Жер кіндігі – Байқоңыр!

Қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің өмір жолы ерлік пен өнегеге толы. 1988 жылы Кеңес Одағында тұңғыш рет жерге қонбай ұшаққа екі рет жанармай құйдыру арқылы Солтүстік полюске ұшу сапарын ерлікпен орындаған да, 1989 жылы бірінші болып авиатасушы крейсердің алақандай алаңына “МиГ-29к” реактивті ұшағын үлкен шеберлікпен дәл қондыра білген де, реактивті ұшақтың 50-ден астам жаңа түрін сынақтан өткізген де осы Тоқтар Оңғарбайұлы екенін зор мақтанышпен айта аламыз.
Ол 1988 жылы Кеңес Одағының Батыры, 1995 жылы Халық Қаһарманы атағына ие болды. КСРО-ның еңбек сіңірген ұшқыш-сынақшысы, авиация генерал-майоры.
Дүниежүзілік космонавтика және авиация күні қарсаңында Тоқтар Әубәкіровпен сұхбаттасудың сәті түскен еді. Батырдың риясыз, шын көңілімен айтқан ойларын сол қалпында оқырман назарына ұсынып отырмыз.
– Тоқтар Оңғарбайұлы, міне, бүгін адамзат баласының ғарышқа алғашқы сапар шеккеніне 45 жыл толып отыр. Араға жылдар салып, 1991 жылы сіз ғарыш кеңістігіне самғадыңыз. Өзіңізді қазақтан шыққан тұңғыш ғарышкер, ұлттық батырымыз деп білеміз. Оқырмандарға тылсым құпияға толы аспан әлемі жайлы ойыңызды білдірсеңіз?
– Мен барлық Қазақстан халқын 12 сәуір – Дүниежүзілік космонавтика және авиация күнімен құттықтағым келеді. Бұл халықаралық деңгейдегі атаулы күн болуымен бірге, Қазақстан үшін ерекше күн. Өйткені бірінші Жер серігі де, бірінші адам да әлем бойынша біздің еліміздің жерінен, Байқоңырымыздан ұшты! Сондықтан Қазақстанды ғарыштың кіндігі деуге болады. Тарихқа көз салсақ, бүгін Юрий Гагариннің космосқа самғағанына 45 жыл толып отыр. Содан бері ғарышты дамыту саласында орасан зор жұмыстар жасалды. Мыңдаған
        
        Жер кіндігі – Байқоңыр!
 
Қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің өмір жолы ерлік пен
өнегеге толы. 1988 жылы ... ... ... рет ... ... ұшаққа екі
рет жанармай құйдыру арқылы Солтүстік ... ұшу ... ... да, 1989 жылы ... болып авиатасушы крейсердің алақандай
алаңына “МиГ-29к” реактивті ұшағын үлкен шеберлікпен дәл қондыра білген ... ... ... астам жаңа түрін сынақтан өткізген де осы ... ... зор ... айта ... 1988 жылы ... ... ... 1995 жылы Халық Қаһарманы атағына
ие болды. ... ... ... ... ... генерал-майоры.
Дүниежүзілік космонавтика және авиация күні қарсаңында Тоқтар
Әубәкіровпен сұхбаттасудың сәті ... еді. ... ... шын көңілімен
айтқан ойларын сол қалпында оқырман назарына ұсынып отырмыз.
– Тоқтар ... ... ... ... ... ғарышқа алғашқы
сапар шеккеніне 45 жыл толып отыр. Араға жылдар салып, 1991 жылы сіз ғарыш
кеңістігіне ... ... ... ... ... ... ұлттық
батырымыз деп білеміз. Оқырмандарға тылсым құпияға толы аспан әлемі ... ... Мен ... ... ... 12 сәуір – Дүниежүзілік космонавтика және
авиация күнімен құттықтағым келеді. Бұл халықаралық деңгейдегі атаулы күн
болуымен бірге, Қазақстан үшін ... күн. ... ... Жер ... ... адам да әлем ... біздің еліміздің жерінен, Байқоңырымыздан
ұшты! Сондықтан Қазақстанды ... ... ... ... ... ... бүгін Юрий Гагариннің космосқа самғағанына 45 жыл толып отыр. Содан
бері ғарышты дамыту саласында орасан зор жұмыстар жасалды. Мыңдаған ... ... ... ... ... ... да, ... да
көрдік, азабын да шектік. Бірақ, жалпы алғанда, адамзат баласына аспан
әлемінің керек екендігі ... ... ... ... Дүние жүзінің
көптеген көрнекті ғалымдары адамзаттың әрі қарай өмір сүруіне қажетті
жетістіктерді ... ... деп ... ... жеріміз кең байтақ болған
соң, бүгінгі таңда мұнайдың да, газдың да және ... да ... ... келе ... ... отырмыз. Қарапайым адамдар
жер байлығының бәрі біткен кезде қалай өмір ... деп ... ... Ал ... соны ... ... ... жолын іздеп жатыр.
– Биыл сіздің ғарышқа ұшқаныңызға 15 жыл толады. Қазанның 2-сі ... ... ... 10-ы күні ... ... Осы бір ... оқиға елдің
егемендігімен тұспа-тұс келді ғой.
– Иә, ... да ... ... көтерілген кезімді еліміздің тәуелсіздік
алуымен қатар алып қараған жөн. Неге десеңіздер, Елбасымыз Нұрсұлтан
Әбішұлы ... ... ... ... ... ... қалмасақ болмайды деп айтқан еді. Біздің ғарышқа ... көп ... ... Және де ... дейтінім, мен сол кезде бәріне
де дайын едім.
– Сізден кейін ғарышқа Талғат Мұсабаев көтерілді. Ал енді ... тағы ... екі ... ... жатыр деп естиміз.
– Талғаттың да сапары сәтті болды. Үш рет ... ... ... ... ... ... ... атқарып жүр. Ал таяудағы болашаққа
келсек, тағы да тәубе дейік, Мұхтар мен ... атты ... ... де ... азамат. Бір-екі жылдан кейін олар да ғарышқа самғайды деп
ойлаймын.
– Байқоңыр ғарыш айлағын ресейліктер ... алып ... ... ... ... мен ... ... не айтар едіңіз?
– 1991 жылы халықаралық деңгейдегі бірлескен мекеме құрмасақ, Байқоңыр
құрып кетеді деп айтып едім. Ал тек қана бір ел ... олар ... ... ... да, кейін кетіп қалады. ... ... ... сәті ... ... ... бірігіп, “Бәйтерек”
деген бірлескен үлкен ұжым құрып жатырмыз. Ол ... ... әр ... мен ... ... ұшатын орталық болады.
— Қазіргі таңда ғарышқа шетелдіктер ... ... ... ... Олар ... ... үшін миллиондап қаржы төлейді. Бізге қандай
пайдасы бар?
– Жаңа ... ... ... ... ... ... ... біздің елдің де одан алатын үлесі болады. Ол үшін келісім-шарттар
жасалуы қажет. Ол күн де алыс емес ... деп ... ... ... ретінде ғарыш саласының көкейкесті мәселелерін жиі
көтеріп жүрсіз. “КАZSАТ” қазақстандық байланыс және ... ... ... ... ... еді. Ол ... ... биылғы 8 маусымға
жоспарланып отыр. Осы төңіректегі ойыңызды білгіміз келеді?
– Иә, “КАZSАТ” 2005 жылғы ... ұшуы ... еді. ... кеңістігіне шығатын қандай зымыран немесе спутник болса да, оны жан-
жақты дайындау қажет. ... ... ... ... ұжым ... мұндай
жұмыспен шұғылданып көрмеген еді. Қиын тиюде. Сондықтан үлгере алмай жатыр.
Ғарышқа шығаратын техниканың ешбір жерінде ... ... ... қой. ... ... ... Назарбаев Мәскеуге барған сапарында Ресей
Президенті Владимир Путин екеуі “КАZSАТ” ... ... ... ұшырылатындығы туралы келісім-шартқа қол қойды. Демек, дайындық
аяқталып келеді ... сөз. Сол ... ... жобасының да іске
асырылатындығы жайлы келісім жасалды. Бұл да ... ... ... ... Өзіңіз кезінде ғарыш саласындағы ғылымға басшылық жасадыңыз...
– Жаңа ғана егемендік алып, нарық ... ... ... тұсымызда
басшылардың бәрі коммунистік ойлау жүйесінен шыға алмай жүрді ғой. Заман
алмасқанда ... ... ... ... ... бар. Сондықтан олар
жағдайды бірден түсіне алмады. Сол ... жас ... ... ... ... озық ойларды айтқан адамдарға олар басқаша көзқараспен қарады.
Мен сол тұста “Байқоңыр” туралы да, авиация саласы ... де, ... ... ... ... салалар бойынша көп жаңа идеялар айтқан едім. Ол
ұстанымдарым біраз адамға ... ... ... ... ... ... ... біріге отырып үлкен ғарыш кешенінің орталығы
ету қажет деген едім. Мен сол ... осы ... ... асырамын деп жұмыссыз
да қалдым. Басшылардың ойлары басқаша болды, мені ... ... ... ... деп ойлаймын.
– Ғарыш жетістігі арқылы ғылымға қандай жаңалықтар енгізуге болады?
– Аспан әлемін игерудің пайда болғаны ғылымның арқасында. Ғылым ... ... ... де ... самғамас еді. Мынау зымыран да, жер
серігі де, “Мир” стансасы да адам ... ... ... сәт санап
дамып бара жатыр. Бала кезімізде қиял-ғажайып кітаптарды көп ... ... Сол ... ... баруға болар ма екен?” деп таң қалушы едік. Сол қиял-
ғажайыптар әлемі біздің ойымызды дамытып, миымызды жұмыс істеткізіп, ... ... деп ... ... ... әрі қарай жол ашып
отыр.
– Ұлы Отан соғысы жылдары қарағандылық ұшқыш Нүркен Әбдіровтің ... ... ... ... ... ... болуыңызға Нүркен батырдың әсері
болды ма?
– Әрине, Нүркен Әбдіров маған тікелей әсер етті. Неге ... ... ... ... ... ... 45 ... Ол ағамызды бала
күнімде бүкіл ... ... ... ... ... ... ... біздей
балаларға ерлік көрсеткен аға ұрпақ өкілдері үлгі ... Мен 10 ... ... жаяу ... Неге ... бе? Ойым ... жүрген жерде жалаң
аяқ жүріп, ол жұтқан ауамен тыныстайын, маған да бір ... ... ... ... ... соң ырымшылмыз ғой. Кішкентай күнімізде ақсақалдар
да, ақ жаулықты әжелер де аузымызға ... Оған біз ... ... да. ... мен ... мол ауылдың тәлім-
тәрбиесін алдық. Мен кішкентай күнімнен Нүркен Әбдіров ... ... ... ... ... Он бес ... жеткен соң батыр атындағы аэроклубқа
барып, парашютпен секіріп, алғашқы ... ... әуе ... ... ... ... ... аэроклубтың ұшақ жағына көштім. Оны бітіріп,
ұшқыш ... Одан ... ... ... ... ... Мен де Нүркен
сияқты әскери адам болғым келді...
– Ал енді Юрий Гагариннің ғарышқа ұшқаны сізге қалай әсер етті?
– Алғашқы космонавт ... ... ... ... жоқ. Тек ... ... ... тұңғыш рет ғарышқа ұшты деп ... ... ... ... Юрий ... ... ... боламын деген
арман үміті оянды. Бірақ менің арманым Нүркен ... ... ... ұшқыш болу еді. Соның біраз белестеріне жеттім деп ... 2004 жылы Сыр ... ... ... ... ... ... Парламент
Мәжілісіне депутат етіп сайлады. ... ... де ... ... ... салалары жайлы және ғарышқа қатысты мәселелерді
жиі көтеріп жүрсіз. Алда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына, депутат етіп
сайлаған Қызылорда тұрғындарына ... ... ... Бұл аймақ
халқының азаматтығы жоғары. Сыр өңірінің өркен жайған ... ... үлгі ... ... ... ... ... көрген ел. Сол елге
көмек көрсетемін бе деген оймен Қызылорда өңірінен сайландым. ... ... ... берген уәдемді орындап келе жатырмын деп ... ... де ... ... ... ... қар жанар”, деген. Алдымызға
қойған мақсаттарымызға жетеміз деп ойлаймын. Қызылорда – Қазақстан бойынша
пәтерлерінде ... суы жоқ ... ... ... Бұрын біздің астанамыз
болған шаһардың соншалықты артта қалып қойғанына ... кім ... ... ... Енді осы ... ... біз ... керек. Қаланы
өркендетуіміз қажет. Қорқыт бабамыз айтқандай, Сырдың жері қасиетті. Шын
ба, аңыз ба, елге ... ... ғой, ... ... өлім мен көрден қашып
жүргенде дария жиегіне жетіп, міне, бұл – жердің кіндігі, мен осы жерден ... ... ... ... ... салу үшін Королев те осы жерді
тапқан. Ғарыштың жетістіктерін пайдаланып, Қызылорда өңірінің ... ... ... ... ... ... Үкіметтің
бағдарламасы бар. Жаңа мектеп және ... ... салу ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын жақсартуға көмек жасау
мәселесі де ... ... ... Қазір біздің Аэроғарыш комитеті
сол өңірдің тұрғындарына көмек көрсетеміз деп жатыр.
1994 жылы мен ... ... ... жасаған едім. Сол баяндама бойынша
Қазақстан халықаралық ғарыш қоғамдастығына ресми түрде енген болатын. Сонда
біраз істер атқарылды. Оның ... ... ... өзі ... әрі қарай ғарыш саласын игере ... ... оның ... қол ... орасан зор пайдасын көреді деп ойлаймын.
– Ғарыштан Жерге қарағанда қандай сезімде болдыңыз?
– Бұл өте ... ... ... ... ... Жерді көргенде біраз
толқисың. Жаның қысылғандай әсерде боласың. “Қайда кетіп қалдым? Қайтадан
оралып бара аламын ба?” деген ... ... ... аға ... ... ... ... Сондай қорқынышты жәйтті де бастан кешеді екенсің.
– Ғарышкерлер Жер әдемі болады дейді ғой?
– Иә, Жер өте ... ... ... ... бірде-бір суретші Жерді
ондай көркем қылып сала алмайды! Аспан әлемінен қарағанда, Жер ... су көп қой. ... ... тайганың орманын көрдім. Енді тіпті
керемет! ... біз ... ... ... ... секілді көреміз ғой...
Ойбай, сұмдық көп!
... ... ... ... ... ... бе?
– Әрине, ғарышта мен Қазақстанды зерттедім ғой. ... ... ... емес пе? Арал ... көп назар аудардым. Содан ... ... ... ... ... ... ... екендігіне көп көңіл бөлдім. Келген соң: “Комбинаттың түтінін сонау
Тынық мұхитынан табасыздар!” –деп ... Иә, ... ... ... ... ... үзік-үзік жолы жатты. Мынау Аралдан
көтерілетін тұз да ... ... ... ... ... ... Өкілі
Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнаулы Өкілінің институты
Қазақстан Республикасы Президентінің №2045 өкімімен 1995 жылы 21 ... ... ... ... айлағындағы арнаулы өкілі
белгіленген қазақстандық-ресейлік келісім негізінде жалға беру ... ... ... және Қазақстан Республикасы азаматтарының
конституциялық құқықтарын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... «Байқоңыр» ғарыш
айлағындағы уәкілетті тұлғасы болып табылады.
Өкіл өз қызметін жүзеге асыру ... ... ... ... ... Үкіметаралық комиссиямен, «Байқоңыр»
кешенінің үйлестіруші кеңесімен, Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... ... басшысымен, Ресей Федерациясының және ... ... ... ... да ... ... елдердің органдарымен,
ұйымдарымен бірлесе әрекет етеді. Ол:
1) 1994 жылғы 28 наурыздағы «Байқоңыр» ғарыш ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясының арасындағы Келісімнің, 1994 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан
Республикасы ... мен ... ... ... ... ... ... жалға алу Келісім-шартын және оған ... ... ... және ... ... тұратын Қазақстан
Республикасы азаматтарының конституциялық ... іске ... ... ... ... ... азаматтардың жақсы өмір сүріп, 
қызмет ... ... ету ... ... ... айлағы
инфрақұрылымының қолданылуын қамтамасыз ету ісіндегі Қазақстан Республикасы
мен ... ... ... өзара түсіністікті күшейту,
ынтымақтастықты дамытуға бағытталған шаралардың ... ... ... ... ... ... ... концентрациясы шектеулі |
|деңгейден мың ... ... - ҚР ... ... ... |
| ... 31-шілде. Kazakhstan Today. "Днепр" зымыраны құлаған жердегі |
|улы заттардың концентрациясы шектеулі деңгейден мың ... ... Бұл ... ... Today ... ҚР ... ... жөніндегі |
|министрлігінің ... ... ... ... құлаған жерде зымыран отыны - гептилдің қатерлі ... ... Оның ... ... ... мың есе артық |
|болып шықты",- деп хабарлайды мекеме. ... ... да ... 27-шілдеде 1 сағат 43 минутта ... ... ... ... 18 ... аппаратын алып ұшты. |
|73-ші секундта зымыран құлап қалды. "Зымыран-тасығыштың бірінші ... ... ... ... ... күші ... ... тыс |
|ауытқып, зымыранның ұшу бағыты ... ... ... ... ... ... ... істен шығып, ұшырылым сәтсіз аяқталды. |
|Ғарыштық аппараттарды алып ұшқан зымыран ... ... бір иен ... құлап, апат орнында ауқымды шұңқыр түзілді",- деп хабарлайды |
|"Роскосмос" агенттігі. |
| ... жағы РС-20 ... ... ... ... зардаптарын |
|зерттеу жөніндегі үкіметтік комиссияны құрды. Комиссия құрамына білім |
|және ғылым, төтенше жағдайлар, ішкі істер министрлігі, ... ... ... ... ... ... ... |
|экономика және бюджетті жоспарлау, әділет министрліктерінің өкілдері |
|кірді. ... ... ... экологиялық және |
|техногендік зардаптарын қысқа ... ... ... кері ... ... ... күттірмес шараларға қатысты ұсыныстар |
|дайындау, шағым түсіру үшін қажетті шығын көлемін анықтау, апаттың ... ... ... ... тізімі мен жүзеге асыру |
|мерзімін анықтау тапсырылған. ... күні ... ... ... ... ... ... қатысуымен комиссияның кезекті жұмыс отырысы болып өтті. |
|Отырыста Қазақстан жағы "Ғарыштық ... ... ... үшін |
|жүктелетін халықаралық жауапкершілік туралы конвенция" мен "Байқоңыр" |
|ғарыш айлағында зымырандарды ұшыру барысында төтенше оқиғалар болған ... ... ... туралы Қазақстан және Ресей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жою ... ... |
|штаб құру және әріқарай жүзеге асырылатын шаралардың ... ... ... ... ... ... Федералдық ғарыш орталығының өкілдеріне апат зардаптарын ... ... ... ... ... ... жұмылдырылған |
|күш-құралдар жөніндегі ақпараттармен тез арада таныстыру ұсынылды. |
|Ресей ... апат ... ... ... ... жағы ... ... аяқталғаннан кейін таныстыратыны хабарланды. Сондай-ақ, |
|тараптар "Днепр" зымыранының құлау ... жою ... ... Ресейдің үкіметтік комиссияларының бірлескен отырысын тамыздың ... ... ... ... ... |

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері6 бет
Жұбан Молдағалиев4 бет
Көркем шығармалардағы психологизм18 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Академик Ө. А. Байқоңыровтың өмір жолы14 бет
Академик Ө.А.Байқоңыров14 бет
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
Байқоңыр17 бет
Байқоңыр және байқоңыр ғарыш алаңы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь