Банк жүйесінің мәні, белгілері, типтері

Жоспары
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. Банктердің пайда болуы мен дамуы
1.1 Алғашқы банктердің пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Банктің мәні және оның қызмет ету аясы ... ... ... ... ... ...7

II. Банк жүйесінің мәні, белгілері, типтері
2.1 Банктің экономикадағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.2 Қазақстандағы банк жүйесінің даму тарихы ... ... ... ... ...13
2.3 Банк жүйесінің құрылымы және даму тарихы ... ... ... ... 15

III. Банк қызметін ұйымдастырудың негіздері
3.1 Банк типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
3.2 Банк қызметіндегі тәуелділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
3.3 Банк ісіндегі бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ-ОРЫС ХАЛЫҚАРАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономикалық кафедра»
Пән аты: Ақша, ... ... Банк ... және даму ... ... Г.Е. ... оқытушы: Өтешова А. К
Жоспары
Кіріспе.....................................................................
...................3
I. Банктердің пайда болуы мен дамуы
1.1 ... ... ... Банктің мәні және оның қызмет ету аясы.......................7
II. Банк жүйесінің мәні, белгілері, типтері
2.1 Банктің экономикадағы
рөлі.............................................10
2.2 Қазақстандағы банк жүйесінің даму тарихы...................13
2.3 Банк ... ... және даму ... Банк ... ұйымдастырудың негіздері
3.1 Банк
типтері.....................................................................
...21
3.2 Банк қызметіндегі
тәуелділік............................................23
3.3 Банк ісіндегі
бәсекелестік.................................................29
Қорытынды...............................................................
................32
Пайдаланылған
әдебиеттер.....................................................33
Кіріспе
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму мәселелерін ... бұл ... өсіп ... ... ... ... зор. Біз осы ... келешек мамандары ретінде банк жүйесінің
қазіргі кездегі даму ... мен ... ... оның ... ... ... негізгі мақсаты банк жүйесінің қалыптасу және даму мәсәлесін
ғылыми-теориялық негіздеу және банктердің халықаралық ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытындағы
сатысында тиімді, нәтижелі және перспективалы ... бірі ... ... ... табылады.
Бұл саланың маңыздылығы әлемдік және отандық экономиканың тәжірибесі
көрсетіп отырғандай, нарықтық экономикаға өту жағдайында банк ... ... ... ... ... жетуге елеулі нәтижелер
береді. Банк ... ... ... ... нарығының өркендеуіне және Ұлттық
бнактің өз саясатын тұрақты қалыпта жүзеге ... ... ... бірнеше жылда, әсіресе 2000-жылдан бастап банк жүйесінің
динамикалық ... ... ... банк ... жанадануы және
конденсациялық ... ... ... банк ... ... әлі де жеткіліксіз дәрежеде болып отыр. Бұл саланың ... ... ... ... ... жою үшін банк жүйесінде
жаңа бағдарламалар, реформалар жүзеге асуы ... Кез ... ... ірі ... және орта ... ... дамуының негізі – банк жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі ... ... ... экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат
құрау мен оны пайдалану ... ... ... ... ... әр-
қилы қарым-қатынастарға сәйкес дамиды.Ондай тұлғалар – ... ... ... және банк,басқа қаржылық делдалдар. Банктің мазмұны мен
атқарылымы оның ... ... ... ... ... оған
жүктелген міндеттермен айқындалады. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында
нарықтық банк жүйесінде әр түрлі меншік ... ... мен ... ... ... ... банк – ... қаулысымен құрылған
екінші денгейлі ... оның ... ... ... ... банк – ... ... және порфельдік инвестиция тартумен
шұғылданатын екінші енгейлі банк.
Қазігі кезеңде ... ... ... ... ... ... екі
денгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі ... ... ... ... мен дамуы
1.1 Алғашқы банктердің пайда болуы
Бірқатар ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер капитализм ... ... – XIV және XV ... ... ... кең ... ... байланысты пайда болған. Кейбір ғалымдар
банктердің бұдан да ...... ... ... ... ... ... деп есептейді. « Банк» сөзі «үстел» ... ... ... ... шыққан. Банко – үстелдер тауарлардың сауда-
саттығы қызу ... ... ... ... ... және ... қалаларда құймалардан соғылатын әр ... ... ... Бұл жағдайда көптеген монетаның әр түрлі
айналасынан хабары бар, айырбас ... ... ... ... ... арнайы мамандар қажет болды. Бұл айырбастаушы ... ... ... ... ... X ... ... әлемдік сауданың
орталығына айналды, сол себепті де өздерінің ерекше банко-үстелдері ... ... ... ... ... әрі олар Ежелгі ... деп ... ...... ... ... және ... елдерде кеңінен тарайды.
Әр түрлі монеталарды бір-бірімен үзбей ... үшін ... ... ... бұл ... үстеодер айырбастаушы-үстелдер
айырбастаушы-үйлерге айналады. Бұл үйде құны әр ... ... ... асырылды.
Алайда ақшаның табиғатын ... ... ... ... қою ... шығу тегін жансақ (қате) ұқтыруға әкеп
соқтырады. Бұл өз кезегінде банктерді ақшаның әлемдік ақша ... ... ғана ... ... ... етіп ... Әрі бұдан да ертерек –
ақшаның ішкі нарықтағы айналыста жүрген кезінде ... ... ... ... ... ... эрамызға дейінгі IV ... ... ... ... қабылдау және осы ақша бойынша пайыз төлеу
тәжірибеде кездескен. Мұндай валюталық және кредиттік ... ... ... IV ... ... ... да ... кездескен .
Тарихшылардың пікірі бойынша бұл операциялар жеке тұлғалармен де,
шіркеу мекемелерімен де жүргізілген. Храм ақша мен ... ... ... ... ... ол ... тарапынан да, қауым тарапынан
да үлкен сенімге ие болған еді. Храмдар тауарлық ... ... ... ... ... ... ... Ал бұл салмақ өлшемінде жүзеге
асырылатын есептік және есеп айырысу секілді ... ... ... Олра мынадай сапаларға ие болуы керек: ... ... әрі бір ... болуы тиіс. Мұндай сипаттарға металдар, әсіресе
алтын мен күмітер ие болды.
Храмдар негізгі ақшалай операциялармен ... ... ... ... ... Оны заң ... қатаң сақтай отырып рәсімдеді әрі берілген
қарыз үшін пайыз өндіріп алды.
Сол уақытта-ақ адамдар көп ... ... ... ... ... ... ұқты. Сондықтан да ақшаны уақытша пайдалануға
беріп, одан пайыз алудың ... ... және ... ... ашудың
тиімді болатынын да ұқты.
Міне, осы уақытша кредитті жоғары пайызбен беретін ... ... ... ссуданың негізіне тараптардың кредит беруші
қоятын ... ... ... жеке ... ... ... үйі ... кредит берушілердің пайда болуымен ... бір ... ...... ... де әрекет етеді. Ежелгі шығыста ... деп ... Олар ... ... ... ... сатумен
және сатып алумен айналысты , басқа мемлекеттермен сауда-саттық жүргізді.
Храмдар, өсімқорлар, ... ... және ... агенттіктері
жүзеге асырған барлық ақша операциялары банктердің қалыптасуына себепші
болды. Банк – бұл аса ірі ... ... ... ... жоғарыда аталған
кредит берушілерді банк деп ... ... Олар банк деп ... ... ... даму ... жоғары болуы керек әрі кредит берушінің өз
клиенттеріне қызмет көрсету бойынша орындайтын ... ... ... ... Кредит операциялары кредит берушілердің арасында
бәсекелестік пайда болады, ... ... ... ... ... ... ... өз ссудасы үшін жоғары пайыз белгілейтін
болса, қарыз алушы одан бас тартады. ... ... ... ... ... өз ... өкімі бойынша есеп айырысу және басқа да
операцияларды жүргізеді. Банк – ... ... есеп ... ... ... ... ақша ... даму деңнейі. Мұндай
мекемелер Солтүстік Италияда XVII ғасырда пайда болды.
1619 жылы ... ... ... ... ... ...... деп аталды. Металдық монеталар төлемі мен оны қағаз
орынбасарларына ауыстыру олардың ... ... ... ... ... құроған эконгомикалық қызметке, банктердің пайда болуына
тән ақшалай операциялардың тұрақты ену орталығына айналды. Банк ... мәні ... ... ... ... даму ... Банк ісін ... италияндық тәжірибесі өзіндік банктерді
құрудың тек ынталандырушы факторы ғана болды.
Амстердамда айырбастаушы банк құрылды, ... соң ол ... ... ... ақыр аяғында ссуда банкісіне айналды. ... ... ... ... ... ... үйі ... одан
алғашқы неміс банктері пайда болды және т.б. XVII ... ... ... ... мемлекеттерінде пайда болып үлгерді.
Ежелгі банктердің кредит операцияларымен қатар ... ... ... ... есеп айырысу да біртіндеп ... ... ... бір ... ... ... ауыстыру кезінен
қолданыла бастады. Банктер клиенттермен өзара және клиенттер ... ... ... ... ... ретінде алға шықты. Есеп
айырысуды қамтамасыз ету үшін ежелгі банктер ақшамен тең дәрежеде ... (hudu – ... ... ... ... ақша және есеп айырысу
операциялары бір орталыққа (банкке) шоғырлана бастады. Ақша ... даму ... банк ... аса ірі ... ... пайда бола
бастады.
XVII ғасырдың 40-шы жылдарынан бастап, банктердегі эмиссиялық
операциялар ... да ... ... ... және XIX ... басында оған
елдің эмиссиялық ... ... атақ ... ... ... ... төлемнің әмбебап, заңды құралына айналды.
1846 жылы Германияда жергілікті 33 ... ... ... орталық банкісі ретінде Пруссиялық банк құрылды.
Ресейде банк ісі ... ... ... ал ... ... болған жоқ, тек XIX ғасырдың соңында ғана (1894 ж.) ... банк ... ... банк пайда болды.
Еуропа мемлекет құрған ... ... ... ... тән ақшалай операциялардың тұрақты ену орталығына айналды.
1.2 Банктің мәні және оның қызмет ету ... ... ... ... ... оның осы заманғы ұғымын қарастырып
көрелік. Банк істерінен хабары жоқ адам оны тек ... ... орны ... әрі ... ойлап қалуы мүмкін. Банк қызметтері әр түрлі. ... ... банк ... ... әр ... оны ... енді ... оны ұйым, үшінші біреулер оны
экономикалық басқарудың органы деп санаса, ал таы ... оған ... және т.б. ... ... ... ... ... оқытулар мен
ғылыми әдебиеттерден, кезеңдік баспасөзден, тіпті заң, ереже, ... ... ... да ... ... ... ... мәнін
терең зерделеген И. О. Лаврушин айтып кеткендей, осы заманғы банк ұғымына
қатысты жоғарыда аталғандардың барлығы ... ... ... ... ... ... ашып ... банк мәнін зерделеудің мынадай әдістемелік негіздерін ұсынады:
- Банк мәнін макродеңгейде оның қызметімен ... ... ... Оның мәнін әр түрлі тұрпаттарына қарамастан банктің біртұтас жүйесі
ретінде қарастыру;
- Банктің мәнін ашып ... оның ... ... институттардан
айрықшаланатын өзіндік ерекшеліктерін ашуды қажет етеді;
- Банк мәнін ашып көрсету оның құрылымын ашып көрсетуді қажет етеді.
Әрине, банктің мәнін оның ... да бір ... ... ... ... ... ... болмайды. Банк нақты клиентке қатынасы
бойынша бірқатар өз қызметін орындауы мүмкін, бірақ бұған қарап оны ... ... ... Нақты клиентке банк көрсететін 100-120 ... бәрі ... ... бола ... Сол ... де ... ... жеке бір банктің операцияларымен шектеліп қалмау керек. Бұл
мағынада мұның мәні ... ... ... шыға ... ол ... ... бүкіл сипаттамасын біртұтас ретінде қарастыруы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... лайықты болады. Бұл жағдайда банк нақты қызмет ... ... ... ... ... бір ... бар институтты білдіреді.
Банктің мәні банктердің тұрпаттары мен түрлене қарамастан біріңғай ... оның мәні ... ... де, инвестициялық банкке де, эмиссиялық
банкке де және т.б. ... ... ... тән ... ... Бұл аталған
банктердегі операциялар да, қызмет ету аясы да және т.б. бір-бірінен өзгеше
болады, бірақ бұл арадағы оның ... мәні ... ... және
олардың барлығына бірдей тән. Бұл ерекшеліктер біртұтас реінде банктердің
әртүрлілігін ... ... ... ... мәні туралы мәселе оны ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтауды
қажет етеді. Мәселе мынада: осы ... ... ... ... ... беру т.б. ... ... астам) басқа экономикалық
институттар, оның ішінде, банк институты өз клиенттеріне көрсете ... ... банк ... жұмыстардың көбісін басқа институттар да
орындайды. Мұндай ... шығу үшін ... ... тек ... ғана тән ... мен қызметтерды бөліп көрсету керек.
Банк өзіндік ерекшеліктері бар кәсіпорын ретінде материалдық өндіріс
саласындағы өнімдерден көп ... бар ... ... Ол тек жай ... емес, ақша және төлем құралдары түріндегі айрықша ... ... ... ... банк монополиясы, оны тек банк шығара алады.
Банктің қызмет көрсету саласындағы негізгі өніміне заттай ... ... ... ... ... ... Әрі-беріден соң кредит қандай да
бір ... ... ... ол ссудалық пайыз түріде пайда әкелетін пайыз
түрінде капитал ретінде анықталады.
Банктің уақытша пайдаланылмайтын, ... бос ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп және сауда кәсіпорындарының өз өнімінің өзінді
ерекшелігімен айрықшаланса да ол ... мен ... ... ... ... оның ... ... деңгейде өндірушілік сипатымен ... ісі - банк ... бұл оның ... ісі болып табылады.
Әрбірден соң, ол шаруашылық жүргізуші ... және жеке ... ... ... ақша ... және қолма-қол ақшасыз формада
реттейтін аса ірі кредит институты болып ... мәні оның ... ... ... ... ... бар кәсіпорын (институт) ретінде жұмыс ... ... ... оның ... ... ... ... Бұл мағынада банк
құрылғысы төрт міндетті блокты қамтиды. Банк бұл блоктарсыз банк ... әрі ... банк ... ... және ... капиталынан босаған өзіндік
ерекшеліктері бар ... ... ... ... ... ие ... ... болады әрі ұдайы қозғалыста болады;
- өз өнімінің сипатымен басқа кәсіпорындар мен институттардың қызметінен
айрықшаланатын банк қызметі;
- банк ісі мен банкті басқару ... ... ... бар ... ... ... тобы;
- банк техникасын, үй ғимаратын байланыс және ... ... ішкі және ... ... ... ... бір түрлерін қамтитын өндірісті блогы.
Банктің өзіндік ерекшелігіне, оның негіздеріне және банк құрылымына
жүргізілген талдаудың негізінде оны қолма-қол ақша формасындағы және ... ... ... ... ... реттеуді жүзеге асыратын кәсіпорын
немесе ақша-кредит институты ретінде анықтауға болады.
Банк оның (банк) жүйесінің ... ... ... табылады. Бұл оның
мынадай болуы керектігін ұйғарады:
- оған біртұтастың органикалық бөлігі болуға, жалпы ойын ережесі бойынша
әрекет етуіне мүмкіндік ... ... ғана тән ... ие ... бірыңғай заң аясында, қоғамның заң нормалары шегінде жұмыс ... ... ... банк ... ... элементтеріне өзара
әрекеттесуге икемді болуы керек;
Банк теориясының маңызда мәселесіне оның қызмет ету аясы ... ... Оны банк ... ... ... ... әдістемелік
тәсілдемелердің көмегімен анықтау керек. Банктің қызмет ету аясы – ... ... ... ... тек ... ... ғана тән
қызметі.
II. Банк жүйесінің мәні, белгілері, типтері;
2.1 Банктың экономикадағы ролі
Банктер ... ... ... ... ... банк ... . Акционерлiк Қоғамның және шаруашылық субъектiлердiң
халықтың бос ... ...... ... айналдырады. Осы
айтып өткен бағытына байланысты банк төлем есептеу, несие беру, ... т.б. ... ... ... ... ... ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны
туралы ғана емес, сондай ақ олардың қандай операцияларды ... ... ... ... қалдырмаған.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банкттер капитализмнің
мануфактура тұсында және ең ... ... ... ... ... ХIV-ХV ғасырларда пайда болған. Олардың еңбектерінде банк
тауар шаруашылығының ... ... ... ... ... ... яғни ... ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша
айналысын реттеу үшін пайда болған делінеді.
XVI-XVII ғасырларда ... ... ... ... ... ... ... арасында қолма қол ақшасыз ... ... ... үшін ... құрылды. Жиробанктер өздерінің
клиенттері арасында белгілі салмағы бар ... ... ... ақша
бірліктері арқылы есеп айырысулар жүргізді. Өздеінің ос ақша ... ... ... және ... бар ... ссудаға
берді.
Ал кейбір мамандар банкті одан да ерте мерзімде феодализм тұсында,
пайда болған деп ... Олар ... ... ... ... ... ... қажеттілігінен пайда болғанын айтады /3/.
Дегенмен осы декектерге сүйене отырып, банктердің пайда ... ... ... тарихы бар екендігін айтуға болады.
Банк италян сөзiнен Bank – орындық мағынада “Айырбас орындағы-Айырбас
орны” дегендi ... Бұл ... ... ... ... жасалатын
алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттермен қалалардың жекелеген тұлғалардың
әртүрлі ... ... Ол ... ... ... жүйесі
болмағандықтан, олардың сауда саттық барысында әртүрлі формадағы монетаар
кедескен. Банктер ... ... ... ақша ... ... ... ... салымдарын қабылдап, оларды әртүрлі елдің ақшаларын
айырбастуға маманданып отырған. Уақыт өте келе, ... ... ... ақ өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз алу
үшін пайдалана бастады. Сөйтіп айырбастаушылар ... ... ... банк ... айырбастаушылардың және олардың
айырбас орындарының болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда ... ... оның сол ... дүниежүзілік сауда орталығы болғандығы
ескеріп, әр елдің ақшалары мен тауарларының сол елге ... ... ... ... ... ... ... Тарихшылардың пікірінше, б.э.д. 2300 жыл бұрын холдейлердің
сауда компаниялары пайда болып, оар өздерінің тікелей ... ... ... Олар ... IV ... ... Грецияда да жасалған. Бір
айта кететіні, ежелгі гректер салым қабылдай отырып, белгілі бір ақы ... ... ... жүргізіпи отырған.
Тарихшылардың пайымдауынша алғашқы банктік операцияларды жекелеген
тұлғалар және қолында ақшалай қаражаттары бар шіркеу ... ... ... ... ең ... ... ... Сол
уақыттары елгілі гректің шіркеулері (Дельфа, Дело, Само, Эфсе) ... ... ... ... ... кіші Азия ... ... ал Дельфада Аполлон шіркеуіне барлық еуропалық
Грецияның бос ақша ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын қозғалыссыз
жатуға болмайтындығын, оарды уақытша ... ... ... ... ... ... ... жүргізумен қатар, салым иелеріне
біртіндеп есеп айырысу қызметін де көрсетті. Есеп айырысулар банктегі ... бір ... ... бір ... ... ... ... айырысуларды жеңілдету мақсатында ежелгі ... ... ... ... Олар ... құнды ақшалармен қатар айналыста
жүрді. Алғашы акционерлік банк Ағылшын банкі 1964 жылы құрылып, ... ... ... ... өзі ... бактердің капитализмнің мануфакиура жағдайында,
банкирлер үйлері ретінде пайда блғанын куәландырады. Мұндағы ... ... ... ... ... банктердің пайда болуының тек алғышарттарын
ғана сипаттайды.
Анықтамалық басылымдарда банк «ірі ... ... ... Несиелік істің даму денгейіне байланысты және ... ... ... бір жүйеге айналдыру нәтижесінде жеке
несие беруші өзінің несие ... ... ... теке қана ... мақсатына
ғана берілмей, шаруашылық операциялардың қажеттілігін де қанағаттандыра
бастайды. Несиелік мәмілелер жасаумен бірге ... ... ... ... ... есеп ... және ... да операцияларды жзеге
асырады. Сөйтіп, ... ақша ... осы даму ... өте ... ... ... көрсететін бітұтас орталыққа айналды. Демек,
алғашқы банктер ... ... ... да бұрын яғни
мемлекеттің құрылу кезеңінде пайда болған дегенге ... бар. ... құл ... ... ... ... ... Римде нормалары болан, ол нормаларға сәйкес ... III ... ... ... ... ... кумулияр деп атады.
Оларға несиелік операцияларды жүргізуге рұқсат етілмеген. Тарихшылардың
айтуынша, Ежелгі Вавилон ... тек қана ... ... қана қоймай, сондай
ақ жер бөлімшелерін сатып алу сату, және басқа да операцияларды орындаған.
Жоғарыдағыларды ... ... біз ... ... ... ... банктедің дамуына тоқталдық. Енді ... ... ... болсақ, Қазақстанда банк жүйесінің дамуы келесі кезеңдерден
тұрды:
Бірінші кезең; 1917 ж.мен 1930 жылдар араығында ... ... банк ... ... қалыптастыру, бұл кезде әртүрлі меншіктегі
банктер мен несие мекемелері қатар қызмет істеді.
Екінші кезең: 1930 ... мен 1987 ... ... елде ... ... ... ... атқарады, яғни ол мемлекеттің Орталық
банкі ретінде эмиссиялау және несие беру қызметімен қоса ... ... ... ... ... жылдар аралығында елде мемлекеттік
мамандандырылған банктердің құрылуы, яғни КСРО ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа қызметтермен
шұғылданып, ал маманданған банктер экономиканың әртүрлі ... ... ... ... 1990 жылы ... кооперативтік әне коммерциялық
банктер де құрыла ... ... банк ... даму тарихы
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк ... ... ... Жарлығында 1995 жылғы 31 тамыздағы заң күші ... ... екі ... банк жйесі бар» деліген. Ұлттық банк
–мемлекеттің орталық банкі, ол банк ... ... ... ... ... ... барлығы банк жүйесінің төмегі (екінші)
денгейіндегі банктер делінген.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында нарықтық банк жүйесінде ... ... ... ... мен ... ... ... істеуде.
Олардың ішінде:
Мемлекеттік банк – үкімет қаулысымен құрылған екінші денгейлі ... ... ... ... үкімет. Инвестициялық банк – негізінен
тікелей және порфельдік инвестиция тартумен ... ... ... ... ... банк - орналастырылған акцияларының үштен бiрiнен
астамы:
Банктiң ... ... ... ... ... органдарында (тіркеуші
органдарда) (бұдан әрі - әділет ... банк ... ... және банк операцияларын жүргiзуге қаржы рыногы мен қаржылық
ұйымдарды реттеу және қадағалау жөнiндегi ... ... ... әрi ... ... ... болуымен белгiленедi. Банкiнiң ресми мәртебесi
жоқ бiрде-бiр заңды тұлға "банк" деп атала алмайды ... өзiн ... ... ... сипаттай алмайды.
Банк басқармасы тұрған жер (почта бойынша мекен-жайы) банк ... ... ... ... – кәсіорындармен ұйымдарға, ондай ақ халыққа
тікелей және жан жақты кешенді қызмет көрсеттін банктер. Бұл ... ... ... ... айырмашылығы. Ал банктік емес ... ... ... олар тек ... ... ... және ... қызмет түрін көрсетумен шұғылданады. Коммерциялық
банктердің негізгі мақсаты неғұрлым жоғарғы ... ... ... қоры оның ... қамтамасыз етіп, банктік
опреациялар жүргізудің негізгі көзі олып ... ... ... ... ... ... сату есебінен, немесе
құрылтайшылардың жарнасы есебінен қалыптасады. Банктің құрылтайшылары ... ... ... ... тек ақша төлеуге міндетті. Жабық
акционерлік қоғам түріндегі банктің акциясын төлеуге оның ... ... ... және ... да ... қаражатты қолдануға болмайды. Банктің
акциясы алғашқы нарықта барлық құрылтайыларға бірдей құнмен, яғни ... ... ... ... ... ... оның құрылтайы
қаражаттарында жарияланған жарғылық қорының елу ... ... ... ... ... дейін, ал тіркеуден өткен кезеңнен басап бір жыл
ішінде ... ... ... ... өзiнiң жарғысы бар толық шаруашылық есеп және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттiк банк осы заң ... ... ... ... кеңесiне есеп
бередi. ҚР заңына сай мемлекеттiк банк деп ... ... ... ... ... капиталдың басым бөлiгi мемлекеттiк
құрылтайшылардың акциясы ... ... ... ... ... ... жиналысында қабылданған жарғысы ... ... ... ... ... құнын өсіру жолымен. Банктің жоғары
асқаушы органы акционерлердің жалпы жиналысы, оның ... ... ... жүргізеді. Банктің басқарушы қызметкерлері болып,
қадағалау кеңесінің ... және оның ... ... төрсағасы және
оның орынбасарлары, банктің бас бухгалтері және оның ... ... ... ... және ... мен олардың орыбасарлары
саналады. Банктің ... ... ... ... ... және оның
орынбасарлары, банк бөлімшесінің бірінші басшысы және бас бухгалтері
қызметке ... ... ... ... ... ... банк
үйесіндегі: төраға мен бас бухгалтер үш ... кем ... ал ... екі ... кем емес ... стажы болуы шарт. Осы айтылған
қыметкерлер ... ... ... үш айға ... ... өз ... ... орындауға құқы жоқ.
Банктің Ұйымдық құрылымы әрқайсысы белгілі бір ... ... ... ... ... мен ... ... кез келген банктің ұйымдық құрылымы банктік ... ... ... ... ... қоры оның міндеттемелерін қамтамасыз етіп, банктік
опреациялар жүргізудің негізгі көзі олып ... ... ... банкті қоспағанда) акция сату ... ... ... ... ... Банк ... құрылымы
Банк жүйесі кредит жүйесінің негзгі буыны, нарықтық ... ... ... ... ... Ол кредит және қаржы
операцияларының ... ... ... келген жүйе барлық қажетті элементтер мен қажетті пропорцияларды
керек, онда олар өзара ... ... ... ... ... жүйе ... де ауқымды басқа жүйеге енеді.
Банк жүйесіне бұл принциптердің де тікелей қатысы бар. ... ... банк ... оның ... ... кездеседі: әр түрлі
тұрпаттағы банктер, банктік емес ... ... ... бірлестігі және т.б
Бұл элементтер бір-бірімен өзара әрекеттеседі, бір-бірін органикалық
тұрғыдан толықтырады және белгілі бір тұтастықтықұрайды.
Банк жүйесі ... ... ... ... жүйе – елдің кредит жүйесіне
кіреді. Ал кредит жүйесі елдің экономикалық жүйесіне кіреді. Сол себепті
банктің ... мен ... ... ұдайы өндірістік процессімен тығыз
байланыстырып ... ... ... банк ... өзінің нақты қызметінде
бюджеттік-салықтық және басқа да жүйелермен өзара тығыз ... ... ... мен ... жалпы тетігімен шектеліп,
садақтасады.
Банк жүйесі белгілі бір өзгешеліктер мен белгілерге ие. Бұл ... ... ... ... ... О.И ... ... М.: Ф және
С, 2002, 285 – 290 б.) ... ... ... ... қысқаша
тоқталамыз. Сонымен, басқа жүйелерден айрықшарап көрсететін банк жүйесінің
белгілері қандай:
1. Банк жүйесінің элементтері ... ... ... алғы шебін
Орталық банк құрайтын нақты бірлікке ... ... ... Онда ... элементтер болмайды.
2. Банк жүйесі өзінің ... ... ... өзара
әрекеттерімен әрекеттерімен анықталатын өзіндік ерекшелікке ие.
Онда елдің Орталық банкі белгілеген ... ... ... ... ғана тән ... жұмыс істейді.
3. Банк жүйесі элементтерді өзара алмастыруға қабілетті. Оны біртұтас
ретінде және бір бүтінге бағынатын әр ... ... ... ... Бұл оның ... ... ... болған
жағдайда бір-бірін алмастыра алатындай етіп ... ... ... ақша ... депозиттік операцияларын
коммерциялық пошталық жинақ ақша жүйесіне сеніп тапсыруға болады.
Қандай да бір банк бонкротқа ... да, банк ... ... Банк ... ... жүйе болып табылады. Ол ұдайы даму,
қозғалыс үстінде болады. Ол жаңа элементтермен, жаңа байланыстармен
толығуы мүмкін. Жаңа ... ... мен ... ... пайда
болады.
5. Банк жүйесі «жабық» тұрпаттағы жүйе. ... тек ... ... өз ... ... нұсқауы бар және банктің өз құпиялары
болады. Алайда, оны толық мағынасында жабық деуге де ... ол ... ... ... ... ... әрекеттеседі.
6. Банк жүйесі өзін өзі реттейтін, «өзін өзі ... ... ие. ... ... жүйе ... әрекет ету саясатын
экономикалық, әлеуметтік, саяси ахуалдарға қарай өзгертіп отырады.
Экономикалық дағдарыс орын алса оған ... ... ... ... даму ... ... ... жүргізеді.
7. Банк жүйесі – басқарылатын жүйе. Ол арнайы банк заңдарымен әрекет
етеді әрі ... және ... ... ... ... органдарға
бағынады.
Осы аталған белгілердің барлыға Қазақстанның банк жүйесіне тән. ... банк ... ... ... ... ... жазылған:
1. ҚР екі деңгейлі банк жүйесіне ие.
2. ... банк ... ... ... болып табылады әрі банк
жүйесінің жоғары деңгейін білдіреді.
3. ҚР Заң ... ... ... ... мәртебесі бар
Қазақстан даму банкісін қоспағанда барлық басқа банктер банк
жүйесінің төменгі деңгейін ... ... ... ... – екінші деңгейлі банк, меншігінде
және басқаруында акцияның үштен бір бөлігіне ие: а) ҚР ... ... ... – ҚР резиденттері, ҚР резидент еместердің
меншігінде және басқаруында 50 пайыздан астам ... ие; ... ҚР ... ... қаражатына.
5. Мемлекетаралық банк – ... ... ... әрі ... ... ... ... дамуы елдегі саяси жағдай мен экономикалық
қатынастың даму ... ... Банк ... ... ... ... банк ісін ұйымдастырудың екі типі бөліп көрсетіледі:
- Мамандандырылған банк ісі, онда банктер мен ... емес ... ... қатаң шекара қойылады, соңғысы үшін заңға
тыйымдар мен шектеулер енгізеді;
- Барлық кредит ... әр ... ... ... ... ... ... беретін әмбебап банк ісі.
Батыс және Орталық Еуропа ... ... ... және ... ... ... ... кредит институттарының арасындағы дәстүрлі
шекараның жойылуынан байқалып ... ... ... артықшылық береді. Функционалдық тұрғыдан ... осы ... ... өз ... 200-ге ... ... ұсынуға қабілеті бар көп қызметті кредит мекемесіне айналдыруға
мүмкіндік береді. Бұл жағынан клиенттерге ... ... ... ... ... ... осы заманғы банк ... өз ... ... ... ... пен ... үшін
үлкен қаржылық мүмкіндіктерге ие болу мақсатында банктер ... әрі ... ... ... ... ... ... мемлекттерге тән. Мәселен, XX ғасырдың 90-шы жылдары АҚШ-та 15 мың
коммерциялық банктер 15,5 млрд ... ... ... 2,5 трлн ... ... бақылайды. Ал 2000 жылы жуық шамамен 17 млрд доллар
пайда ... 5 трлн ... ... активтерге ие 95000 коммерциялық
банктер ғана қалды.
Банк жүйесінің даму үлгісімен бірнеше ... банк ... банк ... ... ... ... банктерден, сауда
банктерінен, достастық банктерінен, шетелдік банктерден, консорциумдік
банктерден тұрады.
Швейцария банктердің елі, ... 1,5 мың ... бір ... келеді.
Оның банк жүйесі 500-ден де көп банктік ұйымдарды біріктіріп отыр. Бұл елде
ұлттық банктерден басқа 3 банк категориясы бар:
- ... – 3 аса ірі банк – ... ... ... банк корпорациясы, Швейцариялық кредит банкісі;
- Екіншісі – кредиттеу мен есеп ... ... ... және жинақ ақша банктері;
- Үшіншісі – инвестициялық портфельдерді басқарумен айналысатын жекеше
банктер.
Швейцариялық банк жүйесінің айрықша ... ... ... ... ... ... қызметінің бақыланатындығы
жатады. Банктерге ... ... үш ... ... ие және ... Банк комиссиясы, Ұлттық ... ... ... жүзеге асырады.
АҚШ-тың банк жүйесіне Федералдық резервтік жүйе кіреді. Ол ... ... ... тұрады, ФРЖ-ға мүше, ФРЖ-ға мүше емес 6 мың
коммерцмялық банктер және ФРЖ мен ... мүше емес ... ... банк ... Жапония Банкісін, коммерциялық банктерді,
мамандандырылған кредит институттарын, қаржы компанияларын, ... ... ... ақша ... ... үкіметі тұсында Қазақстанның өз банк жүйесі болмады, өйткені
республика аумағында ... ... ... жүйесінің
филиалдары мен бөлімшелері жұмыс істеді. Сол ... де банк ... КСРО ... және ... ... ... тарихымен
ажырағысыз байланыста болды. Патшалық Ресейдің банк жүйесіне мыналар ... ... ... ... ... ... қоғамы, қалалық
банктер, ипотекалық кредит банкісі және ... ... ... ... ... (оз ... 1860 жылы бастады) бүкіл
кредит жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... монополиялық құқығы тек осы банкке ғана тиесілі болды. Ресейдің
Мемлекеттік ... 1914 жылы ... ... мен ... ... ... ... акционерлік - коммерциялық банктердің шамамен 1/3
есептік - ... ... өз ... ... ... Басқа елдердің
орталық эмиссиялық банктерден Ресейдің Мемлекеттік банкісінің айырмашылығы:
ол тек банктерді ғана емес, сонымен бірге, ... ... ... ... 1914 жылы оның 10 ... 124 бөлімшесі және 791
басыбайлы мемлекеттік ... ... ... - ... ... (743 ... бар 47 банк)
жағдайы ссудалық капитал ... ... ... және 1914 жылы ... ... ... және ұсақ ... қызмет көрсету үшін ұсақ кредит мекемелері
жұмыс істеді: ... ... ... (11081), ... - ... банк ... ... жүйесі мемлекеттік - дворяндық жер банкісін және
мемлекеттік жер банкісін, 10 акционерлік жер банкісін, 36 ... ... ... да ипотекалық кредит банктерін қамтиды.
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму мәселелерін қарастыру себебі,
бұл халқымыздың өсіп ... ... ... ... ... Біз осы ... келешек мамандары ретінде банк жүйесінің ... даму ... мен ... ... оның ... ... еттік. Жұмыстың негізгі мақсаты банк жүйесінің қалыптасу
және даму ... ... ... және ... халықаралық
стандарттарға сай болуын тұжырымдау. Отандық ... ... ... ... ... ... және ... бірі банк жүйесінің дамуы болып ... Бұл ... ... және ... ... ... ... нарықтық экономикаға өту жағдайында банк жүйесіне көмек көрсету
тұрақтандырылған экономикалық өсуге жетуге ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының өркендеуіне және Ұлттық бнактің өз
саясатын тұрақты қалыпта жүзеге асыруына мүмкіндік береді.
Соңғы бірнеше ... ... ... ... банк ... дамуы жүруде. Қазақстан банк секторының жанадануы және
конденсациялық процестер ... ... банк ... ... әлі де ... ... ... отыр. Бұл саланың өзіндік
проблемалары шешілмей қалуда.
Банк жүйесінің даму тарихы
Банктер несие жүйесiнiң ... ... ... банк ... . ... ... және шаруашылық субъектiлердiң
халықтың бос ақшасын шоғырландырып iс ... ... ... ... өткен бағытына байланысты банк төлем есептеу, несие беру, сақтандыру
және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қашан пайда болғаны туралы ғана емес, сондай ақ олардың қандай
операцияларды орындағаны туралы да толық ... ... ... ... алғашқы банкттер капитализмнің мануфактура тұсында
және ең ... ... ... ... ... ... ХIV-ХV
ғасырларда пайда болған. Олардың еңбектерінде банк тауар шаруашылығының
ерекше ... ... ... ... ерте кезеңінде, яғни тауар
ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша айналысын реттеу үшін ... ... ... ... Генуеде, Миланда, Амстердамда,
Гамбургте, Нюркбергте саудагер клиентте арасында қолма қол ... ... ... ... үшін Жиробанктер құрылды. Жиробанктер өздерінің
клиенттері арасында белгілі салмағы бар ... ... ... ... ... есеп ... ... Өздеінің ос ақша қаражаттарын
жиробанктер мемлекетке, қалаларға және ... бар ... ... Ал ... мамандар банкті одан да ерте мерзімде феодализм тұсында,
пайда болған деп ... Олар ... ... ... ... делдалдық қызметінің қажеттілігінен пайда болғанын айтады /3/.
Дегенмен осы декектерге сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі ... ... бар ... айтуға болады. Банк италян сөзiнен Bank –
орындық мағынада “Айырбас орындағы-Айырбас ... ... ... ... орыны туарлармен сауда жасалатын алаңдарда ... ... ... ... ... әртүрлі монеталарымен
жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі болмағандықтан, олардың
сауда саттық барысында әртүрлі ... ... ... ... ... ... ақша ... капиталының өкілдері саудагерлердің ... ... ... әртүрлі елдің ақшаларын айырбастуға маманданып
отырған. Уақыт өте келе, ... бұл ... ... ... ақша ... ... ... пайыз алу үшін пайдалана
бастады. Сөйтіп айырбастаушылар біртінде, ... ... ... банк ... айырбастаушылардың және олардың айырбас
орындарының болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің ... ... ... оның сол ... ... ... орталығы болғандығы ескеріп,
әр елдің ақшалары мен ... сол елге ... ... ... операцияларына тікелей қатысуына байланысты ... ... ... 2300 жыл ... ... ... ... болып, оар өздерінің тікелей қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б.э.д. IV ғасырда Ежелгі ... да ... ... ... ... ... салым қабылдай отырып, белгілі бір ақы ... ... ... ... отырған.
III. Банк қызметін ұйымдастырудың негіздері.
3.1 Банк типтері
Банктің жарғылық қоры қандай көздерден ... ... ... ... олар мемлекттік, жеке, акционерлік, аралас және шетелдік
болып жіктеледі.
Банктерді ... ... ... ерекшілігі мен
артықшылығы неде? «Шаруашылық серіктестіктері ... ... ... ... ... ... қоғам – бұл заңды тұлға. Онда
құрылтайшылардың меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... мен банктің табысы сатып
алынған акциялардың санына тікелей ... ... ... ... ... ... ... ғана шектеледі. Банк
таратылған жағдайда немесе банкротқа ұшырағанда ... ... ... ... ... яғни банктен талап етіледі.
Акционерлердің банкті басқару бойынша жауапкершілігі басқарманы
сайлаумен және жылдық жиналыста банк ... ... ... дауыс
берумен шектеледі.
Банкті акционерлік емес формада ұйымдастыру қатысушылардың ... ... да бір ... ... қажет етпейді.
Банктер мен олардың клиенттері арасындағы қарым-қатынас
Клиенттерді таратудағы банктердің ... ... ... ... ... ... ... қатынасты орнатуға қатысты
ұйымдастыру мәселелеріне айрықша назар аударуын ... ... ... ... мен ... ... ... заңның 33-бабы
бойынша банктер тең құқықты серіктестіктер ретінде алға ... ... ... кредит ресурстары нарығында жүзеге асыра асыра алады.
Өз қызметінде олар өздерінің клиенттеріне қаражатты орналастырудың,
кредитті алудың жақсы жағдайын, банк ... ... ... ... ... Банк өз ... ... дауапты болады.
Банктердің клиентпен жүргізнтін экономикалық жұмысы ... ... ... ... шоты ... әр ... банкті
операцияларды орындауға дейін банк қызметінің барлық жағын қамтиды.
Банктер клиенттерді өз жағына тартуы үшін ... ... ... ...... жаңа қызмет түрлерін енгізу, келіссөдер ... ... ... ала ... әр ... ... әзірлеу әрі
бекіту және т.б. Бұл жұмыстардың барлығы да өз ... мен ... ... ... тығыз байланысты.
Клиенттермен жүргізілетін жұмыс әр түрлі келісімшарттарды ... ... есеп ... ... және кредиттік қызмет көрсетулер,
бірлескен қызмет, ... ... ашу әрі ... және т.б. ... ... әрі есеп ... ... ашу және олар бойынша
операцияларды жүзеге асыру есеп ... мен ... ... ... ... ... ... айырысу қызметін көрсету жөніндегі келісімшартта есеп айырысу
немесе ағымдағы шотты ашудың шарты және олар ... ... ... шарты көрсетіледі. Кассалық-есеп айырысу қызметін көрсету туралы
келісімшартта бұдан басқа кассалық операцияны жүргізудің тәртібі ... ... ... ... ... ... өту ... етуі керек.
Орындауға жатпайтын банктік операциялар жүзеге асырылған ... пен ... ... Парламенті бекіткен ҚР-дағы қолма-қол ақшасыз ... ... ... үшін ... ... ... ... сәйкес жауап береді.
Банк пен клиенттің бірлескен қызметі жүзеге асырылатын болса,
бірлескен ... ... ... ... Онда ... құқықтары
мен міндеттері, олардың арасында пайданы ... әрі ... ... ... банк пен клиент арасында бекітілген ... ... ... ... Бұл ... ... берудің
және өтеудің мерзімін, шарты мен тәртібін, тараптардың құқықтары мен
міндеттерін, ... ... ... және пайыздық мөлшерлемені реттейді.
Кейбір банктерде кредит келісімшарттарымен қатар ... ... ... ... ... ... ... Онда жекелеген
сәттер, мысалы, тиімділіктің баршаға ортақ және өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... шоттарды ашу әрі жүргізу туралы келісімшарт осы депозиттік
ашылатын мерзімі, ол ... ... ... ... осы ... ... ... алудың тәртібі туралы мәліметті қамтитын болады.
Барлық аталмыш ... ... ... ... ... ... арасында болатын келіссөздердің бір-бірінің қызметін
алдын-ала мұқият зерделеудің нәтижесінде бекітіледі. Банк нақты әдістеме
бойынша, ... ... ... ... ... және пайдалылық
секілді негізгі 4 көрсеткішке ... ... ... ... ... қабілеттілігін талдайды.
Жоғарыда аталған келісімшарттар банктің бастамасымен және ... де ... ... ... келісімшарттардың бұзудың
тәртібі мен шарты айтылатын болады. Келісімшарттардың ... ... ... ... ... өз ... ... мүмкін
еместігі, тараптардың өз міндеттемесін теріс пайдалану және т.б.
Депозиттермен жүргізілетін ағымдағы экономикалық жұмыс ... ... ... ... ... бағыттары болып табылады.
Бұл банк клиенттерінің шоты бойынша қаражаттың қозғалысын талдаудың және ... ... ... ... аз ... тобына түрлендірудің
мүмкіндіктерін анықтауды ұйғарады. ... ... ... ... және ... тәртібін бұзушыларды анықтауға мүмкіндік береді.
3.2 Банк қызметіндегі тәуелділік
Нарықтық экономика жағдайында банк саласында банктер әр ... ... ... барысында өз мойнына алатын қатерді дұрыс
бағалай берудің маңызы жоғары.
Нарықтық қатынастың ... ... ... ұғымы банк
өміріне дендеп енетін болады. Тәуелділік кез ... ... бола ... ... ... әр ... Сондықтан да банк қызметінде тәуелділіктің
мүлдем болмағаны маңызды емес, оны аз ... ... ... жеткізу және
кеміту маңызды.
Банк тәуелділігі дегеніміз не? Әдетте «қатер» сөзін естігенімізде
оның болу ... ... еске ... ... ... ... табысының бір бөлігінен айырылып қалу қаупін немесе қаржылық
операцияларды жүзеге асыру барысында қосымша шығын шығару ... ... ... ... ... үшін шығын, ... ... ... ... оларды қолдану қажет.
Ысырап. Банк қызметіне тән тәуелділікті сипаттайтын қорытындылаушы
көрсеткіш тұрғысындағы банк пайдасының болжанбағын кемуі ... ... ... ... ... мен ... ұштастырады, сол себепті де қатердің
деңгейін ... ... ... анық ... алады. Қатер мен
ысырап ұғымдары бір-бірімен өзара тығыз байланысты. Осыған ... ... ... ... ... ... тұрғыдан сипаттауға болады.
Бұл тәсілдеме тәуелділік теориясын дамытудың базасы ... ... Банк өз ... белгілі бір шығын шығарады. Бұлар
салымшыларға ... ... өзге ... ... ... ... ... үшін төлем; есеп айырысу операцияларымен бағалы қағаздармен
байланысты шығындар; жұмыскерлерді, үй-ғимаратты және т.б. ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
жағдайда белгіленген шығыннан да көп шығынның ... кету ... ... ... ала ... ... ... белгіленген шығыннан да ... ... ... көрінетін залал алдағы кезеңнің ... ... ... ... жаңсақтыққа ұрынғпн жағдайда немесе
ахуалды болжауға келмейтін жағдайда пайда болады. ... ... ... жеткіліксіз есептеумен байланысты мұндай залалдардың қатері
банктің ... ... ... ... Кез ... қызмет түрі белгілі бір
қатермен байланысты. Нарық жағдайында жұмыс істейтін кез келген кәсіпорын
секілді банк те ысырап пен ... ... ... алыс кете алмайды,
яғни, олар да ысырап пен банкротқа ұшырауы мүмкін. Банк ... ... көп ... ... ... ысырап пен залалды да барынша кемітуге
ұмтылады.
Бұлардың барлығы да белгілі бір дәрежеде банк пен қожайындарының ... ... ... ... ... бір біріне қайшы
болады. Банк қожайындары қосымша пайда алуға ұмтылып, осы үшін тәуелділікке
барса, салымшылар үшін ... ... ... өз ... аман ... ... пен ... арасындағы оңтайлы арақатынасты ұстап
тұру банктерді басқарудың ең ... әрі ең ... ... ... ... ... ... оның портфелінің құрылымымен, яғни банк
ресурстары ... ... ... ... ... ... ... порфельдік қатердің төрт ... түрі ... ... ... ... ... мөлшерлемелерінің өзгеру қатері;
валюталық тәуелділік.
Кредит тәуелділігі (кредитный риск) – қарыз алушының өз қаржылық
міндеттемесін ... ... орын ... банк ... ... ... ... сапасымен тікелей байланысты. Кредит тәуекелінің
3 түрін бөліп көрсетуге болады: теріс пайдалану қатері; шетелдік ... ... ішкі ... ... ... яғни ... қайтарылмай
қалу қаіпі.
Теріс пайдалану (злоупотребление) – біздің республликамызда 1991-1993
жж. Аралығында орын алған банктердің үмітсіз берешегінің ең көп ... ... ... маусымдық егіз жұмысына, астық жинауға, өзіндік
қаражатты ... ... ... кредит ресурстарын мақсатсыз
пайдаланғанын растайтын ... ... ... Бұл жеңілдікті
кредиттер басқа ... ... ... ... ... ... бұйымдарын сатып алуға жұмсалған. Алаяқтық (алып-
сатарлық) жағдайларда, орын ... атап ... бұл ... ... ... баға ... сатылған валютаға
айырбастаған және ... ... ... банк ... 80-ші жылдары кезінен тарады.
Бұл қатердің түрінен АҚШ-тағы барлық банктердің жартысынан көбісі ... ... ... ... қызметкерлер кредитті өз туыстары
мен достарына берген, сондай-ақ, кредитті қарыз алушының қаржылық жағдайын
тексермей беру секілдісақтық ... ... ... ... ... ... 70-ші ... дамыған
елдердегі қарыз алушылар кредиті бойынша төлемдердің жаппай кешіктірілуімен
байланысты орын алды. Бұл ... ... аса ірі ... ... себеп болды.
Ішкі қарыз бойынша төлемзіздік қарыз алушының төлем қабілетсіздігін
тудыратын барлық факторларды анықтау қиындығымен байланысты.
Кредит тәуекелдігін кемітудің бірнеше ... ... Банк ... ... ... яғни ... ... аудартатын кредиттеудің «жоғары шегін» белгілеу жолымен бір
қарыз алушыға берілетін кредиттің мөлшерін кеміту. Бұл ... ... ... өтей алатын қабілетіне көзі жетпегенде, яғни,
клиенттің кредитті ... ... ... ... ... оның қайтарылмай қалған
жағдайда ысыраптың мөлшерін азайтуға мүмкіндік береді.
2. Кредитті өтеу ... яғни ... ... ... өтей ... ... көптеген банктер осы тәсілді ... ол ... ... ... орын ... ... ысырапты болдырмауға мүмкіндік береді.
Қарыз алушының кредитті өтеу ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін есептеуді және
талдауды ұйғарады. Мұндай көрсеткіштерген мыналар жатады:
- абсолютті өтімділік коэфциенті – бұл ... ... + ... ... ... ... өтеудің аралық коэфциенті бұл – ақшалай қаражат + бағалы қағаздар
+ ... ... ... мерзімді міндетемесінің есеп ... ... ... ... ... – бұл ... ... қарыз алушының
қысқа міндеттемесіне қатынасы;
Оның үстіне, ... ... ... түсімдерді бағалауы керек,
өйткені, оның себебінен кредит өтелетін болады, Сондай-ақ қарыз алушының
қаржы ... ... ... ... ... шетелдік банк іс-тәжірибесінде қарыз алушыны баомен
бағалауға ... ... ... жүр. Бұл ... ... ... ... сақтандыру. Ол сақтандрумен айналысатын ұйымдарға
кредиттің қайтарылмай қатерін ... ... ... ... Кредитті
сақтандырудың әр түрлі нұсқалары бар, алайда, оларды ... ... ... ... ... ... есебіне
жатқызылады. Еліміздегі кредиттерді ... ... ... ... ... Оны ... тәуекелділігі деп атаған дұрыс болады. Ол қаржылық активтердің
төлем қаражатын жылдам айырбасталуының ысырапсыз ... ... яғни ... ... ... ... ... болу
қауіпі бар. Банктер өтімділікті қамтамасыз етудің – ішкі және сыртқы екі
түрін қолданады.
Ішкі өтімділік – бұл ... ... ... Ол үші ... ... ... Бұл банк ... үшін ақшаны орналастырудың сенімді объекті
болып табылады. Бұған мемлекеттік – 1, 3, 6, 9 ай ... ... ... ... ... ... өтімді қаражат қорын ... ... ... ... алу ... (өзге банктен федералдық
қордың резервтік қалдығын сатып алу, табыс етілетін салым сертефикаттарын
сатып алу және т.б.) ... ... ... банктер оңай оңай сатылатын активтер ... ... ... ... етуге ұмытылса, олар бүгінгі таңда активтерді де,
пассивтерді де үйлестіріп ... ... ... ... еуге ұмтылады. Бұл арады ұсақ банктер ... ... ... ... ірі ... пассивтерді басқарудың агрессивті
саясатын жүргізуге талпынады (керекті сәтінде кейін кері ... ... ... сату, банк активтерін сатып алу ... ... ... және т.б. ... келісімді бекіту жолының).
Бұл тәуекелділікті Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... сондай-ақ орналастырылған активтер мен банк тартқан
пассивтерді ... ... ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ететін тәсілдерге мыналар
жатады:
- Жаңа ... ... ... ... отырыу жолымен
тарту;
- Айналысқа депозит сертификаттарын облигацияларын және т.б. шығару,
ссуда мен бағалы қағаздар портфельін бір ... ... ... ... яғни ссуданы шағым мөлшерлерге бөлу;
- Кредиттерді дер кезінде қайтарып алу ... ... ... ... ... алу және ... ... деңгейде ұстап тұру үшін банктер кредит ... және ... ... ... болжауы керек, яғни,
конъмюнхтураның өзгерісін болжауы ... ... ... қатері (процентный риск) – ... ... ... ауытқуынан ысырапқа ұшыраудың болу
мүмкіндігі. ... ... ... ... реттеуді босаңтуды,
инфляцияның нәтижесінде пайыздық мөлшерлемелердің тұрақсыздығы ... ... ... ... пайызы бар бағалы қағаздар
бағамының құлдырауына әкеп соқтырады, бұл өз ... банк ... әкеп ... әрі бағамдылық залалына ұшыратыады. Нарықтың
әр түрлі сегменттеріндегі ... ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Пайыздық қатерді, егер ол ашық нарықтағы ... ... ... ... ... ... онда оны ... қатері деп атаға
болады. Бірқатар себетерге байланысты осындай қатер пайда ... ... ... нормаларының ауытқуын, ... ... ... жағдайының өзгеруін (акция турасында сөз
болғанда), сондай-ақ, инфляцияны айтуға болады.
Бірінші фактордың ... ... ... нормасымен бағалы
қағаздардың құны арасындағы кері ... ... ... өсуі ... ... қағаздардың құнсыздануына әкеп соқтырады
). Екінші фактордың әсері мынандай жағдаймен ... ... ... ... ... ... ... ол бойынша төленген
девиденттерге тікелей байланымты болады. Ақшаның ... ... ... не бағалы қағаздар бойынша нақты табысты азайтады, ал ол ... ... ... және ... орай ... бағасының кемуіне
әкеп соқтырады.
Валюталық қатер – шетелдік валютаның ... ... ... ... ... валюталық (бағамдық) ысырап қатері. Валюта қатері,
әсіресе, бір ғана ... ... әр ... ... ... немесе уақыттың әр түрлі сәтіндегі валюта бағамдарының
айырмашылығынан ... ... ... ... алуға ұмтылатын
банктерде жоғары болады.
Валюта қатерін ... үшін ... ... ... ... валюталық фючерлік контракті, валюталық опцион, валюталық
своп. Бұлардан басқа валюта ретінде өз ұлттық ... ... ... ... ... ... ... елімізде көбінесе төлем ретінде америкалық
доллар пайдаланады) таңдау әдісі, ... ... ... ... ... қарай өзгерту қауіпін ескертетін қорғану ... ... ... ... қолданылады. Валюта бағамы ретінде ұлттық
валютаның немемсе үшінші ел ... ... ... ... ... алға шығуы мүмкін.
Шетелдік валюталардың артуын ұдайы бақылау, сақтандыру, форвардтық
контрактіні бекіту банктердің іс-тәжірибесінде ... ... ... ... ... осылайша банк қызметінде қандай қатерлердің болатыны және ... ... ... ... Бұл ... әзірлеу – қатер
саласындағы банк стратегиясының маңызды компоненті болып табылады.
Сонымен, нарықтық шаруашылықтағы банк ... ... ... пен ... ... қатерін барынша азайтумен операциялардан ең
жоғары шамада пайда алудан тұрады. Банк ... ... ... ... ... ... бағаға алу;
- Оны пайдалылық мөлшерлемесі бойынша қызмет көрсетулерді өткізу;
- Ысырап қатерін ... ... ... ... ... ... және ссудалық капиталдың әр ... ... ... ... Банк ісіндегі бәсекелестік
Заңды тұлғалардың белгілі бір нарықта бір бірімен бәсекелесуін әдетте
бәсекелестік деп ... ... ... ... ... қандай да бі
нарықтағы сатушылармен сатып алушылардың санымен сондай-ақ, олардың жүзеге
асыратын операциялардың ауқымдылығымен анықталды. ... ... ... оның ... нарықта бірнеше белгілері болады.
Бірінші белгі – капитал нарығына өзінің қаржылық қызметін ұсынатын
көптеген ... ... ... белгі – нарықтың әрбір қатысушысы толық ақпаратқа ие болады.
Ақпарат алудың дұрыс шешім ... ... ... ...... ... ... өнімдері (депозиттері,
кредиттері және басқа қызмет көрсетуі) бірдей болады.
Төртінші белгі – бір де бі ... ... ... ... ... ... ... қабылдайтынына) өз ықпалын жүргізе алмайды.
Қай жерде бәсекелестік күшті, сол жерде кез келген қызмет түрі ... және ... ... қызметтің бағалары төмен әрі тұтынушыға
падалы болады.Банк капиталы көп ... ақша ... ... ... банк ... аз ... ақша ... ссуда бойынша пайызға
қарағанда жоғары әрі осыған орай банктің табысы да мол ... деп ... ... ... банк ісіндегі басекелестің зерттеуі мұндай
гипотезаны толық растай алған жоқ.
Бірқатар зерттеулер банктер неғұрлым көп ... ... ... ... болатыны көрсетіп берді, ал, кейбір зерттеулер – керісінше, яғни,
банктердің шоғырлануы мен ... ... ... ... әлсіз болатыны көрсетті.
Іс тәжірибеде ірі банктер ұсақ банктерге қарағанда жинақ ақша салымы
бойынша ... ... ... әрі олардың ссуда үшін өндіріп алатын
пайздарының ... ... ... ... ірі ... ... ... қарағанда қатер аз
болады, әрі шығынды да аз қажет етеді. Оның үстіне банктердегі ... ... көп ... ірі ... ... түрінде сақталады,
оны басқарудың шығыны аздау болады, әрі ол бойынша төленетін ... ... аз ... Ірі ... ... ... ... және
банк ісінің жаңа салаларында жаңашылдығымен көзге түседі, өз активтерінің
көп ... ... ... ... банк ... 60-шы ... соңында елеулі өзгеріске
ұшырады. Әсіресе, 70-80 күшейген бәсекелікке бірқатар ... ... банк ... интернационалдық тенденцияны бастан
кешірді. Бұл шетелдік басекелестердің ... ... ... нәтижесінде
монетарлық банктермен бәсекелестікке әкеп ... Бұл, ... ... ... байқалады. Шетелдік банктер өздерімен бірге клиенттердің жаңа
банк ... жаңа ... және тағы ... ... ... жаңа ... ала ... жаңа капитал нарықтары пайда болды. Олар салым ақшалардың
дәстүрлі жүйесін басқаша құрды, яғни түрлендірді. Банк ... ... ... банк аралық нарық арасында басқа банктердің қаражат есебінен
және әртүрлі бағалы ... ... әрі ... ... ... банк индустриясы заң ... ... ... ... ... ... өз ... қатысты шамалы
операцияларды да жүзеге асырып, мәні ... ... ... мекемесіне
айналды. Жекелеген банк типтерінің арасындағы ... ... ... ету ... бәсекелесті күресін күшейтті.
Төртіншіден, бәсекелестіктің күшеюіне кредит, есеп айырысу инвестиция
операцияларын , сондай-ақ, акцияларды шығару ... ... алу ... ... ... ... банкке қатысы жоқ қаржы –кредит мекемелері мен аса
ірі қаржы корпарацияларының ақша нарығына дендеп енуі де ... ... жеке ... ... ... ... банк ... де
басекелестік күшейді. Жинақ банктерімен ссуда банктерінің бастамасы бойынша
жүргізілген ... ... ... ... банктермен
бәсекелесуге әкеп соқтырды, олар салымшыларды өз жағына ... ... ... ... ... ... ... аясын кеңейтіп, сапасын
жақсартты – бұл арнаулы қарыз беру, ... ... ... бастапқы және қайталама кепіл заттармен операцияларды ұлғайту
және тағыда басқа қызмет түрлері. Көптеген ... ... ... ... ... аз ... ... Осы үші басқа қаржы
иституттары мен бәсекелестік күрес ... ... ... индустриясы бәсекеге жарамды индустрияға
айналады. Қаржы институтарының арасындағы ... ... аз ... ... ... ... ... аядан шығып, ғаламдық
ауқымда әрекет ететін болады. Оның ... заң ... ... көптеген нарық субъектілері пайда болады.
Қорытынды
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк ... ... ... ... 1995 ... 31 тамыздағы заң күші ... ... екі ... банк ... бар» ... ... банк
–мемлекеттің орталық банкі, ол банк ... ... ... ... ... ... барлығы банк жүйесінің төмегі (екінші)
денгейіндегі банктер делінген.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында ... банк ... әр ... формасындағы банктер мен несие мекемелері қызмет істеуде.
1985 жылы АҚШ-та 15 мыңнан астам коммерциялық ... ... ... 5 ... ... ұлттық, яғни федералдық үкіметтен чар- тер (рұқсат)
алған банктер, 10 мыңнан астамы штаттардың банктері (штаттардың ... ... ... ... мен ... ... ... етуі банк
жүйесінің қосарлы бағыныштылығын жасайды.
ФРЖ-ге қабылдауға өтініш жасайтын және оған мүше ... ... банк ... мүше – ... ... ... Заң бойынша барлық
Ұлттық банктер ФРЖ-ге кіруге тиіс. Штат ... ... ... ... және ... мүше – ... ... талаптарына сәйкес
келген жағдайда ғана жүйеге кіре ... ... штат ... 10%-ға ... мүше – банктер ... ... ... мүше – ... жалпы
коммерциялық банктер қатарының 40%-ын құрайды.
Депозиттік мекемелерді реттеу және ақша ... ... ... банктік резервтерге қойылатын талаптарына бағындырды. Бұл ФРЖ-ге
мүше – банктер мен мүше емес ... ... ... айырмашылығын
қалыпқа келтіреді. АҚШ-тағы ең көп ... ... типі – ... дүниежүзілік соғыстан соң АҚШ-та банктердің бөлімшелерін ... ... ... олар ... ... сондай-ақ одан тысқары және
шетелдерде ... ... ... ірі банктер банктік холдинг
компаниялардың бір ... ... ... Банк ... бұл ... тек қана ... ... ашылуына жол беріп қоймай, сондай-ақ
жаңа қызмет аумағына енуді жеңілдетті. АҚШ-та холдинг- компаниялар 6 мыңға
жуық, олар 8,6 мың ... және 35,6 мың ... ... ... ... банк ... даму ... қарастыру
себебі, бұл халқымыздың өсіп өркендеуіне, экономикасының дамуына ... зор. Біз осы ... ... мамандары ретінде банк жүйесінің
қазіргі кездегі даму проблемалары мен тенденциялары арқылы оның тиімділігін
көрсетуді мақсат еттік.
Жұмыстың ... ... банк ... ... және даму ... негіздеу және банктердің халықаралық стандарттарға сай
болуын тұжырымдау. Отандық ... ... ... уақытындағы
сатысында тиімді, нәтижелі және перспективалы ... бірі ... ... ... ... ... ... әлемдік және отандық экономиканың тәжірибесі
көрсетіп отырғандай, нарықтық экономикаға өту жағдайында банк ... ... ... ... өсуге жетуге елеулі нәтижелер
береді. Банк ... ... ... ... ... өркендеуіне және Ұлттық
бнактің өз саясатын тұрақты қалыпта жүзеге асыруына мүмкіндік береді.
Соңғы бірнеше жылда, ... ... ... банк ... ... жүруде. Қазақстан банк секторының жанадануы және
конденсациялық процестер жалғасуда.Дегенмен, банк ... ... әлі де ... дәрежеде болып отыр. Бұл саланың өзіндік
проблемалары шешілмей қалуда. Мұндай кемшіліктерді жою үшін банк ... ... ... ... асуы ... Кез ... ... ірі кәсіпорындар,шағын және орта ... ... ... негізі – банк жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі ... ... ... экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат
құрау мен оны ... ... ... ... ... ... әр-
қилы қарым-қатынастарға сәйкес дамиды.Ондай тұлғалар – халықтың өзі,одан
кейінгісі: мемлекет және банк,басқа қаржылық делдалдар. Банктің мазмұны ... оның ... ... көрсетеді. Банктің маңызы оған
жүктелген міндеттермен айқындалады.
Қазігі ... ... ... ... ... барығында дерлік екі
денгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі өрістеуде.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақша,кредит,банктер («Экономика баспасы 2006 ... ҚР ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» заң
күші бар ... 1 ... 2006 жылы ... ... Әбішұлы Назарбаев Қазақстан
халқына арнаған өзінің кезекті ... ... 2 ... ... банктер туралы порталы (www.kontrosha.kz).
6. Электронный портал (www.zox.ru).
7. Ақша, несие, банктер. Сейітқасымов Ғ. С., ... А. ... а.ғ. және т.б. ...... ... 2006
8. Ақша. Несие. Банктер. Лаврушин О.И. және т.б – М.:Ф.С – 2002 ж.30 ... ... ... банктер және банк мекемелері, Алматы 2002.
10. Банк ... ... ... ... Банк ісі, ... Алматы баспасы 2006
12. Қазақстанның банк жүйесі Ж. Бекболатұлы, Алматы 2009
13. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары алматы ... ... Банк ... ... Б.А. ... Деньги, кредит, банки, валютные отношения Экономика, 2000

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі28 бет
Қазақстан Республикасында банк жүйесінің қалыптасуы82 бет
Құқық жүйесі: түсінігі, негізгі белгілері және элементтері4 бет
ТП АБЖ негізгі функциялары, құрылымы мен талдауы Реттеудің типтік сұлбасы рН . Белгілері бойынша ТП АБЖ классификациялары .Шығынды реттеудің типтік сұлбасы . Каскадты АРЖ-ның есептеу әдістері6 бет
NC жұмыс техникасы. Қолданушы менюімен жұмыс6 бет
Балалар ойынының жіктелуі. Шығармашылық және ережелі ойындар. Мектеп жасына дейінгі балалардың сюжеттік-рольдік ойындары6 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Күркетауыққораларға қойылатын экологиялық талаптар24 бет
Модель ( үлгі ) жасау үшін қажетті материалдар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь