Мемлекет формасы

КІРІСПЕ
І. МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ

ІІ. МЕМЛЕКЕТ ФОРМАСЫ
§1. Мемлекет формасы туралы ұғым
§2. Мемлекеттің басқару формасы
§3. Мемлекеттік құрылым формасы
§4. Мемлекеттің саяси режимі

ІІІ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ, БЕЛГІЛЕРІ

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        МЕМЛЕКЕТ САЯСИ БИЛІК РЕТІНДЕ
Ж О С П А Р
КІРІСПЕ
І. МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ
ІІ. МЕМЛЕКЕТ ФОРМАСЫ
§1. Мемлекет формасы туралы ұғым
§2. ... ... ... Мемлекеттік құрылым формасы
§4. Мемлекеттің саяси режимі
ІІІ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ, БЕЛГІЛЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЛҒАН ... ... І Р І С П ... ... ... ... бойы өмір ... келеді. Жеке адамдар тиісті
мемлекеттің азаматы болып, сол ... ... ... тәртібіне
бағынып, өзінің іс-әрекетін, мінезін, тәртібін ... ... ... Ерте ... бері ... ... ... тану,
соның ішінде мемлекет пен құқық туралы да зерттеулер жасап келеді.
“Мемлекет” сөзін қоғамның ... ... де, ... оқушлары да
түсініп, естіп жүреді. Бұл терминнің толығырақ мән-мағынасын анықтап, жете
түсіну үшін ол мәселеге қажетті ... ... бөлу ... ... ... оның ... ... мемлекеттер пайда
болып, әр мемлекет, оның ... ... ... да өзінің
мемлекеттік құрылысын, құқық жүйесін ... ... ... ... өзгерістерге сәйкес белгілі бір объектілерді зерттеудегі маркстік-
лениндік көзқарасты ғана қолдану қағидасынан да ... ... ... ... ... ... ... жете танысуға және
сол бағыттарда ... ... жол ... ... ... белгілі бір сатысында пайда болып, дамып келе
жатқан ерекше саяси ұғым болып табылады. Осы ... ... ... бітіру жұмысымды осы тақырыпқа арнадым.
І. МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ
Мемлекет – басқару ... ... және ... ... ... қамтамасыз етеін, оған қажетті жағдайлар мен ... ... ... қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Өзіне тән
ерекше ... мен ... ... ... аса мол ... ... экономиканы дамытудың, әлеуметтік-саяси, рухани, ұлтаралық
жәнежеке адамдардың арасындағы қатынастардың маңызды ... ... ... ... істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете алады.
Мемлекет тек өзіне ғана тән функциялары, әсер ету ... мен ... ... ... ... ... ... арқасында оны қоғамда,
ұйымда, ... мен ... ... ... ... ... ... түсетін күрделі саяси организм ретінде қабылдаймыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар біздің түсінігімізде және мемлекетті
анықтауда өзінің көрінісін ... ... ... ... ... құбылыстың
күрделілігі мен көп аспектілігіне қарай оның біржақты болуы мүмкін емес
және бірнеше “қабатты” қамтиды.
Мемлекет ... бұл – ... ... дамуының маңызды кезеңдеріне тән
саяси ұйым:
а) қоғамды басқару міндетін ... ... ... ... ... да әлеуметтік субъектілердің қарым-қатынасы реттеп, бағыттау,
олардың бірлескен іс-қимылына жағдай жасау жүктелген;
б) оның саясатын ... ... ... кең ... ... жүйесі
және биліктің ұйымдастырушылық - күш құралдары бар;
в) ... ... ... ... барлық субъектілері
қамтамасыз ететін әкімшілік-мәжбүрлеу өкілеттігі берілген.
Мемлекет туралы бұл түсінікті ... ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі тоқталып, оның мазмұнды және мәнді
сипаттамасына тереңірек үңіліп, әрекет ету механизмін көрсету қажет.
Мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... сол, онда арнаулы кәсіби басқару және мәжбүрлеу аппаратының
болуымен немесе, оқу және ... ... ... ... болуы тән. Бұл жердегі әңгіме қоғамнан бөлініп шыққан, басқару
негізгі жұмысына, кәсібіне, мамандығына айналған, ... ... ... ... ... Басқарушы – адамдардың мұндай ерекше тобын алғашқы
–рулық басқару ұйымы білген ... Ол тек қана ... ... тән ... олар ... ... ... механизмін іске қосады.
Нәтижесінде мемлекеттің барлық халқы бір ... ... ... ... мен ... ... мамандарға бөлінген сияқты.
Сөйте тұра ... ... ... тек қана ... ... ... ... мәжбүрлеп ықпал ету шараларын да ресми түрде жүзеге
асыруына қақысы бар.
Мемлекеттің басқа бір ерекше белгісі, өзінің өмір ... үшін ... ... мәжбүр болуы. Салық - бұл мемлекеттің өмір сүріп, тіршілік
етуінің ... ... ... ол күн көре алмайды, өйткені қаржының
жетіспеуінен немесе болмауынан оның бүкіл тіршілігі қиындайды. Салықты
мемлекеттің ... ... ... қоса ... мен азаматтығы жоқ
адамдар да төлейді; халықтың шамалы бөлігі ғана салық ... ... ... ... ... ... және ... аппаратының орасан
зор армиясын ұстауға, мемлекеттің жүргізетін ішкі саяси және сыртқы саяси
шараларын қаржыландыруға, ... ... ... ғылым, мәдениет салаларын
қолдауға, экономиканың маңызды салаларын ынталандыруға, ... ... ... және ... пен ... бұзушылықпен күресті
қамтамасыз етуге пайдаланады.
Мемлекеттің ерекше белгілерінің біріне оның өз ... ... ... бөлетіндігі жатады, ал алғашқы – рулық басқару ұйымының
негізі ... ... - ... ... байланысы мен қарым-
қатынасынан құралады. Енді соңғысы бұрынғы ... ... ... ісінде
басым болудан қалды. Керісінше, ... ... ... ... ... ... міндеттер жүктеу туралы мәселені шешкен ... ... ... және ... да ... ... кезінде ең
алдымен олардың аумақтық тиістілігін, тұрғылықты ... ... даму ... ... аумақтық принципі бірқатар
мемлекеттік-құқықтық институттарымен тұтас алғанда жанама түрде байланыс
орната ... ол оны ... ... ... ... ... бағытталған еді.
Олардың ішінде қандай да бір мемлекетке тиесілілігі бекітілген ... ... ... тұлғалардың бәрі шетелдіктер немесе
азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ тұлғалардың
арқасында мемлекет халықты “өзіміздікі” және ... ... ... ... ... ... және ішкі ... әкімшілік-аумақтық бөліністер арасындағы) ... ... ... ... көмегімен мемлекеттік биліктің кеңістіктегі
шегі, ... ... ... ... ... ... табылатын
аумақтық билік ету институты анықталады.
Мемлекет басқа ұйымдардан қоғамда әрекет ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... ... мен ... қойып, оған өзіндік басымдық, ... ... ... екі ... ... бар: ... және тәуелсіздік.
Мемлекеттік биліктің үстемдігі деп өз аумаығндағы ең ... ... ... ... істеп тұрған барлық ұйымдар, бірлестіктер, құрылымдар мен
тұлғалар мемлекеттің басымдық ролін мойындайды, өздерін оның ... ... ... қояды. Олар мемлекеттік биліктің бұйрығын орындауға,
мемлекеттің ... ... ... ... ... тиесілі
аумақта бірде бір ұйым, бірлестік немесе құрылым мемлекетке қарсы келе
алмайды. Егемендіктің ... бір ... ... болып саналатын
тәуелсіздік дегеніміздің мәнісі, мемлекет өзінің билігін ... ... ... ... мен ... ... өзі ... өз ісіне
ешкімді араластырмай, ішкі және сыртқы ... өзі ... ... жол ... ... ... ішкі ... мемлекеттің
ішінде жұмыс істейтін бірде-бір ұйымның, бірлестіктің және құрылымның
мемлекеттік биліктің дербестігіне қол сұға ... ... ... ... Ал ... сыртқы аспектісі, егемен мемлекет
басқа мемлекеттермен, халықаралық ұйымдармен дербес ... ... ... - ... ... ... ресми өкілі. Қоғамның, ... ... ол ... ... алды ма, жоқ па, ... ел, ... ... берді ме жоқ па, оған қарамастан бұл мәселенің дұрыс жауабы
алдын ала түйінделіп қойған. ... ... ... ... ... ... ... бірде бір ұйым (бірлестік, құрылым) қоғамның, елдің, халықтың
еркі мен ... ... ... ... деңгейде және барлық жағдайда
оларды көрсете аламын деп ... ... ... алмайды. Бұған
үміткер болуға ... ғана ... бар. ... мұндай
қасиеттеріні” молдығына дау жоқ.
Мемлекеттің басқарудың құқықтық нысаны, реттеуді және ықпал ... оның ... ... ... ... ... алдында тұрған
міндетті мемлекет құқықсыз шеше алмайды. Егер мемлекеттің ... ... ... ... ... ұйымдар, бірлестіктер мен құрылымдар
құқық шеңберінде әрекет етіп, құқық тәртібін сақтауы, заңдар мен басқа ... ... ... ... ... онда құқық аясындағы
мемлекеттің қызметі мүлде басқаша, маңызды ... ... ... ... бұл ... ... мемлекеттің құқықшығармашылық
монополиясы, ... ... ... бақылау, қамтамасыз етіп-кепілдік
беретін функциялары бар. Мемлекет қоғамдағы негізгі өзара қарым-қатынаста
өзінің қызметіндегі ... ... ... ... құқық бастауына сүйенеді.
Мемлекетте ішкі және сыртқы функциялардың жиынтығы болуы және оларды
органдар, ... мен ... ... ... ... асыруға
бейімделуі (бұл мәселелер төменде егжей-тегдейлі қарастырылатын болады)
мемлекеттің айрықша белгісі болып табылады.
Осыған дейін ... ... ... ... ... ... ... туралы да айту керек, ол отандық оқу және
монографиялық әдебиетте ... пен ... ... Ол ... ету ... процесінде мемлекет сүйенетін объективті тірек ретінде түсіндірілуі
керек. Халықсыз және аумақсыз ... жоқ және ... да: ... факторға немесе мемлекеттің материалдық құрамдас бқлігіне жатқызу
керек.
Мемлекеттің мәні. Мәнділік каттегориясы, оған ... ... ... ... ... ... алатын, зерттелетін құбылыстың басты
және негізге алынатын белгілеріне баса көңіл аударылатындығымен ... ... ... ... ... ... ... мәнін
бұған дейінгі монистік баяндаудан бас тарту көзделді, бұлбір жақты, демек –
ол туралы өзгерген және жалған ... алып ... ... ... ... жаңа талпыныстар жасалуда.
Таптық түсіндіру мемлекеттің мәнін қоғамдағы үстемдік етуші таптың
артықшылық ... ... ... оның ... ... ... асыруға жағдай жасауға, оларды әр түрлі озбырлықтан қорғауға келіп
саятындығы белгілі. Осыдан келіп мемлекеттің қаналған тапқа деген ... ... ... ... олардың мүдделері мен
қажеттіліктерін жүзеге ... үшін ... ... ... ... тұрады. Басқаша сөзбен айтқанда, бұл талдау
бойынша, мемлекет өзінің мәні ... тап ... ... ... ... етуші таптың саяси билігінің ұйымы ретінде көрінеді.
Ал В.И.Ленинні” сөзі бойынша, құл ... ... және ... мәні ... құл ... ... мен ... диктатурасы ретінде сипатталуы мүмкін.
Мемлекетті таптық тұрғыдан түсіндірудің ... ... бар және ... даму ... ... Адамзат тарихының бірнеше кезеңдері
бойында таптар мемлекет билігі жолындағы күреске белсене қатысқан қоғамның
маңызды құрылымдық бөлімшесі болып ... Бір тап ... ... ... ... сосын жағдайға байланысты өздері қоғамдық сахнадан
кетіп өз ... ... ... ... жүзінде зерттеліп, байытылған, практикалық қажеттілік ... ... ... бұл факт ... ... ... ілімнің
негізі болды, осы ілімге сәйкес мемлекет бір таптың екінші тапқа үстемдігін
сақтау үшін, бір тапты екінші тап ... үшін ... ... ... табылады.
Әйтсе де, қоғамның көптеген антогонистік қарама-қайшылық ... ... ... ... мәні ... сенімді бейнесін
тапқанына қарамастан – осы теория мен нақты шындықтың арасында ... ... ... болмайды. Бұл жарықшақ уақыт өткен сайын
шындықты бұрмалай берді, ал іс жүзінде бұрмалаулар мен ... ... ... ... өте келе ... ... жағдай мемлекет теориясындағы
таптық үстемдіктің құралы болудан қалды.
Бірінші кезекте бұл мемлекет ... тиіс ... ... мен
сипатына қатысты. Таптық үстемдік теориясына қарамастан ... ... ... ... ... ... оның қарсыластарын басып-жаншумен,
қанаумен және талаптарына сәйкес әрекет ... ... ғана ... ... ... ... ... Мемлекетті таптық тұрғыдан
түсіндіру кезінде оның таптық міндеттер толығымен немесе ... ... ... ... ... ... ... еркінен тыс
ескерілмейді немесе ... ... ... ... кеотіріледі.
Мемлекетке объективті ықпал ету ылғи да үстемдік етуші ... ... ... ... ... ... шешуге мәжбүр болды деген
шешімге алып келді. Бұл жерде әңгіме ең алдымен бүкіл ... ... ... ... ... ... бағытталған міндеттер туралы болып
отыр. Сөйтіп мемлекет ... ... және ... ... ... ол
үстемдік етуші таптың қажетін қанағаттандырудан басқа, сондай-ақ қоғамның
тіршілік ... ... ... ... ... салдарынан әлеуметтік
қатаклимзаларға, күтпеген сұрапыл апаттарға және қиындықтарға қарсы тұра
алуын ... ... ... ... ... басқа мемлекеттің
жалыпәлеуметтік міндеттері деп мына төмендегілерді тану ... ... ... ... ... ... ... ету,
азаматтардың өміріне, денсаулығына, абыройына, құқығы мен бостандығына
қылмыстық қол сұғу мүмкіндігін жою немесе оны ... ... ... ... ... өркендету үшін қажетті жағдайлар
туғызу;
- қоғамның экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, экологиялық апаттың
алдын алу ... ... ... және ... елді сыртқы шабуылдан қорғау.
Басқаша айтқанда, мемлекет, тәжірибе көрсеткеніндей, бүкіл қоғамға
үстемдік етуші таптың еркін ... ... ғана ... ... барлық
таптар мен қоғамның әлеуметтік топтарын объективті қажет ... ... ... де айналысады.
Қазіргі кезеңде көптеген алдыңғы қатарлы мемлекеттер таптық, ... ... ... ... ... келтіруге, әлеуметтік жанжалдар мен
қарама-қайшылықтарды шешуге, қоғамдық келісім мен ... ... қол ... күш ... ... алуандығы идеясын, билікті бөлісуді, азаматтар құқығының
баяндылығын жиі ... ... және ... ... ... алуда, соның арқасында қай таптың болса да диктатурасынан
құтылуда. ... бәрі – ... ... ... ... де ... ... Олар тек таптық принциптермен бірге әрекет
етеді. Соңғысының шектеулілігі, жетіспеушілігі және зияндылығы алғашқысымен
толтырылуы мүмкін. Таза ... ... ... ... ... және ... ... – прогресс пен мемлекеттің
үдемелі ... ... ... тек қана ... ... ... келешегі жоқ, ол ерте ме, кеш пе, әйтеуір бір тығырыққа тірейді.
Мемлекеттегі таптық тұрғыдан түсіндірудің басты кемшіліктерінің ... ... ... ... күш қолдануға
негізделген жақтарын алдыңғы қатарға шығаруды ... ... ... мемлекет тек қана үстемдік етуші таптың мүдделерін ... ... ... таптар мен халықтың топтарының мүдделерін есепке алмаса
немесе ескермесе, онда өзінен өзі мынандай сұрақ ... ... ... тобы ... ме? Жоқ, ... ... ... бәрі емес. Бірақ
олардың қарсы әрекеттері мәжбүрлеу жолымен жеңіліске ұшырауда.
Мемлекет жалпы алғанда қоғамның ... ... ... ... істеуіне,
халыққа және, әсіресе, әлеуметтік қысым көрген және оны қысымға ұшыраған
категорияларына ... ... ... ... ... кезде мемлекеттің
ролі жағымды бағалануы керек. Егер ... ... ... ... ... билеуші таңдаулы топты жетегінде кетіп, солардың ... ... ... ... ... ... ... мүдделер мен
қажеттіліктерді ескермесе, онда оның ролі жағымды бола қоюы екіталай.
Осылайша, мемлекеттің мәні ... ... ... түрлі әлеуметтік
және саяси күштері тарапынан мемлекеттік қызметін ... ... әсер ... әрі оның шешілуі қандай күштің басым ықпал ... ... ... мәні болып бір жағдайларда ... пен ... ... еркі таңу ... екінші жағдайда – таптық
және жалпы қоғамдық принциптердің үйлесуі есептеледі. Өз кезегінде, аталған
екінші вариант әр алуан, өйткені ... ... ... ... ... ... артықшылығы бар топтың мүдделеріне артықшылықтар бере отырып
жүзеге ... ... ... ... ... ... де ... аз немесе көбірек көңіл бөле алады.
Мемлекеттің әлеуметтік мақсаты. Мемлекеттің ... ... ... ... мәні туралы мәселеге тікелей келіп тіреледі. Сонымен
қатар, өзінің кейбір аспектілерінде олар ... та ... ... мемлекеттің әлеуметтік мақсаты үстемдік етуші ... ... ... ... ... ... басқа топтарына тиімді тәртіпті
бекітуден тұрады деуге болады. Мұндай жағдайда ... ... ... оны ... ... тәртібі кімге пайдалы - үстемдік етуші тапқа
ма, билік жүргізетін топқа ма немесе ... ... ... ... ... сұрақтың жауабы бұл мемлекеттің қандай екендігінен: прогрессивті ме
немесе реакцияшыл ма, демократиялық па ... ... ... ма, ... береді.
Сонымен бірге үстемдік етуші таптар, билік жүргізуші артықшылығы бар
топтар немесе халықтың басқа ... үшін ... ... ... неде ... ... де ... Аталған субъектілерді
мемлекет белгілеген тәртіппен қамтамасыз ететін сол шынайы материалдық ... ... мен ... ашу керек. Мұндай пайданың объектісі
алуан түрлі болғандықтан, теория жүзіндегі, олардың ... де әр ... ... да ... және ... ойдың тарихында
мемлекеттің әлеуметтік мақсаты туралы мәселенің бірыңғай шешімі ... ... ... ... ... мысалы, Платонның,
Аристотельдің, Гегельдің пікірлері бойынша, мемлекет ... ... үшін ... ... бұл ... ... ... келіп қосылды. Мысалы, Г.Гроций мемлекеттің мақсаты жалпы
игілік деп санады, Т.Гоббс – жалпы қауіпсіздік ... ... ...... ... Ал ... ... кездегі кең тараған жалпыға бірдей
рахат теориясы, мемлекеттің мақсаты халықтың материалдық және ... ... ... ... ... ... ... мүмкін озбырлық, қол сұғушылықтан сақтауды, сондай-ақ
олардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды ... ... ... деп ... әлеуметтік мақсаты проблемаларын теория жүзінде байыптап
түсініп, бүкіл бұған дейінгі тәжірибесін ... оны ... ... әдістерін жасауда творчестволықпен пайдалану қажет.
Ал олар, біздің көзқарасымыз бойынша, ... ... ... ... ... керек. Әр түрлі мемлекеттің
мақсатын ашып көрсететін бірыңғай формула ... ... ... өйткені кейде
мемлекеттердің қызметі түрлі игіліктер мен ... қол ... ... игіліктері мен құндылықтары шағын ... ... ... ...... мен құндылықтар
жалпы адамзаттық сипатта, үшіншілерінде таптық (элитарлық-топтық), сондай-
ақ жалпыадамзаттық сипаттағы игіліктер мен құндылықтардың ... ... ... ... мемлекет жақтайтын бағытын анықтай
отырып, олар ... ... мен ... оның күнделікті қызметіне
ықпал етеді.
ІІ. МЕМЛЕКЕТ ФОРМАСЫ
2.1 ... ... ... ... тұрпаты туралы ұғым мемлекеттанушы ең маңызды мазмұндық
сипаттамалардың бірінен саналады. ... ... алып ... ... ... сөз жоқ. Канттың өзі дже дер ... ... ... ... тәртіпке келтіретін, оны синтездейтін түпкі
бастамалық негіз ретінде қарастырылған. Күні кеше ғана болып өткен ... ... ... мен ... ... ... бұл
санаттардың өз дәрежесінде бағаланбағанын айғақтайды. ... ... ... ... ... ... (сондай-ақ, құқық
нысандарының да) қатаңдығы мен айқындығы саяси бағыт-бағдарларды ... ... мен ... ... түрле шектей
аалтындығы сөзсіз. Кеңестік дәуір кезіндегі ... ... ... мемлекет “мазмұнын”, әсіресе оның “таптық” жақтарыны” ... ... Бұл ... ... өзі ... ... келетініне, тұрпаттың өзі мазмұнының тіршілік теу мен оны
білдіру екеніне, сол тұрпаттың тек өзі ғана ... ... ... ... ... ... ... бермейтін.
Бүкіл прогресшіл алға қарай басушылықтың барлығын да тарихи материализм
өкілдері өздерінің жеңіл қолдылығымен ойланбастан мазмұнға жатқызып ... ... ... ... даму тарихы ұлттық күйреуге апарып
соқтыратын өте ... ... ... ... тек ... ... ... оның өз ішінен ұйымдасып бірлесуі, онда да,
олардағы күштердің тірі ... ... ... ... ғана ... ... ... аман алып қалғанын көрсетіп отыр. Мемлекеттегі
орнықты және тұрақты болып ... ... ең ... ... оның
тұрпатына жатады. Мемлекетке үйлестіріле ... ... ... көп ... ... келеді. Ол өкімет өкілінің, мемлекет
қызметкерлерінің бір бөлігідегі киім киісінен (униформасынан) ... ... оның ... дейінгі аралықты қамтиды. Заң салаларының
жария жақтарын жаратпай, оны елемей қоюдан ... - ... ... ... ... – біздің заманымыздың ... ... ... ... ... ежелгі әлеуметтік
нормалардан құқықты нақ жария ... ... ... алған болатын.
Сондықтан да мемлекет өзінің пайда болуы хақында тек ... ... ... ... ... ... ... өзін әліппеден
бастаудың магистральдық бағытына тең болатын. Көптеген жүз ... ... ... келе ... ... бойынша мемлекеттік-құқықтық ғылым өз
назарының кіндік тұсы етіп екі ... ылғи да есте ... ... 1) ... және осы заман мемлекет тұрпаттарының қандайларын білетін
еді, және 2) аталған халыққа дәл осы өтіп жатқан ... ... ... ... ... қайсысы ең жақын әрі ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетуі кездейсоқтық
емес. Мысалы, Платон тұрпат жөнінде айқындаушы, ... рөл ... ... оның ... ... ... алып қарастыруға болмайды, осы
аталым этимологиясының өзі соны нұсқап көрсетіп тұр ... ... ... Аристотель өз еңбектерінде тұрпат (нысан) санатын заң
ғылымдары жиынтығында ғана емес ... да ... ... ... және антропологияда да (“рухани жоғары ... ... ... бөлекше болатынын және мәңгілік екенін танып мойындауырақ
және ... ... ... ... ... ... уақытта мемлекет тұрпаты деп мемлекеттік билікті ұйымдастыру мен
оның құрылымы ұғынылады. “Жұп” болып ... ... да ... ... ... тұрпаты да ... ... ... да ... ... Осы ... мемлекеттік биліктің, оның
субъектісінің кімге тиістілігін анықтауға мүмкіндік берсе, оны кім ... ... ... ... тапса, онда ол мемлекет тұрпатын зерделеу
барысында сол мемлекеттегі биліктің қалай ұйымдастырылғандығын, оның ... ... ... ... бұл ... ... тәртібінің
қандай болатынын, олардың өкілеттік мерзімдерінің қаншалықты ұзақтығын, ең
соңында мемлекеттік ... ... ... ... ... және тағы ... ... басы ашық болып отырған мәселе мемлекет тұрпатының теория жүзінде
ғана емес, оның ... ... ... ... дәрежеге дейін
көтерілуі. Мемлекеттегі биліктің ... ... ... ... ... ... ... нәтижелілігі, басқарудың
ұтымдылығы, үкіметің мәртебелік беделі мен қадірінің ... және ... ... заңдылық пен құқықтық тәртіптің ахуалы, жайы мен ... ... Міне ... ... ... аса маңызды саяси
аспектісінің осыларға байланысты болып келетін ... ... ... яғни ... ... құрылымы, оны ұйымдастыру
мағынасы ... алып ... ... ... ... ... – бұл мемлекет пен басқарудың жоғарғы органдарын құру және
ұйымдастырудың ... рет ... ... – бұл мемлекеттің
аумақтық құрылысын жасаудың тәсілі, орталық, ... және ... пен ... ... ... ... ... Үшіншіден –
бұл, мемлекеттік (саяси) билікті жүзеге асырудың әдістері, амал-жолдары.
Сонымен мемлекет тұрпаты негізгі үш элементтен, атап ... ... ... ... құрылым тұрпатынан және мемлекеттік, саяси
режим тұрпаттарынан синтезделеді ... Осы ... ... ... ... ... қалыптаспаған. Ұзақ уақыттар бойы бұл
түсінік ... ... мен ... құрылыс тұрпатынан тұрады деп
есептелініп жүрді де, ... оған ... ... ... ... те қоса ... ... Ғылыми басылымдардағы
дискуссияларда - ғылыми айтыс-тартыстар барысында әртүрлі пікірлер ... Онда ... ... ... синтетикалық ұғымның кейбір
аспектілеріне приоритеттер (басылымдылықтар) беріліп келген болатын. ... да, ... ... ... ... ... ең ... концепция (пікір) үш элементті: басқару, мемлекеттік құрылыс және
саяси режимді біріктіре тұтастырып тұрады.
2.2 Мемлекет ... ... ... ... ... ... ең жоғары биліктің
ұйымдастырылуы түсініледі. Әсіресе оның ең ... және ... ... ... ... құзыреттері, құрылуының тәртіптік реті,
өкілеттіктерінің мерзімі, былайғы халықпен қатынасу түрлері, халықтардың
оларды қалыптастыруға ... ... ... ... ... мемлекет тұрпатының кең мағынада баяндалып түсіндірілуіндегі
жетекші элемент болып саналады.
Сонымен ... ... деп ... ... ... ... Оның ішінде, әсіресе, олардың ең ... және ... ... ... ... бұл ... ... реті, құзыреті мерзімінің ұзақтығы, халықпен қатынасуларының
түрі мен тұрпаты және осы ... ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда басқару тұрпаты
– мемлекеттегі жоғары егемендік биліктің ұйымдастырылуы, оның ... және ... ... ... ... тұрпаты мемлекет
тұрпатында ең басты жетекші элементі болып табылады.
Аристотель өз заманында басқару тұрпатын ... ... ... ... ... ... ... жіктеген болатын. Онда
жоғарғы өкіметтік билікті жеке адамның бір өзі атқаратын түрі – (монархия),
шектеулі адамдар арқылы ... ... ... ... – аристократия
және бүкіл халықтың қатысуымен атқарылатын ... ... ... ... деп ... тұрпаттарының осы көрсетілген айырым белгілері қазіргі кезге
шейін сақталады. Жоғарғы билікті жалғыз адам ... ма? Әлде ол ... ... ... ... ме? Міне осы жәйтке байланысты басқару
тұрпаты ерекшеленіп ажыратылады. Енді осы байланыстыра ... ... және ... ... атап, бөліп көрсетуге болады.
Монархия – мемлекеттің егеменді жоғары билігі бір адамның қолында ... ... және ... ... мұра (мирас) ретінде беріледі (өтіп
отырады). Монарх (патша, король, перғауын (фараон), қаһан, хан және ... ... ... жауапты болмайды. Ол тек құдайдың алдында ғана
жауапты.
Ең ... ... бәрі де ... ... және орта ... ... де ... жеріндегі бұрын болған мемлекеттер де монархия болған, ... ... хан ... ... ... ... ... балаға емес,
ағадан ініге мұра ретінде ауысып ... ... ... деп ... ... бір ғана ... тиесілі болып
келетін мемлекеттегі билікті айтады. Мұндағы бір ғана адамға ... ол адам өз ... ... ... Билікті өз билігімен
қалауынша пайдалану құқығын ол адам ешқандай-да басқа ... ... ... Ал республикада бұл билікті әрқашанда бір немесе бірнеше адамға
белгіленген ... ... ... оның ... ие ... ... ... қағида қазіргі заманның монархиясын сипататйды. Алайда, талай-
талай ... бойы ... ... ... ... тәжірибе
монархияның түр-түрлерінің пайда болуын туындатты. Әрине олардың бәрін
салыстырылып дұрысталған бірыңғай ... ... ... ... аталымы
өзінің шығу тегін ежелгі ... ... ол ... ... ... ... қолдан басқару” дегенді білдіреді. Дей тұрғанмен, тарихта
белгілі болған ерешкеліктер де бар. ... ... екі ... ... ... Ал ... ежелгі Римдегі қос консулдың билігін монархия деп
атаған. Римдегі патшалық дәуір кезінде өздерін монархпыз деп ... шын ... ... ... ие ... Алайда, ерте
замандағылардың басқару тұрпаттарына көңілді баса аударғанына қарамастан
бұлар ... ... ... ... келген. Шынында да Аристотель
Республика ... ... ... Алғашында шын нақты монархтарды халық
жиналыстары немесе ақсақалдар жиналыстары едәуір шектеп ... ... пен ... ... ... әскери, кейініректерде абыздық,
сот қызметтерін атқарумен астастыра қарастыратын. Ол ... ... ... ... ... ... жата қоймаған кезі-тін.
Монархтың жеке басының қасиет сипаттары маңыздырақ ... ... ... ... ... ... және ... бастапқы кезеңінде ірі жер ... ... ... ... ... өкілдіктер жиналыстарының
қаталдығының әжептәуір шектеу ықпалын сезініп отыратын.
Монархияның гүлденген шағы жаңа ... ... ... Нақ осы кезеңде
монархияның республикалық басқару тұрпатынан қаншалықты айырмашылықтары бар
екендігі көрінді. Олардың ең ... ... ... ... ... – шек
қойылмаған монархияны және бүкілхалық өкілдері арқылы (парламент) шек
қойылған, ... ... ... ... ... ... басқарудың монархиялық тұрпатының жалпы
сипаттары мынадай. Мемлекеттің басында монарх болады, ол сөзінің ... ... ... ... асырады. Мұнда әрқалай нұсқалардың болып
қалуы ықтимал. Монархиялық әулеттің әйтеуір бірі-не ол, не бұл деген біреуі
сайлау арқылы ... ... ... ... ... ... үйін
жатқызуға болады). Монарх билікті өзінің мұрагерлік құқығы бойынша “қан
негізі” қағидасының ... ... ... ... ... аталып көрсетілген “құдай-тағаланы” шапағатымен немесе сайланып
қойылған жағдайларда - “құдай тағаланы” шапағатымен және халықтың қалауымен
деген тәрізді). ... ... ... ... толығынан монархтың
қолында болады. Монарх қандай да бір болмасын құқықтың ... көзі ... Тек оның ғана ... ... ... бір ... болмасын заң
күшіне ие бола алады. Монарх атқарушы (орындаушы) биліктің басында отырады.
Оның атынан сот әділдігі жүзеге ... ... беру құқы тек оған ... ... ... ... басқа мемлекеттермен болатын алым-
берім қатынас-байланыстарына монарх ... өзі ... ... өкілдік ете
алады. Ол лаузаымдық атақтарды (князь, король, герцог, патша, император,
сұлтан) пайдаланады. Мемлекет ... ... ... ... ... айтарлықтай мөлшерде алып отырады. Арнайы ерекше күзетпен
пайдалануға құқылы болады.
Шектеусіз кеткен, абсолютті монархияда ... ... ... ... және ешбір шектеусіз (атауы да содан ... ... ... ... ... ... ... монарх өз құқықтарын
өзіне (монархқа) тәуелсіз қандай бір орган немесе билік арқылы ... ... ... оның ... етіп ... ... монархияларды саралауда психологиялық негіздерді басшылыққа ала
отырып жасаған. Оның саралауында, егер де ... ... ... ... жеке өз бас ... көздесе, басқаруды зорлық-зомбылық
арқылы жүргізсе, ... ... ... ... ... “бұрыс”
“Әділетсіз”, тирандық һәм деспотиялық басқару тұрпатына ауысады ... ... ... ... оның заңға негізделуі ғана есепке
алынады.
Конституциялық монархияны өкілдік (дуалистік) және ... ... ... ... ... да ... ... бөліседі.
Дуалистік (өкілдік) монархияларда (Пруссия, Австрия, Италия, ... ... ... ... билік (үкімет) қалатын. Оның ... ... ғана ... ... мен ... да ... адамдарын
(губернаторлар, префектілер және тағы сондайларды) тағайындауға, қызметінен
алуға құқы бар болатын. Парламентті шектеусіз тарату және оның ... ... ... салу ... ... ... де, ... органның
заң саласындағы құқығы бюджетті тыйымдау өкілдігімен кепілдендірілген болып
келеді.
Паралменттік монархияларда (осы ... ... ... ... ... басы (елбасы) тағайындаған министрлер (үкімет мүшелері)
парламенттің сенім білдіру қарарына ... ... ... ... Монарх
кідіртушілік тыйымы құқығына ие, ол тек ... ... ... ... ғана ... тарата алады.
2.3 Мемлекет құрылым формасы
Мемлекеттің құрылымдық тұрпаты – мемлекеттік биліктің ... ... және оның ... бөліктерінің, орталық және
жергілікті органдар арақатыстылықтарының сипаттары. Мемлекеттің құрылымдық
тұрпаты бұқара (көпшілік) билігімен ғана тығыз байдланысты емес, одан ... ... ...... ... ұйымдастыруымен де байланысты. Бір
қарағанда өзінің абстрактілі тәрізді ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарына ең тікелей
түрде ықпалын тигізеді. Дер кезінде және дұрыс шешімін ... ... оның ... ... ... тұрақты болуын, жемісті қызмет атқаруын
бірталай шамада қамтамасыз ... ... ... ... ... іздеп табу кезінде жіберілген, олардың сипаттары мен
алдарында тұрған міндеттеріне сай келмейтін жаңылысулар мен ... ... ... бірі ... шығуы мүмкін. Мемлекеттік құрылым тұрғысынан
қарағанда мемлекеттерді униатрлық (біртұтас ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
мемлекеттер одағы, одақтас республика, автономиялық республика, кантон,
штат, жерлер және т.б.); ... ... ... ... ... деп саралайды.
Унитарлық (тұтас, латын тілінде “unus” - “бір”) мемлекет ... ... ... ... тұтастығымен ерекшеленеді. Жекелеген
әкімшілік-аумақтық бөліктері немесе облыстары өздеріне ғана тән ... ... ... да ... ... жеке ... мен ... болмайды. Бұл біртұтас мемлекеттің құрамдас бөліктерінің
әрқайсысының құқықтары мен мемлекет органдарындағы өкілдіктері бірдей ... ... ... ... оның ... бүкіл жоғары
билікті түгелдейінен толық түрде иемденуі болып табылады.
Федерация – біріктірілген, одақтық (латын тіліндегі ... - ... ... Бұл ... ... ... ... мүше болғанын
білдіретін күрделі сипатты мемлекет. Бұл ... ... ... ... ... билік пен басқарудың жоғарғы органдары болады, ... ... одақ ... ... әр ... ... билік пен
басқарудағы жоғарғы органдары сақталынады. Одаққа мүше бұл мемлекеттердің
өздерінің заңдары, сот және ... ... ... ... ... ... мен ... себептерінің салдарынан талай мемлекеттер
қазіргі заманда федерациялар болып қалыптасып өмір сүріп жатыр.
Конфедерациялар – ... ... ... мен одақтары. (латын тіліндегі “confederatіv” - ... ... сөз) ... ... ... ... бір шектеулі
мақсаттарды, өлшеулі тарихи кезеңдер ... ... үшін ... ... егеменді мемлекеттер халықаралық-құқықтық қатынастардың
субъектісі болып қала береді. Олардың өздерінің азаматтығы, билік, басқару,
әділет органдарының ... ... Олар өз ... ... ... ... тән ... жасап бекітеді. Конфедерация
деңгейінде ... ... ... ... мемлекеттердің ең
жоғарғы мемлекеттік билік органдарының мақұлдауын қажет еетді. Конфедерация
мүшелерінің өздеріне ғана ... ... ... ... ... болады.
Олардың біразын әлгі мемлекеттер конфедерация бюджетіне аударып отырулары
мүмкін. Конфедерацияның әскери күштері осы бірлестікке кіретін ... ... ... ... күштерге әр мемлекет өз континенттерін ортақ командованиенің
қарамағына келісілген шешім бойынша жіберіп ... ... ... бір қиын да ... тұрпаттарын мемлекеттердің өзара бірігулері мен
бұқара ... ... ... құру принциптерінің нағыз ... кәрі ... ... рет ... ... немесе федеративтік мемлекет туралы болғанның өзінде
мемлекеттік құрылым ... ... ... ... ап-айқын көрініп тұрады. Дегенмен, онда конституциялыққа жататын,
бірақ “формалды емес” (саяси партиялар, қоғамдық ... ... ... ... жақтары да бар.
2.4 Мемлекет саяси режимі
Осы ғасырлардың 60-шы ... ... ... еніп ... бастаған
“саяси режим” аталымы кейбір ғалымдардың ... ... ... ... қарай мемлекет тұрпатының синонимі ретінде
қарастырылуы тиіс болатын. Ал басқа бір ... ... ... ... ... ... емес мемлекеттік режимді сипаттайтын
болғандықтан саяси режим аталымы мемлекет ... ... ... ... ... тиіс ... кездердегі ғылыми айтыс-тартыстар мемлекеттің саяси режимі аталымын
кең және тар ... ... ... ... ... ... ... режим кең мағынада түсінудің тәсіл-амалдары оны саяси болмыстың
құбылыстарымен, тұтасымен алғандағы қоғамның ... ... ... келді.
Ал, тар мағынада саяси режимді түсіндіру – оны тек мемлекеттік болмыспен,
мемлекеттің тікелей өзінің ғана ... ... Олай ... себебі
былайша түсіндірілетін – ол мемлекет тұрпатының ... ... ... тұрпаты мен мемлекет құрылысы тұрпатын құрайды, сондай-ақ мемлекет
өз қызметтерін атқаруда қолданатын тәсілдерін нақтылай түседі.
Жалпы алғанда саяси ... тар және кең ... ... ... Оны ұғыну – түсіну ... ... ... да сай ... ... ... ... екі мемлекеттік және қоғамдық саяси
салаларда жүргізіліп жатады.
Сонымен ... ... ... байланыстар да болады. Өйткені
мемлекетті” өзі де ... ... өзі ... ... яғни ... айналасының әсері мен ықпалын қабылдап отырады. Мұның өзі мемлекет
тұрпатын да, анығын да ... ... де ... ... ... тұрпаты
тар мағынада сипаттау үшін саяси режимнің маңызы зор, оған мемлекеттік
басқарудағы қолданылатын тәсілдер мен ... ... ... ... мағынада түсіну үшін (кепілдендірілудің деңгейі мен шегін білу үшін)
демократиялық құқықтар мен жеке ... ... ... ... ... және ... тұрпаттардың сәйкес болуының дәрежесі және
мемлекет пен қоғамдық болмыстағы тіршілікке билік құрылымдарының ... ... ... ... ... ... бар? Олар өте көп. Олай ... себебі
қандай да болмасын саяси режимнің түріне: мемлекеттің мәні мен ... ... ... ... шын ... ... мен
олардың қызмет атқарудағы заңдық түрлері, қоғамдық ... ... ... өмір ... болмыстық деңгейі мен үлгілері және экономиканың
ахуалы, ... ... мен ... ... көптеген факторлар өз
ықпалдарын тигізіп отырады. ... ... ... үрдістері де саяси
режим түрлеріне әжептәуір ықпал етеді. Ал оны ... ... ... өзін ... ... ... үстем болып тұрған
тілектер мен ұсынстар, бұйрық-нұсқау-болжамдарға ... ... ... ... қалыптасып жататын қоғамдық-саяси “ауандар” ... ... ... ... Саяси режимнің қандай түрде болуына халықаралық
жағдайлар да өз ықпалын тигізуі мүмкін. Әрқилы тарихи ... ... ... ... ... Олар өз ... ... мемлекеттердің
өздерінде де біркелкі бола бермейді.
Мемлекеттер дамуының барысында халықтық-демократия, бүкілхалықтық саяси
режимдердің, алайда сонымен қатар бір мезгілде авторитарлық, ... ... ... ... де ... ... ... елдерінің тәжірибелері көрсетіп берді.
Саяси режимдердің барлығында белгілі сабақтастықтар мен ... ... ... тұрақты мазмұндық сипаттамалардың болуы,
олардың алуан түрінің бәрін екі ...... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Демократия яғни халық билігі, демократиялық саяси режимдердің қайсы
бірінің де ... ... ... ... заң ... ... ... алқалы органнан құралған болса, азаматтардың заңмен бекітілген
әлеуметтік-экономикалық және саяси құқықтары мол ... олар ... ... мен ... ... ... білімінің деңгейі мен
діни наным-сеніміне қарамастан жүзеге асырылып жатса ғана, ол ... - ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге халықты тікелей қатыстыру арқылы (мұның өзін
тікелей яғни сатысыз демократия дейді) ... ... ... ... ... ... ... да мүмкін (мұны парламенттік яғни
өкілдік демократия дейді). Демократиялық саяси ... ... ... ... ... ... пен ... тәртіптің
берік екенін, меншік түрлерінің әрқандай тұрпаттарда болатынын және ... ... анық бар ... ... ... ... нығайып орнықпайынша, қалың бұқараның ... ... ... ... өмір сүру ... жоғарыламайынша,
нақты өмірде орын алып отырған қылмыстарды, әсіресе ... аса ... ... ... ... ... ... саяси
режимнің орнығып, нығаюы неғайбіл. Оның бола қоюы мүмкін емес мәселе.
Әрқандай тарихи кезеңдердегі мемлекеттіліктердің ... ... ... ... неше түрлі мысалдарын көз алдымызға
кесе-көлденең тартады.
ІІІ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ, БЕЛГІЛЕРІ
Құқықтық мемлекет теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... XVІІІ-XІX ғғ. Прогрессивті ойшылдарының құқықтық
мемлекет концепциялары, пікірлері ... ... ... ... ... ... және ... идеологиясын
насихаттады. Құқықтық мемлекеттің қалыптасуы авторитарлы, “жабық” саяс
жүйені демократиялық, ... саяс ... ... ... ... ... ... рационалды саяси-заңды ... ... ... ... негізгі адами құндылықтардың бірі
болып табылады.
Кеңес ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуына авторитарлы-бюрократиялық жүйе кедергі
жасады. Ал авторитарлы-бюрократиялық жүйеге, ... ... ... нигилизм тән. Мұндағы құқық, заң түріндегі қамтамасыз етілген
субъективтік ерікке негізделген, ... ... ... ... ... ... ... бағытқа ұштастырылған.
Осыдан барып, “құқықты жасайтын мемлекет” деген және ... ... ... ... туралы пікір қалыптасқан.
Мұндай пікір толығымен демократиялық қоғамның мақсатына қайшы келеді.
Сондықтан адам құқықтарын қорғаудың күшті механизмін ... ... ... ... басып алудан немесе басқаның құқығын иемденуден қорғау
қажет. Яғни, құқықтық ... құру ... Ал ... мемлекет дегеніміз
билік пен бостандық бастамаларының ... ... ... ... ... билік құқықпен реттеліп, демократияға нұқсан келтіруге жол бермеу.
Қоғамдық және саяси өмірдегі құқықтың үстемдігі құқықтық ... де, ... ... ... табылады. Бұл тұрғыдан құқықтық
мемлекеттің екі аспектісін бөліп ... ... 1) ... ... ... ... әлеуметтік-саяси өмірдің басқа
қатысушыларының өмірінің заңмен байланыстылығы; 2) мазмұнды-құқықтық, ... - ... бір ... ... ... өзі осы құрылымның мақсаттары ... ... ... ... ... байланысты болуы тиіс.
Заңның жоғарылығы, заңдылық режимі - ... ... ... ... ... ... ... кәдімгі құқықтық тәртіптің де болуы
мүмкін емес. Заңның жоғары қағидасы ... ең ... ... заң ... ... ... енгізілуі. Заңның үстемдігі
тек заң шығарушылыққа ғана емес сондай-ақ оны қолдануға да байланысты болуы
тиіс. Шығарылған заңдар дұрыс қолданылып, ... ... іске ... ... тек ... үстемдігін орнатуда ғана емес, оның құқық
қағидасына сай келуін қамтамасыз етуді көздейді. Яғни адам және ... ... ... ... ... ... ... заңда бекітіліп, нақтылануы құқықтық мемлекет үшін аса
маңызды. Құқықтың ... және ... ... ... етуі - құқықтық
мемлекет құрудың сөзсіз алғышарты болып табылады.
Сондай-ақ қабылданып жатқан нормативті актілердің ... ... ... ... етуді конституция негізгі орын алады. Осы негізгі ... ... ... ... үшін, оның ішінде заң
шығарушының өзі үшін де, міндетті негізгі ... мен ... ... тапқан. Яғни нормативті актілер, егер олар заңды түрде де (заңның
үстемдігі негізінде ... ... ... мәні ... да ... сай ... ... иерархиялық-кезекті өзара байланыстық ... ... ... ғана жүйені құрайды. Олай болмаған жағдайда
нормативті актілердің сәйкес еместігі мен ... ... ... ... Яғни ... ... өркениеттік, жолдармен емес, авторитарлық құқық
бұзушылық, нұсқаулар күш арқылы жүзеге асырылады. Яғни ... ... ... ... ... ерікке негізделген тарихи
процесс басталады. Сондықтан мұндай ... ... жол ... және ... ... сақтау үшін мемлекеттік механизмі болуы тиіс.
Бұл ... ... заң ... ... ... ... немесе
толықтыруы мүмкін(ол жаңа редакциясын немесе жаңа текстін ... ... ... ... ... ... және саяси өмірдің
заңды бастамасы мен негізгі құқықтарының мәнін жоюға құқығы жоқ. Мұндай акт
конституцияға, заңға ... ... ... ... ... ... тапқан негізгі қағидалар мен құндылықтар ... ... ... ... қарастырылуға жатпайды.
Құқықтың және заңның үстемдігі конституцияда көрсетілген жағдайда ғана
мемлекеттік күші болады. Құқықтың ... тек заң ... ғана ... ... ... асыруда және құқық қолдану қызметінде де көрініс
табуы тиіс. Тек осы жағдайда ғана ... ... ... ... яғни ... ... ... дамуының қажетті аспектісі мен шарты, оның бостандығы болып
табылады. Әлеуметік-саяси өмірде адам ... оның ... ... ... Адам ... оның әр ... салалардағы: эканомикалық,
саяси, әлеуметік-мәдени, жеке өміріндегі ... ... ... ... ... ... тиіс. Сондықтан құқықтың
үстемдігі ең алдымен жеке ... ... даму және ... ... оның қоғаммен және мемлекетпен өзара байланысының заңды
сипатымен өлшенеді.
Яғни толығымен алғанда, құқық - сенімді қорғау ... ал ... - ... ... бағынатын күшті мемлекеттік аппарат қалыптастырмай,
бостандықты қамтамасыз етпейді. Ал бостандықтың болмауы дегеніміз, мүлделік
пен өз ісіне ... ... ... тең. Жеке адмның, қоғамның
және мемлекеттің өзара қарым-қатынастарының құқықтық сипатының ... ... ... әкеп ... ... әкімшіл-әміршіл әдістермен ауыстырылған кезде адам өз
мүлделері мен қажеттіліктерін заңды жолмен емес, заңсыз, билікке ... ... ... асыруға тырысады. Құқықтық байланыстарды бұзу, яғни
қоғамдық және саяси ... ... ... ... ... ... бұл ... ғана емес, репрессиямен, террормен
байланысты болады. Меншік қатынастары бұзылып, көріксіз ие болады: меншік
құқықтан басым ... ... Бұл ... ... ... ... ... Негізгі, жалпы тапшылық, кезінде лауазымды
қызмет ... ... ие ... Бұл толығымен биліктің өзіне де
қатысты. Бірақ ,ресми заңдар бұл ... ... ... мен ... ... ... бір деңгейде “көлеңкелі”
базис ... ... ... ... ... ... ... ығыстырады, өйткені әлеуметтік ауытқулар іс ... іске ... ... тек ... ғана ... ... әлеуметтік өмірдің
барлық саласында, оның ішінде құқықтық салада да ... ... ... Ал
одан шығудың бірден-бір жолы қоғамдық және саяси өмірде заңды бастамаларды
қалпына келтіру. Бірақ ол үшін жеке адам ... - ... ... ... ... ... білу қажет және ол мемлекет үшін
құрал ... ... ... ... ... көзқарас негізгі мақсаттың заңды
өмірге қосындысының нәтижесі болып табылады. Бұл практикада тек ... ... ... бола ... ... мемлекет құру жолымен ғана
жетуге болады.
Жеке адам құқықтарын бөліп ... оның ... оның ... пен ... ... ... жоқтығын білдірмейді.
Әлеуметтік қатынастардың барлық қатысушылары құқықтармен және міндеттермен
өзара байланыста. Құқық міндеттерсіз өмір сүре ... ... ол ... ... онда ол біржақтылы басымдылық болады. Сондықтан жеке адамның,
қоғамның және мемлекеттің өзара құқықтарының теңдіктері мен қатынастарының
қажетті көлемін табу ... Бұл ... ... ... ... және
одан туындайтын заңды қағидалар критерий бола ... ... ... және онымен тығыз байланысты игіліктер мен
қызметтер айырбасындағы қозғалыстың баламасы, сондай-ақ ... ... ... ... негізгі бастамалары болып табылады. Бостандық ... пен ... ... ... ... ... ғана ... Құқық өзінің табиғаты бойынша (дағдарыс пен басымдылыққа
қайшылығы бойынша) ... ... ... ... ... мен
олардың қатынастарының басымдылығын білдіретін жалпы көлем, шара ... ... ... мен адам құқықтарын саналы түрде түсінуге
бірден келген жоқ. ... ... ... мен ... ... ... өмірдегідей өз жолын қиындықтармен, антагонистік
қақтығыстар арқылы ... Ұзақ ... бойы ... ... жалпы
адамгершілік аспектісі аз топтың мүддесіне ... Ол ... ... болды, яғни іс жүзіндегі басымдылық, шын мәніндегі құқық емес. ... ... ... ғана ... ал қалғандары құқықсыз жағдайда
болды.
Дегенмен ұзақ жылдар, ғасырлар бойы күрестер мен ... ... ... ... барлық адамдар – бір, адамдық топтың мүшелері тең құқықты
және осыған орай тең ... ... ... ... ... туындады. Құқықтың басымдылығы аз көлемге ғана емес, барлық
адамдарға қолданылуы тиіс ... ұғым ... ... ... ... ... ... айтқан әлеуметтік нормаларды реттеудің “алтын ережесі” ... ... ... дегенді өзгеге жасама”, немесе “өзіңе ... ... ... ... қара” деген белгілі қағидалар ... ... ... құқықтық теңдігі, міне осында.
Адамның маңызды құқығы ретіндегі ... ... ең ... ... және ... ... қан, жанға жан” талион түрінде және т.б.)
салаларда қолданылды. Кейіннен құқықтық ... ... ... ... -
азаттығы қозғалыстардың идеологтары мен ереуілшілер теңдік жарасын тек
тауар – ақша айналымында ғана ... ... ... пен ... ... ... ... Бұл материалды теңсіздік пен қанауды сынауға әкеліп
соқты.
Негізгі шаруашылық-экономикалық ... ... ... қатынас ретінде
бұйрық емес, шарт, яғни тауар-ақша айналымының және баламалы айналымның
кәдімгі заңды нысаны ... ... ... ... ... шарт ... ... арасындағы әкімшіл-әміршіл, бұйрықтық қатынастарға емес,
тараптардың демократиялық теңдігіне, ерікті ... ... ... ... ... қалыптасады. Демократиялық қоғамдағы
шаруашылықты” құқықтық нысанының негізі – бұйрық пен тыйым салу емес, ... мен ... ... ... ... азаматтық қоғамда экономиканы
реттеу үшін әкімшілік тұрғыдан реттеуде ең ... ... ... ... ... тең ... жоқтығы, бұйрық пен тыйым
салу туындайды. Сонымен қатар құқықтық реттеу: “Рұқсат етілмегенні” бәріне,
тыйым салынады нысаны ... ... Бұл ... ... ... шарттық-құқықтық емес, әкімшілік-бұйрықтық ... ... ... айналым азаматтық құқық әдістерімен емес,
әкімшілік құқық ... ... Ал ... керісінше: “Тыйым
салынбағанны” бәріне рұқсат етіледі принципі басшылыққа алынады.
Сонымен қатар, белгілі бір ... ... оның ... ... нарықтық экономикалы ел үшін тиімді құқықтық нысан ... Шарт тек қана ... ... сонымен қатар белгілі бір дәрежеде
саяси қатынастарды құқықтық реттеудің негізіне салынуы тиіс. Заңды тұрғыдан
қарағанда ... ... ... азаматтардың
шарттарының логикасы, ... ... ... еріктерінің келісімі,
мемлекеттік билікті қолдауы және мойындауында көрініс ... ... ... Олай ... ... шарт – ... ал демократия –
автократимен ауыстырылады. Яғни мемлекет пен құқық, бүкіл саяси – ... ... ... ... біз бұл жерден заңды бастамалар
арқылы экономика мен ... ... ... ... ... ... талаптардың теңдігі мен құқықтылығы (олардың құқықтары мен
міндеттерінің өзара байланысы, ... ... бұл ... ... ... Яғни демократия тараптардың теңдігін
білдіреді не ... ... ... ... ... нысанның көмегімен
реттелген экономика – нағыз құқықтық және ... ... ... әбден болады.
Жақсы ұйымдасқан мемлекетте билік арнайы органдар ... ... Яғни ... ... заң ... ... және сот
билігі болып бөлінеді. Билікке нұқсан келмеуі үшін және құқықпен ... ... ... ... пайда болмауы үшін биліктің бұл ... бір ... ... ... ... Демек, биліктің тармақталуы
құқықтық мемлекеттің өмір сүруінің маңызды қағидасы болып ... ... ... бөлу, өзара ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құқықтық әдіспен
ұйымдастырылып, қызмет етеді. Құқықтық мемлекетте жеке билікпен құлдыраудың
орнына құқықтың үстемдігі ... яғни ... ... заң ... ... ... Жеке ... нұсқаулары емес, дәл осы ... ... ... мен ... ... толық реттейді. Құқықтық
мемлекет нұқсан келтірушіліктерге жол бермеу үшін ... ... ... жақсарту әдісі болып табылады. Егер билікті бөлу болмаса қоғамда
деспотизм орнайды.
Биліктің тармақталу қағидасының екі аспектісі бар. Біріншіден, мемлекет
органдарының өз ... ... ... ... ... ... билікті
толық көлемде имедене алмайды. Басқа органдарға тиесілі функцияларды ... ... ... ... ... бқлінуі ешбір органға
авторитарлы-абсолюттік орынға ие болып, құқық пен ... ... жол ... үшін ... ... ... болып табылмайды. Биліктің тармақталуы
дегеніміз – ... ... ... ... ережесі емес, үнемі
жұмыс істеп отыратын, бірлікке ... ... ... ... ... тепе-теңдік жолымен жету көзделген. Бірақ мұндағы негізгі шарт:
билік бір ... ... ... ... ... тиіс, әйтпесе
биліктің бөлінуі де, құқықтық ... те ... ... бір ... бірінші орынға шығуы, жоғарғы орырған ие
болуы керек. Өйткені одан қашып құтылу мүмкін емес. ... ... ... алып қарағанда бірінші орындағы билік – заң шығарушылық
билігі долуы керек. Өйткені ол ... және ... ... ... мен ішкі және ... ... ... бағыттарының құқықтық
шеңберін қалыптастырады. Заңда көрініс тапқан мұндай нормалардың ... ... за” ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Заң шығарушы биліктің үстемдігі оның абсолюттік сипаттығы деген сөз
емес. Заң ... ... және ... қағидаларымен, адам құқықтарымен
байланысты. Сондай-ақ халықтың бақылауында болады (халық өкілеттілігі ... ... ... ... қадағалау органы маңызды орын
алады. Оның көмегімен заңға сәйкес актілердің ғана емес, ... ... ... ... ... етіледі. Тепе-теңдік
жүйесінде заң шығарушының асығыс, үстірт шығарған шешімдері үшін мемлекет
басшысының ... ролі ... ... ... актіні қабылдамай тастауы,
ал белгілі бір жағдайларда мерзімінен бұрын сайлау тағайындау және ... да ... аса ... ... ... ... биліктің
тармақталу механизмі жұмыс істемейді.
Мемлекеттің қызметі қабылданған көптеген актілерді нормаларды ... ... ... бұл ... ... ... атқарушылық билік
тармағы қойылады. Бірақ белгілі бір шектеулер ... ... ... ... ... де, сот ... де жояды. Сондықтан оған қарсы ерекше
кепілдіктер қажет. Атқару билігі заңға негізделуі тиіс және заң ... ... ... ... ... өзі ешқандай өкілеттіктер бере
алмайды және егер ... ... ... ... ... ... орындауды талап ете алмайды. Атқару ... ... ... ету үшін ... заң шығарушыны ауыстырмауы тиіс.
Ведомстволық норма шығарушы пен өкілеттік берілген заң шығарушылық кенеттен
шеткелмеуі тиіс. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... Екіншіден, ол іс жүзінде заңда көрсетілмеген мәселелерді
дұрыс, уақытында іске ... ... ... тиіс. Бұдан мынандай
тұжырымға келеміз, ең алдымен өз ... ... ... ... ... қабылдауы керек. Өйткені ведомстволар мен
азаматтардың ... ... ... актілермен реттелуі тиіс.
Атқарушы орган тек заң шығарушыны ғана емес, сот билігін де ауыстырмауы
тиіс. Құқықтық ... ... ... ... ... ... шағымдануға құқылы. Олай болмаған жағдайда атқарушының
құқық бұзушылығы жазалаусыз қалады және тиранияның орнығуына жол ... сот ...... ... механизміндегі қажетті үшінші
тармағы. Ол құқық туралы ... ... ... Құқықтық мемлекетте
мәселенің, істің әділдігін тек сот жүзеге ... Бұл ... мен ... толық құқықтық мемлекеттіктің маңызды
кепілдігі. Сот заң шығарушыны немесе атқарушыны ... ... онда ... ... ... өз ... заң ... да, атқарушы да сот
функцияларын ... ... Іс ... сот ... бағындырып алатын әр
түрлі органдар мен тұлғаларға тосқауыл қойып соттың ... ... ету ... Мұнда ең ыңғайлы вариант судьяны өмірлік, не болмаса
өте ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... ... ... тағайындалуы тиіс. Азаматтардың заң алдындағы теңдігінің
көрінісі сот билігінің істі әділ ... ... ... ... тең ... бұзылуы туралы дауда төреші болу ғана емес,
сонымен қатар заң ... ... де ... ... Сот құқықтар мен
окнституцияның бұзылуына қарсы тек атқарушы тарапынан ғана ... ... заң ... ... да тежеуші фактор болуы тиіс. Ол ... сот ... Заң ... ... және ... ... ... қала отырып, Қазақстан Республикасының
Конституциялық Кеңесі заңның және заң шығару қызметіндегі ... ... ... Заңдардың конституциялығын мұндай соттық
тексерусіз (әсіресе заңға сәйкес актілердің) құқықтың үстемдігін қалыптаса
алмайды. ... ... ... ... ... ... ... (сондай-ақ заңды) қолданбауға әсер етеді.
Сот қызметінің тепе-теңдік механизмінде қарастырылмаған тағы бір аспект
бар. ... шеше ... ... ... сот ... пен конституцияны
талқылайды. Белгілі бір жағдайларда ол заң аналогиясы мен құқық аналогиясын
қолдана алады. Яғни өз ... сот заң ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ол заңдар ... ... ... ала ... ... ... мен құыққ қағидаларының
негізінде шешім қабылдайды. Бұл заң ... ... ... ... сай ... ... ... орнатуына әсер етеді. Белгілі бір
дәрежеде соттың мұндай бостандығы ... ... ... ... ... жағдай тек айрықша, кезек күттірмейтін, ... ғана сот ... ... мүмкін. Сонымен қатар ... ... ... пен дамудың қорғашусы болып қалуы керек.
Ол нұқсан келтірушіліктер мен ... ... ... өте маңызды.
Мұнда сот құқық пен әділеттіліктің үстемдігін қадағалап, күзетте ... ... ... ие ... үшін ... факторлар мен шарттар
(ұйымдастырушылық, заңды, мәдени және т.б.) қажет. Биліктің ... ... тек ... немесе ұйымдастырушылық қағидасы ғана емес, ол сонымен бірге
билік және бостандық, заң және құқық, ... және ... ... әлеуметтік
өмірдің қарама-қайшы аспектілерін ... ... ... ... ... ... саяси өмірді демократизациялаудың өлшемі,
қажетті шарты ... ... ... ... ... ... ... билікті таптар мен топтар арасында бөлу, билікті жүзеге асыруда
әр түрлі топтардың ... ... және т.б. ... ... ... ... сондықтан халық өзінің нақты ... ... ... Қоғамның саяси жағдайы ретіндегі мемлекет “монолиттік бірлік” (ол тек
авторитарлы-бюрократиялық режимді білдіретін идеологиялық миф ... ... ... ... ... мәдениетті, саяси дамуға белсенді
қатысушылардың ... ... ... ... мемлекет туралы,
құқықтың үстемдігі туралы болып отырғандықтан, белгілі бір тап, ... ... ... ... ... саяси (демократиялық) плюрализм қажет.
Мұндай плюрализм биліктің бөлінуінің көмегімен биліктің ... ... мен ... ... тиіс.
Азшылықтың құқықтары мен мүдделерінің кепіліділігі ... ... және ... ... үңілетін болсақ, азышылқ әрқашан қателеседі деп
айта алмаймыз. Керісінше, ол шындық пен ... ... ... ... ... ... жауып тастамас үшін мемлекеттің “ашықтығы”
мен шыдамдылығы қажет. Бұл үшін ... ... ... екінші аспектісінде)
маңызды шарты болып табылады, яғни ол әлеуметтік-саяси плюрализм арқылы
билікті бөлу ... ... ... ... ... ... бюрократиялық олигархия, әскери бюрократия, саяси билік тұтқасына
таласқан қылмыстық топтар сияқты әр түрлі саяси ... ... ... тек ... ... біріктірілген, саяси жүйе,
саяс процестің әр ... ... ... ... тармақталған
жағдайда ғана жоюға болады. Ал ол үшін биліктің ... ... ... ... плюралистігі толық көрініс тапқан толыққанды
азаматтық қоғам қажет.
Қазіргі заманда ... ... ... ... ... ... айналды. Өйткені адам қоғамының даму тарихында ешқашан, еш ... ... ... емес. Қазіргі кезде де жоқ. Болашақта да ... бір ... бір ... ... ... ... мүмкін емес.
Себебі әр елдің экономикасы, мәдениеті, әлеуметтік жағдайы, рухани сапасы,
саясаты бір ... ... ... қоса олардың географиялық, ұлттық
ерекшеліктері болады.
Сондықтан болашақта құқықтық мемлекет бірнеше дамыған елдерде қалыптасуы
мүмкін. ... ол ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мазмұнының негізгі талаптары:
Құқықтық мемлекет азаматтық қоғамның объективтік даму процесіне сәйкес
ескіріп, жаңарып жататын көп ... ... Бұл ... ... ... ... қажет, олардың мемлекеттің билік жүргізетін органдарын
құруға қатысуы ... ... ... қажет.
Құқықтық мемлекеттің экономикалық негізі - өндіргіш күш пен өндірістік
қатынас және көп меншіктік шаруашылық арқылы ... ... ... ... ... - ... мен ... билігінде болуы қажет.
Бұл билік шаруашылықтың жақсы, сапалы дамуын ... ету үшін ... ... ... ... Сонда ғана қоғамның әлеуметік, экономикалық
жағдайын көтеруге, нығайтуға болады.
Құқықтық мемлекеттің әлеуметтік негізі - өзін-өзі басқаратын ... ... ... ... қамтамасыз етіп, олардың жақсы
еңбектенуіне, дұрыс жұмыс жасауына ... ... ... әлеуметтік
жағдайының жақсаруы құқықтық мемлекеттің нығаюы. Бұл екі ... ... ... ... ... ... сонымен бірге әлеуметтік
мемлекет.
Құқықтық мемлекеттің моральдық негізі – гуманизм, әділеттік, бостандық,
теңдік, адамдардың қадір-қасиетінің, ... ... Осы ... ... ... ... ... болады. Өйткені мұндай
қоғамда адамдардың рухани сана-сезімі де жоғары дәрежеде болады.
Құқықтық ... ... ...... ... ... қоғамдық билікті жан-жақты дамытып, адамдардың бостандығын,
теңдігін қорғап, ... ... ... ... басқару.
Қоғамда заңның үстемдігін орнату, ... ... ... ... ... ... ... тәртіп те, демократия да жақсы
дамуға тиіс емес.
Міне қоғамның осы ... ... ... құқықтық мемлекет орнатуға
мүмкіншілік қалыптасады.
Біріккен Ұлттар ... (1948 ж.) – ... ... ... теориясы” қабылданып, әр мемлекетті” құқығының негізі ... ... ... 1966 жылы БҰҰ ... пакт атты ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарын әлем көлемінде
дамытуды жақсартуды міндеттеді.
Қазіргі заманда адамдардың ... мен ... ... ... Декларациясына енгізіліп, ең негізгі ресми
саясатқа айналды. Қазақстан Республикасының 1993-1995 жж. ... ... мен ... ... ... ... бұл мәселені жан-
жақты дамыту, жақсарту өзінің мемлекеттік міндеті деп жариялады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекет - қоғам дамуының ... ... ... ... әсер ... ... ... географиялық жағдайларын, ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамуын жатқызуға болады.
Мемлекеттің пайда болуының екі жолын ерекше атап көрсетуге ... ... жол. Бұл ... ... шығыс мемлекеттері (Египет,
Вавило т.б.) пайда болған. Бұл ... ... ... - ... жүйелерді жасау; оны іске асыру үшін құлдарды, ... ... ... ... ... бір орталықтан басқару
себептерінің нәтижесінде пайда болған.
Екінші: Батыстың жолы (Ежелгі Африка, Рим ... Бұл ... жеке ... пайда болуы, дамуы және қоғамның тапқа
бөлінуінің ... ... ... ... күрделі әлеуметтік құбылыс екені анықталды. Бірақ
түсінік беру мәселесінде жан-жақты көзқарастар ... ... ... ... ... ... мынандай анықтама беруге
болады. Мемлекет ... - ... бір ... өмір ... ... өздерінің құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатында құрған
одағы немесе саяси ұйымы.
Ал мемлекеттің функциясына келетін ... ол ... ... ... ... деуге болады. Қазіргі уақытта ... ... оның ... денсаулығы, әлеуметтік жағдайы, құқықтары ... ... да ... отыр және ... ... жүргізілуі
тиіс.
ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ—мұндай мемлекетте адам құқықтары мен ... ... онда заң ... ... ... ... биліктің бөлінісі қағидаттарына негізделеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995. 30 тамыз.
2. Аязбекова Г. ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Право и государство. 2000. № 3, С. 12 - 18.
3. Ашитов К.Н. Егемен Қазақстанның құқығы. Алматы, ... ... К.Д. ... ... оның ... мен ... Право и
государство. 2000. № 1-2, С. 18-22.
5. Ибраев Н.С., Ибраева А.С. Теория ... и ... ... ... ... З.Ж. Көшпелі қазақ қоғамындағы дәстүрлі құқықтық мәдениет.
Алматы, “Жеті Жарғы”, 1997.
7. Қазақ совет энциклопедиясы. – ... 6 т., ... ... ... ... ... сөздік. Алматы,
“Жеті Жарғы”, 1997.
9. Қазақстан Республикасыны” Конституциясына түсініктеме. Алматы, 1999.
10. Мемлекет және құқық ... ... ... ... Н., ... Ж., ... З. Алматы, “Жеті Жарғы”, 1998. 144-
бет.
11. Мемлекет және құқық ... ... Жеті ... 2001 ж.
12. Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу
құралы, ... ... ... ... ... Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы.
Алматы, “Жеті Жарғы”, 1998.
14. Хропанюк С.В. Теория государства и права. М., 1996.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ақша мәні және ақшаның формасы20 бет
Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі24 бет
Дәрілік зат формасы ретінде капсула сипаттамасы11 бет
Есептік регистрлердің жеңілдетілген формасын қолданатын шағын кәсіпорындардағы бухгалтерлік есептің әдістемесі11 бет
Инновациялық сабақты ұйымдастырудың (жоспарлаудың) қазіргі формасы23 бет
Капитал миграциясы - халықаралық экономикалық қатынастардың маңызды формасы ретінде30 бет
Клеткалардың формасы және көлемі5 бет
Магия – наным сенімнің ерекше формасы ретінде99 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды нәрсенің өлшемі формасы мен массасы туралы түсініктерін дамыту ерекшелігі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь