуы. Ақшалай емес факторларға:
қоғамдық өндірістегі теңсіздікке, ... ... ... ... ... оның ішінде салық саясаты, баға саясаты,
сыртқы экономикалық саясатына байланысты факторлар жатады.
Қазақстан Ұлттық банкі ... ... ... ақша
–несие саясатын белгілейтін және оны жүзеге ... ... ... ... ... банкі ақша –несие саясатының мақсаты Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... алу қабілеті
мен басты шетел валюталарына қатысты бағамын қамтасыз ету болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ақша жиынтығының бір немесе
бірнеше көрсеткіштерінің өсуінің нысаналы бағдарларын белгілей ... ... Я. ... К. Нәрібаев “Экономикалық ... ... ... 1998
2. С.Р. Нарматов, А.С. Нарматова “Экономикалық теория” Тараз 2004
3. Мақыш Серік Биханұлы ... ... және ... ... Алматы
2004
4. Ғ.С. Сейітқасымов “Ақша, несие, банктер” Алматы ... ... В. ... ... ... Алматы “Аркаим” 2003
6. Сахариев Сембай Сахариевұлы, Сахариев А.С. ... ... ... ... ... «Жалпы экономикалық теория» Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов, ... ... – 2004 ... «Қазіргі экономика» Т.Қ. Қожаниязов, Ж.Т. Қожаниязова. Тараз – 2001 ж.
9. ... ... ... Я. ... К.Нәрібаев, М.Есқалиев.
Алматы – 1998 ж.
10. «Экономикалық теория» І бөлім. С.Р. Нарматов, А.С. Нарматова. Тараз ... ... ... ... Б.С. Мырзалиев, С.А. Қалтаева, Ғ.З. Успанова,
С.С. Ыдырыс.
12. ... Н.Қ. ... Қ.С. ... М.Ә. ... ... 2004 ... «Қаржы» Қ.Қ. Ілиясов, С.Құлпыбаев. Алматы 2005 ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы17 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысы және формалары31 бет
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысы, оның маңызы мен құрылымы14 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь