Қазақстан Республикасындағы мұнай нарығының дамуының қазіргі жағдайын талдау мен бағалау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1 ТАРАУ. Мұнай нарығының қалыптасуының теориялық негіздері
1.1.Әлемдік мұнай нарығының дамуының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Ұлттық мұнай нарығының институционалдық жүйесі ... ... ... ... ... ..
2 ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы мұнай нарығының дамуының қазіргі жағдайын талдау мен бағалау
2.1. ҚР.да мұнай саласының дамуының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2. Қазақстан Республикасының мұнай құбырлар жүйесінің жағдайы мен перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3. Мұнай компаниялары өнімдерін экспорттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3 ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы мұнай нарығының дамуының артықшылықтары мен перспективасы
3.1. Қазақстан мұнай компанияларының болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2. Мұнай нарығын дамытудағы мемлекеттік стратегия ... ... ... ... ...
3.3. Жер қойнауын пайдалануды сенімді басқару: контрактілер, келісімдер, салықтар

        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
....................................3
1 ТАРАУ. Мұнай нарығының қалыптасуының теориялық негіздері
1.1.Әлемдік ... ... ... ... ... институционалдық жүйесі......................
2 ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы мұнай ... ... ... ... мен ... ... мұнай ... ... ... ... ... мұнай құбырлар жүйесінің жағдайы мен
перспективалары
............................................................................
..........................
2.3. ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен перспективасы
3.1. ... ... ... ... ... ... мемлекеттік стратегия....................
3.3. Жер қойнауын пайдалануды сенімді басқару: контрактілер, келісімдер,
салықтар
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................
ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................................
.....................
КІРІСПЕ
Нарыққа көшу жағдайында еліміздегі ... ... ... дамуында
приоритетті бағытты иеленді. Таяу 30 ... ... ... ... ... ... жүйеге кіргізетін маңызды сферасы,
экономикалық өте ... ... ... ... Мұндай әдіс
негізінде – сұйық отынның ірі қоры және ... ... ... ... ... конънктура, соның ішінде салыстырмалы түрде өте жоғары
шығынмен мұнайды өндіретін ... және ... үшін ... ... ... көптеген мәселелер көмірсутегі
ресурстарын пайдаланудың альтернативті бағыттарын көрсетуге ... ... ... ... бойынша жасауды талап етеді. Қазір қалыптасқан
жағдай, оларды жақын және алыс шет елдерге экспорттау, мемлекеттік бюджетке
түсетін табыстың ... ... ... ... ... ... осындай мұнай сияқты тамаша және жаңартуға келмейтін табиғи
ресурстардың өте ... ... ... отыр.
Жер қойнауын қолдану сферасында мұнайгаз секторының экономикалық
потенциалын жетілдіру республика ... ... ... ... ... ... ... торапты желісін құрумен, мамандықтың
жаңа ... ... ... ... ... газ, конденсаты
бар жаңа ірі кен орнын жасауда енгізуге ғана емес, ... ... ... көмірсутегі ресурстарын жеткізуді қамтамасыз етуді ұсынатын басқа
сапалы даму кезеңдеріне ... ... ... ... ... бөлінеді.
Соңғы уақыттарда көптеген елдердің экономикасын қалыптастыруда ... ... ... ... ролі едәуір өсті. Қазақстанның күші бар кен
орындарында көмірсутегі шикізаттарының ірі ... ... ... ... ... және ... теңізінің шельф аймағында
перспективті құрылым есебінен мұнай мен газ көлемін біртіндеп ... ... ... ... ... ... өлшенген
талдауды жүзеге асыру сол немесе басқа экспорттық бағыттың экономикалық
тиімділігін анықтау ... ... ... ... ... , ... зерттеу, өндіру, өңдеу
және ... ... жаңа ... ... ... үшін
қазіргі басқару тәжірибесінің ... үшін ... ... жоқ ... ... ... компаниялары басқа салалар
алдында приоритет бере ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін көрсетуде. Сонымен қатар, мұнай өндіру мен геологиялық
барлау облыстарда қол қойылған көп келісімдерге қарамастан, кешегіге дейін
бұл шетел ... ... ... ... және ... ... ... жоқ және мұнайды өндіру мен өңдеуді көбейту ұсынылған
дәрежеге ... жоқ. ... ... ... ... мен ... құйылуын ұстап тұратын бірден-бір маңызды фактор – бұл елден
мұнайды шығару үшін күштің ... ... ... ... магистралімен қамтамасыз етілмеген. Бұл қазақстандық жобалар
пайдасына шешілетін түпкілікті ... ... ... процесін
кідіртеді. Труба жүргізу құрылысы туралы шешімді жүзеге асыру әлемдік мұнай
нарығында күшін орналастырып қоюды едәуір өзгертуі әбден ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси және сыртқы
экономикалық стратегиясын анықтайды. Экспорттық маршрутты қалыптастырудағы
ортақ әдіс – ... ... ... мен оның ... ... ... ... нарыққа мұнайды тасымалдаудың көп нұсқалылығы.
Қазақстанның экономикалық өсімінде ... жеке ... ... ... ... ... шетелдік серіктестерінің
мүддесіне қиянат жасамай-ақ, отандық инвесторлар өздерінің капиталдарын
мұнай бизнесіне ... ... ... дамыту және сұйық отын экспортын көбейту Қазақстан
экономикасының ... ... ... ... ... отыр. Ол
сондай жағдайдағы барлық теріс зардаптары мен өндірістік дамыған елдердің
шикізат қорына ... ... ... ... ... үшін ел
экономикасын және оның экспортын диверсификациялау қажет. Өсімді тек ... ғана ... ... ... салаларынан да табуымыз қажет.
Көмірсутегі экспортына жоғары тәуелділік Қазақстанның экономикасын
әлсіз етіп отыр. Оның ... ... ... ... ... ... дамыту
стратегиясын жасауды талап етіп отыр. Ең алдымен, ол еліміздің экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталуы және ... ... ... ... жағдай жасауы тиіс. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты ҚР-да мұнай нарығын дамытумен байланысты
мәселелерді кешенді қарастыру және оның даму перспективасын кешенді ... ... ... ... ... мына ... шешу қажет:
• әлемдік мұнай нарығын зерттеу, оның дамуының ... ... ... ... баға ... негізгі әдістерін талдау, баға
белгілеудің қазіргі формаларын қарастыру;
• Қазақстанның қазіргі мұнай кешенін және оның ... ... ... жолдарын талдау;
• Республткада мұнай нарығын дамытудың приоритеттерін анықтау.
Зерттеу пәні – Қазақстанның мұнай нарығының дамуы мен әлемдік ... ... оның ... позициясын нығайту үшін қолайлы жағдай
жасау.
Зерттеу ... ... ... ... оның ... ... ... кешені табылады.
Дипломдық жұмысты орындау барысында отандық және ... ... ... ... ... ... бойынша экономиканы
қалыптастыру мен шетел инвестицияларын тарту ... ... ... қолданылды.
Жұмыста ақпарат көзі ретінде мұнай бизнесін реттеу ... ... сол ... ... ... ... қызметін сипаттайтын
статистикалық мәліметтер қолданылды.
Талдауда экономикалық ... ... және ... ... пен ... ... ... әдістер
қолданылды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және ... ... ... ... ... бетте орындалған,
кесте мен ... ... ... нарығының қалыптасуының теориялық негіздері
1.1.Әлемдік мұнай нарығының дамуының ерекшеліктері
Мұнай нарығы бірінші ... ... ең ... және ... ... ... Мұнайдың ең бастьы керекшелігі болып трансполрттық
тасымалдаудың, тұтынушымен байланыстың жеңілдетілген түрі болып саналады.
Аймақаралық ... ... және оныі ... ... елеулі түрде
әскери және саяси факторлар әсер етеді.
Әлемдік ірі мұнай компанияларымен ... ... ... ... Мұнай экспорттаушы елдердің әлемдік ұйымы құрылды. Ең басында оған
бес мемлекет: Иран, Ирак, Кувейт, Сауд ... және ... ... тағы ... ел ... ... ... Біріккен Араб Әмірлігі,
Алжир, Нигерия,Эквадор және Габон.1992 ж ОПЕК құрамынан Эквадор, 1995
ж Габон шығарыылды.
ОПЕКтің негізгі міндеті болып келесі ... ... ... ... ірі компаниялардың әсерін азайту.
• Мұнай сатуда ұйымға мүше ... ... ... Өз мемлекетіңнің өз территорияңда таралуын азайту.
... ... ... ... үш ... ... таралған:Брент(Еуропа), Дубай(Азия) және Батыс техасстық
қоспа. Брент дегеніміз Лондондық ... ... ... ... Нью Йорк үшін және ... ... үшін.
Брент пен Дубай экспортқа бағытталған сорт болып табылады, ... ... ... елу ... ... бір ... құрайды.Батыс
техасстық мұнай негізінен АҚШ тың ішкі нарығында ұзақ ... ... ... бір ... ... ... төрт ... географиялық сауда центрлерінің болуы ... ... ... ... ... және информационды
технологиялар нақты өмірдегі мұнайды функциялауға әкелді.
Бәсекелік нарыққа өту мұнайды сатудың жаңа түрлерін, ... ... ... келісімшарттардың негізінде бір жолғы келісімшарт бойынша
40-50% нарықта сатылымға түсті.Бәсекені горизонтальдыдан вертикаль түрге
ауысуы ... және ... емес ... артуы жағдайында
сұраныс пен ұсыныстың артуына әкелді.
Қазіргі таңда, әлемдік мұнай нарығындағы елеулі ... ... ... ... келісімдерді кеңейтуге
орайластырылып жүргізілді.Нарықтың сегменттелуі барысында мұнай сатылымы
алдымен ... ... ... ... ... жасалатын
болды.Әлемдік мұнай нарығы біртіндеп физикалық түрден қаржылық түрге
ауысты. Биржада ... ... ... 1-2% ... енеді. Қалған
бөлігі хеджирлік операцияларға және ... ... ... отынмен
спекулятивті сату трін жүргізу.
Әлемдік нарықта ОПЕК елдері негізгі активтерге ие болу ... ... ... ... Тік ... мұнай өндіруші халықаралық
компаниялар, ОПЕК елдерінде орналасқан елдермен ... және ... ... ... ... бәсеке пайда болған.
Соңғы жылдары әлемдік мұнай нарығында диверсификация мен глобализация
процесстері ... ... ... ... ... ... жобалармен бірігуі пайда болды. Нақты
шекаралар ... тік және ... ... тез ... барысында тез
тенденция алып жаңа биіктен ... ... ... ... ... ... күшейтулер болып жатыр.
Негізгі бәсеке көбінесе мемлеккеттік және ... ... ... ... ... ... өндіру мен табу мемлекеттік
тұрғыдағы ірі бизнес болғандықтан (Upstream) мемлекеттік ... ... ... ... кесте
Әлемдегі мұнай өндіру мен табу.
|Компаниялар |Қорлар ... |
| ... |Газ ... |Газ ... |93 |93 |72 |70 ... м.к. |7 |7 |28 |20 ... ... өндіру (Downstream) жеке компаниялармен ... олар ... ... кең мөлшерде қамтамасыз ете алмайды ... олар ... ... ... ... ... ... он екі ірі әлемдік ... ... ... ... 1.7 ... ... олардың өндіруге тиісті күшінен 3.1 есе
артқанын байқатады.Соған ... ... сату ... ... ... ... көмірсуға деген ... ... ... өз кезегінде нарыққа шығу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Қазіргі таңда сенімді жеткізілу шарты ... баға ... мен ... яғни ... өзінің бюджетін анықтау
мүмкіндігінің молдығы анықталады.
Бүкіл әлемдік мұнай ... ... ... ... ... ... саналады.24 аса үлкен мұнай компаниялардың ішіне (12
аса үлкен өндіруші және 12 аса ... ... ... ... ХХІ
ғасырдың басында 60 пайыз мұнай өндіру және 45 ... ... ... ... ... ... ... 11 дамушы ел кіреді , олардың пайдасы және
дамуы мұнай экспорты мен әлемдегі мұнай ... тура ... ... ... ... ол ... ... елдердің гүлденуі , оған қоса
, олардың негізгі ...... ... бір ... ... ... бір
қалыпты дәрежеге жету үшін мұнай сұраныс пен тұтыну көлемін анықтау мақсат.
Жылына екі рет егер ... ... одан да көп ... ... ... және ... министрлері әлемдік
мұнай жағдайын талқылайды.
ОПЕК-ке кіретін елдердің мұнай өндіру және өңдеу саясаты ... ... ... және ... ... ... ... қорының бірдей еместігі, ішкі нарықтағы сұраныстың бірдей
болмауы деген ... ... ... келеді. Осыған орай, Алжир, Иран және
Ливия елдері баға ... ... және ... ... ... ... және ... Сауд Әміршілігі бағаның төмендету
жағдайын қарастырып, квоталардың болуын және ... ары ... ... ... ішкі ... қанағаттандыра, қор жинауды көздейді.
Индонезия,Нигерия және Венесуэла елдерін екі ... ... ... ... ... олардың позициялары әлемдік ... ... ... ... квоталарды бөлу сонымен ... ...... ... әлеуетіне де байланысты (2 кесте).
Негізгі әлемдік нарық индикаторы болып ОПЕК белгілейтін баға болып
саналады.Және де ... ... ... ... (Brent) және ... тауар
биржасы (WTI) өз баға ... әсер ... ... ... ... ОПЕК ... өндіретін және Мексикада.
2 кесте
2005 жылдағы ОПЕК-ке мүше-елдеріндегі мұнайды табудың квоталары
|Ел ... ... ... мың |
| ... ... |878 ... |1425 ... |4037 ... |2207 ... |1473 ... |2264 ... |713 ... Аравиясы |8937 ... |2400 ... |3165 ... ... режиміне кірмейді ... ... күн ... және әр апта Карательдің секретариаты
зерттейді.оның мақсаты- орташа нарықтық бағаны анықтау.1980 жылғы ОПЕК-тің
жәшігі баға ... ... ... оның ... бір ... доллар болған, кейінірек 21 долларға жетті.1999 жылдың наурыз айында
ОПЕК баға тағайындау жаңа ... ... осы ... ... ... күніне 500 мың баррельге дейін ұлғайту, егер ... ... 20 ... ... күніне 22-28 доллар кем болмағанда.Және
автоматтық кеміту ... ... ... 500 мың ... егер 10 ... 22-28 доллардан кем болғанда.Осыдан басқа методтардан ... ... ... ... және ... ... үшін квоталардан алынады.
Әлем нарығында біркелкі жағдайды бұзушы Ирак болады.
Тамыз айының 1990 жылдан Иракқа ООН-ның ... бар, оның ... ... ... та ... ... 1996 ... Ирак мұнай
экспортын жаңартты ООН бағдарламасы ... ... ... ... ... ... азық-түлік және дәрі-дәрмек үшін.Ирак мұнай
инфраструтурасын тез арада дұрыстап ... оған ... ... ... ... күніне 3 млн. баррель болды, ал 2000 жылдың ... ... млн. ... ... мұнайының экспорты ООН бағдарламасы бойынша
көлеміне емес, оның сатқаннан пайдасынан.Демек, бағаның ... ... Ирак ... ... ... алмады.Оған орай ООН (бағдарламасы
бойынша) көрсеткен ақшаны 6 ай ішінде жинай алмады.
ООН бағаны 1999 ... ... 6 ай ... 5,3 млрд. доллардан 8,3
млрд. долларға дейін ұлғайту ... деп ... Ирак ... әлемдегі мұнай
өндіруші елдерді таң қалдырды,ол 1991 жылдан ... ... 1 ... ... ... (перс заливіндегі) , 1999 жылдың аяғында күніне
3 млн. баррель мұнай ... Ирак үшін ... ... себебі сол уақытта
өте көп кедергілер және мұнай инфраструктурасының керек дәрежеде болмауы.
Қазіргі кезде Ирак ... ... ... ... жылдың жазында БҰҰ мен Ирак «Өзара түсінушілік туралы ... ... ... ... ... ... Осы меморандум «Мұнайға азық-түлік
айырбастау» бағдарламасының жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Ал 2001 ... Ирак ... ... ... ... ... ол мұнай
бағасының күрт түсуіне және нарықтағы ... алып ... ... ... Ирак ... экспорттауды тоқтаған еді, оның басты себебі: АҚШ
пен Ұлыбритания осы елдің сыртқы сауда операцияларына бақылауды күшейтетін
жаңа санкциялардың ... ... ... ... ... көлемі күн сайын 2 млн. баррель болатын. ... ... ... ... ... ... анықтауда маңызды фактор болып
табылады, ол өз кезегінде әлемдік ... ... ... ... Бірақ ОПЕК мамандары Ирак өз мұнай экспортын тоқтатса да, мұнай
бағасының деңгейін керекті деңгейде ұстап тұра ... ... ... ... кезде мұнай бағасына елеулі әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... ¾ бөлігіне ие. Әлемдік мұнай
өндірісінің 40% ОПЕК иелігінде. ЕІА сараптамасы нәтижесінде ОПЕК ... ... ... ... ... ішінде мұнай өндірісінің көлемін
35 млн. баррель/тәулік деңгейіне дейін жеткізе алатыны дәлелденген. ... ... ... 1 ... ... ... үшін тек 2,8 АҚШ
долларына соғады. Оның үстiне олардың қоршаған ортаны ... ... ... ... ... аштырмай қоймайды. Әлбетте, осындай заң
бұзушылықтың салдары ... ... ауа мен iшiп ... ... әкеп соғатыны тағы анық. Бұл шартты бұзушылық бұдан өзге
мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... бар мектеп
пен ауруханалардың салынбай ... ... және ... жобалардың дер кезiнде iске аспауына әкелуi мүмкiн екен.
Баға белгілеуде басты фактор ұсыныс пен сұраныс деңгейі болып ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың өзгеруіне байланысы
әрдайым ... ... ... Олардың арасындағы айырмашылық
неғұрлым көп болса соғұрлым нарықтағы ... баға ... ... ... ... ... дефецит жағдайында («сатушы ... ... және ... ... ... ... ... нарығы»)
– осы тауар бағасы төмен жылжиды.
Қазір бірнеше аумақтық мұнай нарықтары қалыптасқан. Және олардағы мұнай
бағасы бір баррель үшін 1 ... 5 ... ... ауытқып отырады. Ең
төмен баға Таяу шығыс аумақтық нарығында, Кариб бассейні ... ... ... ... Солтүстік Европада, оның мәні шығыстағы нарықтан ... ... ... ... ... ... тау рентасы құрайды, өйткені
мұнда үлкен кен орныдары орналасқан,олардың рентабельділігі ... ... ... ... ... ... Шығыста 680 мың т
жылына, Сауд Арабиясында 273 мың т. Қазу ... 25 есе ... ... және ... ... ... және ұсақ ұнтақты
түрлерінде бағада жасау деігейінің рентасы орны ... ... ... ... ... ... дәрежеде табыс ашық фракциаларда(бензин,
авиакеросин, және т.б.) болады. Осыны ескере ... ... ... және мұнай өнімдерін дамыту технологиясы мұнай түрлерінің арасындағы
айырмашылыққа әкеп соқты.
Аз шығысты ... ... кен ... әлемдік мұнай бағасын анықтайтын
болды. Дәстүрлі түрде индикатор ... ... ... ... ... ... ... танылады. Оның ұстанымдары ең жоғары
болып саналады.
Мұнай бағаларының әрі ... ... 2007 жылы ... ... ... ... ... фундаменталдық және алыпсатарлық
(спекулятивтік).
АҚШ-тағы мұнай қорының артуы, американдық және ... ... ... ... және ... хабарлауы бойынша, 2009 жылы
мұнайдың әрі ... өсуі ... ... алып ... ... қорлар мен алыпсатар инвесторларды орта мерзімдік перспективада
мұнай құнының арту тенденциясы өз мәнін жоғалтады деген қорытындыға ... ... ... ... олар ... ... жауып және
мұнай нарығынан өздерінің ақшаларын басқа активтерге аудара бастайды.
Көптеген сарапшылардың көзқарасы ... 2009 жылы ... ... ... ... себебі сұраныстың артуына байланысты бұл нарық
ұсыныстың ең шегіне жетті, сонымен қатар әлемдік экономика мұнай ... ... ... отыр. Мұнай бағасына мұндай болжамды
халықаралық валюталық қор өз баяндамасында ұсынады.
Сенбі күні өткен сауда нәтижелері бойынша ... ... ОПЕК ... ... ... ... бір ... үшін 105,73 $ құрады.
Бұл жөнінде бүгін таралған ОПЕК секретариатының хабарламасында ... ... ... осы ұйымға мүше барлық елдердің мұнайының негізгі 13 экспорттық
түрлерінен ОПЕК-тің «мұнай ... бір ... 104,02 $ ... ... ... ... бағасы біріншіден американдық
доллардың әлсіздігімен және Қытай мен Индиядағы ... ... ... ... шикізаттың ... ... ... ... ... ... "Brent"
маркалы мұнай баррелінің құны келесі жылы 70 ... ... 2007 ... баға 68 ... ... ... ... "Brent" маркалы мұнайдың
әлемдік бағасының ... 2005 жылы – бір ... үшін 54,4 ... - 38,2, 2003 - 28,8, 2002 - 25,0, 2001 - 24,5, 2000 - 28,4, 1999 ... 1998 - 12,7, 1997 - 19,1 ... бағасының графигі
Источник: http://www.dcenter.ru
 
1.2.Ұлттық мұнай нарығының институционалдық жүйесі
Арғы тегі американдықтар ... ... және ... ... ... ... ... мұнай бизнесінің
ұйымдастырушылық формаларының дамуын және ... ... ... ... зерттеушілердің назарын аударады. Дамушы елдердегі ұйымдар
мен басқарулардың жаңа ... ... ... ... ... ... және ... қатынастарға сәйкесінше
институционалдық рәсімдеу береді. ... ... ... ... ойынша, экономиканың маңызды секторларының және
өркениетті нарықтың дамуының негізгі субъектілерінің кеңес ... ... ... ... әлемдік қауымдастықта жақсы интеграциясы болуы үшін сыртқы және
ішкі тауар нарығында шетелдік бәсекелестікке ... тұра ... ... ... құру қажет. Мұнай секторындағы экономикалық биліктің
монополизациясы мен концентрациясы тігінен және көлденең бағыттардағы ... ... ... ... ... ... интегриалданған құрылымдардың
қосылу және жұтылу жолымен құрылуы;
- біріккен кәсіпорындардың екі немесе бірнеше ... ... ... даму ... және ... ... ... динамикалық капитализациясында республика мынадай мемлекеттік
компанияларға негіз болады: Норвегиядағы Statoil, ... ... PDWSA. ... ҰК ... ... ... керекті көлемінің өзіндік құралдар, берешек құралдар ... ... ... ... мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... байланысты
өзіндік капитализацияның ұлғаюын тездетуі мүмкін. Сонымен қатар, ... ... ... игеру бағдарламасын жүзеге асыру мынаған мүмкіндік
береді, яғни, институционалды ... құру ... ... ұлттық
«Казмұнайгаз» компаниясын құру маңызды технологиялық әлеуетті ... ... ... ... да ... компанияларынан төмен болмайды.
Нарық институттардың және нарықтық субъектілердің қалыптасу процесі
қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңінде көмірсутегі
нарығының дамуының мемлекеттік реттеуі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік бюджеттің
доноры ретінде мұнайгаз комплексінің табыстарын ... ... ... ... ... ... табиғатынан ұсақ болмайды,
себебі «масштаб бойынша үнемдеу эффектісін» өткізу бойынша қаржылық ... ... ... ... ... ... тігінен ұйымдастырылған кәсіпорын бірлігінің
қызметінде маңызды фактор ... ... ... ... ... ... тиімді құралы болып оның потенциалының жан
жақты анализі табылады. Компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты реттейтін құрылымдық ... (3 ... ... ... компанияның іс-әрекетінің мықты және әлсіз
жақтары ... ҰК ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 ... барлау, маркетинг, ... ... ... ... |
|инжиниринг, жөнелту саласындағы |аумақтарға, тұтынушыларға ... ... ... ... үшін көп мөлшердегі |
| ... ... ... және ... жүйелерінің интеграциясының |
|шикізатты алудағы қуаттылығының ... ... ... |
|жоғарылауы. Жеткізілімдер бағытының |альтернативті түрлеріне жоғарғы ... ... ... су ... ... ... рейтингі |Көмірсутек пен мұнай өнімдеріне ... ... ... ... ... |
| |Бір ... тарифтік саясаттың |
| ... ... ... сұранысты |Жоғары салықтық салымдар. Тұрақты |
|қалыптастыратын заң ... ... ... ... ... ... жүйенің дұрыс |
|мұнай өндірудегі және оны ... ... ... ... ... және|автоматтандырылу жүйесінің |
|еңбексыйымдылықтың төмендеуі ... ... ... ... ... ... және ... |
|банкасы. Халықаралық жүйеге өту және|сапасына деген талаптың артуы. |
|сапа ... ... ... және ... ... |
| ... болмауы. ... ... және ... |Компанияның қаржылық менеджмент |
|бойынша инвестициялық ... ... ... және ... ... ... |шығыстың ортасының анықталмауы. |
| ... ... ... және |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... жалға|Тауар-транспорттық операцияларда |
|алу. Тәуекелдерді басқару және ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... өндірушілердің мұнай |
|қабілеттіліктің ... ... ... ... ... ... және табыстың артуы. ... ... жаңа |
| ... ... ... артуы. |Ішкі нарықты мұнай өнімдеріне деген |
|Дистрибьюторлық ... ... ... ... |
|Жоғары дәрежеде маманданған кадрлар |Кадрмен қамтудағы әлсіздік ... ... ... ... ... өнімдерін ұсыну обьектілерінде|
|инвестициядан түсетін табысты ... ... ... | ... ... ... ... қайта құрылымдарды
ұстанатын факторлар ретінде жаңа отын ... ... ... ... жанармаймен қамтамасыз ету технологиясы ... ... ... оның конфигурациясының жаңа компаниялардың, яғни
Қазақстанның барлық ... 64% ... ... шельфтік мұнайды игеру
жағдайына байланысты сатушылар мен экспортерлердің ... және ... мен ... ... ... белсенді өзгеруін күтуге болады.
Сонымен қатар алынатын шельф қорлары ... 8 ... ... ... ол әлемдік қорлардың 5,3% көлеміне тең.
Сонымен, мұнай нарығының институционалдық ішкі құрылымын зерттеу
Қазақстанның ... ... ... отандық өндірістік әлеуетін
жинақтау мен корпоративтік басқарудың табыстылығын және тиімді ... ... ... және ішкі ... ... бағытталған
шетелдік меншік және институттармен біріккен меншіктің мемлекеттік
нысанындағы артықшылықпен мұнай ... ... бір ... ... ... тік ... күшке ие екендігін көрсетті.
4 кесте
Көмірсутегінің әлемдік және ұлттық нарығының салыстырмалы сипаты
|Қызмет ету критериялары ... ... ... нарығы |
| ... | |
| ... | |
| | ... және газ ... ... ... деңгейі бойынша | | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... деңгейі бойынша| | | ... ... | | | ... нарық | | | ... ... келе ... | | | ... | | | ... ... бойынша| | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... нарық | | | ... ... ... | | | ... ... нарық | | | ... ... ... | | | ... ... бойынша | | | ... ... ... | | | ... молықтырылған нарық | | | ... кең ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... критериалды талаптарына сәйкес келесі даму
ерекшеліктерімен сипатталынады:
- дамыған бәсекелестікпен және ... ... ... ... ішкі мұнай нарығын еркін ... ... ... бұл ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан
нарығы;
- мұндай нарықта баға белгілеу ... ... ... ... ... ... әкеледі;
- құрылымдық ұлттық мұнай нарығы әлемдік мұнай нарығы арқылы артықшылықты
пайдаланылатын тауарлы ... ... ... ... ... ... ... артықшылықты пайдаланылатын мұнай өнімдерінің нарығы
ретінде көрсетілген;
- берілген нарықтардың қызмет етуі мемлекет пен ... ... ... ... ... және кен орындарын
өнеркәсіптік ... ... ... ... жер қойнауын
пайдаланушылар механизімімен жұмыс жасайтын аймақтық жер қойнауын
пайдалану нарықтарынсыз мүмкін емес.
Сонымен, ... ... ... бірегейлі емес және оны табиғи отын
нарығына сегменттейді – көмірсутегі шикізатына және мұнай өнімдер нарығына;
осы сегменттердің әрбіреуі ... және ... ... ... ... ... Өндіріс технологиясының ұстанымы бойынша және
көмірсутегі шикізатының ... ... ... ... ... нарығының
жалпы схемасы оның келесі сегменттарымен ... ... газ ... ... скважиналарды бұрғылау және мұнай мен газды табу, ... ... ... және қайта өңдеу орындарына тасымалдауға дайындау;
мұнай мен ... ... ... сақталынуын қамтамасыз ету; мұнайды
және мұнай химиялық ... ... ... ішкі ... ... ... және ... өнімдерінің экспорт-импорты. Нарық
субъектілерінің ... ... ... ... ... бойынша реттелмейді, ал экономикалық қызығушылықтың келісуі
бойынша, ... ... ... ... ... қабілеттіліктің ұлғаюы бойынша.
2. Қазақстан Республикасындағы мұнай нарығының дамуының қазіргі ... мен ... ... ... саласының дамуының қазіргі жағдайы
Мұнай саласы еліміздің бюджетті табысы мен ... ... ... ... ... ... ететін, ҚР-сы экономикасының негізгі және
динамикалық дамушы бөлігі болып ... 2001 жылы ... ... ... млн. ... 2003 жылы 52 млн. тн. ... сұйық көмірсутегі алынды. 2005
жылы бұл көрсеткіш 60 млн. тн. жетсе, 2010 жылы мұнай конденсатының мәресі
100 млн. тн. ... ... ... ... және ... ... ... саласының ролін қайта
бағалау мүмкін емес. Біріншіден, мұнай кешені ҚР-ның тәуелсіздігін, оның
экономикалық қауіпсіздігін және ішкі ... ... ... ... Екіншіден, Қазақстан әлден-ақ әлемдік шаруашылықтық байланысқа
қосылған және жаһанданудың масштабты процесіне тартылған. Мұнай ... ... мен ... одан ... ... ... мүддені жүзеге асыру мен саяси мақсатты қанағаттандырумен
қатар үстем мәні бар құрал. Үшіншіден, ... мен газ ... ... ... түсімді тікелей жүргізу арқылы, көптеген территорияның
экологиялық денсаулығын жақсартуды қоса отырып, әлеуметтік бағдарламаларын
жүзеге асыру көлемі мен ... өсіп ... ... ... ... ... шикізатының дәлелденген аздаған қорын
игергендіктен алғашқы он бес ... ... ... Теңіз кен
орындарындағы ресурстарды есептемегенде, ел территориясындағы ... мен ... ... қоры 3,6 ... тн., газ – 1,9 ... куб. м.
құрайды. қазақстанның жер қойнауында көмірсутегінің дәлелденген ... 2% ... ... ... ... мен ... ... мұнай
мен конденсат ресурстарына болжам 12-17 млрд. тн. деңгейінде бағалануда.
Шамамен 210 көмірсутегі кен орындары бар ... ... 100 ... ... 70 жуық мұнайгазды) республиканың мұнайлыгазды аудандары 1,7 млн. кв.
км. жуық алаңды алып жатыр (шамамен ... ... 62%). ... ... ... ... ... пайданың 2/3 бөлігі бес кен
орнына тиесілді (қордың жартысынан көбі Теңіздікі, қалған көлемі төрт ... кен ... - ... Қарашығанақ, Жаңажол, Құмкөл).
Көмірсутегі кен орындары Қазақстанның 13 облысының 6-да ... ... ... ... ... ... ... және Маңғыстау
облыстары. Сонымен, шамамен көмірсутегі қорының 70% Қазақстанның батысында
шоғырланған.
Мұнайдың барланған ... ... ... Атырау облысында, яғни
Қазақстанның сұйық көмірсутегінің барланған ... 1/3 ... ... ... ең ірі кен ... – Теңіз (республика мұнайының
барланған қорының 1/3 бөлігі ... ... кен ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, әлемдегі ең тамаша кен
орындарының ... 1998ж. ... ... (БК) ... кен орнында
сейсмикалық зерттеу жүргізілді, сосын мұнайдың барланған ... ... ... ... ... кен ... мұнайдың геологиялық қорының
болжанған көлемі 3,133 млрд.тн. бағаланды, ... ... қоры – 750 ... 1,125 ... дейін. Атырау облысындағы қалған 74 кен орындарының
үлесіне 15 млн.тн. дуығы тиеді немесе Атырау ... ... ... ... 13% ... тиесілді. Осы қорлардың жартысынан көбі Королдық
(55,1 млн. т.) және ... (30,9 ... кен ... ... ... елде ... ... қорының ¼ бөлігі
орналасқан. Бұл жерде 70 жуық кен орны ... оның ... ... Кен ... көбі өңдеудің соңғы стадиясында. Қордың қалған
басым бөлігі қиын шығарылатын категорияға жатады. Ірі кен орындары - Өзен,
Жетібай, ... ... ... Өзен ... ... кен
орындары бойынша екінші орында, ол Қазақстан құрлығындағы шығарылатын
қорлардың 10% ... ... жуық ... кен орындары Батыс-Қазақстан облы сы
территориясында ... ... ... үздігі Қарашығанақ
мұнайгазконденсаты кен орны. Ол республикада ірі кен орындарының үшіншісі
болып табылады.
Келесі ... ... бар ... ... ... облысы. Мұнда
25 жуық көмірсутегі кен орны ашылған. Бұл аймақтағы өте маңызды геологиялық
ашылым 170 млн.тн. жуық шығарылатын конденсат пен мұнай қоры бар кен ... тобы ... ... ... негізгі мұнай өндіру саласы – Құмкөл кен орны. Бұл
Қазақстанда маңызды мұнайгаз провинциясының бесіншісі.
Қазақстанда мұнай ... ... ... ... ... ... ... және Арал теңіздері акваториясында жер
қойнауын ... ... ... жасау болмақ. Қазақстанда табылған мұнайлы
аймақтардың ішінде ерекше орынды Каспий ... ... ... ... 1 ... ... ... көмірсутегісі бар Каспийдің солтүстігінде
орналасқан Қарашығанақ кен орнының ашылуы ... ... ... бірі ... ... ... ... Қазақстандағы аудан – Маңғыстау
облысындағы Маңғышлақ – Қазақстанның көнеден келе ... ... ... Республиканың мұнай шығару саласының тарихында шығарылған мұнайдық ¾
осы Маңғыстау облысына тиеді. ... ... ... ... ... ... басқа, мұнай шығарудың аздаған көлемі Торғай жылғасы
(Құмкөл ауданы) мен Қазақстанның орталық бөлігіне ... ... ... жылдан бастап ҚР-сы мұнай шығару көлемін ... ... ... ... ... шығарудың төмендеуі елде ресурстық ... ... ... ... ... жоғалуымен, жаңа шетелдік
нарықтарға мұнайды жеткізу үшін экспорттық күш мүмкіндігінің шектелуінен
болды.
Сурет 5. ... ... ... ... ... ... шығару
динамикасы.
2005ж. сұйық отынды шығару 60,2 млн.тн. өсті. Жыл сайын өнеркәсіптік
өңдеуге жаңа кен ... ... және ... компаниялар тізімі
кеңейді. Егер 2001ж. мұнайды шығаруды 27 кәсіпорын жүргізсе, 2005ж. ... 34-ке ... ... ... ... ... ... 84% қамтамасыз ететін
жетекші БК «Теңізшевройл» компаниясы, ол басқа алты ірі мұнай шығаратын
компаниялардан - ... ... ... B. V., ПО ... ... ... Kumkol Resources, ... және ААҚ «CNPC – ... 2,5-3 есе ... ... (6 ... ... - 1993ж. ... мен американың ... тең ... ... құрылды. Бұны ҚР-ның Президенті «ғасыр
контрактасы» деп атады. Кейін бұл жобаға Мобил (25%) және ресей-американ ... (5%) ... ... ... ... мен ... ... үлесі 25%-45%-ға азайды.
Сурет 6. 2005ж. мұнай өндірісіне негізгі өндіретін ... ... ... қараған соң 5% үлесімен ірі компанияларын
БК Шеврон компаниясына 450 млн. долл. сатты. ... қоса ... ... маңызды шешімдерді қабылдауда дауысы өзінде қалды.
2004ж. біріккен кәсіпорындар мұнайды шығаруды 12,5 млн.тн. дейін
өсірді. БК ... ... ... жаңарту 2010ж. дейін Теңіз
кен орнында мұнай шығаруды жылына 32 ... ... ... ... Бұрын
бұл көрсеткіш 2017ж. жоспарланған болатын.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компания – елдігі екінші ірі мұнай өндіруші
компания. Оның ПО ... және ААҚ ... ... ... ... «КазТрансОйл» - мұнайды тасымалдаумен,
«КазТрансГаз» - ... ... ... НПЗ – ... қайта өңдеумен,
«Камортрансфлот» - танкерлік тасымалмен айналысады.
«ҚазМұнайГаз» ... ... ... мен «Мұнай мен газ
транспорты» ұлттық компанияларының активтерін қосу жолымен 2002 ... ... «Ел ... ... ... ... мүддесін
келешек қамтамасыз ету ... ... ... ... ... құрылған болатын. Сөйтіп, «ҚазМұнайГаз» өзінің ізашарларының
міндеті мен құқыларын құқықты ... ... ... операцияларын жүзеге асыруда мердігерлермен
контрактаға отырғанда мемлекеттің коммерциялық мүддесін ... ... ... ... ... ... ақша қатысымен.
1997ж. мұнайды тасымалдау бойынша «КазТрансОйл» ұлттық компаниясы
құрылды. Бұл ... ... ... ... ... сақтап қалуға және жұмыс істейтін магистралді құбырды қайта құру
мен жаңа құрылысқа инвесторларды тарту үшін ... ... ... ... ... ... мұнай құбырларын дамыту мәселелері бойынша,
сондай-ақ басқа елдер территориясында ... ... мен ... ... ... ... ... ережелері төңірегінде
өндіру бойынша барлық халықаралық жобалардың өкілетті өкілі болып табылады.
Karachaganak Petroleum Operating (КРО) ... ... ... ... ... ... жеті компаниясы кіреді. Компания АҚ
«Қарашығанақгазпром» ... 1999ж. ... Ол ... кен ... ... жобасының операторы болып табылады.
1997ж. 18 ... ... қол ... және 1198ж. 27 қаңтарында күшіне
енген өнім бөлімі туралы келісім негізінде жоба жүзеге ... Осы ... кен орны ... 80% ... 20% - ... ... ... қызмет ету мерзімі – 40 жыл. Қарашығанақ компаниясы жобасын ... ... ... ... ... Интеграциясы ұйымы арқылы
жүзеге асырды. Қазақстанда KIO КРО сияқты жұмыс істейді. 40 жыл ... ... 320 ... ... ... және 797 ... газ шығарылады
деп болжауда. 2003ж. 7 млн.тн. сұйық отын шығарылды. Кен орнында максималды
шығару деңгейінде 2015 жылы ... ... Kumkol ... (ААҚ «Харрикейн Құмкөл ... ... жеке ... ... ... ... ... ірі мұнай шығаратын компанияларының қатарына
кіреді. Компания приоритеті және ... ... ... ... кен ... жасау болып табылады. Шығарылған ашық түсті мұнай Қазақстанның ішкі
нарығында сатылады. ... ... ... ... өңдеу зауыты (НПЗ).
Экспорт негізінен теміржол арқылы жүзеге асырылады – ... ... ... ... ... ... әрі қорай алыс шетелдерге
танкерлермен ... ... ... жеті ірі ... ... бірі.
Компания Қазақстанның батысында Маңғыстау облысында кен орнын өңдеуде. Оның
балансында 36 кен орны бар, оның 15 ... (2 ірі – ... пен ... және ... қайқы белі). Компанияның кен ... ... қоры – 180 ... ... ААҚ «Маңғыстаумұнайгаз» шығарған мұнайдың
60%-ға жуығы Қазақстанның ішкі нарығында сатылса, ... ... Ішкі ... мұнайдың негізгі тұтынушылар Атырау ... ... ... ... жеткізу ТМД-ның сегіз еліне және
алыс шетелдер жіберіледі.
Қазақстан-қытай біріккен кәсіпорыны ААҚ «CNPC - ... жеті ірі ... ... компанияларының қатарына кіреді және
республиканың батысында Ақтөбе ... ... ... кен ... ... мен Қытай Батыс Қазақстаннан мұнай құбырлары құрылысы
мен Өзен мұнай кен орнын ... ... ... 9,5 ... доллар
сомасындағы мұнай келісім пакетіне қол қойды. Осы пакет келісімдерінің бірі
ААҚ ... ... ... ... ... ұсынды. Қытайдың
ұлттық мұнай корпорациясы ААҚ «Ақтөбемұнайгаздың» 60,28% ... 325 ... ... 20 жыл ... ... дамыту үшін 4 млрд. долларда
инвестиция құюды, соның ішінде ... қол ... ... ... ... долл. көлемінде алғашқы инвестицияны 5 жыл ішінде құюды міндетіне
алды.
2002 жылдың ... ... 25,12% ... ... және ... ... 5,07% қарапайым акцияға (5,5% дауыс беруші акция) ие
болды. 9,53% пұрсатты акция ... ... ... 2001 жылы ҚР-ның үкіметі
мемлекеттің пакет акциясын сенімді қатынаста ... алу ... ... Inc. ... ... 5 жылға берді. Олар Орск құрамына
кіретін Төмен мұнай компаниясының негізгі ... ... ... мұнайын Қазақстан территориясында негізгі тұтынушы АҚ
«ПетроҚазақстанойлпродактс» және Павлодардың НПЗ ... ... ... бір ... ... ... экспортталады.
Мұнай шығарушы ААҚ «Қаражанбасмұнай» Ақтау айлағынан ... ... ... кен ... ... Кен ... ... 1980ж.
басталды. 2002ж. компания 1780,6 мың тн. мұнайды шығарды. Бүгін де ААҚ-ның
негізгі қожайыны Nations Energy Company Ltd. ... ... ... ... ұжым мүшелеріне тиесілді. 2004ж. басында кен орнын жасау
кезеңінде 19 млн. тн. мұнай ... ... и Ленц ЛТД» ... 1999ж. ... ... қайта бағалауға сәйкес, Қаражанбас ... ... ... қоры 17,5 ... ... Шығарылған мұнайдың
барлық көлемін сатуды компания ерікті жүзеге ... Кен ... ... жері шикі ... тасымалдаудың бірнеше жолдарын қолдануға мүмкіндік
береді.
Texaco North Buzachi Inc. компаниясы Қазақстанның батысында Маңғыстау
облысының Солтүстік Бузачи ... кен ... ... ... ... кен орнының геологиялық қоры 1,5 млрд. баррель деңгейінде бағаланды,
шығарылғаны – 300-500 млн. баррель. ... ... 65% Chevron Texaco, ... Nimir ... Ltd. Компаниясына тиесілді. 2002 жылы Texaco ... 329 мың тн. ... ... ... ... кен ... шығарылған
мұнайдың 15% дейіні ... ... ... 25% ...... ал ... Атырау-Самара құбырымен жеткізіледі.
Мұнай шығаруда қалған мұнай кәсіпорындарының үлесі азғантай. ... ... ... ... белсенді өсіру тән.
«ҚазМұнайГаз» ҰК-нан басқа Қазақстанның мұнай ... ... ... бар. ... күні ... ... алты ... сондай-ақ Теңіз-Новороссийск% транспорттық
магистралінде американдық ... ... ... ... ... ... ... (көмірсутеген сатудан және оны ... ... ... ... ... ... шетелдік компаниялардың капитал
сатымын қосқанда 1992-2004жж. 5 млрд. долларды құрайды. Қазақстан тартылған
шетел инвестицияларының көлемі бойынша ТМД ... ғана ... ... ... ... ... арасында лидерлердің бірі болып отыр.
Көмірсутегі шикізаттарын барлау мен шығаруға ... ... 5300 млн. АҚШ ... ... ... ... ... 78% құрайды.
Сонымен 82%, яғни 4400 млн. доллар шығаруға, 18% - 0,9 млн. ... ... ... ... он ірі компанияға – ЖШС «Теңізшевройл»,
«Қарашығанақ Интеграцияланған ... АООТ ... ... ААҚ ... және т.б. - 90% инвестиция тиді.
Тоғыз компания өте белсенді зерттеу геологобарлау жұмыстарын ... ... ... 89% ... Бұлар – «АджипККо», ЖШС
«Теңізшевройл», «Маерск Ойл ... ... және ... ... қаражатын зерттеу ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік
қаражаттың жалпы көлемінің 2% құрайды.
Дегенмен, кейбір ірі және өте перспективасы бар кен ... ... тыс ... ... ... жылдық күші 18,5 млн.тн. (күніне 370 мың
баррель) болатын үш мұнай өңдеуші зауыттар бар: ААҚ «АНПЗ», ААҚ ... ... ... ... ... 2004ж. Қазақстанда 9,4 млн.тн. ... ... Сала үшін ... ... 1999 жылмен салыстырғанда өңдеу
көлемі 2004 жылы 3,4 ... өсті (7 ... 7. ... ... ... ... көлемі.
Шикізатты жеткізумен байланысты мәселелер мынадай себептерге
байланысты:
• ішкі және ... ... ... баға үзілісі
едәуір;
• совет үкіметі кезінде Ресейлік ... ... ... ... мен ШНОС ... ... негізгі мұнайшығару аудандарынан
алшақтығы;
• сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті ашық түрті мұнай өнімдерін көп
көлемде ... ... ... ... ... тән) ... қалуы.
2.2. Қазақстан Республикасының мұнай құбырлар жүйесінің жағдайы мен
перспективалары
Қазақстан Республикасы ... ... ... ие ... ... әлемдік нарығының қалыптасуына әсер ететін ... ... Елде ... аса ... ... кен орындары бар.
ТМД елдері ішінде Қазақстан мұнай ... ... ... ... ... ... орында. Республиканың өзіндік жоғары мұнай
газ потенциялының барлығына қарамастан, кен ... ... ... ... мен ... энергетикалық тәуелсіздіктің қалыптасуына
едәуір қиындықтар келтіреді [74-77].
Мұнай шикізатының тауарлық өнімге айналуының технологиялық ... ... бола ... ... ... ... өз ... масштабтағы өндіру жұмыстарының басталуымен тұспа тұс бастады.
Ұзындығы 150 км болатын алғашқы ... ... ... ... мұнай өндірісін Каспий теңізінің жағажайымен қосты, ол кеңес
үкіметінің орнауына дейін құрылған.
Республика территориясыныан ... ... ... құбыржолдарының
келесі дамуы ортақ мұнай көлік жүйесін құру ... ... ... ол ... эволюция процесінде екі рет өзгеріске ұшырады. Бастапқы
кезде мұнай өндеуші зауыттар ... ... ... ... жерде
тұрғызылған, ол сәйкесінше, ... ... ... өз ... Бұл құбыржол көлігінің даму ... ... ... жатқызуға болады. Батыс Сібірдегі мұнай кен ... ... ... ... басталуынан жаңа мұнай өндеуші зауыттардың
орналасу принципі өзгертілді. 70-жылдарда ... ... ... ... ... ... олар өндірілген мұнай өнімдерінің
басым бөлігін тұтынды. Қазақстанда 70-ж.ж. аяғында және ... ... ... ... ... ... ол ... Сібірдегі өндіруші
мұнай кен орындарын мұнай өндеуші Орта Азия зауыттарымен байланыстырды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... осы ... ... және ... тасымалдау және мұнай бөлу жүйесінің
құлауымен байланысты бір қатар мәселелердің шешілу ... ... ... кен орындарын республиканың мұнай өндеуші зауыттарымен
және Ресей Федерациясының мұнай құбырларының жүйесімен байланыстыратын ... ... ... ... 3 ... өзара байланысты емес филиалдардан
тұрады: орталық, шығыс және ... (3 ... ... – Ішкі ... ... негізгі техникалық мінездемесі
|Мұнай |Енгізу ... ... ... ... ... ... ... |км |мм | |
| | | | ... ... ...... жүйе ...... |400 |325 |1,7 |1,9 |
| | | | | | ... | | | | | ...... |400 |530 |5,0 ... |
| | | | | ... ... | | | | ... |
| | | | | ... ... ... жүйе ...... ... |25 |20 ... - |3 | | | | ... | | | | | ... - |1990 |199 |500/700 |7/14 |3,7/4,8 ... | | | | | ...... жүйе ... – Атырау |1974-197|1379 ... |12,3 |10 |
|- ... |8 | | | | ...... |68 |500 |8 |3,26 ... - ... |500 |8 |1,47 ... |8 | | | | ... |1986 |62,1 |500 |5 |4,80 ... | | | | | ... - |1979 |202,4 |720 |8,5 |6 ... | | | | | ... - |1968 |30 |300 |2 |0,6 ... | | | | | ... - |1986 |103 |500 |5 |0,3 ... | | | | | ... №3 – |1980 |133 |300 |2 |6 ... | | | | | ... |1936 |18,75 |200/250 |1 |0,16 ... |(1981) | | | | ... - |1972 |85,6 |500 |6,0 |1,06 ... |(1986) | | | | ... - |1942 |47,6 |200/500 |1,0 |0,03 ... |(1985) | | | | ... - |1950 |66 |250 |2 |0,01 ... | | | | | ... – |1990 |63,6 |700/500 |8,7 |2,64 ... | | | | | ... - ... |34,3 |200/250 |1 |1,6 ...... жазылған ... ... ... көлігінің кейінгі даму стратегиясы
жаңа мұнай құбыржолдарының құрылуы өзіндік МӨЗ ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық мұнайдың
сыртқы нарықтарға жүк тасымалдаушыларды толық ... ... ... ... күні ... ... мұны жеткілікті көлемде
орындауға мүмкіншілік бермейді. Осыған ... ... ... ... ... ... Қазақстанның құбыржолдар жүйесінің даму
Бағдарламасы жасалынды, ұзақ мерзімді бағдарлама сәтті жүзеге асырылса,
2010 жылдан ... ... 70 ... ... ... ... туады.
2006 жылдың атап өтетін ... ... ... ... ... енгізілуі, ол арқылы қазақстандық мұнай тікелей
Қытайға тасымалы және Қазақстанның Баку-Тбилиси-Джейхан жобасына қосылуы
жүзеге асырыла ... Бұл ... ... ... ... Қазақстанның мұнай өндірісінің ... ... ... ... басымдылығының бірі екендігін дәлелдейді.
Ішкі нарықтың шектелген ... ... ... ... ... Қызмет ететін транспорттық ... ... ... жаңа ... ... жасалуда және өнделуде. Сондай-
ақ Қазақстан көмірсутек шикізатының экспортталуының көпвекторлы бағытталуын
және құбыржол ... ... ... эффективтілігін
қамтамасыз етуге ұмтылады.
Қазақстандық мұнай экспортының ... ... ... бағыттарға –
Атырау-Самара мұнай құбыржолы, сонымен қатар қазақстандық Тенгиз мұнай кен
орнын және ... ... ... ... байланыстыратын
Каспийлік құбыржол консорциумына ... ... ... қалған бөлігі Ақтау – Каспий теңіз портына және ... ... ... ... ... іске ... ... жобасына қосылуына байланысты қалыптасқан
экспорттық құрылым өзгеріске ұшырайды. Қазақстан жаңа экспорттық бағыттарын
Ресейлік ... ... ... ... ... сыртқы нарықтарға
өсуші өндірілген мұнай көлемін тасымалдаудың қосымша мүмкіншіліктері
ретінде қарастырылуда.
Елдің ең ірі ... ... 1997 жылы ... АҚ ... ... ... ... бойынша оған мемлекеттің
магистралдық мұнай құбыржолдары берілді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Өзен-Атырау-Самара;
Қаламқас-Қаражанбас-Ақтау; Өзен-Жетібай- Ақтау; Жанажол-Кенкияк-Орск; Омбы-
Павлодар-Шымкент-Чарджоу; ... АҚ ... ... ... ... Кенкияк-
Атырау және Алибекмола-Кенкияк магистралды мұнай құбыржолдары салынды,
сондай-ақ ... ... ... ... ... өтті ... ... 2006 жылдың мамырында 25 шақырымдық Солтүстік Бузачи –
Қаражанбас мұнай құбыржолы пайдаланысқа енгізілді. Жаңа ... ... ... Buzachi ... Ltd. – қытайлық CNPC және ресейлік
ЛУКОЙЛмен бірге қызмет ететін кәсіпорын) кен ... ... ... ... ... Мұнай құбыржолының бастапқы ... ... 1,1 ... 2011 ... бұл сан ... 3,5 млн.т дейін
өседі. Жобаның қаражаттандырылуы «КазТрансОйл» АҚ ... ... ... құбыржолының 100% иелік ету құқымен жүзеге асырылды.
«КазТрансОйл» мұнай құбыржол жүйесінің жалпы ... 5,84 мың ... ... ... қорының сыйымдылығы – 1154 мың м3. компанияның
активтері сонымен ... 40 ... ... комплексін, 15
мұнай жылыту станцияларын, 15 тапсырушы қабылдаушы комплекстерін қосады.
«КазМұнайГаз» ұлттық компаниясының 100% ... ... ... ... ... ... ... және
Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... ... Негізгі көлемдегі (60% астам) ... ... ... ... ... жүк тасымалдаушылардың тең көлемде
магистралды құбыржолдары ... ... ... әділ жүргізілуін
қамтамасыз етеді.
«КазТрансОйл» мұнай тасымалын экспортқа, сонымен қоса Қазақстанның
мұнай ... ... ... ... ... ... диагностикалық, жөндеу және авариялық ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының
стратегиялық дамуында ҚР қызығушылықтарын қорғауға тапсырыс берілген.
«КазТрансОйл» АҚ мұнай құбыржолдарын басқару екі өндірістік ... ... ... қ.) және ... ... қ.) арқылы жүзеге асады. Батыс
филиалы «Оңтүстікмұнайқұбыры» ПО базасында құрылып, қазіргі уақытта 3012 км
мұнайқұбырын ... ... ... ... Өзен-Атырау-Самара
мұнайқұбыржолы, ұзындығы 1232 км және диаметрі 1020/720 мм. ... ... ... ... ... ... және ... мұнайды қыздыру
арқылы салқындауын алдын-алатын жоғары салқындайтын манғышлақ мұнайын
қамтамасыз ... ... ... ... өткізушілік
мүмкіндігі тәуліктік бірқалыпты айдаған кезде жылына 12 ... ... ... ... ... ... ... байланысты өткізу мүмкіндігі жылына 15,75 млн.т мұнайды құрайды.
Атырау-Самара мұнай құбыржолы батыс-қазақстандық мұнайды Ресей мұнай
құбырлары мен ТМД ... Қара ... ... ... ... ... теңізіне (Приморск, Гданьск) және еуропалық елдерге (Польша,
Германия, Венгрия, Словакия, Чехия және т.б.) экспорттық мұнай ... ... ... бірі ... табылады. Үкіметаралық
ресейлік-қазақстандық ұзақ мерзімді келісімге сәйкес 2002 ... ... ... ... ... ... көмірсутекті
тасымалдаудың жылына 15 млн.т көлемінен кем емес ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан кен орындарынан ... ... таяу және алыс ... ... және ... ... мұнай құбыржолдары, сонымен қатар мұнайды
«Атырау» НПС (мұнай ... ... ... НПС және ... ... ... эстакадалары, Ақтау теңіз проты арқылы тасымалдайды.
Шығыс филиалы 1977-1988 жылдары ... ... ... ... ... ... 2574 км ... мұнай құбыржолын
пайдаланады. Соңғы жылдары Шығыс филиалы мұнайды ... кен ... және ... кен орындары) PetroKazakhstan Oil Products
(ертеректегі – ... және ... ... ... тасымалдайды. Жоғарысалқындайтын Құмкөл мұнайын ... ... ... қосымша қоспаларды қосу арқылы жүзеге асады.
Сонымен ... ... ... және ... мұнайды «Атасу»
эстакадасынан тасымалдауды және қазақстандық «Шағыр» эстакадасынан құйып,
мұнайды Ақтау және ... ... ... ... ... жылы «КазМұнайГаз» АҚ директорлар ... ... ... ... ... «МұнайТас» ЖАҚ 51% акциясы сатылды. Ал
акциялардың басқа ... ... ... мұнайгаз компаниясына тиесілі.
«МұнайТас» СБҚК қазіргі уақытта салынып біткен ұзындығы 448 км ... ... ... үшін ... ол ... ауданының мұнайды елдің
ішінде және сыртқа тасымалдау мәселелерін шешуге бағытталған. Бұл жобаға
ЕБРР 10 ... 81,6 млн. ... ... ... ... жылы ... Құбыржол Консорциумының (КТК) мұнайқұбыры өзінің
бірінші ... ... ... ... қатар, 2001 жылдың қазанында
пайдаланысқа ... ... ... ... экспортының дамуына
өзінің ерекше ... ... Және де бұл ... ары ... ... жүзеге асырылуды, сондықтан да КТК жайлы ... ... ... және ... бағыттары ретінде айтуға
болатындығын көрсетеді.
Тенгиз (Батыс Қазақстан) магистралды мұнай құбыржолы – ... ... ... КТК мен пайдаланысқа енгізілген, ... км. ... ... ... салу 2,67 ... ... Құбыржол жүйесінің кеңейтілуінен кейін оның толық қуаттылығын
(жылына 67 млн.т) ... ... ... тікелей инвестициялар 4,5
млрд.долларға жетті. Бұл ... ... ... ең ... ... КТК ... Ресей, Қазақстан, Султанат Оман және 8
мұнайгаз компаниялары болып табылады. Акциялар негізін қалаушы елдер ... ... ... теңбе-тең бөлінген. Соңғысы, жалпы ... ие ... ... бастапқы құрылысын 100% қаржыландырды.
Қазіргі уақытта мұнай құбыржолын КТК жүйесі арқылы ... ... ... 100 млн.т артығы айдалған.
КТК бойынша айдалған көмірсулар ... 80% ... ... ... ...... ... құрайды. Мұнай құбырлары жобалық
қуаттың бірінші кезеңінде – 28,2 млн.тоннамен ... ... ... ... жоғарлауы антифрикционды отырғызуларды қолдану арқылы
қамтамасыз етіледі). Компания-акционерлері 2009 жылы өз ... ... жолы ... 67 млн. ... ... қабылдауға қабілеттілігі
жөнінде қызуғышылығын танытып отыр.
КТК-ның әріқарайғы дамуы жобада қарастырылған. Алайда, ол үшін ... ... ... отырмаған Ресейдің келісімі талап ... ... ... ... ... ... ... кешігуі инвестицияның
айына $ 50 млн. құнсыздануына ... ... жеті ... ... бір ... ... Ресейдің тарифтерді қайта қарастыру механизмі жөніндегі
ұсынысына келіспеуде (мұнайшылар ... ... ... ... өз ... ... айқындылық емес болуы
жайында сескенді.) ... ... ... созылып, КТК-ның
инвестициялық қарыздары (қазіргілерді қосқанда) жобаның аяқталуы ... бес ... ... ... ... ... ... құбыры өндірістік
эксплуатацияға 2006 жылы 20 ... ... Осы ... ... ... ... ... Поднебесныйға тікелей үлкен жылдаммен өспелі
нарыққа алып келеді. Алғашқы мұнай құбырының қуаттылығы ұзындығы 962,2 ... 10 ... ... ... (2010 жылдан) оны 20 млн. тоннаға
ұлғайту көзделіп отыр. Магистральдің өткізу ... 50 млн. ... ... қарастырылып жатыр. Қазақстаннан Қытайға осы мемлекеттердің
басшылары мұнай құбырының құрылысы жөнінде 1997 жылы ... ... бұл ... ... ... үкіметаралық деңгейде тек 2004
жылы бекітілді.
Атаса-Алашанькоу мұнай құбырының тапсырыс ... мен ... ... ААҚ ... ... жолы ... Оның қалаушылары ретінде тең үлестік шарты бойынша ... және ... және ... ... мен ... (CNODC) ... ... болды. Сонымен қатар, эксплуатация, техникалық қызмет көрсету
және мұнай құбырының ағымдық жөндеу ... ... ... ... ... ... танылады.
Мұнай құбыры Қарағанды облысындағы НПС ... ... ... ... жол станциясына дейін салынған. Оның
трассасы Атасу – Ағадырь – ............ ... ... және ... облысы территориясы
бойымен өтеді. Құрылыс 2004 жылдың ... ... ... ... ішінде аяқталды (2005 жылдың 15 желтоқсанында ашылу салтанаты ... Осы ... ... жобаға $806 млн. инвестиция салынды.
Алғашқы этапта мұнай құбырлары арқылы “Атасу” мұнай өндіріуші құмкөл
және ... ... ... ... отыр. Сонымен
қатар, “CNPC – Ақтөбемұнайгазбен” өндірілген, темір жол арқылы Атасуға
келіп ... ... ... мұнайды қабылдауға дайын. Қытай жағы
Атасу – Алашанькоу мұнай құбырын қажетті ... ... ұзақ ... ... ... ... жүргізуге дайын. Өз кезегінде,
қазақстандық жағы экспортерлерге ... ... ... ... ... ... кезектегі Қытайға арналған жеткізуді
“КазТранс-Ойл” АҚ құбырлары арқылы мұнай көлемін қабылдап және тасымалдау
кепілдігін ... ... ... ... мұнайды қазақстан-қытайлық мұнай
құбырына тасымалдауға қуаттылығы жылына 16,5 млн.тонна мұнайды Ертіс маңы ...... ... ... ... ұсынды. Алайда, әзірге ресейлік
жақ Атасу – Алашанькоу магистралі ... ... ... ... жылына 1,3
млн. тонна көлемде жеткізу мүмкіндігін ресми емес түрде тұжырымдады.
Атасу – Алашанькоу Құбыр жолы – бұл ...... ... құбыры
мегажоспарының екінші звеносы . Біріншісі – Кенқияқ – Атырау – 2003 ... ... ... этап – ... пен ... бірігуі, сонда
мұнай құбыры каспий маңы кен орны мен ... даму ... ... ... ... ... Қазақстан және Азербайджан президенттері мұнайды
Қазақстаннан Каспий теңізі және ... ... ... ... Баку – ... – Джейхан (БТД) жүйесіне сүйеніп,
келісімге қол қойды. Бұл жобаға ... ... үшін ... (КТК-дан
кейінгі және Атырау-Самара) мұнайды ... ... ... ... ... ... қарастырылып отыр. Қазіргі таңда БТД құбырының
өткізу қабілеттілігі ... ... ... ... ... саналатын, жылына 50
млн. тонна мұнайды құрайды. Перспективалық ... ол 75 млн. ... ... ... және ... арасында келісім бойынша Актау-
Баку жүйесін қазақстандық ... ... ... ... ... ... үшін БТД ... арқылы құру қарастырылып отыр. Яғни,
қазақстандық мұнайды осы ... 7,5 млн. ... 25 млн. ... ... ... ... ... шығу шамасында Қазақстан Баку су асты мұнай құбырымен
Каспий теңізі ... ... ... ... мәселе ретінде қарастыра алады.
Сондай-ақ, Акта-Баку жүйесін құруға қашықтығы 700 км ... ... жолы ... ... етіледі, Атырауға жақын Құрық портының жаңа
терминал құрылысы, ... ... ... жүйесін қалыптастыру және оның БТД
құбыр жолына ... ... ... ... ... ... осындай
инфрақұрылымды құру $3 млрд. құрауы мүмкін.
Қазақстан БТД-ны Қашаған кен орны үшін ... ... ... ... онда коммерциялық табуы 2010 жылынан басталады. Алайда,
Chevron мұнай ... ... 2007 жылы БТД ... ... ... сайын
Тенгиз кен орнында 75 мың баррельге ... ... ... ... мұнайды өндіру өсімі негізінен жеңіл сорттардың арқасын ... ... және ... ... ... ... ... қазіргі
кезде 70% үлесін алса, және жеке ... ... ... ... ... ... дейін сапасын сақтау мәселесі маңызды болып отыр.
Қазақстандық жеңіл мұнайдың жеткізу көлемі оның ... ... ... 10
млн. тоннаға дейін дәстүрлі жүк тасымалдау мұнайымен толықтырылады.
“КазМұнайГаз” ҰК мен қытайлық CNPC арасындағы келісім бойынша келесі
этапта ... ... ... ... ... ... – Арал – Құмкөл жерінде мұнай құбырын салу ... ... ... ол 2010 жылы жүзеге асуы мүмкін. ... ... ... ... өткізу қабілеті Қазақстан-Қытай мұнай
құбыры жүйесі 20 млн. тоннаға дейін ... ... ... ... ... шарттарда тасымалдау икемді және көпвекторлыққа
қол жеткізеді.
Батыс Қазақстандық ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін, Кенқияқ – Атырау мұнай құбырының
Қазақстан-Қытай мұнай құбырына оның реверсификациясы ... ... ... ... ... 449 км мұнай құбыры жыл сайын 6
млн. тонна ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы үш мемлекеттің мұнай құбырларын қосуға мүмкіндік
береді: Қазақстан, ... және ... ол ... ... ... ... ... – Құрық мұнай құбырының Құрық теңіздік терминалымен ... ... ... жақ Agip KCO ... ... ... ... салынуды жобалап жатқан мұнай құбыры, каспийлік ... үшін ұзақ ... және ... ... жолы ... ... жүйе тасымалдаудың бөлігі ретінде қалады, бірінші
кезекте қашағандық, БТД бойымен Иранға және ... ... ... Ескенеден Agip KCO өндірістік қуаттың мұнайды
дайындауы жүретін, нефтеналивті терминалдың құрылысы жоспарланып отырған
Құрыққа дейін ... ... ... ... оңтүстікке қарай). Сонымен
қатар, жоспарланып отырған мұнай құбырының ... бір ... ... Өзен – ...... ... құбыры арқылы өтуі, құрылысқа
капиталды ... ... ... ... береді.
Қашықтығы 740 км мұнай құбырының өткізу қабілеттігі бірінші кезекте
жылына 25 млн. тонна құрайды, ал ... 60 ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі каспийлік Қашаған кен
орнындаңы мұнайды өндіруді дамуына байланысты.
Қазақстан – ... – Иран ... ... ... ... Азия ... мұнайды жеткізуде ұзақ мерзімді перспективалық
жоба ретінде қарастырылып, ... ... да ... ... ... ҰК басқа да жобаларға қатысуға мүмкіндіктерді қарас-
тыруда, және олар Орталық және Шығыс Европа ... ... ... Жерорта теңізіне. Бұл, бәрінен бұрын, Одесса – броды – Полцк ... ...... және ...... ... ... және “Адрия” мұнай құбырларының интеграциялық жобалары.
Қазақстанның мұнайгаз құбыр жолдарының қызметтік ... ... ... ... Және республикада құбыр жол транспортына еш ... ... да, ... ... ... сұрақтарды мұнай туралы Заңда табуға
болады. 1999 жылдың тамызында берілген заңға өзгертулер мен ... онда ... ... ... жылдардағы дамуы динамикалық
процесстер түрінде көрсетілген.
Заң актілерінің сондай-ақ, мұнай ... ... ... ... ... “Шет елдік инвестициялар” туралы заң,
“Лицензиялау”, “Жер туралы”, ... ... ... және т.б. , ... ... ... ... етеді.
Мұнай бойынша Заңда құбыр жол Қазақстанда жеке және мемлекет иелігінде
бола алады, ал оны ... ... ... басқару оның иесі арқылы жүзеге
асуы қажет. Алайда, 2000 жылдың 28 ... ... ... “Мемлкет меншігінің приватизацияға жатпайтын тізімі туралы ”
қаулыға қол қойды, сәйкесінше магистральді мұнай құбыры жеке иелікте ... ... ... ... Заң ... мемлекеттік органдарға
магистральді құбыр жолдың ... ... және ... ... ... араласуға рұқсат бермейді.
Қазақстандық заң монопольді қызметке және ... ... ... ... ... ... бар болуы 1998 жылдың ... ... ... ... Заң бойынша рұқсат етілген. Берілген
Заң бойынша нақты молнополия қызмет нарығы ... ... ... ... тудырғанда нақты қызмет түріне ... ... емес ... ... ... ерекшеліктеріне
және берілген қызмет түрінің берілуі ... ... ... ... ... Заң ... және мұнай өнімдерін тасымалдау,
магистральді құбыр жолымен газ және газконденсаты нақты монополия ... ... ... ... ... ... Заңның 2.3 б.
сәйкес, қызметі ... ... ... ... ... ... өз
қажеттіліктері үшін ғана керек ... ... ... ... ... шикі ... ... шектеулер негіз болады, олар құбыр жолын басқару мен ... ... ... жол ... емес ... қол ... Бұл ... сөз, егер магистральді құбыр ... ... ... құбыр жолдың иеленушісі үшінші тұлғаға мұнайды тасымалдауға
қарсылық білдіре алмайды. Үшінші ... сол ... ... тең
транспорттық қызмет көрсетулер берілу керек. Сондай-ақ, мұнай туралы Заң
магистральді құбыр ... ... ... қызмет көрсету
ережелерімен сәйкескелуі тиіс, техника қауіпсіздік және магистральді құбыр
жолдың ... ... ... ... ... отырған, электроэнергияны қолданудағы лимиттерді шектеуге бағытталған
магистраль құбыр жолының иесінсіз кез-келген шара қолдануға болмайды. Құбыр
жолдардың құрылысы мен эксплуатациясы ... ... сай, ... жол магистралінің иесі жергілікті мемлекеттік
органдардың және басқа да қызығушылық танытқан тұлғалармен, ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге және мүмкін авариялар
мен келеңсіз жағдайлардың ... ... ... ... тиіс.
Магистральді құбыр жолдың иесі айтылған ережелерді ескеруі ... ... ... қауіпсіздігіне келетін болсақ, ешбір жұмыс немесе
қызмет иесіннің рұқсатынсыз рұқсат етілмейді. Сонымен бірге, ... ... ... сай және ... ... етудегі Ережелерге сай ... ... ... ... ... жоқ құрылыстарға рұқсат етілмейді.
Мұнай құбырларына тарифтер, нақты монополия ретінде ... ... ... және ... ... ... Агенствасы мен
бәсекелестіктің дамуы және энергетика және ... ... ... ... бекітіледі. Ең ерекшеленетіні ... ... оған ... ... ... ... ... айдалған мұнайды тасымалдауға ... қою мен ... ... ... компаниялары өнімдерін экспорттау
Егер ҚР-ның мұнай құбырларына көз ... ол ... ... ... ... мұнай құбырлары жүйесінің үш технологиялық
оңашаланған жүйе ішінен – ... ... және ... ... Бұл ... ... ПНХЗ мен ШНОС мұнайды тікелей жеткізуге
мүмкіндік бермейді.
Мұнайды тасымалдаудағы белгіленген пунктер ... ... ... ... біріктіру (Батыс филиалындағы Атырау-Самара мен Ақтөбе
филиалындағы Жаңажол-Орск құбырларын қоса отырып); ... ... ...... ... ... ... мен Шымкент (Шығыс филиалы);
Атырау НПЗ мен Қазақстан территориясынан тыс жерге ... ... үшін ... ... мен ... ... ... насосты
станцияларында құятын теміржол терминалдары (эстакадалар); танкерлерге
(Батыс филиалы) мұнайды жеткізу үшін Ақтау насосты ... ... ... ... ... теңіз мұнай құятын терминал.
Экспорт. Сұйық отын экспортын және ішкі ... ... және ... ... ететін елде сенімді және экономикалық рациональды
мұнай ... ... құру ... 1997 ... ... ... ... 2004 жылы (7 сурет) үш есеге өсті. Экспорт мұнайды шығаруға
өсімі 18% ... ... 21,3% ... Бұл ... екі ... ... Бір ... ол әлемдік отын-энергетика нарығында
Қазақстанның позициясын нығайтуда елдің саяси ... ... ... ... ... ... және конструктивті өзарақатынас
арқасында Қазақстан сұйық көмірсутегі экспортының техникалық мүмкіндігін
айтарлықтай кеңейтті.
Сурет 7. 1998-2004 жылдардағы ҚР-дағы ... ... ... ЖАҚ ... ... «КазТрансОйл» ұлттық компаниясы
мұнайды тасымалдауды қамтамасыз етеді. Елде ... ... ... ... белгіленген. Оны АҚ «КазТрансОйл» компаниясы ... ... ... жуық елде шығарылған шикі мұнай осы ... ... ... АҚ ... ... ... орналасқан
елді мекендерді және Батыс Қазақстанның мұнай кәсібін сумен ... ... ... АҚ ... ... басқа қызметтері
мұнайды және суды тасымалдауды қаматамасыз етумен және күрделі құрылыс ... ... ... ... ... ... технологиялық және арнайы транспортты жөндеу мен эксплуатацияға беру
жұмыстарын, әрине ... ... ... және білім беру қызметтерін қосады.
АҚ НКТН «КазТрансОйл» құрамына магистралді мұнай ... ... ... 22 ... ... және 6 ... станциялары, мұнайды
құятын теміржол эстакадалары, мұнай құбырларының барланған желісі (ұзындығы
- 2 367 км, оның ішінде 1232 км – ... ... ... ошағы бар тамаша
«ыстық» Өзен-Атырау-Самара мұнай ... су ... (3087 км), ... айлағында теңіз терминалы бар ... ... ... ... ... 360 км болатын екі жолы бар Жаңажол-Кеңқияық-Орск
мұнай ... және ... ... 2574 км ... ... оңтүстік
Қазақстанға өтетін, мұнай құбырын пайдалануда.
01.01.02 жағдайы бойынша барлығы ЖАҚ ... ... 5 844 км ... ... құбыры консорциумынсыз – КТК)
магистралді мұнай құбыры; 3 087 км (КТК-сыз) су ... 39 ... ... 4 ... ... ... (1 – Ақтау айлағында); 2 кешенді
аударатын ... ... 1,2 млн. куб. м. ... ... ... НКТН ... жүйесі бойынша мұнайды тасымалдау көлемі
тікелей Қазақстанда мұнайды шығару деңгейіне ... 1997 ... ... ... ... тасымалдау көлемі 8,2% өсті және 25,0 млн.тн.
құрады. Қызмет көрсетуден түскен ... 80% ... 17,7 ... теңгені құрады,
қызметтің өзіндік құны 15% өсіп, 10,1 ... ... ... ... ... ... жыл сайын жалпы көлемнің 60%
Батыс филиалының мұнай құбырлары құрайды. ЖАҚ ... ... ...... құбырларын, теміржолдарды және теңіз транспорттарын
(мультимодальды тасымал) мұнай ... ... ... ... ... ... шетелге мұнайды жеткізу айтарлықтай ... Егер 1997 жылы 16,5 млн. тн. ... ... 2004 жылы ... 48,9 млн. тн. (8 сурет) жетті.
Сурет 8. 1997-2004 жылдардағы ҚР-ның мұнай экспорты
Экспорттық мұнай құбырлары ... ... ... 310 ... ... 2001 жылы 32,2 млн. тн. ... құбырлары жүйесі бойынша
тасымалданған болатын, ал 2002 жылы – 39,3 млн. тн. ... ... ... жылы 28,3 млн. тн. ... 2002 жылы бұл ... 32,69 млн. ... 2001 жылы күші 28,0 млн. тн. болатын КТК ... ... ... ... ... ... ... тыс жерлерге
мұнайды тасымалдау Ақтау қаласының халықаралық теңіз айлағы арқылы да
жүзеге ... ... және ... ... ... ... ... аймақтар берді: Бермуд пен Виргин аралдары - 34% және 15,9% ... ... ... ... 19%-ды ... ... ... мен мұнай өнімдерінің негізгі тұтынушылары Ресей Федерациясы – 11,5%
және Украина – 7,5%. Швейцарияға жіберілетін экспорт ... - ...... ... ... елдеріне жалпы - 12%, қалған елдерге –
3% (9 ... ... 9. 2004 ... ... ... және мұнай өнімдері экспорты
Қазақстан импорты негізінен А-95 бензині, А-98 бензині, реактивті
отын, мазут және ... май ... ... ... ... бензині негізінен ТМД елдерінен - 91%, оның 87% ... ... ... ... ТМД ... - 81% ... ... Қырғызстанға барады.
А-98 бензині импортының басым бөлігі Финляндияға - 72% тиесілді.
Қазақстанның ... отын ... ... Федерациясынан - 92% келеді, 8%
Өзбекстан экспорттайды. Бұл ... ... ... ... ... ... – 99,5% ... мұнай өнімдерінен айырмашылығы ... ... ... ... ... ... орынға ие. 1999ж. Оның ... мың ... ... Оның ... А-95 ... – 48567 мың ... отын – 3204,3 мың литр, А-98 бензині – 54,6 мың ... ... ... ... ... (61,5%) тиеді, ал ТМД елдеріне – тек
қана 4,5%. Барлық негізгі көлем Қырғызстанға жіберіледі.
Майлайтын ... ... ... 47418 мың ... (90%) ... Ресей - 3% жуық, Финляндия мен қалған елдер 1%.
Батыс Еуропа нарықтары 2015 ... ... ... ... ... ... ... өсімімен ерекшеленеді. Мұнайдың жеке ... ... ... ... ... Жақын перспективтада шығару көлемінде
айтарлықтай өсім бар, ... ұзақ ... ... ... ... күтілуде.
Орталық және Шығыс Еуропада меншіктік шығару ... ... ... көлемінің 16% құрайды. Бұл елдерде 2010ж. дейін мұнай
импортының ... ... 8 ... яғни 1998ж. ... ... ... көп. Бұл аймақта мұнай импортының жартысынан көбін ТМД ... ... ... ... ... мұнай импортының көлемі жылына 280 млн.тн.
құрайды. ... ... ... өсім ... ... ... аймақтарында
және барлық болжам кезеңдерінде ... ... ... бәсекелестері ОПЕК –ке мүше-елдер экспортерлері мен Ресей.
Жерорта теңізіндегі Еуропа ірі ... ... ... Бұл ... ... ... көлемінің 10% ғана құрайды. Келешекте мұнай өндірісі
мен тұтыну өсімі тұрақты сипатта болды деп болжауда. 2010 ... ... 1,1 ... ... 224 ... ... болды. Бұл аймақтың негізгі
экспортерлері Таяу Шығыс, Батыс Африка, ... ... ... теңіз
елдері, Ресей мен Қазақстан. Бұл нарық ерекше ... ... өз ... ... ... бар Сауд ... мен ... жағынан, сондай-
ақ Парсы шығанағы, Иракты қосқанда, елдері жағынан ... ... ... перспективті бағыты азия аймағы, ... ... және ... ... ... ... ... өсімнің жоғары қарқыны негізінде, ... 2010 жылы ... ... банк ... ... 130 ... асып ... Мұндай
масштабтағы мұнай импортына қажеттілікті қанағаттандыру Қазақстаннан,
әсіресе шекаралық аймақтардан, мұнайға сұраным мүмкіндігін ... ... ... ... ... Қазақстан ТМД елдеріне
қарағанда алыс шетелдерге, ... ... ... ... ... ... ... ұмтылуды күшейтуде деген қорытынды жасауға
болады. Бұған дәлел – ... ... ... және мұнай өнімдері
экспортының 72% Еуропа елдеріне жіберілуде.
Бірақ ТМД ... ... ... келетін импорт мұнай өнімдеріне
тәуелділік басым. Ресей ФЫедерациясы мен Қырғызстан мұнай өнімдері экспорты
мен импортында Қазақстанның негізгі ... ... ... ... ... ... ... транспорт магистралінен алысырақ
Еуразия континентінің дәл ... ... ... ... үшін
жеткілікті күштің болмауы Қазақстан жобаларының пайдасына шешілетін
потенциалды ... ... ... ... ... ... өз кезегінде бүгінгі күні басқа экспорттық маршрутты дамыту
жобалары ... ... ... кен орындарын жасаудың нақты
нәтижелеріне ... ... ... ... батыс серіктестерімен ынтымақтастықта
Қазақстанда шығарылатын әлемдік мұнай нарығына экспорт көлемін ... ... ... ... жүзеге асыоу әлемдік мұнай
нарығындағы ... ... ... ... ... ... анықтау мен оның мұнайын тасымалдау жолдарын
таңдау мәселелері ... бір топ ... ... сезінуде – геосаяси
амбиция, экономикалық пайда, саяси қысым, көмірсутегін ... ... ... ... діни және ... ... Азия ... Қазақстан АҚШ, Қытай, Ресей, Иран, Түркия және
Еуропалық Одақ елдері арасында ... ... ... ... елге
айналуда. Бірақ, Әзірбайжан айырмашылығы, ол тасымалдау маршруты бойынша не
«саяси» не «экономикалық» шешімге ... ... ОБСЕ ... бұны ашық ... ... ... ... экономикалық тәуелділігін шектеуге ұмтылуда.
Қазақстанның бұл жобаларға тартылуы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әлемдік көмірсутегі нарығындағы
бәсекелестерінің бірі.
Бұл аймақтағы АҚШ мүддесі ... Азия ... АҚШ ... шектеу
немесе әлсірететін мемлекеттер коалициясын немесе мемлекеттің пайда болуын
(Ресей, Қытай, Иран, ... ... және баға ... ... қолға алу. Сондықтан, АҚШ мұнай құбырын Ресей арқылы емес
сателлит-елдер бақылауындағы тізбе ... ... ... ... ... ... ... теңізінің заңды статусының
белгісіздігі ұстап ... ... ... ... пайдалану
мәселелерінде қайшылықтың болуы каспий айналасындағы ... екі ... ... Қазақстан және Әзірбайжан паритетті жағдай ортақ пайдалануда
теңіз бетін және су қалыңдығын сақтай ... орта ... ... ... бөлі (50х50 ... Иран мен Түркменстан айналасында орналасқан
елдердің барлығы Каспий байлығын пайдалануға тең құқылы ... ... ... ... ... ... ... секторалді
бөлу принципінің заңды күші бар. Каспий секторындағы ең үлкен ... – 113 мың ... ... – 80 мың кв. Км., ... 78 мың ... ... – 64 мың кв.км., Иранда – 44 мың кв.км.
3. Қазақстан Республикасындағы мұнай нарығының дамуының артықшылықтары мен
перспективасы
3.1. Қазақстан мұнай ... ... ... ... ... өз байлығын өзі ойдағыдай игере
алмағанын қайта-қайта айта ... ... ... бар ма? ... тұл экономикадан бұрын тек кітаптардан оқитын “қайдағы бір” нарықтық
қатынастарға көшу ... ... ... шет ел
алпауыттарына ... ... енді ... жиғанда түсіндіріп
жатқанымыз күпірлік. Одан да ... ... ... ... ... мол ... құдығына шелегін салғалы тұр. Каспий
қайраңында Қазақстанның жаңа кеніштірін игеру ... ... ... қалмау үшін бұл ойынға қатысатындардың барлығы да қазір жапатармағай
жанталас үстінде.
Ал, біз не ... ... ... ... ... ұсынған “жұмбақтарын” қинала шешіп отыратын замандар ... ... ... ... он бес жыл ... ... емес. Біз ендігі
жерде Қазақстанда жұмыс істейтін кірме компаниялармен үзеңгі қағыстыратын
халге де жеттік. Қысқасы, шетелдіктерге ... ... ... ... ... ... қоры ... әлем елдері арасында алғашқы
ондыққа енсе, ТМД елдері арасында ... ... ... ... ... ... газ қоры жағынан еліміз дүние жүзінде 15 орынға ... ... ... ... қоры құрлықты қосаесептегенде
былай көрініс береді: мұнай – 4 ,8 миллиард тонна (35 ... ... – 3 ,4 ... текшеметр.
Барлау көрсеткеніндей, ... ... ... көп ... ... және ... ... жинақталған. Егер саралап
қарасақ, Қарашығанақ ... ... ... мен газ қоры ... ... тонна (14 миллиард баррель) және 1 триллион текшеметр болады.
Каспий теңізінің солтүстігіндегі бұл кеніш ... ... ... ... ... ... ... шығарады.
Соңғы 5 жылда ішкі жалпы өнімнің жылдық өсімі 9-10 пайыз құрап отыр.
Соның ішінде мұнайгаз ... ... ... ... ... ... ... еліміз әлемнің ең ірі мұнай өндіруші мемлекеттер
қатарына қосылуға мүмкіндік беретін мұнай мен ... мол ... ... ... ... шетелдік және отандық инвесторлардың
қатысуымен ірі инвестициялық жобаларды, ... ... ... ... ... мұнайгаз секторына инвестиция тарту ісін
жоғары деңгейде ... ... ... ... ... жылдар
аралығында минералды-шикізат кешеніне 55 ... ... ... оның ... ... ... қазба байлықтары нысандары үшін
40,6 миллиард доллар ... Осы ... ... ... 7 ... 2005 жылы 12,6 миллиард доллар болды. ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылға қарай 11 есе
өсіп, 10 миллиард долларға жетті. Он жыл ... ... ... салмағы минералды-шикізат кешеніне құйылған жалпы инвестицияның 54
пайыздан 80 пайызына дейінгі мөлшерін құрады. Орта ... ... ... ... ... 79 ... өндіру ісіне, 21 пайызы
геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге бағытталды. ... ... ... ... 2005 жылдың бірінші жартыжылдығымен салыстырғанда
22 пайыз құрап, 6477,8 миллион долларға жетті.
Қазақстан Президентінің 2003 жылғы 16 мамырдағы №1095 ... ... ... ... ... игеру бағдарламасы
бекітілгені белгілі. Бағдарлама Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мүдделерін сақтау, жерасты байлығын
игеру үшін келісім жасағанда табиғи ... ... және ... тәуекелді азайту, Каспий аймағының экологиялық қауіпсіздігін
және халықаралық ... ... ... негізделген.
Бағдарламаның басты міндеті - ... ... ... ... ... ... бірге инфрақұрылымды дамыту, отандық өндірісті қалыптастырып,
ғылыми-технологиялық база ... ... ... ... ... еліміз экономикасының өзге де салаларын дамыту үшін Каспийді игеру
ресурстарын кешенді түрде ұқыпты пайдалану ... ... ... еліміз
Каспий теңізінің қазақстандық секторын кешенді игеру шарттарын құру арқылы
бағдарламаның 2003-2005 жлдарға арналған алғашқы кезеңін аяқтап, ... ... ... кезеңін орындауға кірісті.
• Солтүстік Каспий жлбасының геологиялық қоры – 5447,9 млн. ... қоры – 2241,7 ... ... (конденсат) – 269 млн.т. (100 млн.т.);
• Қаламқас-теңіз – 159 ... (57 ... ... - 150 ... (56 млн. ... Оңтүстік-батыс – Қашаған(конденсат) – 20 млн.т.(6 млн.т.).
Каспий теңізінің солтүстігіндегі кеніші ... ... бай ... ... елдердің қатарына қосады. Ірі мұнай
қорының табылуы ... ... ... өңіріне деген айырықша
қызығушылықты туғызды, әсіресе, Каспий теңізінің қазақстандық ... ... ... ... бөлу ... «Жемчужина» кенішіне байланысты ... ... ... ... ... ... бойынша «ҚазМұнайГаз»
ұлттық компаниясы және «Роснефть» ұлттық ... ... ... көмірсутегі шикізатын барлауға байланысты келісімнің
жобасы және «Н» учаскесінде өнімді бөлу туралы келісімнің жобасы жасалды.
Каспий шельфі ... ... ... ... ... да біз ... ... бөлімшелеріміз арқылы Каспий
табанында мұнай өндіретін жақын ... ... ... ... ... ... ... теңіз операцияларын жүзеге асыруға
жол ашатын инфрақұрылымдарды салуға, сонымен қатар ... ... ... ... ... тарту қажеттілігін бірнеше
мәрте айтқан еді. ... да біз бұл ... ... ... аударып
отырмыз.
Қазақстанда көмірсутектерін өндіру көлемін ұлғайту ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасына
байланысты жүзеге ... ... ... теңізінің қазақстандық
секторындағы көмірсутегі шикізатының қоры 8 млрд.т.(60млрд.баррель) ... ... ... ... ... 2005 жылы ... газ ... қоса
61,65 млн.т. көмірсутегі шикізаты өндірілсе, 2006 жылдың жартыжылдығында
31,2 млн.т. мұнай мен газ конденсаты өндірілді.
Болжам бойынша 2006 – 62,5 ... ... 2007 жылы – 64 ... ... 2010 жылы – 84 млн. ... дейін мұнайгаз өндірілмек.
Ресейлік «ЛУКОЙЛ» мен «ҚазМұнайГаз» ... ... ... құрылымын игеруге қатысты қырық жыл мерзімге жоспарланған
келісімге 2004 жылы қол жеткізілген. Осы ... атап ... ... ... ... ... ... компания төлеуге тиіс.
Биылғы жыл аяғына дейін бұл жоба 1 млн. долларға жуық инвестиция құюлуға
тиіс.
Ал «Agip KSO» ... ... ... ... ... ... келісімге сәйкес «Қашағанды» игеру ... 2005 ... тиіс ... ... кенішті игеру жұмыстарын шегере тұруға келді.
Мұнай-газ саласында өзге елдердің тәжірибесін үйрену келешекте ... ... ... тұрақты түрде дамуына жағдай туғызады. ... ... ... ... ... ... ұстауымыз керек.
2008 жылға қарай Қашағанның алғашқы қарамайына қол жеткізуіміз
мүмкін. Алайда, өнім өндіру жұмыстары ... ... ... ... ... ... мүмкін екендігін естен шығаруға болмайды.
Еліміз үшін әлемдік нарыққа көмірсутегін тасымалдау ... ... бар. ... ... ішіндегі Теңіз және Қарашығанақ
кеніштерінің мұнайын тасымалдау үшін құрылған Каспий ... ... ... өткізушілік қабілетін кеңейту жобасына үлкен мән беріліп
отыр. Қазіргі уақытта КТК-нің басқа да акционерлерімен ... ... ... қуатын кеңейтіп, оны жылына 67 млн. тонна дейгейіне ... ... ... жатыр.
Бүгінде қазақстандық мұнайды экспортқа шығаратын қолданыстағы екінші
ірі бағыттың бірі – ... ... ... ... табылады. Батыс
Қазақстандағы мұнай өндірудің көлемі өсетінін есептей отырып, ... ... ... ... 15 млн. ... 20-25 млн. ... дейін ұлғайту
бойынша жұмыстары жүргізілуде.
Болашағы зор экспорттық бағытты дамыту шеңбері аясында 2010 ... ... ... арқылы Қашаған мұнайын тасымалдау үшін
жаңа көліктік жүйені құру жоспарлануда.Ол теңіз мұнай ... ... мен ... ... Каспий теңізі арқылы Баку ауданындағы теңіз
терминалына дейін, одан әрі ... ... ... құбырына
ұласатын Екене-Құрық мұнай құбырын қамтиды. Аталған жүйе тасымалдаудың
бастапқы кезеңінде ... ... 5 млн. ... ... ... ... ... 38 млн, тоннаға дейін ұлғайтылады.
Жобаны жүзеге асыруға тиімді жағдайлар жасау мақсатында ... ... ... мен ... ... Каспий теізі және
Әзірбайжан ... ... ... ... ықпал ету және қолдау көрсету
бойынша Үкіметаралық келісімге қол қойылды.
Үшінші ... ... және ... ... кеніштерден мұнайды
тиімді тасымалдау мен ... ... ... ... мұнайдың дәліздік тасымалы үшін өткізу қуаты жылына 10 млн, тонна
болып ... және ... ... ... 20 млн. ... ... ... құбыры болып табылады.
Кеңкияқ-Құмкөл учаскесінің құрылысы, Құмкөл-Қарақойын-Атасу ... ... ... мұнай құбырларын жаңғырту,
Атасу-Алашаңқай мұнай құбыры құрылысыеың екінші кезеңін жүзеге ... ... ... және ... желісін біріктіруге мүмкіндік
береді.
Қасандық пен томаға ... ... ... ... ... жүретін Елбасымыз өз ұстанымын жұмыр жердің толғағы жеткен ... ... ... ... оның сыртқы саясаттағы
тәжірибесінен анық ... Иә, ... ... геосаяси
деңгейдегі елдер қатарына әлдеқашан қосылды. Мұның екі басты факторы ... бір ... ... айырылатын қазба байлығымыз ... ... ... ... ... біздің мемлекетіміздегі
тұрақтылықтың барлық түрі де өзге мемлекет ... ... ... және экономикалық тәуекелге ... жол ... ... ... ылғи да ... және геосаяси тұрғыдан қатар
қарастыратыны да сондықтан болса керек.
Мұнай және газ өнеркәсібі – ... ... ... ... ... қоры ... ... 10-ыншы орында тұр. Жоғарыда
айтқандай, соңғы екі жылда Қазақстанның кен орындарынан шикізат шынында ... ... ... мемлекеттік саясаттың құрамдас бөлігіне
айналды. Каспий қайраңынан көмірсутегінің мол қоры табылғалы ... жер ... да ... көз тіге ... ... созылып келе ... ... ... ... ... мүдденің қауіпсіздігінің талап етеді. Дәл осы жерде
айта кетер бір жайт, Нұрсұлтан Назарбаев «Қамзақстан - 2030» ... ... ел ... ең ... ... ... ... емес.
Халықаралық мәміле жүргізу, ел өндірісіне инвестиция ... ... ... ... ... ... бойы ... тәжріибемізге сүйене отырып Мемлекет басшысы мұнай-газ саласындағы
әлемдік деңгейде қордаланып қалған барлық ... ... ... ... бір ... емес.
Елбасы алдағы уақытта Каспий проблематикасын әскери күш қолданудан
бас тарту туралы декларация ... ... ... ... ... қарастыруды талап етуде. Ол соңғы кезде бұл мәселеде ... ... ... ... ... ... ... ұсынып
жүр. XXI ғасыр геосаясаттағы барлық мәселелердің тек бейбіт ... ... ... ғана ... тұрақтылықты қамтамасыз ете алатынын дәлелдеп
берді. Сондықтанда қатпары көп қарт Каспий проблемаларын шешудегі еліміздің
барлық бастамалары мен ... ... ... да ... ... ... деп ... әуелгі кезде халықаралық мәміле жүргізу, инвестициялау,
баға ... ... ... ... ... ... мәселелер
жөнінде тәжірибесі аз болды. Енді уақыт өзгерді. Қазақстан шикізат көзі
ғана емес, ... ... ... ... әсер ... мүмкіншілік алып
келеді. Міне, уақытқа үндес геосаяси бағыт ... ... ... ... өндірісін құрудың инвестициялық
мүмкіндіктері назар аударады. Қазақстан ... ... 2006 ... ... ... ... ... жолдауында
әлемдегі бәсекеге қабіллетті 50 елдің қатарына ену жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... бұдан
да әрі қарай жаңғырту және жан-жақты дамыту – тұрақты экономикалық дамуды
негіздеу ... ... ... және ... тиімділігі мен экономикалық қайтарымын көтеру міндеттері
айқындалды. Алға ... ... ... үшін ... Үкіметі
елімізде көмірсутегі шикізатын мейілінше жеріне жеткізе өңдейтін мұнайхимия
өндірісін дамытудың таяудағы 10 ... ... ... бас ... іс
жүзіне асыруға кірісті.
Осы орайда Қазақстанда ... ... ... ... атай ... ... Мысалы, «Атырау облысындағы ұлттық
индустриялық мұнайхимия технопаркі» арнаулы ... ... ... ... ... ... қосымша құны жоғары өнімдер шығаратын
өндіріс құрылысының жобасын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. ... ... дәл ... ... ... өнімдерін
өткеру рыногына тікелей шығара алмайды. Сондықтан да республика ішіндегі
шикізат ... ... қоса ... ... ... ... ... құрайтын тасымалдау ісі оның жоғарылауына
жеткізетін айқын көрсеткіштерге ие. Осы факторды есепке алып, ... ... үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында арнайы экономикалық аймақ құруды ұсынып отыр.
Тағы бір ... ... ... ... ... ... ... мұнайхимия өнімдерін өндіру ... ... ... ... ... ... ... асырылды. 2006
жылдың наурыз айында Теңіз, Қашаған және ... ... ... газ ... ... газхимиялық кешен құрылысы жобасы
бойынша техникалық-экономикалық ... ... ... Оның жасауы – «
Foster Wheeler Italiana S.P.A.» (Милан, Италия). Кешеннің пішіні екі ... ... ... ... мен Қарабатанда), этан ... ... ... ... ... қондырғы
құрылысын, пропилен мен этиленді полимерлеу қондырғысы сияқты технологиялық
оңтайлы циклды 6-8 ... ... ... ... ... газхимиялық кешен құрылысын оның жобалық – сметалық құжаты
жасалып, ол бекітілген соң ... ... ... ... ... ... жоспарланған. 2010 жылдарға қарай этилен(жылына 800 тонна),
желілік төмен және тығыздығы жоғары ... ... ... ... ... ... полиэтилен (ПЭНП- жылына 400 тонна), түрлі ... (ПП – ... 400 ... ... ... ... деп ... таңда техникалық-экономикалық ... ... ... ... жобасымен мұнайхимия өндірісін
кеңейту – Атырау мұнай өңдеу зауытында бензол алу, жолға ... ... ... ... ... құру, доңғалақ өндірісін каучукпен
қамтамасыз ету ... ... ... АҚ), ... ... ... ... (Қарағанды мен Сараньрезтехника), Қостанайда синтетикалық
талшық алу, Ақтау пластмасса зауытында полистирол өндіру сияқты жұмыстардың
жоспарлары қолға алынуда.
Бүгінде ... ... ... және ... ... ... теңіз-сауда флоты, мұнай химиясы және ... ... ... ... ... жүргізіп келе жатқан келелі де кемел кәсіпорын.
Мемлекет ... ... зор ... ... саланың тағдырын сеніп
тапсырып отыр. Мұның өзі компанияның ... ... ... жауапкершілік
жүктейді, сонымен қатар алда тұрған мақсаттарды ұтымды шешу үшін ... ... ... ... ... да ... өнім ... өндеуді арттыру бағытында әлі де ішкі резервтерді ... ... ... ... бұдан он бес жылғы уақытқа қарағанда біраз алға жылжыдық. ... ... ... ... көп ... ... халықаралық
стандарттарға сай жұмыс істейтін дәрежеге жеттік. Өзіміздің байлығымызды
өзіміз игеретін ... ... Өнім ... мен оны ... бір ... ... ... дәрежедегі заңдық база ... ... ... ... ... ... ... мамандардың шоғыры
пайда болды.
Біріншіден, «ҚазМұнайГаз» - Ұлттық компания. Яғни, біздің негізгі
мақсатымыз мемлекеттің ... сай ... ету ... ... Өзге
компаниялар секілді біз де табыс тауып, активтерді, мемлекетке тиесілі
активтерді ... ... ... ... ... пен ... ... ерекше міндет жүктеліп отырғандығын ұғынып, сол міндетті лайықты
атқаруға ... ішкі ... ... ... бірі және ел бюджетіне
құйылатын салықтың оннан бірі Ұлттық компанияның еншісінде. «ҚазМұнайГаз» -
Қазақстанның мұнай-газ саласындағы бір ... ... ... ... Ел
аумағындағы өндірілген қарамайдың 16 пайызы, құбыр желілері арқылы
тасымалданатын мұнайды 60 ... газ ... 100 ... және ... ... ... ... 100 пайызы Ұлттық компанияға тиесілі.
Мұнай өңдеу жұмыстарының 38 пайызын бір өзі атқарып келеді. Әрине, тек қана
цифрлармен ... ... ... емес. Дегенмен, осы аталғандардың бәрін
сараптай келгенде Ұлттық компания ел ... алға ... ... ... ... елу ... қатарына қосылуына
сүбелі үлес қосып келе жатқаны талас тудырмайды деп есептеймін.
Қазақстанның ... ... ... орта ... ... барлау, өндіру жұмыстарымен көптеген ірілі-ұсақты
отандық және шетелдік компаниялар ... ... ... бәсекелестік
ортада мемлекет тарапынан жасалған ... ... ... сақтап,
экономикалық тұрғыда табысын еселей білген компаниялардың ғана ... ... ... ... өнеркәсібінің жалпы құрылымы, негізінен,
осы екі фактормен байланысты болуы керек.
Жылдық қорытынды жинақталар күн ... ... он ... ... аяқ ... ... ... «ҚазМұнайГаз» мұнай
өндіру, өіңдеу және мұнай ... ... ... ... ... ... жылдың қазан айына дейінгі кезеңнен
салыстыроғанда біржарым есе көп ... мен ... ... Барлау. Өндіру АҚ игеріп жатқан кеніштерден 7 миллион 965 мың
тонна мұнай мен газ конденсаты өндірілді. Бұл 2005 ... осы ... 171 мың ... ... Атырау мұнай өңдеу зауыты үстіміздегі жылдың қаңтар-қазан
айларында 3 миллион 153 мың ... ... ... ... былтырғы он аймен
салыстырғанда 5,5 пайызға көп. «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы қорынан
Атырау зауытына 2 ... 259 мың ... ... жеткізілді. Биыл жыл аяғына
дейін аталған зауытта 3 ... 700 мың ... ... ... ... АҚ ... ... 2006 жылдың қаңтар-қазан айларында 35
миллион 699 мың тонна мұнай ... Ол ... осы ... 13,4 ... көп. Биыл жалпы жоспар бойынша «ҚазТрансОйл» АҚ
магистральды құбыр жолдары арқылы 38 ... 108 мың ... ... ... Азия» АҚ-ның магистральды құбыр жолдары арқылы 2006
жылдың қаңтар-қазан ... 101,07 ... ... газ ... газын тасымалдау көлемінің азаюына байланысты 2005 ... дәл ... ... бұл ... 4,3 ... аз. ... жыл аяғына
дейін 119,5 миллиард текшеметр газ тасымалданады деп ... ... ... жылдағы дәстүрмен биыл да көздеген
межеден шығып отыр. Сөзіміз дәлелді болу үшін тағы да он ... ... ... ... Яғни, өткен жылдың осы ... ... ... 29,7 ... ... 693,3 ... ... Бұл бізідң нысандардың қарқынды инвестициялық саясат жүргізуіне,
өндіріс көлемін ұлғайтуға, жаңа ... ... ... базасын
арттыруға, экологиялық бағдарламаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы активтер сатып ... ... ... есебінен капиталға 103,2 миллиард теңге құйды. Оның негзгі бөлігі ... ... ... өндіріске жұмсалды. Былайша айтқанда, 2005 жылдың осы
кезеңімен салыстырғанда 0,5 пайызға көп.
Еншілес ... 2006 ... ... ... табыстары
да ауқымды. Олар он айда республика бюджетіне жалпы сомасы 195 милиард
теңге салық ... Бұл ... осы ... 1,5 есе көп. Он айдағы осы
мәліметтерден «ҚазМұнайГаздың» биылғы жылғы аяқ алысы анық байқалады.
Компания алдында шынында да зор ... тұр. Мұны ... ... ... ... ... ... болады. Қазіргі уақытта
біздің компания Ресеймен шекаралас кен орындары және Каспий қайраңындағы
Қазақстан ... ... ... ... ... Сонымен қатар
компания Теңіз және Қарашығанақ жобасы бойынша ел Үкіметінің жұмысшы органы
болып табылатындықтан ... ... ... ... ... ... міндеті де жүктелген. Жұртшылықтың аузында жиі айтылып
жүрген әңгіменің бірі ... ... ... ... ... даму ... ... жатыр. Олар өздерінің
әлеуметтік мәселелерінің тезірек шешілуін қалайды. Халық келешектен мол
үміт күтіп отыр. ... да біз сол ... ... ... жүзеге асырып, халық игілігі жолында қызмет атқарып жатқанымызды
дәлелдеп шығуымыз қажет.
Біз қазір ... ... ... жаңа бағыттарын белгіледік. Ол
негізіне жаңа айтып өткендей, Каспий қайраңын игерумен тығыз ұштасып ... ... ...... табанындағы мұнайды халық игілігіне пайдалану.
Бұл міндетті жүзеге асыруды біз ең ... жаңа ... ... ... ... Ендігі мақсат – осы үрдістен жаңылмау.
Сондықтан да алдағы уақытта ... ... ... оқытып, олардың
осы салада терең білім алына жол ашу керек. Мұнайшы бүгінде еліміздегі ең
беделді мамандыққа ... ... ... ... ... Техникалық
университеттін мұнай факультетіне оқуға түсушілер саны жыл санап артып
келеді. ... ... ... ... ... осыған орай
Қазақстан-Британ унтверситетін ашу ... ... ... өміршең
талаптардан туындағанын қазіргі заман ағымы дәлелдеп отыр. Біздің компания
мұнайшы мамандарды ... ... әр кез ... ... осы ... ... тік ... кетуіне қолдан келгенше жәрдем беруде.
2014 жылға қарай «ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... ... ... ... жалпы республика аумағынан өндірілетін
өнімнің 70 пайызын құрауға тиіс деп жоспарлаған. Осы ... орай ... ... Инк» ... ... 3 ... үлесін
және жылдық өнім өндіру қарқыны 3 млн. ... ... ... ... ... ... акциясына қол жеткізді.
Қазір Каспийдің қазақстандық қайраңындағы ірі сегіз жобаны игеруге
дайындық жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл ... ... ... ... «Н» ... «Абай», «Дархан», «Исатай», «Жамбыл», ... өзге де ... бөлу ... ... ... ... жобаларына қатысты маңызды келісімдерге қол жеткізілді.
Бір ғана «Қашаған» кенішіндегі көмірсутегі шикізатының қоры 2 ... ... деп ... ... Аталған жобаға салынып жатқан қомақты
инвестиция бірнеше жылдан кейін еселене қайтатынына сенімдіміз.
«ҚазМұнайГаз» халықаралық ... ... бар ... ... ... ... білдіріп отыр. Осы жолда бірнеше
стратегиялық ... атап ... ... ... ... ... ... ресурстарды еселеу, жыл сайын өндіріс
өсімін ұлғайту арқылы ... ... ... ... ірі ...... ... асырудан бастап, көлік мүмкіндіктерін өркендету және
жоғары қосымша құнмен мұнай ... ... ... ... ету,
экономикалық тиімділікті ұлғайту арқылы ... ... ... ету. Дүниежүзілік деңгейдегі әлеуетті компаниялардың бірі болу
үшін компанияның ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау, инвестициялық жоспарлау, ... ... ... ... қою және ... қызыметінің нәтижесін лайықты
бағалау сияқты жұмыстарды жүзеге асыру керек.
Мұнай-газ саласын ... ұзақ ... ... негізінен теңіз кеніштерін игерумен байланыстыруға болады.
Каспий қайраңындағы мұнай-газдың әлеуеті ... ... ... ... ... ... секторларындағы бірқатар ірі кеніштердің
ашылуы дәлел. Сонымен Қазақстанда теңіздегі ... ... ... роль ... ... ... отыр. Каспийдің
қазақстандық секторын игеру Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес ... ... ... ... ... - дың ... 50 ... кем
болмауы тиіс екендігі айтылған.
Қазір Қазақстан экономикасында жеке ... ... және ... ... ... ... тікелей жіне көлденең интеграция негізінде
корпоративті менеджментке ... ... ... ... ... белсенді қалыптасуы және интеграциялық процестің белсенділігі
жүріп жатыр.
Өңдеу өнеркәсібінде ... ... ... ... алу немесе
құрылыс (жаңа кәсіпорын) немесе біртипті өндіріске өту есебінен ... ... ... ... қызметті кеңейту құралымен оның көлемінің
өсіміне бағытталған тікелей интеграция басым.
Жеткізушілер мен сатып алушыларға ... ... ... үшін ... ... негізінде стратегиялық даму моделі
тән. Нәтижесінде көлденең интеграция өзінің ... ... ... ... ақырғы тұтынушыны қамтамасыз ету үшін ... ... ... кіретін кәсіпорындар мен бөлімшелерді ... ... ... ... Бұл ... ... мотивы
өнімді өткізуге бақылау құрамында бәсекелестік позициясын күшейту ... ... ... ... даму ... шығындарын
және шикізатты жеткізушілердің корпоративті міндеттерді орындамау тәуекелін
төмендетеді. Кәсіпорындар толық ... ... ... ... басқару формасын ауыстыруы және көмірсутегі шикізатын шығарудан
бастап жоғары қосылған күшпен, яғни ... және ... ... ... ... процесін жүзеге асыруы тиіс.
Корпоративті ресурстарды басқару реттеудің принциптер, әдістер,
формалар мен ... ... ... ... ... ... мәселелер: экономикалық өсім мен қоғамдық әл-ауқатын
көтеру; өндірістік-қаржылық қызметтің ... ... әсер ету ... мен ... ... ... ішкі ... нарықта компанияның бәсекеге қабілеттілігін көтеру мен табысын
көбейтуде ішкі фирмалық басқару әдісінің сәйкестілігі (1 ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді: күрделі өндірістік цикл ... ... ... ... ... ... мен
мердігерлер қызметі мен ... ... ... ... бір ... екіншісіне тәуекелді бөлуге мүмкіндік ... ... ... Мұндай сферасында интеграция алғы шарттарын
басқару ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі және артық ресурстарды пайдалану, компания
менеджерінің саяси салмағын көтеру. ... ... ... еншілес
компаниялар ортақ бизне-бірлікті, мысалы АҚ «ҰК ... ... Ол ... ... ... ... қарастырылады (2
сурет). Суретте интеграция ... ... және ... Қызметтердің қосылуы, біріншіден, ... ... бар ... ... ашық болуы ресурстарға бақылау күресі тенденциясын
күшейтті. Меншік иесіне бақылаудың мұндай деңгейі өте қажет. Өйткені, ... ... ... ... ... ... бақылауды жоғалтып
тәуекел етпес үшін қажет. ... ... ... ... ... бақылауға бағынуы тиіс.
Екіншіден, ұйым бизнесінің серіктестік жүйесі зардаптарына көңіл
Сурет 1. Корпоративті менеджменттің жалпы моделі.
бөлу қажет. ... ... ірі жеке ... сөз ... ... Жүйе ... (бақылау) және бизнесті бөлетін екі, үш, төрт серіктестер ... ... ... жүйе ... қысқа мерзімді
табыстарға бағытталуды ұсынады және оған ... ұзақ ... ... ... ... мен ... ... туындайды. Мұндай ұйым
менеджерлерді басқарумен байланысты минимизация жоғалудың қатаң жүйесін
ұсынады.
Сурет 2. Мұнайды ... ... ... ... ... 3. Атырау мен Маңғыстау облыстарында мұнайхимия және ... ... ... ... үшін ... жылына 1 млрд. кубомерт газ
қажет, өйткені газ бұл ... үшін ... ... ... ... ... шығару 20 млрд.кубометрден асты, ал 2015 жылы ішкі ... ... ... ... ... ... болса, онда жыл сайын 50 млрд. кубометр
шамасында газ өндірілуі қажет. Олай болса, экспорт көлемінен кейін ... ... ... ... ... ... болады. Кластерлік
саясатты жүзеге асыру барлық деңгейдегі жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... айларында «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ
игеріп жатқан кеніштерден 8 млн 751 мың ... ... мен газ ... Бұл ... ... ... осы ... салыстырғанда 180 мың
тоннаға артық.
Атырау мұнай өңдеу зауыты биылғы жылдың каңтар-караша айларында ... 443 мың ... ... ... Бұл ... ... осы ... 6,3 пайызға көп. «ҚазМұнайГаз» Ұлттык компаниясы корынан АМӨЗ-
ге 2 млн. 397 , мың тонна мұнай ... ... жылы ... 3 млн. 700 мың тонна мұнай өңделеді деп жоспарлануда.
«ҚазТрансОйл» АҚ ... ... 2006 ... ... ... млн. 347 мың тонна мұнай тасымалданып, ол өткен жылдың осы ... 13,2 ... көп. ... жылы жоспар бойынша «ҚазТрансОйл»
АҚ~магистральды құбыр жолдары арқылы 38 млн. 108 мың ... ... ... Азия» АҚ-ның магистральды құбыр жолдары арқылы осы
жылдың каңтар-караша айларында 111,3 млрд. текше метр газ ... ... ... ... ... байланысты бұл өткен жылдың осы
кезеңімен салыстырғанда 5,5 пайыз аз. 2006 жылы 119,5 ... ... метр ... деп ... ... ... ... өткен жылдың осы кезеңімен
салыстырғанда 29,5 пайызға өсіп, 749,4 ... ... ... ... ... инвестициялык саясат жүргізуіне, өндіріс көлемін
ұлғайтуға, жаңа технологиялар енгізуге, ... ... ... бағдарламаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы активтер сатып алуды есептемегенде,
өз қаржысы есебінен капиталға 113,8 ... ... ... ... ... -
103,3 млрд. теңге өндіріске жұмсалды. Бұл ... ... осы ... 1,3 ... ... ... ... бағынышты, еншілес компаниялар
2006 жылдың ... ... ... ... ... сомасы 211,8 млрд. теңге салық құйды. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен
салыстырғанда 1,4 есе көп.
Қазақстан мұнай ғана емес, ... да ... ... орналасқан Қазақстанның кең-байтақ ... ... ... ... ... 2015 жылы Қазақстан әлемдегі 10
жетекші мұнай өндірушілер мен экспорттаушылардың ... ... ... мұнай өнеркәсібінің бір өзі елдің ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өнеркәсіпті
инновациялық дамытуға жөне шикізат ... ... ... ... сала ... ел ... диферсификациялау стратегиясын
дәйектілікпен жүзеге асыруда.
Өнімдері экспортқа бағдарланған ... ... ... мақсатында "Қазына" орнықты даму қоры құрылды, оның
қызметі қолданбалы зерттеулерден бастап қазақстандық ... ішкі ... ... ... ... ... түрлі қызметтер салаларын
дамытуға бағытталған. Халықаралық рыноктарда өз орнын табуға кабілетті жаңа
өңдірістік салалардың ... ... ... ... ... ... ... дамытуға айрықша көңіл бөлінеді. "Қазына" қорының
құрамына кіретін ұлттық инновациялық қор ... ... ... және ... ... ... ... жұмыстар жүргізуде.
Өнімдері экспортқа бағдарланған «өнеркәсіптік-экономикалық аймақтар,
сондай-ақ технопарктер израильдік бизнестік келуін қуана ... ... ... және ... Ұлттық биотехнологиялар
орталығы технологиялар алмасудаға ірі ... ... ... ... ... Азияның рыноктарын өзара ықпалдастыратын, қазіргі заманғы
халықаралық сауда технологиялары негізінде жұмыс істейтін тауар биржалары
мен шикізат ресурстары биржаларын ... ... ... ... ... өңірлік қаржы талығын құрудың арқасында алда оң перспективалар
ашылуда.
Қазақстан Үкіметі елде энергия үнемдеуші технологияларды ... ... ... ... ... қолдау жасауды жоспарлап
отыр, сонымен бірге бұл орайда экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... де ... болады.
Өткен жылы Қазақстанның солтүстігінде бұрынғы кеңестік кеңістікте теңдесі
жоқ биоэтанол ... ... ... ашылды. Қазіргі күнде жоғарыда аталған
"Қазына" қоры тағы да қосымша осындай 5-6 кәсіпорын ашуды жоспарлап отыр.
Қазақстанның аумағы 2,7 ... ... ... тең, оның айтарлықтай
бөлігін шөлді жөне шөлейт жерлер алып жатыр. Соңдыктан да Қазақстан қазіргі
заманғы ... ... су ... ... ... ... ... озық технологияларды қолдана отырып ауыл шаруашылығын
белсенді ... ... ... елге ... ... ... диверсификациялау үдерісінде Қазақстан инфрақұрылым
(энергия секторы, теңіз порттары, көлік жөне логистика оралықтары), ... ... ... ... ... жасау, ауыл шаруашылығы, тамақ
өнеркәсібі, кұрылыс материалдарын шығару, туризмді дамыту салаларындағы
негізгі бағыттарды дамытуды жоспарлап ... ... ... мұнай долларына деген тәуелділігін азайту
мақсатында, мұнай өндіру секторынан түсетін барлық табыстар ... ... 16 ... АКШ долларын құрайтын ұлттық тұрақтандырушы ... сөз ... ... қалай өрбігені туралы тоқталайық. ... ... ... ... ... ... ... жылдағы мұнай
нарығының қалыптасуына игі әсерін ... ... пен ... ... ... ... ... танытатындай деңгейінде
болды. Биржада бағы жанған мұнайдын баға көрсеткіштері ... ... ... мысал келтірсек, мұнайдың аса бағалы түрінің бағасы алғашқы
тоқсанда бір ... ... 62 ... төңірегінде болса, екінші
тоқсанда тіпті 70 ... ... ... ... ... ... ... да шығындап кетті. Әдетте, мұның бағасына күмәнмен
өзі тэубе-сіне келіп. «қара алтынның» кұдіретіне бас иді. Бас ... ... ... бір ... 73 ... ... де ... Ал ең шарықтау шегі
тамыздың ортасына тұстас келді. ... ... ... фьючерсі 78
долларға жеткенде танғалмаған жан жоқ. «Бүйте берсе, қайтеміз?», - деп ... ... ... де, ... кете ... ... - деп ... қалу қамымен қос алақанын ысқылағандар да ұшырасты. Бірақ нарықтың
өз заңы бар. Қай ... де шегі ... ... ... ... ... ... Күзге қарай мұнайдың бағасы ... ... ... ... ... да ... ... Әйтеуір кете бастаған үдеріс
қайта тыныш тапты. Алдыңғы жылмен салыстырғанның ... ... ... белгілі болды. Соңғы айлардағы кұлдырауға қарамастан, өткен жыл
мұнай өңдірушілер үшін жемісті өрбігенін астын сызып атап ... жөн. ... ... екі ... салыстырғанда өсу қарқынына көңіл толмағанын
айтсақ жеткілікті. 2004 жылы мұнайдың ... 32 ... ... артқаны,
алдыңгы жылы бұл көрсеткіш тіпті 42 пайыз кұрағаны белгілі.' Қалай болғанда
да, мұнайды ... ... ... да ... ... амалы жоқ.
Қарамай дүниені аузына қаратпай қоймайды. Бүгінде ... ... ... ... ... Әрине, нарыққа әсер еткен басты жайт ретінде
«қара алтынға» жұрттын сұранысының
мол болғаны атап көрсетіледі, ... да ... ... өсуі ... ... Бұл ... қалың көпшілік аса маңыз беретін Халықаралық
энергетика-лық агенттіктің мәліметтеріне жүгінсек, көп ... ... ... ... ... тұтыну күніге 84,5 миллион баррельге
жетті. Бүл аддыңғы жылмен салыстырғанда бір пайызға болса да ... ... ... бір ... өзі әжептәуір ... ... ... ... ... ... және ... сияқты
елдердің сүбелі үлес қосып отырғанын айғақтайды. Мұнай ... ... айта ... ... ... да ... болғаны
даусыз. Бұл жерде алдымен АҚШ пен Иран арасындағы ядролық ... ... атап егу ... ... ... жасақтарына қарсы
израильдіктер тарапынан жургізілген әскери операциялар да ... ... Оның ... ... ... ... да бүл ... мұнай
өңдіру көлемінің күрт кеміп ... өз ... ... ... ... ... экономиканы тәуір көрсеткіштері және осыған байланысты
отынға деген зәрулік жағдайдың көңілдегідей өрбуіне қолғабысын беруі тиіс
еді. ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері, Мексика шығанағындағы дүлей дауыл, әлемдегі
өңдірілген мұнайдың азғантай қоры ... бұл ... ... ... әсер ... деп күтілген. Бірақ, нақты ... ... ... ... ... сүзісуі» бейбіт жағдайда өрбіді.
Мексика шығанағында үнемі болып ... ... ... бұл жолы ... ... ... төңірегіндегі ядролық бағдарламаға байланысты
дау-дамай да өз жөнімен жүрді, мұнайды ... ... ... дер
кезінде жүзеге асып жатты. Тікелей осыған әсер етпегенмен, күзгі ... ... ... ... ... сұраныстын болжам жасаған
деңгейден көп, төмен ... да ... жөн. Бұл ... ... ... ... рас, ... соған қарамастан оған деген
сұраныс арта қоймады. Мұның себебін, шамасы, мұнай ... ... ... жөн ... ... ... өнімге кімнің ықыласы
аусын.
Сарапшылар өз ... ... күрт ... ескермеген тәрізді.
Бағаның тым көтеріліп кетуі бұған деген ықылас танытқан ... ... ... көптеген жоспарлаган шаруаларын кейінге асырды.
Нарық жылдың басында және ортасында геосаяси және ауа райы ... және ... ... ... пен өндірілген «қара алтын» қорынын
аз бөлігінің нәтижесінде бағаны тәуір деңгейде ұетап тұрды. Бұл кезеңде
мұнайды ... ... күрт ... ... өзі байқаусыз жүзеге асты.
Осыдан келіп АКШ-тан басқа да бірқатар ... ... қоры ... мұнайдың бағасы да кұлдырады. Мұндайда ОПЕК те қарап отыра алмады.
Баға кұлдырай ма ... ... ол да ... ... ... ... ... ОПЕК елдерінің министрлері мұнай ... ... ... ... ... мұның ауқымы аз деп тағы да түзету
енгізді. ... ... ... ... ... ... ... бұл шешімді орындау кейінге қалдырылды. ОПЕК шешімінен ... ... ... ... ... үстіміздегі жылдың алғашқы тоқсанында маусымдық
сипатына байланысты мұнайға деген сұраныс артады деп ... ... ... қоры азайып, бағаны ... ... ... тұру мүмкін болады
делінген. Өкініштісі, бұл үміт ... ... ... ... ... ... пен Лондонның биржаларында мұнайдың құны түсе
бастады. Бұл ... одан ... де ... тапты. Өткен жылғы бағасына
қарағанда баррелі 11 доллардан да артық құлауы жағдайды шиеленістіре ... бұл жолы АҚШ пен ... ауа ... ... ... ... қарастыруда. Білікті экономистердің пайымдауынша, бұл жолы да
өткендегідей биржалық ... ... ... ... сұраныстың
артуы қосылмақшы. Бағаға ықпал ететін жайттар' ретінде оны сыртқа шығаратын
елдердің мұнай өндіру мен ... ... ... ... өнеркәсібі саласына, әсіресе, мұнай өндіруге салынатын ұзак мерзімді
инвестицияның жеткіліксіздігі, соңдай-ак сарапшылардың көмірсутегі ... ... ... ... алшақтығы аталады. Бұлардың ... да үлес ... тап басу ... ... ... ... ... алыпсатарлық ойлардың көп ұзамай күлі көкке ұшатының, шикі
мұнайдың бағасы қалайда ... ... ... қоры мен АҚШ ... алып ... ... орта ... болжамдар бойынша баға өткен жылдың деңгейінде
қалатындығын тілге тиек етеді. Ал Халықаралық энергетикалык ... ... ... ... ... ғана кымбаттайтындығын алға
тартады. Түбегейлі өзгерістер болады деушілер де жоқ ... ... ... ... ... 100 ... меже , де артта қалмақшы. Қысқасы,
сәуегейлер жеткілікті. Ортақ пікір - баға өседі, бірақ ... ... ... ... ... мұнай өндірудін бұдан былай да тәуелсіз
өңдірушілер тарапынан жаңара түсетіндігі әсер ... ОПЕК те ... ... бағаны реттеуге ат салыспақшы. Егер олардың қолынан мұнай ... ... онда ... ... өсуі ... ... кері ықпалын тигізетін жайттар да жоқ емес. Ең әуелі әлі күнге
дейін Иран мәселесі толық шешілген жоқ. БҰҰ ... ... бұл ... мен технологиялар жеткізуді тоқтату жөніндегі қарары жағдайды
ушықтырып жіберуі мүмкін. Нигериядағы ... да ... тұр. ... ... мұндағы күштердің ара салмағы күрт өзгеруі ыктимал.
Мексика шығанағындағы дауылдың да қайта соқпасына кім ... ... да ... ... ... әсер етуі ... ... Демек, қауіп
сейілмеген тәрізді. Әлем экономикасы дамуының ... ... де ... ... ... бүл ... көңіл көншітерлік болжамдар айтылатын.
Әйтсе де үстіміздегі жылы мұндағы өсім де ... ... ... сөз
болуда. Біріккен Ұлттар Ұйымының «Халықаралық экономикалық жағдайы және
2007 жылға арналған ... ... ... ... даму ... 3,2 ... ... деген мәлімет келтірілді.
Бұл біздің елдің экономикасына да қатысты. ... ... ... өсу ... ... ... тәуелді, бюджеттің
орындалуы да осыған бағынышты, елге шетел ... ... де ... ... экономиканын даму қарқыны әлсірейді, ... ... да ... ... бір баррельге 50 долларлық деңгейден төмендей
қоймас деген үміт басым. Мүның орнын ... ... күрт ... ... да
тол-тыруға болады. Мұның пайдалы тұсы да болуы ... егер ... ... ... емес ... ... ... шығады. Демек,
көптен күтіп, самарқаулықпен мән бермей келе ... ... ... ... де қолға алынбақшы.
3.2. Мұнай нарығын дамытудағы мемлекеттік стратегия
Қазақстандағы мұнай кешенін жаңашыл дамыту мен ... ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни
нарықтық және мемлекеттік басқару құралдарын дұрыс үйлестіре отырып керек
жағдайда ... ... ... ... ал экономикалық
процестердің кейбіреуінде мемлекеттік реттеуді ... ... ... ... мен ... қызметінің шектері оның нақты тарихи
жағдайымен, даму деңгейімен, халықаралық ... ... ... ... ... ... мен экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін мемлекеттің экономикалық стратегиясын құру ... ... ... ... ... ... ... әсер етуін сақтап отыруы тиіс. Артықшылықтарды нарықтың «көрінбейтін
қолына» сатуға бермей, есепке алу қажет.
Сонымен қатар, үкіметтің маңызды рольдерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... Нарықтық механизмді
мемлекеттік басқару құралдарымен үйлестірмей ... ... ... ... ... ... ... белсенділікті алмастырмайды,
тек жеке инвестициялық белсенділік пен нарықтық бәсеке ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық стратегиясы ... ... мен ... отын ... ұлғайтуға бағытталған. Бұндай
әдісті қолдануда оның стратегиялық жағымсыз нәтижелерін көруге болады, ... ... ... ... қажет. Мұнай кешені мемлекеттің экономикалық
және ... ... ... етіп оны ... ... ... локомотив болуы мүмкін немесе ... ... ... ... оның ... ... айналуы
мүмкін.
Тек шикізат секторын дамытатын біржақты бағытталу көбінесе экономиканың
басқа секторларында стагнация тудыруы мүмкін. Бұндай жағдай экономикалық
әдебиеттерді ... ... ... ... Оның мәні, мемлекетке
шикізат экспортының валюталық түсімінің жоғары ... ... ... ... ... ... отын ... жоғары тәуелділіктен экономика дүниежүзілік нарық
конъюнктурасына өте ... ... ... ... ... экономикалық тұрақты даму елесі қалыптасады, ... ... ... эффектісі нәтижесі ретінде барлық экономиклық
жүйенің ... ... әсер ... ... ... ... стратегиясы мұнай кешені мен
үлкен бизнеске жағымды ... ... ... ... ... ... сонымен қатар шикізаттық емес орта және ... ... ... да ... ... ... Жоғары технологиялық
өнімдерді дамытуға күштерді бағыттау керек. Тек сонда ғана «голландтық
аурудан» сақтанып, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелерін
шешудегі маңызды міндеттердің бірі – ... ... ... ... ... ... ... олар толық қуаттылықпен жұмыс істеп жатқан жоқ.
Сатып алушылар сұранысының өсуіне ... ... ... ... ... ... түрлеріне бағаның өсуіне алып келді.
Республиканың ішкі қажеттілігін жергілікті өндірушілердің жанар-
жағармайымен ... ету үшін ... МӨЗ ... 9,5 млн. ... ... ... қажет. Егер 1990жж отандық МӨЗ шамамен 17 млн.тонна
мұнай (80%-ы ... ... ... жылдары бұл көлем 3 есеге
кемітілді.
Бұның себептерінің бірі отандық ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік бағалардың өсуі. Осы ған
байланысты ... және ішкі ... ... ... айырмашылығынан мұнай
өндірушілер дүниежүзілік нарыққа шығуға ұмтылады.
Зауыттарға шикізаттың жеткілікті әкелінбеу себептерінің тағы ... ... ... ... МӨЗ сатқаннан гөрі оны экспорттау
әлдеқайда ... ... ... олар кедендік бажды тауар
құнының 0,2% көлемінде ғана төлейді, ал қазақстандық МӨЗ ... ... ... 16% ... ҚҚС ... жылдары оффшорлық зоналар мен трансферттік баға қалыптастыру
жолымен Қазақстаннан интенсивті капитал ағыны ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы өте жоғары. Сонымен
қатар оффшорлық зоналар арқылы өтетін мұнай экспортының өсуі ... ... ... ... әкеледі. Оффшорлық зоналарға мұнай дүниежүзілік
орташа бағаларға қарағанда төмен бағамен экспортталады. Нәтижесінде салық
қатысынша төмен бағалардан алынады, ал ... ... ... ... ... тиіс ... ... қаржыларынан айрылады. Осылайша, мұнай
өндіруші компания оффшорлық зонада ашылған ... жеке ... ... ... ал ары қарай жалпы әлемдік ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз түседі.
Аталған жағдайларда Республика ... ... ... баға қалыптастыру механизмін қолданатын жедел ... ... ... шектеріндегі мұнай операцияларының құрылымы
әлемдік нарықтағы кез келгенконъюнктурада кеңкөлемді шикізат ... ... ... ... ... ... өсуі бірінші
кезекте шетел инвесторларының өз ... ... ... ... ... мерзімді болашағы бар пайдалы жобаларға салумен байланысты. ... мен ... өзі ... ... ... сату нәтижесінде тез
пайда әкеледі, сондықтан кәсіпорындар өз ... ... ... ... ... салуға ұмтылады.
Сұйық отын экспортының өсуіне сонымен қатар мұнайды ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Олар жеке бастарының пайдасы үшін мұнайды ... ... ... ... ... ... ... өзінің мұнай-газ
ресурстарын белсенді бағыттау мәселесінің мәні барлау, ... ... ... мен ... ... зор кен ... ... мен
жасаумен байланысты болып ... Олар ... ... мұнай-газ
кешенінің дамуына қажетті қаржылық инвестициялар салуды ғана емес сонымен
қатар, мұнай мен ... ... ... ... мен тасымалдаудың барлық
процестерін ұйымдастырады. Бүгінгі күні Қазақстан үшін басты ... ... ... ... тұтас саясат жасау болып табылады. Қазақстан
алдында тұрған мәселелерді іске асыру ... ... мен ... ... ... ... кезекте мұнайды экспорттау пайдасын көтеру мен ... ішкі ... ... қалыптандыру арқылы халықтың өмір
сүру деңгейін көтеру мәселесі тұрады. ... ... ... ... ... мұнай нарығына өндірілген энергетикалық
шикізатты тасымалдау ... ... ... асыру мен жеткізуге шетел
инвестицияларын тарту Қазақстанды ... ... ... мен ... ... ... ... табылады. Әлемдік нарыққа
Қазақстаннан экспортталатын ... ... ... ... ... ... экспорттауда республиканың транспорттық ... ... ... жүзеге асыру үшін келесі іс-шараларды іске асыру қажет:
- Шетел капиталдарын ынталандыру арқылы мұнай өндіру көлемін ұлғайту және
оны болашағы зор кен ... ... ... ... ... әлемдік нарықтарға КТК құбыры арқылы және басқа мұнай тасымалдаушы
альтернативті жолдарымен шығу;
- ... ... ... ... ... мен ... ... сақтай
отырып жекешелендіруді аяқтау;
- жаңа МӨЗ салу, мұнай қондырғыларын модернизациялау, шетел инвесторларын
тарту арқылы жаңа технологиялар енгізу;
- ішкі құбырлар жүйесін қалыптастыру;
- ... ... ... және іске ... ... ... Қашаған кен орнын шетел инвесторларымен
зерттеу 2011 жылы ... деп ... Бұл ... ҚР ... минералды ресурстардың вице министрі Ляззат Қиынов ... ... мен газ ... ... жаңа ... ... атты халықаралық конференцияда мәлімдеді.
Бұл жоба инвесторлар дайындаған құжаттарды «КазМұнайГаз» ҰК келісімінен
кейін күшене енеді. Сарапшылар Қашаған кен ... ... ... ... ел ... ... ... айтарлықтай әсер ететіндігін
сендіруде.
Кашаған кен орны әлемдегі ең ірі кен орындарының бірі, болжанатын мұнай
қоры 4,8 ... ... ... инвестициялық ресурстар Бағдарламасын жүзеге асыратын максималды
мүмкін ынталандыру (Қазақстан Республикасының Ұлттық Қоры, ... ... ... Даму ... мен ... да ... институттар) қаржылыө
стратегия компоненттерінің ең тиімдісі ретінде танылған.
Бағдарламамен жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... Олар ... және ... нысандағы ең
төменгі жұмыс бағдарламасын, қол қойылатын ... ... ... салу
схемасын қосы керек. Барлық жобаларда Ұлттық компанияға 50% кем емес
тиесілі болу ... ... ... ... мен ... ... ерекшеленетін
үш кезеңге бөлінеді. Бірінші кезеңнің басты міндеті (2003-2005жж) Каспийдің
көмірсутегі ресурстарын кешенді игеруге ... ... ... табылады.
Екінші кезең барысында (2006-2010жж) ... кен ... ... ... ету жобаланады. Үшінші ... ... ... ... - ... ... ... қазақстандың секторын (КТҚС) игеру бағдарламасымен
мұнай операцияларын жүргізуден бюджетке ... ... ... ... Ол үшін ... салық салу құрылымын жетілдірумен
қатар салық режимінің жаңа моделін енгізу мүмкіндігі меңгеріледі.
Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу қазіргі кездегі жұмыс істейтін
екі ... бірі жер ... ... қол қойылатын бонус пен
коммерциялық табылу бонусын, роялти, сонымен қатар келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... - ӨБК (өнімді бөлу туралы ... ... ... ... ӨБК ... 80%-ы ... ... өндіруге кеткен
шығындарын жабуға, тек 20%-ы ғана инвестор мен үкімет ... ... ... ... ... мұнай өндіруші мемлекеттердің мұнай өндіруден
түсетін пайдадағы үлесі өте жоғары. Мысалға, ... бұл ... ... ... Малайзияда - 83%, Қытайда - 60%, Нигерияда - 86%, ... ... ... - 82%, ... - 52%, ... - 33% ... екі ... салмағының бұл коэффициенті жылына 1млн.тонна болатын кен орындарына
қолданылады).
ӨБК едәуір өзгерістерді көтереді. ӨБК-дегі пайдалануды ... ... ... яғни ... пен қатарлас компания арасында өнімді бөлудің
үш бастапқы мәнін: көлемдік коэффициент бойынша ... ... ... ... ... ... және рентабельділіктің ішкі нормасы
бойынша. Өнімді бөлудің ... ... ... ... ... ал ... ... пайданың максималды үлесін алатындай жер
қойнауын пайдалануға жасалатын әрбір нақты ... ... ... жер ... пайдаланушыларға арналған салық режимінің
үшінші моделі дәстүрлі салықтар мен төлемдерден бөлек мұнай өндіруге ... ... ... да ... ... ... ... өндірілетін мұнай көлеміне байланысты есептеледі.
Бұл салықты есептеу базасы ретінде Лондондық мұнай биржасындағы мұнайдың
эталонды сұрыптарын котировкалау ... ... ... ... ... ... болған жағдайда салық салу объектісі ретінде корпоративті табыс
салығы ... ... ... ... ... қойнауын
пайдаланушының таза табыс суммасы болады.
Салық төлеушінің инвестициялық қызметін ынталандыру үшін ... ... жер ... ... келісім-шерт бойынша төленбеген шығындар
сомасы 10%-дан асатын таза ... ... ал оның ... ... – тіркелген активтер өсіруге. ... орай жер ... ... ... ... ... капитал шығындарын
төлеуге бағыттауы тиіс, ал онық толық төленген ...... ... ... ресурстарын игеру барысында салық режимінің барлық
үш түрін ... ... ... ... ... ... ... типі
мен әр жеке келісім-шарт үшін салықтың сәйкес ... ... ... ... ... ... ... келесі тобы қазақстандық компаниялардың шетел
инвесторларымен ... ... ... тәжірибелерінің болмауы.
Осылайша, айқындылық болмайды.
Осымен, мемлекеттік механикалық ... ... ... ... ... ... және ... экспортынан басқада бюджет төлемдерінен және
ішкі нарыққа қамтамасыз етуы;
- мұнай экспортында депминг баға белгілеуінің айналымы;
- Қазақстанның ішкі ... ... ... ... ... Отандық НПЗ мұнайның көлемі жылына кемдегенде 9,5 млн. тонн. салу
- жаңа жұмысшылар орнын жасау
- жергілікті жұмысшылар күшінің құқығын ... ... ... ... ... тиіс;
- мұнай экспортының көлемін мемлекеттік реттеу экспорттық бақылаудың
рационалдық ұйымының ... ... ... баж ... деңгейінің оптималдық анықтамасы мұнай экспорты
арқылы және НДС ішкі нарық жеткізілу арқылы;
- басқару ... ... ... экспорт жеткізу;
- жасау шартты бағалардың сәйкестік тексерумен топ кеден органы жанында
есепке алатын шығындардың Қазақстандық ... үшін ... ... ... ... ... ... тек қана ... ... ... ... зиян ... еңбек заң шығаруын орындауын бақылау;
- келісім-шарт жағдайын ... ... ... ... пайда болуы және трансұлттық компанияның
қатысуымен қазақстандық және шетелдік кәсіпорындар, фирмалар және қаржы
институттары;
- ... ... ... ... ... ... ... қалған және депрессивті аудандардың дамуы;
- мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бақылауы орган барысымен болжайды, басқару экспортының
мұнай селдермен – құбырға кіруден ... ... ... ... жеке дайындықпен шұғылдануға «транзит келісіммен байланысты,
келісім-шарттар және құжаттама және мұнай тасумен», бүкіл қазақстандық
экспартерлердің ... ... ... ... ... арқылы дамиды,нақты есеп арқылы валютаны жөндейді, әр ... ... ... ... ... ... оптималдық бағам кеден баж салықтарының анықтамасы ... ... және НДС ішкі ... ... ... ... ... арқылы
ішкі нарықта пайда табу компаниясы олар міндетті кеден баж жинау төлемін
жалпы бейнемен 20% ... ал ... ...... баж ... ... ... % тауардының бағасы бойынша. Сонымен қатар тең емес экономикалық қызмет
пайда болады.
Республикадағы компаниялар-экспартерлер және ішкі нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... келесі нұсқаларын қарастырамыз:
1. НДС-ті өзгерту шикізат мұнай арқылы ... НПЗ ... ... ... мен сатушылармен арқылы Қазақстандық НПЗ
экономикалық тепе-теңдікті қолданады.Сонымен ... ... ... ... ... кепілдіктер міндетті түрде болмайды оның
өлшем талабымен жеткізілуі,басқада жағынан қарағанда ... ... ... әлем бойынша нарық компаниясы табылған мұнай ... қол ... Көп ... мұнайды қолдануына байланысты
бюджет көп акциздік жинаққа енуі мүмкін және НДС ... ... ... ... ... НДС ... ... шығару компаниясы нақ осы мұнай экспортына қызығушылық
тудырады, қандайда бір себепті мүмкіндігінше ... ... ... және ... аймақ арқылы кеден баж жинағымен роялти
төлемін түсіруге болады.
2. экспорт баж салығын ... ... ... НДС ... ... ... тең. ... тәсілмен тепе теңдікті салық төлемі ішкі нарықтағы
мұнай сатушылар және экспартерлер ... ... ... ... ... көп құрал алады және НДС – ке НДС экспорт баж
салығы кіреді. Қазақстандық НПЗ мұнай төлемі ... ол ... ... ... ... ... ... экспартерлер
мұнайды экспорттауға қолжеткізеді. Мұнай бағасын «Төмендете», кәсіпорын
көп пайда табады,заводқа тасымалдауға қарағанда.
Шетелдік компаниялар реализациялық ... ... ... ... ... ... ... шығару
салығын төмендетеді
3. Экспорт баж салығын көп мұнай көлемі бойынша қолдануға қарағанда.
Осыған ... ... ... ... қазақстандық НПЗ мұнай
сатуына көп экономикалық қызығушылық пайда болады.
Жоғарысаналған ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік етеді.
Шартты бағалардың тексеру жасау нәтижесінде көп ... ... ... ... бағалар күн сайын сәйкестік тексерумен жалпы мүмкіндігінше
көрінеді, физика-химияға байланысты қазақстандақ мұнайды экспортттау ... ... Әрі ... ... пайда болады, және сақтандыру
кірістері. Бұл көлем ... ... ... ... ... ... шығындардың мұнайды жіберу пункті. Бұл бағаны мұнай бағасымен
қоюға болады, кеден баж декларациясын көрсетумен, демпинг бағасын ... ... ... ... мұнайды сатуға шығарса экспартерлерге штраф
салу мүмкіндігін туғызады салық кодексте шағылысқан ... ... ... ... ... ... мұнай бағасына кеден күзет
орындарына мәлімдеу үшін күн сайын ... ... ... ... ... табылған шикізатпен тек қана табушы компания
шексіз құқылы» Қазақстанға қажетті, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... инвесторлары Қазақстанда кең көлемді құқығын
қолданады және мұнай реализацияның сұрақтарын орындауы.
Келісім-шарт бабының кіріспесі бөліп шығарудың артта қалған көмектесуге
ескеретін және ... ... ... ... ... ... ... де мектептерге, бүлдіршіндер
үйлеріне балалар қайырымдылық фондына және ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... имиджін
көтеруге мүмкіндік береді.
Шетелдік кәсіпорындар қазақстандық еңбек құқықтарын бұзады және де
келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық жұмысшылар жұмыстарды ... ... ... ... ... ету бағамы, шетел
жұмысшылар күшін жүзеге асырады. Еңбек ... ... ... ... ... ... салық беруді және демалыстарды және де
басқаларды.
Бүкіл жоғарыда ... ... ... ... мұнай
комплексін Қазақстанда мұнай бизнес эффектісін жоғарлатады, ... ... ... нығайтады., мемлекеттің энергия қорғанысын
қамсыздандырады.
3.3 Жер қойнауын пайдалануды сенімді басқару: контрактілер,
келісімдер, ... ... ... ... көмірсу нарығын дамыту
мақсатында, тұрақты, жағымды және ... ... ... ... ... ... ... туындап
отыр.Институционалдық ьеорияға сай, мұнай ... ... жеке ... ... қорғалған және анықталған әрі бәсекелік орта мықты
жаншылған, яғни ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Меншік құқығындағы түсініксіздік, акционерлердің құқығын таптау
шетелде көп оффшорлы ... ... ол ... ... капиталының
көлеңкелі экономика сферасына тартады. Сондықтан, экономикалық және
құқықтық корпоративті басқару ... ... ... ... ... ... табу ... Ол дегеніміз, пайда кпитал құюдың оң
нәтижесі әрі капитал ... ... ... ... қажет.
Табысқа салынатын салық мемлекет бюджетінің кірісінің негізі және
кен өндірудегі келісімшарттардың негізі болып табылады(24-сурет). ... ... ... ... ... қолайлырақ табиғат
жағдайларында ... ... ... ... ... ... табуымен
байланысты болып табылады. Үстеме пайдаға ... ... мен ... ... ... және оларды қолдану» заңнамасына сай, қазба
байлықтарын мемлекеттік ... ... ... ... ... келісімшарттар жасауда, жобалық келісімшарт және
ұқсас келісімшарттар ... ... ... қолдану кеңінен
қолданылады. Қ.Р. Үкіметі инвестициялық ... ... ... ашық және жабық конкурстар жариялап отырады.
Өнімдерді бөлу туралы ... оның сол ... ... ... ... ... келеді. СРП механизмі әлемнің 64 елінде,
сонымен қоса ... даму ... ... Қазақстан, қытай, Үндістан,
Египет, Оман, Нигерия сияқты елдерде қолданылады. Өнімді бөлу ... көп ... мына ... ... ... инвесторлардың ұзақ мерзімді қазбаларды ... ... ... ... ... жеке инвесторлардың ... ... ... ... ... ... және ... тұрақты түсім қалыптастыру.
Келісімшартта көзделгендей, рента мемлекетке, пайда жеке кәсіпкерге
болып табылады.
Қазақстанда және АҚШ ... ... ... ... және
мемлекеттік құрылымдық қатынастарға және ... ... ... қолданылады. Американдық модель арендаторларына ешқандай
қатаң жұмыс ... ... ... ... ... ... ... арендаға беру кезінде ұзақ келісімшарттар ... ... сол жер ... ... ... сай ... шартын, мысалы, роялтидің біріңғай мөлшерін және арендалық
Қазақстанда ... ... ... ... ... ортаға деген қатаң талаптар қойылуымен
байланысты іскерлік қызметтегі арендаторлардың да істеріне кедергісін
келтіреді. Маңызды ... ... бұл ... заң ... тәуекелімен байланысты болады. ... ... ... роялтилармен жұмыс істегендіктен, мемлекеттік құрылымдарға еш
шығындарды дәлелдеудің ... ... ... қоса, Ресейлік Сахалинде
шығындар туралы келіспеушіліктердің туындауынан ... ... да ... ... жоба ... олар ... бас ... негізде келетін компаниялармен ... ... бөлу ... ... ... заң ... ... туындауда. Американдық сарапшылардың пікірінше, бастапқы
жұмыстардың жүргізілуіне ... ... ... ... ... ... ... аренда уақытын үшін 5-8 жыл мөлшерінде уақыт, ал
компанияның бар преференциясына, мысалы егер ол ... ... ... ... ... ... ... болса эквивалент түрінде өндіріледі.
Әзірше, отандық бизнестің инвестициялық жобаларға қатысу мүмкіндігі
аз болып отыр. Кезінде ... ... ... ... ... тоқтатып, соңында бас пайдасына шешкен болатын. Өзінің
пайдасына ... ... ... ... ... кірісін
Қазақстандық үкімет келісімінсіз жасады.
Қазақстандық мұнай операцияларына салық салу принциптерін және
фискалдық ... ... ... ... ... ... шетелдік
инвесторларды қолдайтынын аңғаруға болады. Бірақ ұлттық саясат мемлекеттік
кірістің экономикалық өсім ... ... ... ... ... ... екі жолмен ұлғайтуға болады: Салық салынатын ... және ... ... ставкасын арттырумен де көтеруге болады.
Бірақ Қазақстандық ... ... ... ... немесе
Норвегиямен салыстырғанда әлдеқайда төмен.
5 кесте
Қазақстандық мұнай компанияларының үстемелері.
|Көрсеткіштер |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |
| | | | | | ... және газ |25.94 |30.12 |30.12 |40.1 |47.2 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |304 |284 |833 |1182 |1182 ... | | | | | ... тг| | | | | ... ... |8 |13 |18 |24 ... | | | | | ... %| | | | | |
|1 ... ... |9 |24 |29 |22 ... | | | | | ... доллар | | | | | ... ... бір ... мұнайға салық 2002 жылы 22 долларды
құраса, онда Ресейдегі мұнай бағасы бір ... ... ... ... ... одан да ... ... алған. Норвегияда бұл коэффициент
салық ... 50-60% ... Одан ... 2002 жылы ... 11.6млрд тг, роялти – 4,9 млрд ... ... яғни ... ... ... 22% ... Бір ғана ... өзініен
39 млн тонна салық түсімі болуы қажет ... ... ... ... ... ... отыратын
жақтар келісімшарттан бұрын мұнай өндірісімен байланысты туындайтын келесі
этаптар сайын жаңа ... ... ... ... қойылған
келісімшарттар тәжірибеде аз кездеседі. ... ... ... ... салықтық құрылым ең біріншіден салық ставкасына
байланысты екені айдан анық. Егер орта жіне ... ... ... салық
ставкалварын азайту оларды ынталандырғанмен, бюджет ... ... ... ... мен ... ... ... дамыту мұнай
компанияларынан ритмдік және толық ... ... ... ... ... ... айтуынша, бір тонна мұнайға
салынатын салық ... ... ... өте ... ... ... олардың каспиилік шкельфте активизациясымен
байланысты болып табылады, егер ол жаңа ... ... ... ... ... ... ... өндірумен
экспорттауға жаңа ережелер жасалынуы қажет. Экспорттық ... ... ... ... ... не ... ... жіне газ қорының өнделуінің артуы үшін, роялти алу жүйесін
оңтайландыру қажет. ... ... тек ... ... ... қорлардың жабылуына қарай да қарастырылуы қажет.Осыған орай,
Қазақстанға ... ... ... жаңа ... ... ... ... Ұлттық кеңес қоятын норвегтік моделі сай келеді. ... таза ... ... ... түрі кең ... ... жаңа жүйесі көмірсудың әлемдік нарықтық бағасына байланысты болып
табылады. Біздің есебімізше, салық үстемелері мен ... ... ... отыр.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мұнайға деген оңтайлы жүйе салық
тардың ... ... ... келесі жағдайларға негізделеді:
1. Салық салу жүйесінің прогрессивтігі, ... ... салу ... ... ... ұлғаяды және табыстың азаюына байланысты
төмендейді.
2. Жүйе мұнай компаниясы және мемлекет арасында таза табысты дұрыс
бөлуіне ... ... ... ... ... ... ... және тұрақтылық
басында қаралуы тиіс, яғни ешқандай шығындар ... мен ... ... скважиналардың дебиттерінің өзгерісімен және
өндірілетін өнімнің бірегейлігі).
4. Салық жүйесі мұнай өндірісін биік биік дара ... ... Егер онда ... ... сондай-ақ кеш стадиялы мұнай газ орнының
негізінде ... ... ... ... ойсыз шығындарын алдын алу қажет, ал пайда
салық салудан кейін кірісті ... ... ... ... ... бақылауы маңызды.
6. Салық салу жүйесі мөлдір және түсінікті, жекелеген интерпретациялы
заңды жағдайды қоса алғанда ... ... ... мұнай газ саласы экономика саласының ең басты приоритетті
секторы бола отырып мынадай ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз мөлдір, бұл әсіресе шетел
шаруашылық субъектілерінің;
– Мұнай өндіретін компаниялардан ... ... ... алады;
– Компаниялар кірісінің өсіміне және көмірсутегінің дүниежүзілік
жоғары бағасы жеткілікті өндірілетін көлеміне деген ... ... ... өнімдерінің 84% 19 шетел мұнай компаниялары құрайды және ... ... ... компаниялары өндіреді.
Осындай жағдайларға қарамастан, керісінше нағыз осылар, яғни мұнай
өндіретін компаниялар салықтың үзілісті ... ... ... ... ... еліміздің негізгі бюджетіне әсер етеді. ... ... ... өндіріс саласын дамыту көрсеткіштеріне әрекеттері
әзірше онша емес. Еліміздің экономикасы өндіріс ... және ... ... жылжуда. Егер иемделінген шикізат секторының ... ... ... ... ... дамуына құйылмаса, онда
өндіріс әртарапсыз және шикізат моделінің дамуы экстенсивті эксплуатацияға
қарайды және құрылымдық ... ... ... ... даму ... 9 трлн. Долларға бағаланады, мұнда жаңаша отандық өнімдердің
жасалуы жобаланады және бұл ... ... өз ... табуға және
аймақтық интеграциялық жобалануына мүмкіндік туғызады.
Отандық экономиканың дамуы үшін ... ... ... ... ... Ал ... ... үшін салықтық преференциялар
5 жылға қаралған. 2003 ... ... ... ... ... ҚР ... сәйкес инвесторлар корпоративті жеке табыс ... ... жер және ... ... ... ... болады, егер
әрине компаниялар кәсіпорын әрекетін және жаңа активтерін қалыптастырса.
Приоритетті саланың дамуына және ... ... ... саласы бойынша
салымында оңайлатылған салық режимі тең ... ... және ... ... ... ... ... тізімі
анықталған, инвестицияның жүзеге асырылуына приоритетті модельді келісім
қарастырылған, ... ... ... ... уақыты мен
инвестицияның максималды көлемі қарастырылған.
Қазақстанда қабылданған тауар бөлімінің келісім (ТБК) моделі ... 40 жыл ... ... ... Ең қызығы сол кездің өзінде
мұнайдың компенсациялық ... 40% ... ТБК ... ... ... ... ... салық үлесі 20-50%. Ал Қазақстанда жекелеген
келісім бойынша барлық компенсациялық ... ... 80%, ... ... ... ... бойынша. Мұнай өндіретін елдерде ТБК ... ... ... және осы ... ... кенрек деген шешімге келді. Мұнай өндіретін салық салу ... ... ... ... ... ... өз ... салық
төлемінің көлемін басқару мойнына алады. Егер мұнай өндіргіш неғұрлым ... ... ... мұнайдың үлесі жоғары және салықтық
босатылымы аз болады.
Көп жағдайда инвесторлардың ... ... ... ... ... ... ... моделін ауыстыруға мәжбүр болды.
Қазақстанға салық салудың жаңа моделіне өту керек. Бұл жағдайда ... ... ... максималды 31% аспайды.(6 кесте)
6 кесте
Қазақстандағы салық салудың жаңа моделі бойынша мұнай өндірудің мұнай
салығының ... ... ... ... ... ... ... |
|12-ге дейін |0 ... 15 ... қоса ... |10 ... 20 дейін қоса алғанда |17 ... 25 ... қоса ... |24 ... ... және одан ... |31 ... моделдің экономикалық мәні анағұрлым прогрессивті және шетелдік
сенімдік басқару шарттарына жақынырақ, сондай-ақ келісілген не келісілмеген
тәртіпте мұнай ... ... ... ... пайдаланады және қайта
өндірісін қамтамасыз ... ... ... ... ... және
мұнай бағасының динамикасына тәуелді болады. Қазақстандық мұнай брендтері
қалыптаспағанына байланысты, Қазақстанға сапасы бойынша жақын Urals ... ... ... яғни сонымен қатар мұнай салығы ұсталыну ... ... ... ... ... ... ... төмен бағалы
бойынша каспийлік шельфте өнім бөлінісі келісімі пайдаланылмау керек.
Қорытынды
1. Мұнай мен ... қоры ... ... ... өндірістік
потенциалын құрайды. Мұнай нарығы қаржы нарығының ... ... ... ... ішкі ... ... мен
газдың ұсынысы мен сұранысына әлемдік бағалар қатысты түрде икемді
болғандықтан да байланысты, ол сегменттер: несие нарығы, қор ... ... ... ... және ... ... ... мұнайдың қазақстандық нарығының стратегиялық үлгісі
қарастырылған.
2. ... ... ... ... ... ... ҰК тік интеграцияланған мұнайлы құрылымының қызметі,
мұнайдың нарығындағы мемлекеттің күшейтілген бәсекелі ... ... ... ... ... ... ... мұнай
мен газ нарығының әрі қарай институционалды дамуының ... ... ... ... ... нарығының
институттарының бірігуі және жойылуы әрі қарай дами бермек. 1 млрд.
Доллардан капиталдандыру ... ... ... геобәсекенің
минималды талаптарына ешбір қазақстандық ... ... ... ... ... мамандандырылмаған аз
рентабельді корпоративті активтерден құтылушы табиғи ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... нарығы күшті бәсеке үшін бірнеше ірі ... ... ... ... ... болатын қазақстандық мұнай нарығының даму
факторлары анықталды: ... ішкі ... ... ... ... кең ассортименті мен дамыған бәсекеге ие еркін
нарықтар қатарына жатқызуға болмайды, оған монополиялық ... ... ... баға ... ... емес, жеткіліксіз
жекешелендірілген; ұсыныс пен сұраныс мемлекеттік реттеуге берілген;
мұнайдың құрылымдық ұлттық нарығы мұнайдың экспортқа ... ... ... ... оны тұтыну әлемдік мұнай нарығы арқылы
жүреді, ... ... ... ... ие ... ... ... мұнай өнімдері нарықтары болып табылады; мұнай
нарығының қызмет етуі ... пен ... ... игеруге
өнеркәсіптік дайындық пен тәжірибелі ... ... кен ... ... көрсетуші кен пайдаланушылар
арасындағы нарықтық қатынастар механизмі бар кен пайдаланудың
аймақтық нарығынсыз ... ... ... ... нарығының субъектілерінің практикалық іс-әрекетіне
баға берілген. Бүгінгі күнде Ақтөбе ... ... ... ... ... қолданудың болашақтағы бағыты болып аймақтық
көмірсутегі нарығын кеңейту ... ... ... ... және т.б ... ... ... мұнайхимиялық
кешеннің дамуына отандық инвесторлардың қаражаттарын тарту табылады.
Атырау облысының мұнайгаз кешенінің даму болашағы болып жылдық ... 3 млн. ... ... және ... КТК-ң өткізбе
құбырының қуатын арттыру есебінен облыстың экспорттық ... ... ... ... ... ... компанияларға қызмет көрсету
жүйесін, атырау өзен портын қайта құруға ... ... ... ... ... ... даму ... мынадай:
көмірсулардың ашық жатқандығы бекітілсе республикада отандық ... ... ... ... Ақтау портының дамуымен Азиялық-Тынық мұхиттық аймақ
және Парсы шығанағы маршруты бойынша, Ресей Шығыс және Батыс Еуропа елдері
маршруты бойынша жүк ... ... және ... нарықта қазақстандық
мұнайдың сатылымын өсіру. ... ... ... ... инвестициялардың қажетті үлесі 55-60 мың теңгеге дейін немесе 25-
27 ... ... ... ... ... ... ...
утилизациясы және мұнай өндіретін өндіріс мақсатындағы пайдаланылымы.
5. Көпнұсқалы мұнай ... ... ... ... ... ... ... және
территориялық концепцияларға қысым жүйесінде түрлі ... ... ... ... ... ... реттеудің бірегей объектісі сияқты және халықаралық және
ішкі мұнай және газ ... ... ... ... ету үшін ... ... ... транспорты 80%
мұнай өндірудің орналасуын қамтамасыз етеді. Бұлардың ... ... ... ... ... екіжақты пайдалы келісім және мұнай нарығының даму
тұрақтылығына ... ... ... ... және үлкен масштабты бағдарламалардың жаңашылдығы
бойынша құбыржолының жүзеге асырылуының ... үшін және ... ... ... ... ... ... қызықтыру керек. Бұл евробондтарды және басқа да ... ... ... ... шығарылымының есебінен
жүзеге асады.
6. Мұнай және газ конденсаты бойынша жұмыста кем ... ... ... ... ... Экспорталатын шикі мұнайға
рента салығын түрлі нұсқалардан қашу мақсатында ... ... ... анықтау керек. Мұнай және газ қорларын барынша толық
шеттетуді ынталандыру үшін роялтиді өндіру жүйесін өзгерту ... тек ... ... үшін ... керекемес, сонымен қатар
қорларды төлеу деңгейіне байланысты іздек ... Жаңа ... ... ... ... мұнай салығын қамтитын салық
салудың Норвегиялық үлгісі сәйкес келеді. ... ... ... ... ... 14-25% өседі, және мемлекеттік бюджетке
салықтық түсімдер өндірілетін көмірсутегі шикізатының 1 тоннасына ... ... ... ... құрайды.
-----------------------
Басқарудың ақпараттық автоматтандырылған жүйесі мен талдау
Корпоративті менеджмент қызметі
Даму стратегиясы
Инноваицялық-технологиялық саясат
Инвестициялық саясат
Кадрлық ... ... ... және ... ... және пассивті басқару
Өтімділікті басқару
Табыстылықты басқару
Капиталды басқару
Жеке капиталды басқару
Акционерлер капиталын басқару
Тәуекелді басқару
Қаржылық құралдардың пайыздық тәуекелін ... ... ... ... қамтамасыз ету бойынша
Басқару шешімін қабылдау
Даму стратегиясы бойынша
Компания табысын бөлу туралы шешім
Компанияның жарғылық капиталының өсімі туралы шешім
Өндірісті және стау көлемін ... ... ... ... ... оны ... ... шешім
Мұнайды шығару сферасында өндірістік интегрция негізі
Интеграция субъектілері
Интеграция механизмі
Интеграция мақсаты
Инвестициялық тасқындар (инвестициялық жобалар)
Мұнай мен газды ... мен ... ... ... ... ... көлденең интеграциясы
Шешімді қабылдау мен бақылау әдістерін, есеп-айырысуды, қаржылық
тасқындарды (cash flow) ұйымдастырудың ортақ жүйесі
Интеграцияланған өндірістік бизнес-құрылым (еншілес ... ... ... көтеру (ішкі және сыртқы нарықтарда-ғы
нарық үлесінің өсімі)
Өндірісті қамтамасыз ететін интеграцияланған қызмет ... ... ... және ... ... ... өсімін қамтамасыз
теу
Экологиялық стандартты сақтау, сапа мен өндіріс өсімінің инвестициялық
жобаларды жүзеге асырудың интеграцияланған ғылыми-зерттеу базасы
Аймақ территориясында ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
Атырау пластмасса зауыты – АҚ АКПО (Атырау облысы)
«Полипропилен» Атырау пластмасса зауыты ... ... ... ... ... ... ... тұтас мұнайхимия және химиялық кешен
құру мақсатында пластмасса өндірісі бойынша екі химиялық кәсіпорынның 50%
акциясын сатып алды әрі оған ... ... 130 тн. ... НПЗ ... ... ... ... Қазақстандық газөңдеу зауыты
Интеграцияланған мұнайхимия кешенін құру бойынша технико-экономикалық
негіздегі жете зерттеу (инвестиция – 150-200 млн. долл.)
(Тендер 15 компания: Kellog Brown&Root (США), Toyo ... ... ... Chemnitz GmbH ... ... (Жапония),
Foster Wheeler International Corporation (Ұлыбритания), Shell Global
Solutions (Нидерланды), Marubeni Corporation (Жапония), ABB Lummus Global
(Нидерланды) және т.б.
Арнайы экономикалық аймақ ... ... ... және ... ... ... құру (1-1,5 ... долл. инвестиция)
Қазақстан нарығы, ТМД нарығы (Ресей), Әлемдік нарық (Қытай)

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 102 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Қазақстанның мұнай өнеркәсібі49 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Автоматтандыру объектісі ретіндегі магистралды мұнай құбыры61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь