5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі

Кіріспе. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Негізгі бөлім.

1.ші тарау.Тарихи білім негіздерін оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу тәсілдері. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.1.Тарих пәні, маңызы және міндеттерін оқыту. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Тарихи деректерді оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу тәсілдері. ... ... ... 15
1.3. Жыл санау жүйесін оқыту. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

2.ші тарау. Алғашқы қауымдық қоғам тарихын оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеуі. ... ... ... ... 26
2.1. Адамның қалыптасуы туралы мәселелерді оқыту. ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2. Тобырлық қауым тарихын оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу. ... ... ... ... ... 29
2.3. Рулық қауым тарихын оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеуі. ... ... ... 37

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
Пайдаланған әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
        
        «5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі»
Мазмұны
Кіріспе.
............................................................................
.......................................3
Негізгі бөлім.
1-ші тарау.Тарихи білім негіздерін оқыту барысында оқулықпен жұмыс ... ... ... және ... ... ... ... оқыту барысында оқулықпен ... ... Жыл ... ... ... ... ... ... қоғам тарихын оқыту барысында оқулықпен ... ... ... ... ... ... Тобырлық қауым тарихын оқыту барысында ... ... ... ... ... оқыту барысында оқулықпен
жұмыс ... ... ... өзектілігі. Тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы Жалпы
білім беретін ... ... ... жүзі тарихын оқытудың білімдік,
тәрбиелік, сондай-ақ оқушылардың ... ... ... ... ... ... осы күнге дейінгі ... ... аса ... оқиғаларымен таныстыра ... ол ... ... ... ... ... ... алдына қоғам қойып
отырған міндеттерді – жеке тұлғаның күш-қуат мүмкіндіктерін барынша ашуға,
адамгершілік пен ... өмір ... ... ... ... ... сай интелектін байытуға, халық, қоғам және ... жеке ... ... ... мен ... ... өз
елінің мәдени, экономикалық және халықаралық мүдделерін толығырақ түсінуге
көмектеседі.
Қазіргі кездегі тәуелсіз еліміздің білім жүйесінде ... ... ... ... ... ... дейінгі білім беруді дамыту Тұжырымдамасы /1/ ... ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесін дамытудың
мақсаттары мен ... ... мен ... және ... ... ... ... теориялық, әдіснамалық құжат болып табылады.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Мұғалімдер – қоғамның ең білімді, ... ... ... ең «сынампаз» бөлігі болып табылады. Білім
саласы қызметкерлерінің отаншылдығы ... ... ... анағұрлым ауыр қиындықтарды бастан кеше отырып, ... ... бар ... беріп қана, оларды адамдық, адалдық, тазалық,
гуманизм, отан сүйе білу ... ... ... ... де
танылады», – деп, ұстаздардың қоғам өміріндегі алатын орны мен ... ... ... ... ... ашып ... мәлім.
Оқу-тәрбие үрдісі ұйымшылдықпен жүргізуде – мұғалім басты тұлға.
Осындай ... сай ... ... үшін ол ... ... теория
және әдістемелік білімін ұдайы толықтырып, үздіксіз ізденуі, өз ... ... және ... ... жаңалықтар мен озық тәжірибені
үнемі пайдалануы тиіс. Сонда ғана мұғалім қызметі ... ... ... ... ... ... әлемнің білім кеңістігімен
ықпалдасуы Қазақстан Республикасында 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасы және ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы талаптарына сәйкес отандық білім
беруді модернизациялау мен орта 12 жылдық ... ... ... орнықтыру –
білімдік шоғыр нышанын өзгерту және оның ... ... ... ... беру мазмұнын түбегейлі өзгертуге және
жаңартуға ұластыра шешілуі тиіс.
Оқытудың ... ... және ... оқулықтың атқаратын рөлі
де түбегейлі өзгеріп отыр: оқушы , білім, білік және ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Демек
жалпы білім ... ... ... мен ... ... ... саналылық, білімді берік игеру, оқытудың жүиелілігін
және қол ... ... ... оқытудың жеке дара және ұғымдық
түрлерінің оңтайлы алмасуы және т.б.- ... ... ... қосу ... бағдарланған оқыту желісін іске асыру қажет.
Жалпы орта білім беру ... ... ... ... ... ... ... және білім берудің қазіргі саясатының
мына сияқты бағыттарын аиқындауы тиіс.
- Сапалы білім алу үшін ... ... тау ... ... Қазақстандық отаншылдыққа, адамның жеке құқығы мен бостандығын сыйлауға,
азаматтық жауапкершілікке және жеке құқықтық өзіндік санаға тәрбиелеу;
- ... ... ... ... ... мәдени көзздерге
қатысты ашықтыққа тәрбиелеу;
- Оқушының пәндік, әлеуметтік құқықтық, қатысымдық және ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
- Академиялық жетістіктерді қамтамасыз ете отырып, интеллектуалдық ... ... іске ... ... міндеттер мен бағыттарды іске асыру ... ... ... ... ... – жеке ... ... оқушының
оқулықпен жұмыс істеу мүмкіндіктерін айқындау.
Еліміздің тәуелсіздік алғаннан кейінгі білім ... ... бірі – ... төл ... ... ... болды. Солардың ішінде жас ұрпақтың дүниетанымдық қөзқарасымен
қалыптастыруда ... ... ... ... ... ала ... өз ... таба білуіне үйренуінде тарих ... ... ... зор. ... орта ... тарихи білімнің бастауы
болып отырған «Ежелгі дүние тарихы» пәнін оқып үйрену ... ... ... ... ... орны ... Жаңа буын ... көптеген методикалық еңбектер жазылып, олар ғылыми тұрғыда
жүйеленуі қажет. ... ... ... бұрынғы кеңестік кезеңдегі
оқулықтардын құрылымы мен мазмұны бойынша мүлде ... ... ... ... негізде бірнеше бағытта жаңаша зерттеуді қажет ... ... бірі ... оқулықпен жұмыс істеу тәсілдерін
зерттеу болып табылады. Бұл тақырыптың өзектілігі мен ... ... ... ... ... ... бұл тақырып бүгінгі күнге дейін методикалық әдіс-тәсілдерді
қолдану түрінде арнайы ... Орта ... ... ... ... туралы көптеген еңбектерде тарихи білім берудің маңызы, құрылымы,
тәрбиелік міндеттері, сабақ өту тәсілдері, ... ... ... мен ... ... тыс ... пайдалану жолдары
туралы мәселелер Н.Г. Дайридің редакторлық басшылығымен 1978 жылы Москвада
шыққан «Методика ... ... в ... ... ... ... ... шыққан «Активизация познавательной деятельности учащихся в
учебном процессе»/4/, Т.А.Кулагинаның 1967 жылы шыққан «Сто игр по ... Г.В. ... 1991 жылы ... ... «Методическое приемы и
средства наглядного обучения истории в средней школе»/6/ және 1988 ... ... ... обучения истории всредней школе»/7/,
А.С.Макаренконың «Воля, ... ... А.Г. ... ... «Актуальные вопросы методики обучения истории ... ... ... т.б. Методика преподавании в средней
школе»/10/, ... 1984 жылы ... ... и
образавательная функция оценки учения школьников»/11/ т.б. еңбектерінде
қарастырылған.
Оқушылардың ... ... ... туралы мәселелер Ф.П.
Коровкиннің басшылығымен шыққан «Методика ... ... в ... 7-ші ... ... тарихты оқу барысында біліми
деректермен жұмыс істеуі» атты ... 1-ші ... ... ... ... ... оқулығымен оқушылардың алғашқы танысуы,
оқулық мәтініндегі термин ... және жеке ... ... оқу, ... ... ... ... және оқушылардың
өздігімен жұмыс жасауы, оқулық, оқулықтағы тақырып соңындағы сұрақтар мен
тапсырмалармен ... ... ... ... ... ... ... по истории
древнего мира» еңбегінде мектеп ... ... ... тарихының» басты
мәселелерін өтуде мұғалімнің рөлі жөнінде: «Одним из ... ... ... ... ... ... с тем, как раскрываются в курсе
важнейшие исторические проблемы. Данный раздел пособия ставит ... ... ... ... себе ... ... той или иной
проблемы: каково ее ... на ... ... ... на ... ... ... впервые, где в курсе работа надней продолжается и где
находит свое завершение»/13/
Тәуелсіздік алғаннан бері қарай кезеңде ... ... ... ... жетілдіру жолдары»т.б. еңбектерінде оқулықты пайдалану
жөнінде біраз мәселелер айтылған.
Х.Тұрсынның «Мектепте тарихты оқыту әдістемесі»/15/ ... ... ... жұмыс істеу жүйесі» жөнінде ... ... ... ... ... оқу тәсілін қолдану, оқулық бойынша
тапсырма беру, Мұғалімнің оқушыларды оқулықтарының түсініксіз ... ... таба ... ... жасауға, қорытындылаудың немесе
пайымдаудың дәлелдеуін оқулықтан табуға үйретуі және безендіру жұмыстары
қарастырылған.
«Оқулықпен жұмыс ... ... ... қорытынды дағдылар
қалыптасуы тиіс; 5-сынып – мәтін үзіндісінен ең бастысын бөліп ... ... ... алу үшін оның ... ... ... ... жай жоспарын құрастыру, мәтінді мазмұндап ... ... ... ... ... жазу ... ... көзі «Ежелгі дүние тарихы»/16/ оқулығы болып ... ... ... топтарға бөлу арқылы пайдалану қарастырылған:
1. Тарихи тақырыптағы ... жүйе ... ... ... ... ... Параграфтар соңында берілген қосымша пайдалануға арналған құжаттар;
3. Үйге берілетін тапсырмалар мен сұрақтар;
4. Оқулықтағы ... ... ... және ... ... ... жұмыс жасау тәсілдерін зерттеу,
сипаттау, баяндау негізінде ашылады.
Мақсаты мен міндеттері: Бітіру ... ... ... ... ... « Ежелгі дүние тарихы» оқулығын сабақта жне үйге
берілген тапсырмаларды орындау барысында пайдаланып, ... мен ... ... Осы ... ... үшін мынандай міндеттер
айқындалды:
Тарихи білім негіздерін оқыту барысында оқулықпен ... ... ... ... ішінде:
- Тарих пәні, маңызы және ... ... ... ... ... барысында оқулықпен жұмыс істеу тәілдері.
- Жыл санау жүйесін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеуін зерттеу, негізінен: адамның қалыптасуы туралы мәселелерді,
тобырлық қауым тарихын, ... ... ... ... барысында оқулықпен жұмыс
істеуі тәсілдерін зерттеу.
Зерттеу тақырыбының методологиясы мен әдістері: Методика
саласындағы ... ... ... ... ... ... ... 5-сыныптың Ежелгі дүние тарихы
оқулығы қарастырылғандықтан, адамның пайда болуынан бастап ежелгі ... ... ... яғни ... ... жыл мен ... аралығын қамтиды.
Жұмыстың құрылымы. Бітіру жұмысым ... екі ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде бітіру
жұмысының өзектілігі, тақырыптың зерттелу деңгейі, жұмысты жазу ... ... мен ... ... мақсат-міндеттері туралы
айтылған. 1-тарау «Тарихи білім негіздерін оқыту барысында оқулықпен жұмыс
істеу тәсілдері» деп алынды. Бұл ... үш ... ... 1.1. ... ... және ... оқыту»,
1.2. «Тарихи деректерді оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу тәсілдері»,
1.3. «Жыл ... ... ... Бұл ... ... оқулықты пайдалану
жолдары көрсетілген. 2-тарау «Алғашқы қауымдық қоғам ... ... ... жұмыс істеуі» деп аталды. Бұл тарау үш бөлімнен тұрады:
2.1.«Адамның қалыптасуы туралы мәселелерді оқыту», 2.2.«Тобырлық ... ... ... оқулықпен жұмыс істеу», 2.3. «Ру-қауым тарихын
оқыту ... ... ... істеуі». Бұл тарауда «Ежелгі дүние
тарихы» ... ... ... ... ... арқылы түсіндіру көрсетілді.
1-тарау. Тарихи білім негіздерін оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу
тәсілдері.
1.1.Тарих ... ... және ... ... бастауыш мектептен сыныпты қабылдап алғанда ең ... оқу ... ... ... Оқу ... төмен оқушылармен
дербес жұмыс жүргізуге тура келеді. Оқу техникасы ... ... ... оқуы ... тексеріледі.
Оқулықпен алғашқы танысу оны мазмұндап, оқушылардың нені
үйренетіндігі, ... ... ... ... ... басталады. Содан соң барып мұғалім оқушыларды оқулықытың
құралымымен, жасалу ... ... мен ... ... ... таныстырады.
Алғашқы сабақтарда оқушыларға бастауыш сыныптан ... оқу ... ... ... Ол ... бір-бірімен тығыз
байланыста оқу, түсіндіру,оқығанды ... және ... ... қамтиды. Бұл тәсіл оқушылардың оқыған материалды игеріп, есте
сақтауына көмектеседі, оның алдында әңгімелесу тәсілін қолданған тиімді.
Түсіндіре ... ... азат ... ... құрайтын жекелеген
сөйлемдерді бөліп алып, ... ... ой, ... ... ... ... біртіндеп күрделене түседі. ... ... ... , ... ... алуды; сұрақтарға жазбаша жауап
дайындап, оны оқып беруді; оқулықта дайын күйінде ... ... ... ... ... оқушыларға үй тапсырмасын тексеру кезінде де қажет
болады. Сұрау кезінде олар кітаптан ... ... ... ... ... ... беруші оқушы да оқулықтан қажетті мәтінді оқып, өз
жауабын түзете алады. Мұғалімнің ең бірінші кезектегі ... - ... ... ... белгісіз терминдерді таба білуге
үйрету. Оқушыларды белгісіз сөздер мен терминдерді қалт ... ... ... сөздіктен мұғалім баяндауынан іздеуге баулудың маңызы
зор.
Оқулық ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастыруда мынадай жадынаманы қолдануға ... ... ... оқып шық, ондағы оқиғалар мен құбылыстар туралы
тұтас ұғым ... ... ... ... ... ... ... оқулықта ерекшеленген деректер, тұжырым, идеяларға баса
назар аудар.
3. Кеңейтілген жоспар жаса, ол үй ... ... ... ... естігеніңді параграф материалдарымен байланыстыр.
5. Тақырып бойынша не ... ... ... ... еске ... Қажеттілігінше өткен параграфтарды қарап шық.
7. Түсінбеген сөз, мәселелер ... ... ... ... Жоспардың көмегімен, кейін тақырып материалын мазмұнда.
9.Параграф ... ... мен ... ... ... ұсынған тапсырмаларды орында.
Егер мұғалім жұмысты жаңа ... ... ... да ... оқу ... деңгейін, негізгі дағдыларын анықтау тиіс.
Жаңа материалдарды түсіндіруде оқулықтың ... мол. ... ... ... мұғалім оқушыларға оның атауын, ... ... ... ... ... жаңа ... ... жұмыста мазмұнда және нақты жауап беруге арнайы
тапсырмаларды орындау көмектеседі. Ол тапсырмалар: оқу ... ... ... оны ... оқу, өз ... ... бірнеше сұраққа жауап
беру үшін материал таңдау және т.б. болып келеді.Оқулықтар ... ... да ... Мысалы, түсіндіруден соң мұғалім
оқыушыларға оқулықтағы ... оқып ... ... ... ... ... және одан тыс ... материал қосты деген тапсырма
береді.
Мұғалім оқушыларды ... ... ... де ... ... ... ... оқушылар бұрынғы бір ... ... ... жаңа қорытынды жасайды, өз қорытындыларын
оқулықпен салыстырады. Кейін олар ... ... ... ... бойынша жасайтын болады да, ол тарихи құбылыс себебінің,
маңызы мен ... ... ... ... ... ... ... немесе әлдебір
пайымдаудың ... ... ... барынша қызығатын оқушылар көркем әдебиетте баяндалған
тарихи деректердің шындығына көз ... ... ... алдын-ала түсіндіруінсіз өз беттерінше оқып-үйренуі
мүмкін. ... ... ... жаңа тақырыптың материалын, сұрақтар ... ... ... ... ережелерді қысқаша түсіндіруі
мүмкін.
Сабақта ... ... ... ... паидаланылуы керек.
Қабырғалық карта да көрсетілген нысанды оқулықтағы картадан іздеп ... ... ... және орта буын ... ... ... әңгімелеп беру
көп уақыт алады. Ол әңгіме байланысты және бірізді болуы тиіс. Әңгімелеу
барысында оқулықта ... ... ... ... ол ... нақты тарихи шындық емес, адамдардың қиялға
негізделген түсінігі, ... ... ... екендігіне көзін жеткізу
керек. Оқушыларға безендірудің түсіндірме мәтінін ... оның ... ... ( фото әлде ... ... ... әлде ... құрастырылған
ақиқат), қайта құрастыруды құжатты сипаттаумен салыстыру ұсынылады. Бұл
тапсырманы орындауға ... ... кино ... ... ... ... ... көптеген тапсырмалар орындалады,
мысалы, безендіру бойынша әңгіме құрастыру; желі құрастырушы ... ... емес ... қайта салу, диаграмма, картаграммаларды
қалпына келтіру; әртүрлі халықтардың әртүрлі дәуіріндегі еңбек құралдары,
қарулары бойынша ... ... ... ... ... ... туралы тапсырма беруге болады.
Оқулықпен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... 5-сынып –мәтін үзіндісінен ең бастысын бөліп
алу; оқулықты пайдаланғанда бағдар алу үшін оның ... ... ... ... жай ... ... ... беру./15.31./
5-сыныпқа арналған «Ежелгі дүние тарихы» оқулығында ... ... ... барысында оқулықпен жұмыс істеу тәсілдері»
мәселелері 4-64 беттер ... ... ... ... ... тарих пәнінің мазмұнын, ... ... және ... ... ... үйрету төмендегідей мәселелер
негізінде іске асырылуы жүйеленген: «Тарих деген не», «Ежелгі дүние нені
оқытады», ... адам және ... ... ... зерттеп оқытады»,
«Археология негіздері», «Этнография негіздері», «Тастағы тарих», ... ... ... ... ... сыр ... «Жыл
санау жүйесі», «Дәуірлер тоғысында»./16.175./
5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығында тарих пәні, маңызы
және міндеттерін оқыту барысында ... ... ... ... ... үш ... ... іске асырылуы қажет.
Оқулықтың 4-8 беттер аралықтарын қамтитын «Тарих деген не?» атты
параграфте ... 3 ... ... ... ... ... «Жалпы тарих
пәндері» және «Қазақ тарихы – жалпы ... ... ... атты
тақырыпшалар. Мұғалім оқушылардың осы ... ... ... ... ... ... ... олардың жүйелену ерекшеліктіріне мән
беру қажеттігін атап өтуі ... ... бұл ... ... ... мен жүйелену ерекшеліктерінен де хабар бере ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Оқулықта тақырып мазмұнына қатысты екі ... ... бір ... Бұл ... мен ... ... ... түсінуіне мәтіндегі
оларға қатысты ұғымдарды жеңілірек түсінуіне мүмкіндік береді. Мұғалім
сонымен қатар ... ... ... ... мен тапсырмалар және
Д.Нерудің «Дүние жүзі тарихына көзқарасы» атты еңбегінен қосымша деректік
мәліметтер келтіргендігін оқушыларды оқулықпен жұмыс ... ... ... ... болады.
Бірінші параграфтағы ерекшеленген үш мәселенің ішіндегі
көлемдісі де және күрделілеуі де «Тарих ... ... ... ... ұғымының, жазбаша тарихтың, тарихи пәндердің және ... ... болу мен ... мәселелері туралы қарапайым түсініктер беру
мақсаты көіделген. 5-сынып оқушылары тарих сөзі мен ... ... ... ... ... сөйлемдерін оқи отырып, өздеріне белгілі оқиғаларды,
болған жерін, уақытын айқындай отырып осылар туралы мәтіндегі сөйлемдер ... ... ... ... ... ... ... бірден
емес, бірте-бірте, тіпті ұзақ жылдардан кейін ғана қалыптасқандығына ... ... ... атап өтуі ... ... ... бір осы ... көңіл аударуына тиісті мәселесі жазбаша тарихтың әсіресе жылнаманың
қалыптасуы жөніндегі түсінік. ... ... ... ... жыл ... ... отырған оқиғалардың жазылуы негізірде
қалыптасуына мән беруі қажет.
Оқушының келесі бір басты назар ... ... ... ... ... мен қалыптасуы туралы түсініктер. Оқушы пәндердің ең
алдымен мектептерде арнайы оқытыла ... ... ... ... ... ... ең ежелгі пәндердің бірі екендігін айқын түсінгені ... бұл ... ... ... мұғалім сондықтан да тарих пәнінің
қаыптасуын түсіну үшін оқулықтағы бұған қатысты сөйлемдерге баса мән ... ... ... қажет. Оқулықта сондай-ақ, археология, тарихи
география, нумизматика, демография, шежіретану т.б., ... ... ... ... ... бұл ... бұл ... атауларды
қайталап оқып айтып үйренсе де жеткілікті. Өйткені ... ... ... алда ... сабақтарда және кеңірек түрде ... ... ... түсіндіре тұрып ескерткені дұрыс. Бұл тақырыпшаны оқыған
кездеоқушыларды тарих пәні туралы айқын түсінік қалыптасуы, оның ... ... ... оқытатындығын ойға түйгені дұрыс, сонда ғана оқушылардың
тарих пәніне деген қызығушылығы мен үйренуге ... ... ... ... екінші мәселесі «Жалпы тарих ... ... ... ... ... ... ... деп дүние жүзіндегі халықтар
мен мемлекеттердің тарихы айтылатындығы нақты жазылған. Оқушы бұл пәннің 4
кезеңге ... жеке ... ... ... есте ... қажет. Ол
үшін әрбір кезеңнің жеке-жеке азатжол ретінде берілген сипаттамасына көңіл
бөліп, олар қамтитын уақыт ... сол ... ... ... ... ... ... Оқулықтың дұл мәселе сипатталатын бетінде «Жалпы
тарих пәндері» атты сызба бар./13.6/ Оны оқушы сабақ ... де және ... ... барысында да пайдалана алады. Осы сызбадағы жалпы тарих
кезеңдерінің әр түспен ... ... ... ... есте ... ... параграфтың 3-ші мәселесі «Қазақ тарихы – Жалпы тарихтың
құрамдас бөлімі» деп аталады. Бұл ... өту ... ... ... ... ... картасы, альбом, буклеттер, әртүрлі
үлестірмелі материалдар, Қазақстанның рәміздерін қолдану ... ... ... не? Қазақ елінің отаны – Қазақстан Республикасы екендігін,
адаммның ... ... өмір ... көп ... ... ... ... болатындығы, Отанын сүйе білген адамда бәрі де:
үй-жай да, құрмет те, ... та, ... да ... ... туып ... ... ... – оның Отаны екендігін, Отан - адамзаттың құтты
мекені, алтын ұя – ... ... ... ... ден қоя ... Бұл ... Отанға деген сүйіспеншілігін арттырады. Өз тарихына
деген қызығушылығын тереңдете түседі.
Үй тапсырмасын жұмыс дәптері бойынша ... ... ... пәні нені ... және жалпы тарих кезеңдерінің кестесін
толтырып, жалпы ... ... беру ... ... ... тарихы нені оқытады?» деп аталатын параграф
Ежелгі дүние тарихы пәнінің ерекшеліктері; Алғашқы қауымдық қоғам ... ... ... мен ... атты ... ... ... мазмұнына қатысты соның ішінде бірінші мәселесіне байланысты
зіл(момонт)тісіне бедерлеп салынған өрнек суреті, ежелгі адамдардың ... ... ... ... екінші мәселеге сәйкес ... ... ... ... ... ... байланысты б.з.б. 2-
ші мыңжылдықтағы тайпалардың орналасуы мен таптық қоғамдардың қалыптасуын
айқындауға арналған түрлі-түсті карта және оқушының ... ... мен ... үшін ... түспен ерекшеленген жаңа сөздер берілген. Параграф
соңында ... ... және ... ... жүзі ... ... еңбегінен алынған қысқаша қосымша деректер келтірілген./16.8/
Сабақтың бірінші ... ... – үй ... ... және оның ... нәтижеге қаншалықты әсер тигізгеніне қол
жеткізу. Әр сабақ ... үй ... ... ... қажет. Мұның өзі
оқушылардың қаншасының өтілген материалды қандай ... ... ... ... пен ... ... ... тапсырмасы сұралғаннан кейін мұғалім жаңа оқу материалын
оқушыларға белсенді түрде, саналы игертуге дайындық ... ... Ол үшін ... ... болғаннан кейін бұрын өтілген материалды қорытып, оның
есте сақтайтын негізгі мәселелерін оқушылардың есіне салып, өткен тақырып
пен ... ... ... ... ... хабарлағаны
дұрыс./18.112/
Мұғалім жаңа сабақты өту барысында ежелгі ... ... ... ... ... орта ғасырларға дейінгі кезеңді қамтитын,
жер бетіндегі тіршіліктің, адамдардың ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптасуы осы кезеңге тән
екенін оқушыларға айқын әрі тиянақты түрде ... ... ... ... отырып жұмыс ... жер ... ... ... пайда болуы, алғашқы
қауымдық қоғамның, таптық қоғамдар мен ... ... ... ... ... жер ... кең таралып, әр жер әр түрлі дәрежеде
өткені ... ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа
созылған, жер бетінің ... ... ... және көптеген тарихи
пәндермен тығыз байланысты, қызықты пән екенін, оның екі ... ... баса айту ... ... ... ... меңгертудің басты шарты – оны
оқып үйренуге оқушылардың өздерін белсенді қатыстыру болып табылады./4.67/
Мұғалім мына төмендегі ... ... ... оқушылармен бірге
жұмыс істей отырып, сұрақ-жауап және пікірталастыру арқылы өткізген дұрыс.
Алғашқы қауымдық қоғам тарихымен ежелгі ... ... ... ... ... ... ... айта келіп, қоғам дамуының
төмендегідей даму жүйесін тақтаға жазу керек: 1) жер бетіндегі тіршіліктің
пайда ... ... ... 3) ... ... және
шаруашылық пен меншік түрлерінің қалыптасуы; 4) рудың пайда ... ... 5) ... ... ... ... ... мен
мемлекеттердің пайда болуы./16.10/
Мұғалім алғашқы таптық қоғамдар мен ... ... жер ... әр ... әр түрлі уақытта әр түрлі дәрежеде жүргенін,
Азия мен Солтүстік Африкада ... ... ... ... ... баланың танымдық қабілетін арттырады.
Оқушының оқу-танымдық әрекет үстінде ұстанымы өзгеріп отырады,
сонымен қатар ол жеке ... ... дами ... Таным әрекетінің әсерінен
ой-сана үрдістерінің бәрі дамиды. Таным тек ... ... ... ... ... ... барлық үрдістерінің белсенділігін қажет етеді.
Білімді меңгеру үшін, тек оларды есте сақтап қалу ғана ... ... ... ... талдау сияқты жұмыстар жүргізілуі керек. Сонда
ғана оқушының таным әрекетін еңбек әрекеті сияқты ... ... бірі деп ... ... жаңа оқу ... түсіну деңгейін ... ... ... ... ... ... әсіресе орташа
үлгеретін оқушыларды басқалардың жауаптарын толықтыруға жиі-жиі шақырып
отырған дұрыс./11.46/ Өтілген ... ең ... ... ... ... ... болады, оның өзінде де бұл тәсіл оқулықты,
көрнекі құралды т.б. пайдалана отырып жүзеге асырылса ... ... ... қолдануда пысықтау сұрақтары ... ... ... ... ... артып, жауап беруге бірнеше оқушы қатысып, соңы
әңгімелесуге дейін ... ... ... ... мазмұндап,«Жұмыс дәптері»
бойынша ежелгі ... ... ... ... ... және ... ... бойынша әңгіме құрастыруға беру керек.
Оқулықтың 13-17беттер аралығын қамтитын ... әрі ... ... адам және қоғам» деп аталады. Бұл параграфта мынандай ... ... ... ... ... мен ... дүниесі
және адам; Табиғаттағы адамзаттың рөлі және Қоғам туралы түсінік.
Мәтінде «Табиғат тарихынан» атты ... ... ... пен ... ... көрсетілген.Мұғалімнің сабақ түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... жасайтын түрлі-түсті
сызба нұсқа берілген. Екінші, үшінші тақырыпшаларға ... ... ... ... ... салынған суреттері және адам мен жануардың
табиғатпен ... атты ... ... ... түсіндіруінің
нәтижесінде оқушыларды ертегі әлеміне жетелейтін суреттер ... ... ... жаңа ... ... ... ... сұрақтар мен тапсырмалар берілген.
Бұл сабақты өту барысында мұғалімнің ... ... ...
өсімдіктер мен жануарлар сияқты адамдардың да табиғаттың жемісі екенін,
табиғаттағы барлық тірі дүниелер сияқты адам да ... ... өмір ... оқушыларға баяндау арқылы оқушылардың логикалық ойлау жүйесін
дамыту үшін, өсімдіктердің табиғаттағы, адам өміріндегі маңызы зор ... ... ... екенін айта келе, табиғаттағы бар ... ... күту ... ... ... ... ... беру
қажет./17.24/
Педагогтік шеберлік пен тәрбие беру ... ... ... мән
берген, оқу-ағарту саласындағы аса ірі қайраткер, әлемдік ... ... орын ... ... педагог А.С. Макаренко «Менің
тәжірибем туралы» ... ... ... ... ... ... ... ... болса, музыкантты үйрету қандай керек болса,
сондай үйретуге тиіс мамандық» деді. Ол «тәрбие бере білу – ... ... ... ... ... тарихымызда, – деп жазды ол, – өзінің
тікелей ... ... ... саяси мәнінен басқа, жаңа этикаға үлес
болмайтын және жаңа моралдық ... өсе ... ... тәрбиелік
мәні болмайтын бірде-бір акт, бірде-бір сөз, ... ... бұл ... ... беру ... ... ... бейнелеу өнері пәндерімен байланыстыра отырып, кіріктірілген сабақ
әдісін қолдану ... ... ... ... ... ... ... Көрнекілік материалдар ретінде биология ... ... ... ... ... ... ... жыныстары, қазба байлықтардың үлгілерінің жинақтамаларын, әдебиет
пәніне ... ... ... әсем ... өсімдіктер мен
жануарларды, оларды қорғау қажеттігін ... ... ... ... аңыз ... ... ... өнері пәнінен
суретшілердің табиғат жайындағы туындылары ... ... ... ... ... биология пәні мұғалімі Жер бетіндегі тіршіліктің
пайда болуы жайлы әңгімелеп беруі керек. Мұғалім одан әрі ... ... ... атап айтқанда, өсімдіктерді орынды пайдаланып,
қорғай ... ... ... зор ... ... жөн. ... адам
баласы өзіне қажетті қорек, ауа, киім, баспана, дәрі-дәрмек және ... ... ... ... ... ... пайдасын, қадір-қасиетін жоғары бағалаған.
Мысалы, ... мал ... тал ... «Ер – ... ... ... көркі», «Бір тал кессең, он тал ек», ...... ... ... шығады», «Бағбан болсаң – бақ өсір, балама деп тағы ... ... ... ... ... ... әңгімеге тарих пәні мұғалімі ... ... ... ... ... түсінгендігін қадағалайды,
көмектеседі.
Одан әрі тарих пәні мұғалімі ... ... ... беру
қажет. Мұғалім оқушылардың ... ... ... ... ... мынадай сұрақтар қояды: Адам жеке дара жалғыз өмір ... ма? ... ... жоқ, ... адам жоқ» ... ... ... жауабын тыңдап болған соң, мұғалім әлеуметтік ортаның
ролі туралы әңгімені жалғастыра ... ... ... ішкі ... дүниесінің негізгі формалары – үміт пен ... ... адам ... ... тәрбиелеу барысында өз күшінің іс-
әрекетінің арқсында қалыптасатын ең басты ...... адам болу ... ... ... етіп ... ... керек./21.96/
Пысықтау және жаңа материалдарды саналылықпен меңгерту барысында
басты талап жаңа материалды оқушылар берік, ... оның ең ... ... ... ... ... ... үшін барлық материалды
қамтитындай сұрақтар қою міндетті емес. Қойылған ... ... ... ... тапсырмасын беруде алдыменен өтілген сабақтың ... рет ... оның ... ... дәл көрсетілуі керек. Сонымен
қатар, тапсырманы орындау ретінде, яғни, қандай басты ... ... ... ... және ... ... ... дұрыс./9.85/
1.2. Тарихи деректерді оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу тәсілдері.
Тарихи ... ... ... ... ... және оны ғылыми тануға негіз болатынның бәрі, яғни ... ... ... ... Тарихи білім берудің ең ... ол – ... ... ... ... ... ... саласындағы мәлімет, танымдардан құралады. Білім қоғамның дамуы
туралы ғылыми түсінік ... ... ... және адамзаттың оған
қол жеткізу жолдары туралы дүниетанымды негіздейді.
Тарихи білімнің құрылымы тарих ғылымының өзін ... ... ... ... ... мазмұны, тарихи материалмен теориялық және
әдістемелік (ғылыми танымның түрлері мен ... ... ... ... ... ... алу. Оқу процесінде оқушылар дерек,
құбылыс, оқиға, процесс сияқты ... ... ... ... ... ... Олар, мысалы, оқиғаның мәнін анықтап, ... ... сөз ... ... ... ... іске
асқан», деген ұғымды білдіреді. М.Горький ... ... ... ... ... нақты жағдайдың, тарихи шындықтың фрагменті ретінде
қарастырылады/15.41/
Дерек қайталанбайды, оны бақылау, қайта қалпына ... ... Бұл оның ... ... ... тану процесінде деректің маңызы
зор, ол тарихи байланыстарды айқындау, салыстыру және жинақтауда аса қажет.
Деректерді ... және ...... танымның құралы. Нақты
деректермен тарихи материалды ... ... қол ... ... ... ... тірек болатын
фактілерді ... ... ... ... ... етіп көрсету
керек.Негізгі деректер тарих пәні курсының ... ... ... ол ... және толық қамтылып, түсіндірілуі ... ... ... жақсы есте сақтау, өзгелермен байланыстыру үшін қажет.
Демек, ... ... оның ... байланысты.
Сабақта деректі қолдану үшін оның ғылыми дәлелдігін, нақтылығын,
бейнелігін, ... ... ... жөн. ... ... ... ... арақатынасының жігін білген жөн./35.182/
Тарихты тану – ол деректерді игеруден басталады. К.Д ... ... ... ... ... екіншіден оны өңдеу ... ... ... ... ... болған сайын, ол шикі материал
неғұрлым жақсы ... ... дами ... күшейе түседі»,-
деді./22.154/
Оқып үйренген деректердің негізінде оқушы санасында ... ... ... ... ... ... қалыптасады. К.Д ... ... ... ... ... көрнекілікке негізделген түсінік
қалыптастыруды ұсынады. Оқушының ... ... ... ... үшін ... ... ... оны ауызша ... Оған қоса ол ... ... ... ... ... керек. Ондай әдістердің қатарында бейнелеу, суретін салу немесе
нысанды ... ... ... ... ... тән ... ... 5-сынып оқушылары үшін аса қажет.
Бұл жерде тарихи картиналар мен образдар сияқты білім элементтері негізінде
пайда болған қиял тарихи ұғым ... ... ... ... етіп, барынша тәптіштеуге тура келеді. Ондай болмаған жағдайда
оқушылар ... ... ... ... оқушы оқу материалын нақты түсінікке негіздемей игеретін
болса, бұл оқытудағы вербализмге ... (лат) ... ... ... Сөз ... ... ... тарихи деректер, жалаң баяндалып, оның
маңызы, адамдардың тағдырына ... ... тыс ... ... ұғым деректерді түсіндіру мен ... ... ... аса ... ... ... мазмұнын нақтылап және
кеңейту нәтижесі біртіндеп іске асқаны орынды. Бір ... ... ... ... жаңа қыры ... оның ... ұғымдардан ерекшелігі,
олармен байланысы дйқындала түседі./33.320/
Негізінен ... ... 2-ші ... 7 параграфтан тұрады.
Олар: «Тарихты қалай зерттеп оқытады?», ... ... ... ... ... «Жазба деректер», «Жер-судың аты ... ... ... ... ... атты ... ... 4
мәселе ерекшеленген. Олар: «Тарихи дерек деген не?», «Заттай деректер»,
«Жазбаша деректер», «Дерексіз ... жоқ, ... ... жоқ» атты
тақырыпшалар. /16.17/
Бұл тақырыпты өту барысында мұғалімнің көрнекі ... ... және ... ... ... немесе суреттер арқылы көрсетіп,
таныстыруы оқушылардың есте сақтау қабілетін арттырып, заттай деректер ... ... ... ... ... ... ... өту барысында мұғалім жаңа тарихи материалды баяндап,
алдымен ... ... ... жаңа ... ... ... ... оқушылар назарын дұрыс ұйымдастыру, үзілістің
соңы мен сабақ арасын айқындай ... оқу ... ... ... ... ... ... – мұғалім біліктілігінің
белгісі./23.36/
Мұғалім өзі ... ... ... ... ... Оқу ... ... дамытушылық
құндылығын анықтайды. Сабақтың дүниетанымдық негізгі идеясын айқындап,
бірлікпен аша ... оның ... ... ... ... тарих ғылымы үшін деректер аса қажет екенін, бірақ
оларды
тарихты жазу
барысында қалай болса солай ... ... ... ... ... ... ... екенін оқушыларға баяндап береді. Сонда ғана
нағыз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... болады. Тақтаны екіге
бөліп заттай деректерге не жататынын және жазбаша деректерге не ... ... ... ... ... оқушылардың көмегімен толтырылуы тиіс.
Мәтіндегі суреттерге назар аударар болсақ, онда ... ... ... заттар: пышақ, қанжар, жебе, ауыздық, орақ, балға, айбалта, бұғы
бейнесі және ат бейнесіндегі ... мөр ... ... ... пайдалана отырып түсіндіруі, оқушылардың пәнге деген
қызығушылығын арттырады.
Мұғалім оқушы ... ... үшін ... арасындығы
байланыстарды, игерілген білім негіздерін, ... ... ... ... ... ... ... білімін жинақтап,
жүйеге келтіріп, өзінше, жаңа тәсілдермен баяндай білуіне мән ... жаңа ... ... ... ... ... қабілетін
дамытуға ынталандырып отырғанда ғана оқушы өз ойын еркін түрде жеткізе
алады. Тақырып ... ақын ... ... ... ... атты ... үзінді келтірілген. Мұғалім осы өлеңнің ... мән бере ... ... ойын ... жаққа бұрмайтындай етіп,
мәнерлеп оқып беріп, сабақты аяқтауына болады. Сонда бұл өлең ... ... ... ... ... ... нені орындау керектігін ғана
айтып қоймай, оны қалай орындайтынын тусіндіру керек. Үйге ... ... ... ... ... отырып кестені толтыруға
және ... ... ... ... ... ... ... беріп, қосымша әр бала өзіне ұнаған суретті салып келуіне
болатындығын ... ... ... ... оқулықтың ең көлемді
тақырыптарының бірі болып саналады. Тақырыпта үш ... ... не? Көне ... ... ... құралдары – археологиялық дәуірлеудің
негіздері мәселелері қаралған. Параграф соңында Т.Мәмиевтің «Туған өлке ... ... ... ... ... ... келтірілген. Және
оқулықта тақырып мазмұнына қатысты Қытайдың алғашқы императоры ... ... ... мен ат ... қыш мүсіндері, аю бейнелі
тас балға, бұлан бейнелі тас ... ... ... ... еңбек
құралдары, қырғыш, кескіш, ... және ... ... Египет пирамидасы ... ... ... өту ... ... ... жұмысы кезінде
табылған әртүрлі еңбек құралдарының, басқа да заттай деректердің ... ... ... керек немесе мұражайға саяхат ... ... бұл ... өту барысында қосымша материалды кеңінен
пайдалану керек. Қосымша ... ... ... ... ... онда
оқушы үшін жаңа бір кітап оқығандай әсер қалдырады. Сондықтан да ... үшін ... ... ... ... ... бастар жол болуы тиісті.Қосымша материалдарды ... ...... ... ... ... көрсеткіш./24.67/
Мұғалім елді мекендердің орнына қазба жұмыстарын ... ... ... мен ... туралы заттай деректерді тауып, зерттейтін
ғылым саласы – археология екенін, ал ... ... ... ... екендігін, Археология атауы ежелгі гректің «архайос» - ... - ... ... сөз ... екі ... ... ... тұрып,
оның қызық та күрделі мәселелерді оқытатындығын ойға ... ... ... оқушының білуге ұмтылысы арта түседі.
Сабатың алдыңғы екі кезеңіндегі нақтылы нәтижелерге ... ... ... ... өйткені білім сапасы өткен сабақты пысықтауға
байланысты болады. Мынандай байланыстылық айқындалу қажет: білімнің сапалы
игерілуі – есте ... ... ... өткен дәріс-сабақтарды пысықтау
әдістерін байланыстыра отырып, оқушылардың білімін ... ... ... ... ... ... 3 ... қамтылған:
Этнография нені оқытады? Ата мұраң – асыл қазынаң; Халықтардың қалыптасуы
туралы; Ұлттар мен ... ... ... нені ... ... сәйкес «киелі бұғы» үңгірдегі бояулы сурет ... ... асыл ... ... ... ... қорғанынан табылған күміс
тостақ суреті берілген. Мәтіннің ... ... ... мен нәсілдер
атты тақырыпшаға сәйкес барлық адамзаттың сыртқы түріндегі ерекшеліктеріне
қарай үш ірі топқа: еуропоид, монғолоид, ... ... ... ... Және осы мәселеге ... ... ... және ... ... ерекшеліктерін айқындауға арналған түрлі-
түсті карта түсірілген. Параграф соңында ... ... ... ... білімінің айқын және тиянақты болуына қол ... 6 ... ... ... ... мынадай: сабақтың жаңа тақырыбы
мәтінін оқушылардың білуге, жаңаны тануға ... ... ... ... оның ... ... ... Сабақтың бұл
кезеңінің мәні мұғалімнің оқу материалын баяндауында емес, ... ... ... ... арналары мен тиімді әдістерін пайдалана
отырып, оқушылардың белсенділігін арттыру./17.36/
Мұғалім ... ... ... ... үшін ... не?» ... сұрақ қойып, дұрыс жауап алғаннан кейін, ... ... ... жазу үшін бұл ... ... деректер де қажет екенін, осындай
деректерді жинастырып, тарихты кеңейте, толықтыра ... ... ... ... ... бұл ... ... адамды этнограф
деп айтатынын айта ... ... кету ... ... ... ... ... салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары қалыптасқанын, сондықтан да
салт-дәстүрлердің әрбір ұлт пен ... ... ... ... ... бар ... ... керек. «Бастауыш сыныпта өткен салт-
дәстүрге ... ... кім не ... бере ... деген
мұғалімнің сұрағына оқушылар асар, наурыз ... т.б. ... келе ... ... ... ... ... өзіне бұрын беймәлім болған
дүние етене жақын болып көрінеді. ... ... ... ... атап айтқанада, ұлттық маңызды белгісі - өз аумағының ... ... қол ... ... ... мен ұлттардың өктемдік етуіне жол
берілмейтіндігі туралы баса айта кетуі ... Осы ... ... індетіне қалқала!
Ар адамда өз анасынан басқа да
Жебеп ... ... ... ... ... ... төрт ана:
Туған жері – түп қазығы айбыны,
Туған тілі – сатылмайтын ... ... ... ... ... өлең ... ... келтіру керек.
/17.37/
Жер шарын мекендейтін халықтар мен ұлттар – өздерінің сыртқы ... ... ... 3 ... ... олардың өзіндік
ерекшеліктерін түсіндіру барысында міндетті түрде оқулықтағы нәсіл
өкілдерінің ... ... ... бала ... аудару керек. Және әр
топтың қай континентте ... ... ... ... ... ... барысында параграфтың соңындағы сабақтармен оқушының
қаншалықты түсінгендігін тексере келе, өздерінің қай ... ... ... ... ... кеткен жөн.
«Тастағы тарих» атты параграфін өту барысында ... ... ... үшін ... қатысты суреттерді көптеп қолдану
қажет. ... ... сала ... де ... жартастарда салынған
суреттердің бірінен үзінді салып түсіндіру қажет. Тақтаға ... ... ... ол ... ... ... өзгермейтін дап-дайын әдемі
картинадан гөрі балаға маңыздырақ көрінеді.
Мұғалім ежелгі суретшілер жайлы ... ... ... ... ... ... айтушы да шабытпен кіріседі және әңгімесі
әсерлі шығады. Тыңдаушы да көз ... ... ... қызыға тыңдайды.
Барлығы да әңгіменің мазмұнына, көңіл-күйіне байланысты, әңгіме қызықты
болса, ... ... ... ... ... ... ... болады.
/2950/
Мұғалім тіл біткен тастар және ... ... ... дәуірдегі парсылар, олардың дүниені ... ... ... ... ... келіп, параграф соңындағы қосымша мәліметті
түсіндіруі оқушылардың зейінін дамытуға көмектеседі.
Сабақты ... ... ... ... ... үй ... оқушыларға әбден түсінікті болуына мән беру
керек./18.43/ ... ... үй ... ... ... мәтінге байланысты суреттерді өз шамалары келгенше салып келуін
тапсыру керек.
«Жазба ... ... өту ... ... ... ... ... жазылған плакат және ... ... ... ... ... ... ... әңгімелеу керек.
Жаңа сабақты бастағанда алдымен оқушылар мемлекетік рәміздерге ... ... ... ... бар ... ... түсіруі қажет.
Бұл тақырыпты оқытудың ...... ... ... ... ... ... балаларды елін, жерін сүюге, ата заңымызды
қадірлеуге, шыншылдыққа, ... ... ... ... белгілі бір мемлекеттің заңдарын
оқи отырып, ондағы биліктің түрі, басқару жүйесі, шаруашылығы, адамдардың
өмір ... ... ... ... ... ... ... бірін
желгі Вавилон мемлекетінің патшасы Хаммурапи жаздырып қалдырғаны туралы, ол
заңдар жинағының әрбір мәселені жеке сипаттап, жүйелі ... ... ... ... және ... келтірілген үзінділерді талқылайды.
«Жер судың аты – тарихтың ... ... ... барысында
мұғалім: «Зер сала қараған адамға заттардың мәні түсінікті, ұғынықты. Адам
аттарының тарихы ... ... ... да ... ... шығармау
қажет. Оларға қарап біз қандай хандардың, ... ... ... біле ... ... ... адам аттарына қарай ол
кездегі негізгі кәсіптің түрінде ... ... - дей ... 3-4 ... ... ... ... Республикасының елтаңбасы туралы
оқығандарын еске түсіруін айту ... ... пен ... тағы бір ... ... суреттерді қолдана отырып мына мәселелерді оқушылардың білуі
маңызды екенін айта келе ... ... ... ... Мөрлерде
бейнеленген елтаңбалардың өзіндік шығу, қалыптасу тарихы бар. ... ... ... белгісі – қалқан болған. Олар әр елде әр ... ... етіп ... әр ... ... боялады. Оларда
салынған суреттер де әр түрлі, негізінен үш түрге бөлінеді. Бірінші, табиғи
бейнелер: адам, аң, күн, ай, ... су, от және т.б. ... ... ... ... ... жебе және т.б. Үшінші аңыздардағы бейнелер:
аждаһа, екі басты бүркіт және т.б. ... ... тәж, ... ... ... мемлекеттің аты өз елтаңбасында жазылады./16.44/
Ақшалар құрамындағы алтын мен ... ... ... ... болып есептелді. Басқа металдардың қоспасы өте аз, таза алтыннан
жасалған ... ақша ... ... ... ... ... ... Ол
«дарик» деп аталды және халықаралық саудада ... ақша ... ... ... өз ақшасы дүниеге келді. Ол ақшаларда
сол кездегі құдайлардың немесе ... ... ... аттары
жазылып, ақшаның құны көтерілді./16.46/
Тақырып соңындағы «Махмуд Қашқаридың жер-су аттары жөнінде» атты
қосымша мәлметтен жаңа ... ... ... ... ... сыр ... параграфын өту барысында ру, тайпалардың
таңбалары салынған плакат пайдаланылса оқушы ... ... ... жер ... кез-келген халықтың ғасырлар бойы тарихи дамуды
басынан өткізгендігі туралы, халықсыз ... жоқ, ... ... жоқ екенін,
шежіре жазбаша тарих дүниеге келгенге дейін өмірсүрген тарихи туынды екенін
оқушыларға баяндай келе өз шежіресін ... ... ... ... шежіре» мәселесі бойынша қазақтың озық ойлы адамдары
ата-бабалар шежіресін жүйелеп, ұрпақтан-ұрпаққа қалдырып отырғанын, білімді
шежірешілер шежіремен қатар, халықтың ... ... ірі ... ... ... кейінгі ұрпаққа жеткізіп отырғанын айта келіп,
қазақтың үлкен атасы – Алаш, одан таралған Ақарыс, Бекарыс және ... ... ... ... одақтары туралы аңыз шежірені әңгімелей
отырып, қосымша материалдар пайдалану арқылы балалардың жоғарғы деңгейдегі
дербес ... ... мен ... ... ... қажет./16.49/
«Орыс шежіресін» түсіндіре келе, облыстар мен қалаларды
билегендерді орыстың шежіресі ... білу ... ... ... ... ... жүргізіп отырған қала мен аймақтың аты қоса ... ... ... ... Даниял және т.б. мән бере айту
керек.
Монғолдардың құпия шежіресі жайлы, Темүжіннің тегі мен ... ... ... ... ... ... шежіренің бірнеше түрі
болатынын, кейбіреулері рудың, тайпаның таралуы туралы ... ... тек бір ... ата-тегін таратуға арналғанын айта
кетеді./51.17/
Пысықтау барысында оқушыны ойлану әрекетін ... ... ... ... тақырыпты меңгерудің актуалды жолдарын көрсетуге
назар аударуы тиіс./25.57/
Үй тапсырмасын беру – бұл ... ... ... ... ... ... Тапсырма бергенде оқушыларға оның міндеттері ... ... ... ... жағдайда ғана баланың оқуға деген
талпынысы ... ... ... ... ... ... ... бірі –«Жыл санау жүйесі» деп
аталады. Бұл параграф көлемді 4 тақырыпшадан ... ... ... ... түсініктер», «Ежелгі Шығыс күнтізбелері Юлиан ... ... және ... ... ... бірінші мәселесіне байланысты өзгеру фазалары және
сүмбіле ... ... ... ... ... атты тақырыпшаға
сәйкес ежелгі Египет жұлдызнамашылары аспан әлемін зерттеудегі көріністері,
Ежелгі Рим ... ... ұлы ... ... ... Ніл ... көзден» деген шумақтың көне Египетте иероглифтермен жазылған түрі
және бұдан екі мыңдай жыл бұрын өмір сүрген римдік ... Юлий ... ... ... ... ... Григориан күнтізбесі
тақырыпшасына сәйкес Майя күнтізбесінің суреті және ... ... ... ... бұрынғы –б.з шартты түрдегі уақыт сызығы
айқындалып көрсетілген түрлі-түсті сызба ... ... ... ... ... тексеру мақсатындағы пысықтау
сұрақтары берілген.
Жаңа материалды түсіндіруде оқулықтың көмегіменен жаңа ... ... ... кең түрде жұмыс ... ... ... ... ... үшін ... қою ... оқушыны ынталандырып, жауаптың сапалылығын көтеруге әрекеттенуі
керек. Бұл кезеңнің мәні барлық оқушыларды ... ... ... ... бүкіл сыныптың білімі жетіле ... ал ... ... ... ... ... іс-әрекетті таңдаудың түпкілікті
мақсаты осында жатыр./12.56/
Үй тапсырмасының орындалуын тексеру барысында ... ... не? Оны ... ... ... Тайпалық шежіре, хандық шежірені қалай
түсінесің? Осы сұрақтарды қою барысында мұғалім ... ... ... көтеруге әрекеттенуі керек. Осының ішінде ... ... ... ... ... ... керек. Әрбір оқушы қазақтың
үлкен атасы – Алаш, одан ... ... үш ұлы ... олар ... Бекарыс және Жанарыс, Ақарыстың ұрпақтары – ұлы жүзді, Бекарыстың
ұрпақтары – орта жүзді, Жанарыстың ұрпақтарпы – Кіші ... ... алу ... бір ... алатын мәселе – ең тамаша ескерткіштердің ... ... ... шежіресі» еңбегі. Онда кезінде дүниені
дүрілдеткен монғол билеушісі Шыңғыс хан ... ... ... бөлім
«Темүжіннің тегі мен балалық шағы» деп аталған. ... ... ... басталады да, шежіре Шыңғысханның қайтыс ... ... ... ... ... ... басынан
өткендері баяндалады. Ол өзара үнемі күресіп келген ... ... ... ... Оның бұл бағыттағы әрекеттерін мадақтаумен бірге қатыгез,
әділетсіз мінезін де ... ... ... ... ... құпия шежіресінде» тарихи оқиғалар өте дәлдікпен және шынайы
сипатталған. Өйткені бұл шежіре Шыңғысхан ... ... ... көп ... ... Осы ... «Жұмыс дәптері» бойынша да
тексеруге ... ...... ... есебін жүргізу, алғашқы
күнтізбе жасау тек жер кәсібімен мал шаруашылығына көшкен ежелгі ... ... ... ... ауа райының ерекшеліктеріне қарай төрт
маусымға бөлгені туралы баяндап, күнге негізделген күнтізбенің алғаш ежелгі
Египетте ... ... кету ... жаңа ... өту ... ... мақсатына жету үшін
әр тақырыпшаны байланыстыра отырып баяндауы қажет.
Мұғалім ... ... ... ... ... ... Рим ... Юлий Цезарьдың ұсынысымен жасалып, соның
құрметіне юлиан күнтізбесі деп ... бұл ... ... ... жыл 365 тәулікке бөлініп, 4 жылда бір рет ... ... ... ... ... қосылған жыл ұзартылған немесе
кібісе деп аталатындығын оқушыларға мән бере мазмұндау ... ... ... ... күнтізбесінің де католик дінінің
басшысы Григорий атымен аталғандығы және тағы да ... ... және ... ... ... ... ... түрдегі уақыт сызығы
сызбасын пайдалана ... ... ... ... ... ... сабаққа оқушыларды белсендіре қатыстырып отырудың тағы бір
жолы – оларға әр сыныптың деңгейіне сай, оларға ... ... ... ... бұл ... ойланып барып жауап беретіндей сипатта болғаны
дұрыс./20.14/
Сабақты пысықтауда мұғалім ... ... ... ... ... түсінгендіктерін бақылау қежет. Сабақтың негізгі мәселелері
күрделілеу болып, оқушылардың түсінуіне қиындық келтірсе, жаңа ... ... ... ... ... ... яғни, ілестіре
жүргізіп отырған дұрыс.
Үйге тақырыпты мазмұндап келу және ... ... ... ... ... ... ... жақтары мен
айырмашылықтарын табу тапсырмаларын беру керек./27.16/
«Тарих пәні ... атты ... ... әрі ... «Дәуірлер тоғысында» деп аталады. Бұл тақырыпты өтуде ... ... ... өткізген оқиғалардың бір-бірімен байланысын білмей
уақыт шеңберін анықтап, әр дәуірдің ерекшеліктерін ... ... ... ... екенін оқушыларға баяндап, ... ... ... ... бұл ... өту барысында 1977жылы жазылған Г.М.
Годердің «Ежелгі дүние тарихын оқытудың әдістемесі» ... ... ... ... ... ... еді./13.94/
Мұғалім біздің заманымыздың алғашқы ... бері ... екі мың жыл ... ... мың ... өзі бірнеше жүз жылдан
құралғанын айта келіп, жүз жыл бойынша есептеу жүйесіне тоқталады. ... жыл ... соң, жаңа жүз ... яғни жаңа ... ... ... ... ғасырдың соңы екені, ал 2001жыл жиырма бірінші ғасырдың
басы болып ... ... ... ... ... ... мағынасын дәптерге
қысқаша жазғызу керек. Мұғалім бүгінгі таңда тарихшылардың адамзат дамуын
ежелгі дүние, орта ғасырлар, жаңа тарих және ... ... ... деп ... ... ... айта ... «Археологиялық дәуірлеу
тақырыпшасына тақырып соңындағы «Археологиялық дәуірге бөлінуі» тірек-
сызбасын ... ... жазу ... ... ... ... ... адамзат тарихын ... ... ... ... ... ... ... ... атты ... ... 3 ... 1) тағылық; 2) ... ... деп ... баса мән беру ... айта ... ... ... бөлу жүйесі бойынша біз өте
ертедегі ... ... ... ... ... ... ... біле аламыз. Сол негізде олардың әр дәуірдегі ... ... ... ала отырып, тарихын оқып үйренеміз. Мұнымен
бірге, қола және темір дәуірлеріне тән ... ... ... ... ... тарихы туралы мәліметтер толықтырады. Олардың даму
ерекшеліктерін ... оны ... ... ... осылай
қорытындылай келе, жалпы алғанда, тарихи және археологиялық деректер бірін-
бірі толықтырып, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... отырып, пайдалану тарихты шынайы, әрі
толық ... ... рөл ... мән бере ... ... ... ... ... ... ... сабағы болатындықтан
оқулықтың 64-бетіндегі бірінші бөлімді қайталау үшін берілген ... ... ... ... тараудағы мәселелерді
қайталап келуін ескерту керек.
Қорытынды қайталау сабағында ... ... ... бойынша
тест алып, оқушылардың өздерінің қызығушылығымен салған ... ... ... ... етіп өткізуге болады.
2-тарау Алғашқы қауымдық қоғам ... ... ... ... ... ... қалыптасуы туралы мәселелерді оқыту.
Көптеген ойшылдар ... ... ... адамзат
дамуының ең қызық та, ... ... деп ... ... таңдағы
адамдар өміріндегі көптеген дүниелер сол алғашқы қауымдық ... ... ... ... оларды дұрыс түсіну үшін оның ...... ... ... ... ... Мысалы,
мәдениеттің негізі – музыкалық аспаптар, еңбек құрелдары, баспаналар және
т.б. ең ... ... ... ... ... ... еді.
Мұнымен қатар, алғашқы қауымдық қоғамдағы қатынастардың жер
шарындағы ... ... ... ... ... ... тобырлық қауым
жағдайында өмір кешті. Жануарлар әлемінен әлі толық бөліне қоймағанымен,
бұл, яғни тобырлық ... ... ... ... түрі болып
табылады. Бұл әлі де болса өте ... ... ... табиғат қаталдықтарына
қарсы күрес барысында біріккен адамдар ұжымы еді. Адамдар табиғаттағы бар
дүниені ғана ... ... ... атты ... ... жаңа ... – адамның пайда болу ... ... ... ... ... ... түсініктерін тереңдету.Сабақ оқушылар 4-сыныптан таныс
«Адам-қоғам перзенті» тақырыбын ... оның ... ... ... бекітуге, жүйелеп тереңдетуге арналады.
«Адам қалай пайда болды?», «Адамның пайда ... ... ... ... ... Адам ата мен Хауа ананың пайда болуы
туралы және ... ... ... ... ... аңыз
әңгімелер айтылады. Аңыздың көркемдігі жоғары болса, айтушы шабытпен
кіріседі және әңгімесі ... ... ... да ... көзқарасына,
көңіл-күйіне байланысты. Аңызды ... ... оны ... ... ... ... 226/
Адамның қалыптасуы туралы ғылыми түсініктер- ойлау мен сөйлеудің
арқасында алғашқы адамдардың миы жетіле ... ... ... ... ... ... сезу, есту, көру мүшелерін дамыта түскені, сөйтіп
бүгінгі ... ... ... ... оның өте ұзақ ... ... баяндауымен жеткізіледі. Осы бөлімде табиғат зерттеуші
ұлы ғалым Ч. Дарвиннің: «Біздің сонау арғы ... адам ... ... ... деп жазғанын айта кеткен жөн. Дарвин жануарлар дүниесінің
дамуын тереңнен зерттеу ... ... ... ... ... атақты дәрігері Гален өз заманында-ақ маймылдың ішкі
құрылысын зерттеп: «Адамның кісі ... ... ... деп ... шимпанзенің адамға ұқсайтын 100 шақты белгісі бар ... Адам ... ... мен ... арасында осыншама көп
ұқсастықтың болуы жай ... ме? Бұл ... ... ... жауап беру үшін
зерттеушілердің орасан зор еңбек етуі, көп күш ... ... еді. ... ... ... ... жүзеге асырды./17.69/
Ең басты нәрсе, бұл жануардың еңбек құралын жасай алуында еді.
Өйткені тек еңбек қана адам ... ... ... адамға айналуындағы
шешуші себеп болғанын мұғалім оқушыға тереңдетіп ... ... ... ... ... «саналы адамдардың» бұдан екі млн. жыл бұрын
Африка, Азия және Европаны мекендегенін, ... ... ... мен ... ... бүгінгі адамдармен теңдес болғанын, сол
себепті ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... деп есептегенін баса айту керек./17.56/
Өткен дәуірдегі адамдардың өмірін оқушылардың көз ... ... ... алғашқы қауым адамдарының өмірін бейнелейтін суреттер,
көрнекі құралдар да пайдалану қажет.
Жаңа білімді пысықтау ... ... ... білімнің саналы игерілуі – есте сақталуы./12.63/
Мұғалім пысықтау барысында оқушының ойлану әрекетін ... ... ... ... ... керек: 1.Оқулықтың 67-
бетіндегі суретті қараңыз. Суретте кімдер бейнеленген – ... ма ... ма? ... ... ... ... ... және қазіргі
адамдардан айырмашылығы қандай?/27.18/ 2.Оқулықтағы (70-71беттер) алғашқы
адамдардың еңбек құралдарын ... ... ... не бар? Олар ... ... құралдарының қайсысы жетілдірілген? Олар нені
дәлелдейді?
Әрбір оқу құралын дұрыс ... ... ... ... барысында мұғалім игерілмек тақырыптың ойға
қонымды болуына мән беруі ... ... ... үй ... ... ... есте ... жөн.
1.Еңбек құралдары не үшін, қалай қолданылады?
2. Олар қандай материалдан дайындалған?
3. Еңбек өнімділігін арттыруда еңбек құралдарының маңызы қандай?
Бұл ... ... ... ... жазып, сабақ кезінде іліп
қоюға болады.
Адам дамуындағы шешуші ...... ... ... ... ... ... баласының жануардан айырмашылығы
неде? «Адамды адам еткен – еңбек» деген ... ... ... ... өмірі» тақырыбына келер болсақ, мұнда сабақты
үй тапсырмасынан бастаған жөн. Мынадай ... ... ... ... ақылды жауап ақылды сұраққа ғана беріледі, дұрыс жауап
дұрыс қойылған ... ғана ... «Мен ... қауымдық құрылыстағы адамдарды
кездестірдім» деп ... ... ... құрастырып, оның арасында үшкір
тас, таяқ, шоқпар, терімшілік аң аулау сияқты керекті сөздерді қолдану
керек./13.92/
Оқулықтағы ... оқы, ... ... адамдар өмірі ненің
нәтижесінде өзгере бастады? Қандай еңбек ... ... ... ... ... өмір сүре ... Олар ... болып жүрген. Сіз
қалай ойлайсыз, алғашқы қауым адамдардың жалғыз өмір сүре алмау себебі не?
Оқушылар бұл сұраққа ... ... бере ... себебі алғашқы
адамдардың өмірі, олардың қауымдасып өмір сүруі, еңбек етуі ... ... ... ... жаңа ... ... ... үшін не істеу
керек? Ол үшін сабақты білімнің белгілі көлемін ғана ... етіп ... ... ... неғұрлым маңыздыларын, негізгі идеяларын,
ұғымдарды бөліп көрсете білуге баса ... ... ... жаңа ... түсіндірудегі мақсаты - өсімдіктер ... көп ... ең ... қы ... ... ... ... жағдай
туғызғанын, ең алғашқы адамдар өмірінде және олардың одан әрі дамуында аң
аулаудың орны ... ... ... бірте-бірте негізгі кәсіпке
айналғанын оқушыға жеткізу./17.75/
Оқушылар тек еңбек ету, аң ... т.с. ... ... ... ... жануарлар дүниесінен бөлініп шыққанын, одан бері
миллиондаған жылдар өткенін назарда ұстау ... не ... атты ... негізінен шағын бес
тақырыпшадан тұрады. Олар: Қазба кезінде ... ... От ... үйрену
және оның маңызы; Ауа райындағы өзгерістер; Алғашқы баспаналар мен киімдер;
және ... адам деп ... ... мазмұнына сәйкес Жабайы еңбек
құралдарын пайдалану: қырғышпен таяқты ұштау; кескішпен аң етін ... ... ... ... ... бір-біріне шағу арқылы от тұтату,
ағашты ағашқа үйкеу арқылы от ... ... ... ... сүйегі мен терісінен жасалған баспана, ... ... ... суреттері түрлі түспен бейнеленген. Параграф соңында
сұрақтар мен ... және ... ... ... ... оқу кітабынан
алынған «Тас құралдары да сыр ... атты ... ... ... ... әңгіме-сұрақ ретінде құрғаны жөн.
Мысалы, төмендегідей сұрақтар қоюға болады: 30 мың ... ... ... ... ... ... ... Мұндай ұйымдар қалай аталды? Бұл
ұйымдардың ... ... ... Жаңа ... ... ... ... қуылған алғашқы қауымдық адамды қандай ... ... ... ... ... кейін мұғалім жаңа
материалды түсіндіруге кіріседі. Ол үшін жаңа оқу ... ... ... ... ... ... ... маңыздысы – оқушылардың мақсатты саналы түсінуін қамтамасыз
ету, оларды ... ... ... ... – отты ... ... алғашқы адамдар
дамуында орасан зор маңызы ... от ... ... мен қаруларды
жетілдіруге көмектескенін, отты пайдаланған адамдар жануарлар дүниесінен
мүлде ... ... және ... ауа ... ... ... ... От жағуды үйрену, оны меңгеру өлшеусіз жаңалық екенін
мұғалім сабақ барысында оқушыларға ... ... ... ... Ауа ... ... айта келіп, мына мәселелерге көңіл бөлген
жөн. Өте ерте заманда жер беті суыта бастады. Қыс ұзақ және ... ... ... мұз ... ... жақсы көретін жануарлар өліп
қалды немесе ... ... ... ... қорғану үшін ертедегі
адамдарға не қажет болды? Қатаң табиғи жағдайлармен күресуге негіз ... ... ... ... жағдайларға байланысты алғашқы қауымдық адамдардың
өмірі қалай өзгерді?/27.22/
Мұғалім пысықтау барысында оқушыны ... ... ... ... ... барысында оқушы білімінің айқын да тиянақты
болуына қол жеткізу мүмкіндігін ойластырған жөн. Мұғалім ... ... ... ... ... аударуға тиіс./28.63/
Рулық қауым кезіндегі мекендер орнынан ауданы 150-200 шаршы ... ... Сіз бұл ... ... ... ... тұрақтардың
қалдығын көргенде археологтар қандай қорытынды жасауы мүмкін? ... ... ... ... ... ... оттың маңына жылынуға және
демалуға жиналды. Олар жай ғана ... ... жоқ, ... әр түрлі
жұмыстармен айналысу үстінде./16.81/ Осы суреттер бойынша жоспар ... ... өз ... ат қоюы ... ... беру үшін ... ... ... тиіс, ол уақыт сол
тақырыпқа тапсырмаларды толық орындауға жеткілікті болуы керек./3.116/
Тапсырма бүкіл сынып толық зер салғанда берілуі ... ... бұл ... ... басқа кезеңдерден төмен емес деп қарап,
өздерінің үйде орындайтын жұмысының барысын түсініп алу ... ... ... әр түрлі аңдардың етімен қоректенді. Бірақ олар аштыққа
жиі ұшырады. Олардың жиі ашығу ... неде деп ... ... ... ... аң ... сәтті бола бастады? 2. Өте ерте заманда адамдар
алғашқы қауымдық құрылыста өмір сүрді. Бәрі еңбек ... ... ... ... ... етуіне әзер жететін еді. Барлық ... ... тұра ... ... ... ... 3. ... адамдар отты қалай ойлап
тапты? Отты жоғалту неге адаидар үшін үлкен бақытсыздық болып есептелді?
Отты меңгеру ... ... ... ... ... тигізді
ме?/16.85/
2.2. Тобырлық қауым тарихын оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеу.
Ру дегеніміз – ... ... ... ... бір аумақта
бірлесіп еңбек ететін туыстардың ұжымы екенін, жер ... ... мен ... жаңа ... ... адамдар өмірінде де
үлкен өзгерістер ... ... ... тақырып «Рудың пайда
болуы» деп аталады. Бұл жер бетінің жылынуы , ұжымдық еңбектің ... ... ... ... ... қоныстануы тақырыпшаларынан
тұрады./16.86/ Бұл сабақты өту барысында «Үңгір ... ... ... ... ... ... түсіндірген дұрыс.
Мұғалім жаңа сабақты өткен сабақпен ... ... ... суытуы туралы не айтасыңдар? Картадан кім көрсете алады, ... қай ... мұз ... ... ... біз ... жатқан жерде мұздық
болды ма?» деген сияқты ... ... ... ... отырып, мұғалім табиғаттың өзгеріске
ұшырамаған Оңтүстік Азия мен ... ... ... айта ... ... ... адамдар қоныстанбаған жерлер бар екенін айта кету керек./86./
Жылы жерге үйренген аңдардың көбі суықтан өліп ... ... ... аман ... Ойланып көріңдерші, олардың суықтан аман қалуына
не көмектесті деп ... ... ... ... 1. ... 2. ... еңбек құралдарын жасай білуі. 3. Аңшылықтың
негізгі кәсіпке айналуы. 4. ... киім тіге ... 5. ... етуі. 6. Берік, тұрақты ұжымның қалыптасуы./17.67/
Оқушылар бұл жауаптардың тек біріншісіне ғана тоқталуы мүмкін.
Мұғалім ... ... ... ... ... ... қоныстануы, ұжымдық еңбектің дамуы, аналар
беделінің артуы ... ... ... ... отырып, оқушылар
білімін тереңдете түседі.
Мұғалім сабақ мазмұнынан ... ... ... бөле көрсетіп, оларға оқушылар назарын аудару керек ... ... ... Түсіндірілетін материалдың ғылымилығына,
түсініктілігіне, әсерлілігіне, жан-жақтылығына ... ... ... /12.134/
Оқулықтың 86-бетіндегі рудың қалыптасуы жайындағы тақырыпшаны
түсіндіру барысында мұғалім 4-сыныпта өткен «Отбасы – ... ... ... рөлі» тақырыптарын тереңдете ... ... ... ... салынып, үңгір ішіндегі көрініс:
1.Жалын-от. 2.Аңшылардың олжасы. 3.Садақ жасап отырған ер ... ... илеп ... әйел ... ... балалар суреттері ілінеді.
Рудың қалыптасуына әсерлі сипаттама беру барысында ... бір ... ... ... ... ететінін, басқа
топтардағыларға қарағанда өздерін жақын, туыс сезінетін, тобырлық қауым
кезімен салыстырғанда ... ... ұжым ... ол ұжым ру ... баса ... ... ... рөлі, отбасы тұрмысы мен табысы,
отбасы бақыты мәселелеріне тоқтала кету ... ... ... ... ... ... ... суретке әңгіме құрастыру, «жұмыс дәптері» ... ... ... ... және ру туралы ... ... пен ... ... табу адам ... қолы ... ... болғаны, оның екпіні найзаға қарағанда әлдеқайда күшті әрі ... және ... ... ... ұзақ уақыт адамдардың сенімді қаруы
болып келгені жөнінде «Аң аулау мен терімшіліктің дамуы» атты ... Оқу ... ... адам мен ... ... тығыз
байланыста көрсетуге құрылып, жас ұрпақты табиғаттың қадірін біліп, қамқор
бола білуге тәрбиелеуді мақсат тұтады./16.91/
Бұл ... ... ... бастаған жөн. Үйге берілген
тапсырмаларды оқушылардың қалай орындағанын жан-жақты тексере кету керек.
Сұрақ ... ... ... ... ... ... ... мақсатына
үйлесімді болуы керек. Мұғалім сұрақтардың оқытудың, тәрбиелеудің және
дамытудың ... ... ... мүмкіндігіне сай келуіне назар аудару
керек. /23.153/
«Ірі ... ... ... ... ... мұз басу
кезеңінің соңында мамонттар өліп қалды, басқа ірі аңдар да азайды. Адамдар
ұсақ және тез ... ... ... ... Жаңа қару ... болды.
Найза ұсақ және тез жүгіретін жануарларды аулауға неге ... ... ... арқасында адамдар аң аулауы табысты бола бастады?
Жер бетінің жылына ... ... ... ... ... ... Ең бастысы қандай өзгерістер?
«Үңгірде тамақ ... ... ... аңға ... ... ... ... аң аулауы туралы әңгіме құраңдар. Әңгімеде
найза, мамонт, орқақпан, от ... ... ... ... ... берілетін тапсырмалар:
1. Жұмыс дәптеріне оқулықтағы суреттерді пайдалана отырып, аң
аулауға арналғанең алғашқы қарулардың бірнешеуінің ... ... ... ... сурет бойынша әңгіме құрастыру.
3. Алғашқы адамдар қандай өсімдік түрлерін қорек еткен.
4. Алғашқы адамдар балықты қалай аулағандығы туралы оқулықтың ... ... ... ... ... ... өнер туындылары мен дүниетанымдық көзқарастар» атты
параграф оқулықтың 96-101 ... ... ... ... ... көлемді және тақырыпшадан тұрады. Мәтінге сәйкес үңгір қабырғасына
салынған ... ... мен қос ... ... ... ... ... әйел
мүсіні мен ер адам мүсіні және көкшіл түспен ... жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... аса мән беру
қажет. Сабақтың мақсаты – сөз бен ... ... ... ... ... ... ... уақыт өте келе өміріндегі маңызы үлкен
болғанын, уақыт өте келе ... өмір ... ... ... ... дәрежесі дамып, тамаша мәдениет ... ... ... ... ... ... ... үй тапсырмасының орындалуынан бастау керек. ... күн ... ... ... отыру оқушы жетістігінің
кепілі ғана емес. Ол, сонымен бірге оқушыны күнделікті еңбекті жоспарлы
түрде, ... ... ... ... деген үш талапты ұмытпау керек: 1. Сұрақ ... ... яғни ... бір ойды ... ... 3. ... ... болуы тиіс,
яғни сабақтың үш ... ... ... сай ... ... оқу материалын белсенді түрде, саналы игеруге дайындық
жасау ... Не ... Жаңа ... ... ... қайда қажет болады?
Жаңа материалды тиянақты ... үшін не ... ... ... тудыратын талпынысқа ынталандыру.
Сабақтың дүниетанымдық негізгі идеясын айқындап, білгірлікпен
аша білу, оның ... ... ... жеткізу.
«Сөз бен сөйлеу тікелей тіршілік жағдайларына байланысты болды.
Күтпеген ... ... шыға ... ... ... ... ... белгілі бір дыбысқа өзіндік бір мағына берілді. Өз ойларын
алғаш ... ... ... ... Осылайша сөз бен сөйлеу дүниеге
келді, уақыт өте келе адамдардың өмір ... ... ... ... де, ... де дами ... ... тамаша туындыларын
дүниеге әкелді»- деп оқушыларға бірінші тақырыпша бойынша осы ... ... ... керек екені жөнінде айта кету қажет./16.97/
«Үңгірдегі суреттер сыры» тақырыпшасы ... өте ... Бұл ... ... ... кейін «Жұмыс дәптеріндегі»
екінші сұраққа ... ... ... ... «Үш ... қызық суреттерге тоқталады. Қабырғада билеп тұрған түсініксіз жан
иесі бейнеленген – жартылай бұғы, жартылай ... ... ... ... алғашқы суретшінің суретінде не бейнеленгенін ... ... ... ... ғажап, сиқырлы оқиғалар
болып тұратынына сенетін адамдар әлі де кездеседі. ... ... ... ... ... ... бізх ... етіп отырған шындық
өмірге жанаспайтын қандай да бір құдіретті, табиғаттан тыс күштер әсерінен
болады. Мұндай күш – ... ... ... Ол бүкіл әлемді – жерді ... да, ... де, ... да ... ... ... туралы неше ... ... ... ол сол ... ... ... мен ... дәрежесін
білдіретіндігін оқушыларға түсінікті етіп жеткізу тиіс.
Мұғалім пысықтау барысында түсіндіргені ... ... ... ... ... тарихы бойынша оқу кітабынан алынған «Сахарадағы
суреттер» атты ... ... ... ... жаңа ... ... ... оқыту баланың кітаппен жұмыс жасауда ... мән ... ... ... ... ... ... беру керек және тақырыпқа
қосымша мәліметтер мазмұнын да ... әр ... ... ... ... ... ... және еңбек бөліністері» мәтінінің
мақсаты – Адамның табиғатты тани ... ... ... материалды
пайдалануды еңбек процесі үстінде біртіндеп үйренгенін, адам ... ... да ... мен ... ... меңгергенін, соның
нәтижесінде адамзат қауымы бүгінгі біз көріп отырған орасан зор ... ... ... ... жаңа ... ... сыныпты бағдарлауға, оны оқып-үйренудің себептерін дәлде анық аша
білуге, жаңа материалды ... ... ... ... ... ... жөн. Бұл кезеңнің өзгерткіштері мынадай: сабақтың жаңа тақырыбына
қызығу, оған ұйымшылықпен ... ... ... деген ынталылығы,
нысаналылығы және оның пайдалылығын түсінуі тиіс./28.65/
Мұғалім оқу ... ... ... ... анықтап
алуы тиіс.
Сабақтың бұл кезеңінің мәні ... оқу ... ... ... ... ... ... әдістерді пайдалана
отырып, оқушылардың белсенділігін арттыруда./29.48/
Мұғалім ... ... ... ... суреттерді
пайдалану арқылы түсіндіруді баланың танымын арттырады./20.98/
Адамзат тарихындағы дәуірлер мыс дәуірі, қола ... ... деп ... атымен тегін аталмаған. Тіршілікке аса қажетті осынау
табиғи ... ... біз ... таяқ пен ... ... ... ... тауып жеп, жерді тырмалап, киім-кешек, баспана жасаған болып, әлі
күнге деиін тас ... ... ... Адам ... тани білудеі, сөйтіп
табиғи мұғалім баса айта кетуі керек. Адамның ... ... ... ... ... ... процесі үстінде ... одан ... ... қанжар жасағанына тоқталып, мыстан
жасалған құралдар мықты болмай, майысып қала бергендігіне ... ... ... ... жеткіеді./16.101/
Адам баласы біртіндеп басқа да металдар мен қорытпаларды
пайдалануды меңгерген, ... ... ... бүгінгі біз көріп отырған
орасан зор табыстарға жетпеген болар еді. ... ... жіқ ... ... да ұшақтар да, космос корабльдері де, жердің жасанды серігі де, күрделі
машиналар мен ... да ... ... ... ... ... құмыралар сыры, алғашқы тоқымашылық, ... ... мен ... ... ... ... ... мағлұмат
береді. Балалар оқулықтағы суреттер бойынша әңгіме құрайды.
Егіншіліктің қалыптасуын ... ... ... ... ата-
бабаларымыздың терімшілікпен үнемі айналыса жүріп, кейбір өсімдіктердің
қасиеттерін жақсы біле ... ... ... даладан іздеп
жүргеннен гөрі үй ... ... ... екендігін біліп, ұзіқ
уақыт барысында терімшіліктен ... көше ... ... ... ... ... ... сұрақтар қоюына
болады: «Екі тайпа әр түрлі жерлерде тұрады және ... ... ... терімшілікпен және аң аулаумен айналысады, ал екіншісі осымен
қатар егін ... мал ... ... ... қай ... ... ... қандай еңбек өнімдері болуы мүмкін? Қай тайпада
еңбек өнімділігі жоғары болады? ... ... алыс бір ... ... ... ... ... жағынан артта қалған ел тұратын. Осы аралдағы
өмір туралы мына ... ... ... ... ... ... қоршау, садақ, себу, балқыту, орақ, ескек және т.б. Осы
сөздердің ... ... ... ... ... даму ... ... болжауға бола ма?
Халықтардың тұрмысына қандай ... адам ... ... ... ... жеңу ... ... жетуге болатындығына оқушылардың көзін жеткізіп, оқушылардың
еңбекке деген ... ... ... ... ... тәрбиелейтін параграф «Алғашқы егіншілер өмірі» ... ... ... – егін ... ... ... өсіріп,
дәнін жинап алу терімшілікке қарағанда әлдеқайда тиімді болғанын, сондықтан
адамдар егін егуге көп көңіл аудара ... оны ... ... өнім алу ... ... ... ... көрнекілігі – тақырыпқа байланысты суреттер, муляждар,
келі, келсап, қол диірмендер макеті./30.12/
Үй ... ... ... ... ... ... ә) әкелер беделінің өсуі туралы не айтасың? б) ... ... не әсер етті деп ... в) жеке ... ... пайда болды? ... ... ... ... ... ... тақтаға жазылуы керек. 1.Кетпендегі
егіншіліктің ... ... ... ... ... егіншілік;
4.Отырықшылар тұрмысы; /16.109./
Мұғалім адам егін егуде көбірек ... ... оны ... ... өнім алу ... ойластырғаны туралы баяндау керек.
Ағаштың басына орнатылған үшкір тастарды мыспен ... ... ... тез ... ... қала ... Сол ... жалпақтау,
қалыңдау етіп жасады. Осылайша нағыз кетпендер пайда болды. Бұл алғашқы мыс
кетпендер еді. Б.з.д. 5-4 мыңжылдықтарда дамыған неолиттің ... ... ... де мекендеді. Жоғары Египетте бадарий мәдениетінің өкілдері –
алғашқы егіншілер жерді тас кетпендермен өңдеді. Мыстан ... ... ...... ... үш бұрышты және астаушалы қанжарлар,
инелер мен басқа да ... ... ... ... орақтар егін ору ісін жетілдіруге
мүмкіндік берді. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуден әлдеқайда тиімді болды. Ол гкездегі Жер ... ... ... ... ... жүгері, күріш өсіруді білді./
16.110/
Мұғалім соқаның қалай пайда ... ... ... ... ... ... енді адамдар емес, өгіздер, аттар сүйрейтінін айта
келіп, ... жер ... ... ... туралы айтады.
Кең алқаптарға дәнді дақылдарды егу адамдарды тұрақты ... ... ... қатар, азық-түлік қорын және тағамның түрлерін
көбейтті. Бидай ұнынан нан, нан ... ... ... оқушылардың
қатысуымен бұл тақырып бойынша кең түрде әңгіме құрастырып, дастарқандағы
нанның, т.б. ... ... ... ... ... ... үшін
көп тер төгіп, еңбек ету керектігі жайлы ... ... ... ... ... қандай болды деп ойлайсыңдар,
өздерің қазіргі түрып жатқан үйлер сияқты ... та жылы ... ма?» ... ... ... ... тыңдап болған соң, мұғалім алғашқы ... ... ... ... баяндайды./16.111/
Осылайша жасалған үлкен үйлердің ішінде жылыту және тамақ жасау үшін от
жағылатын орын ... ... ... ... ... піскен кезде ерлер мен әйелдер орақ пен орып алады. Балалар
орылған егінді баулап жинады. Одан соң кептірлі. Дәндерді ... ... келі мен ... ... ... 111-бетін оқып шығып, бидайдан ұнның қалай
жасалатыны жөнінде әңгіме құрастыруларын сұрайды. Өз үйлері маңындағы шағын
жерлерінде қандай ... ... ... оны қалай күтіп баптайтыны
жөнінде ... ... ... ... үйге ... ... береді.
Мұғалім қазақ жеріндегі тұрақты мекенжайлардың қадым заманнан
бастап-ақ қалыптаса ... ... ... ... ... ... құлазыған даланың табиғи ерекшеліктеріне, оны мекендеген елдің
әр түрлі топтарының күнкөрісіне, ... сай ... ... ... ... ... береді.
111-беттегі плантация, клумба, фут ... ... ... ... еңбегінен келтірілген «Ежелгі
жер игеру шаруашылығы» атты ... ... өз ... ... жазуларын қадағалау керек.
«Көшпелі мал шаруашылығының ... атты ... ... ... ... ойша саяхатжасау, сол жөнінде әңгіме жоспарын
құрастыру әдісін қолдану керек. ... ... ...... ... төрт ... малдың, жайлаудыңт.б. ... ... ... жоспары: Жануарларды қолға үйретудің дамуы;
Көшпелі мал ... ... ... Мал ... ... ... түсіндіргенде мұғалім қолдан ... ... ... ... тау ешкінің, төрт түлік
малдың т.б. ... ... ... ... ... ... «Үй ... ішінде алғаш қолға үйретілген қай жануар деп
ойлайсыңдар?» Оқушылар әрине ит ... ... Итті ... үйреткеннен кейін
адамдар жануарлардың төлдерін ұстап алып келіп, ... ... ... ... қой, ешкі сияқты ұсақ жануарлар төлдері қораларда
ұсталып, өсіріліп, кейін олардың саны ... ... сиыр ... қолға үйретіп, баға жүріп олардың көбірек ет
пен сүт беретінін байқады. Мұғалім: Үй ... ... ... ... ... ... сұрақ қояды.
Оқушылар жауабын тыңдап болған соң, ... ... ... ... ... адамдар өмірінде орасан зор маңызы болғанын,
олардың еті мен сүті азық бола ... ... ... ... ... ... май, ... айран, құрт жасалғандығын ... ... ... ... ешкінің түбітінен жіп иіріп, киім тігіп,
төсеніштер үшін пайдаланғанын, ... ... ... текеметбасу мен кілем
тоқу пайда болғанын баяндайды./16.115/
Оқушыларға «Жылқы малының қасиеті ... кім ойын ... ... ... ... ... болады./17.83/
Мұғалім қазақ халқының батырлар жырларындағы кез келген батырдың
аттары жан ... ... ... – ақыл ... кеңесшісі, қуса жететін,
қашса құтылатын қасиетті пырағы ретінде суреттелетінін айтады. Сол себепті
де елтаңбадағы ай мүйізді, ... ... қос ... ...... ... ақылдылықтың белгісі екенін, ... ... ... жан серігі, түлік біткеннің төресі, дәулет өлшемі
екенін ... мал ... ... пен ... қарағанба көп
еңбектенуді қажет етті. Адамдар мал баға ... ... әр ... білді. Оның малға әсерін ... ... төрт ... ... ... ... көшпелі мал шаруашылығы
жайлау, күздеу, қыстау,көктеу деп аталған төрт кезеңге бөлінеді. Оқушылар
оқулықты оқи отырып, ... ... ... көші қоны ... ... ... келуді тапсырады. Төрт түлік жайлы, ... ... да ... ... ... 119- 124 беттер аралығын қамтитын «Рулық құрылыстың
дамуы» атты ... ... төрт ... ... Олар: «Рулық меншік
туралы ұғым», «Еңбек өнімділігінің артуы», және ... ... ... ... ер адам ... ... және Ер адам – ру ... жетекші күш. Мәтінге байланысты еңбек құралдарының суреттері
және бірлесіп егістікке су ... ... ... ... ... отырып түсіндіруі балаларды еңбекқорлыққа,
еңбексүйгіштікке тәрбиелеуіне мүмкіндік ... ...... ... бөліністерінің нәтижесінде
құрал-саймандарды, қаруларды, тіпті малдарды жеке меншіктену басталғанын,
бұлармен бірге орман-тоғай, егістік, өзен-көлдер рудың ... ... ... қала ... ... ... екі түрі – ... меншік пен
жеке меншік қатар өмір сүре бастағанын оқушыларға ... ... үй ... ... ... керек. Үй тапсырмасының
орындалуын тексеруге қанша оқушы қамтылады? Үй ... ... ... ... ... ... және ... себептерін қалай
көрсетуге болады?/16.118/
Ашылған қателерді жөндеп, бүкіл сыныптың үй тапсырмасын саналы
да дұрыс ... көз ... ... ... ... ... жаңа ... көшеді./31.226/
Мұғалім жаңа тарихи материалды баяндап, алдымен өткізілетін
кіріспе әңгімеде оқушыларды сабақты қабылдауға әзірлейді.
Меншік туралы ұғым ... ... ... ... ... құрылыс тақырыбын тез меңгеріп кетеді.
Адамды оқыту Е.Бондаревскаяның пікірі ... оған ... ... ... ... ... ... дами қарау. Оқытудың
бұл түрін енгізу үшін мұғалімдерге қойылатын талапты ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру және оны дамыту
қажет.Бұл жерде мұғалімнің позициясы – кеңес беруші ғана.
«Еркін оқу» ... ... қате ... ... ... талдайды, оқу барысында бір-бірімен араласады, ұстаз
бойынан тәжірибенің құнды білім ... ... мен ... ... ... ... ... дейді: «Жеке дара бағыт бере оқытудың мақсаты тәрбие беру ғана емес,
адамның адам болып дамуына мүмкіндік ... даму ... ... өзін ... ... өзін ... және тағы ... жолдарыу
арқылы жеке образының диалогтік және адамдармен қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... болуын мұғалім оқушыларға түсіндіре келіп,
сабақ барысындағы негізгі ойды түйіндейді, енді бар ... ... ... ... ... ... ... құрал-
саймандарды, қаруларды, тіпті малдарды жеке меншіктену басталғаны, бұлармен
бірге орман-тоғай, ... ... ... ... ... ... болып
қала бергені, сөйтіп меншіктің екі түрі – рулық меншік пен жеке меншіктің
қатар өмір сүре ... ... айту ... /16.122/
2.3. Рулық қауым тарихын оқыту барысында оқулықпен жұмыс істеуі.
Оқушыларға рулық бірлестіктер қалай пайда ... оның ... неде ... ашып ... ... «Тайпалар мен тайпа
одақтары» деп аталады. ... ... ... ортақ мәдениет, салт-
дәстүрлерінің қалыптасуына ықпалы ... ... ... рөлі ... айта ... ... азаматтық, отбасының, халықтың,
қоғамның және мемлекеттің алдындағы жеке адамның құқығы мен міндеттерін
ұғынуға, ең құрмктті атақ – ... ... ... және ... ... оқып ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүрлеріне
құрметпен ... ... ... тақтаға немесе плакатқа сызылған рулық қауым, ... ... ... ... ... ... пайдалану
арқылы,адамдардың ру болып ұйымдасуы екі сатыдан өткені ... ... ... саны өсе келе, одан жаңа бір қауымдар бөлініп шығып,
олар туыстас, қандас, рулас топтарға біріккен. ... ру ... ... ... сатысын жер жүзінің барлық халықтары да
бастан өткерген.
Егіншілік, мал өсірушілік, қолөнер ... ... ... келе ... ... ... ... құралдарын өндірудің артуы арқасында еңбек
өнімділігі артты, соның нәтижесінде әрбір отбасы өз күшімен мал ... ... ... ... ... өзінің меншігін қалыптастырды.
Өндірілген өнім әркімнің жеке меншігіне ... ... көне ... ... жастардың ру әдет-ғұрпы
негізінде тәрбиеленіп, қайратты, төзімді болып ... өз ... ... кіршіксіз сақтап, үлкендер сияқты ерліктер жасауға ұмтылғанына
тоқтала отырып, ... ... ... ... тәрбиелейді.
Ру мүшелері рулық әдет-ғұрыптарды ешқандай күштеусіз, өз
еріктерімен орындайтын болған. ... ... адам ... ... болған. Мұның өзі өліммен тең саналатын, оны біреу өлтіріп кетсе
де, басыбайлы құл етіп алса да ... оның ... ... ... ... ... мәдениеті, салт-дәстүрі
қалыптасуына ықпалы болды ма?» деген ... ... ... ... көлемі бойынша түсіндіру керек.
Баланың есте сақтауын арттыру үшін тақтаға жаңа сөздерді жазып,
олардың ... ... ... дәптеріне» жазғызған жөн.
Параграф соңындағы Л.Морганның «Ежелгі қоғам» атты ... ... ... ... ... ... жаңа сөздердің мағынасын
оқушыларға өз беттерімен тапқызып, дәптерге жазғызған ... ... ... ... ...
тонаушылық соғыстар көсемдер мен жауынгерлердің ... ... ... ... ру мен ... мүддесінен гөрі осы шағын топтың
мүддесін ... ... ... бағындырған басқару жүйесі қалыптаса
бастағанын, осылай ... ... ... жүйесінің негізі
қалыптасқанын оқушыларға ... ... ... баю ... кәсіпшілікке айналуы әскери қару-
жарақтардың, соғыс ісінің және әскери ұйымдардың дамуына жол ашып, ... мен ... ... ... ... руды ... ... басталғаны, көсемдер өз билігінің пайдалы жақтарын жақсы
түсініп, биліктің ... ... ... ... көше ... баса айтады.
«Көсемдер мен ... ... ... ақсақалдар
кеңесі, жеке отбасы тіршілігі суреттерін пайдалану арқылы түсіндіре келе,
мұғалім мына азатжолға мән ... ... ... ... ... мүшелері
арасында істелетін шаруашылықжұмыстарын бөліп, әрқайсысының міндеттерін
белгілеп беретін.Ол ... ... ... ... ... ... бір-біріне көмектесуін, қажет кезінде бірлесіп еңбек
етуін ұйымдастырды. Оның ... ... ... ... ... ... ... отыратын. Отбасылық тәртіп пен ... ... ... жоқ, әр ... жиналған, тек шаруашылық
мұқтаждығы бірітірген және бір қонысты мекендейтін қауым көршілік ... ... ... ... ... қауымның қалыптасуы: рулық
қауым мен ... ... ... ... ... ... ... «Олар ең алдымен егіншілікпен айналысты, ал егістік
үшін аса ... ... су еді, ал ... ... ... бұл ... оған су жеткізу үшін бірлесіп арықтар мен каналдар қазды. Оны
бірлесе отырып ... ... ... отырды, міне, оларды ең алдымен
шаруашылықтағы осы қажеттілік ... – деп ... ... ... пысықтау барысында қойылатын ... ... ... ... қалай түсінесің? 2. Ру-тайпалық үйымды
басқаруға қандай өзгерістер енді? 3. Отбасылар ... неге ... ... ... ... ... 4. Көршілік қауым деген не? ... ... ... ... ... мал өсірушілік, қол өнері, байлық молая келе ру
қауымы ыдырап, ... ... ... ... ... ерекше бір билеуші топқа айналғаны туралы түсіндіретін тақырып
«Таптар мен мемлекеттердің шығуы» деп аталады. Тақтаға ... ... ... ... ... ... ... кесте сызылады. Жаңа оқу материалын белсенді түрде ... ... ... ... ... Не ... Жаңа ... білім қайда қажет болады? Жаңа материалды тиянақты игеру үшін ... ... ру ... ... теңсіздігінің пайда болуы
жөніндегі
тақырыпқа оқушылардың ... ... ... жіктелу, ақсүйектердің
шығуы, кедейлер мен құлдардың пайда болуы, көсемдер мен ... ... ... ... келе, рулық бірлестіктердің ... ... ... кімдер басқарғанын Тайпалар мен тайпа одақтары
парграфын оқушы ... ... ... ... мен білім негіздері» параграфы 4 ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптасуы; Көркем қолөнер;
Еңбек және білім. Бұл тақырыпты өтуде ... ...... ... ... ... суреттердің көбі тастарға салынғанын, ол кездегі
адамдардың еңбек ... ... ... айта ... өнердің өзге
түрлері, әсіресе музыка мен бидің қалыптасуы, бүгінгі біз ... ... ... ... ... Оқулықтың 150-бетіндегі
суретте ежелгі адамның екі өгізге соқа ... жер ... ... ... бір ... соқаны жерге батыра ұстаған. Екінші
қолында – күрек. Бұл ... ... ... ежелгі суретшілердің
өздері күнделікті өмірде көргендерін ... айту ... ... сыбызғы, арфа, барабан суреттерін пайдалана
отырып, музыка мен бидің пайда болуын баяндай келе, мұғалім мына ... мән ... ... алғашқы адамдардың әндер ғана емес,
ұзақ дастандар мен жырларды да жаттап ... ... бір ... ... ... жазу-сызусыз, басқалардың ауызша айтуы немесе жырлауы
бойынша-ақ ... ... ... ... ең ... ең ... ...
қырғыз халқының «Манас» атты жыры. Оны әлі күнге дейін ... ... ... ... бар. ... ... қазақтарда да көп таралған.
Соның бәрі – ... ... ... ... қалған қасиетті дәстүр.
Алғашқы адамдар ән мен жыр айтып қана қоймаған. Олар ... біз ... ... ... де ойлап тапқан. Мысалы, садақ пен ... ... ... ...... ... дүниеге келуін
тездетті. Кейіннен скрипка гитара, арфа ... ... ... ... ... қолөнер және еңбек пен білім
мәселелері бойынша мазмұнын баяндай келе, маңызды ... мына ... ... қарастыру керек екендігін ескеткен жөн. Шеберлік өнерінің жер
шарына тараған түрі кесте тігу еді. Алғаш кестелер киізге, теріге, тігілді.
Кейіннен әр ... ... ... ... ... мен ... түрлі
түсті жіптермен әр түрлі оюларды, ... ... ... ... ... ... гүлдер көздің жауын алып, шынымен өсіп тұрғандай
әсер қалдыратын. Сөйтіп, жинақталған тәжірибе ... ... ... ... ... ... да көп ... үлкендермен бірге
жасай жүріп көрді, үйренді. Соның ... ... ... ... ... /16.153/
Үйге тақырыпты мазмұндаумен қатар, «Жұмыс ... ... ... 1. ... адамдар ненің суретінін салған? Кестені
толтыр. 2. Алғашқы адамдар қолөнердің ... ... ... ... 3 ... зергерлер қандай бұйымдар және оны неден жасағанын
жаз./16.154/
«Жазудың шығуы» Сабақтың мақсаты – суреттерге қарай отырып, онда
бейнеленген дүниені әңгімелеп айтуға ... ... жазу – ... арқылы
жазудың, алғашқы әріптердің қалай пайда болғаны туралы кітап ... ... ... ... әңгімелей отырып, оның мазмұнын айтуға болады.
Мұны суретті оқу деп атайды. ... ең ... ... ... арқылы айтпақ
болған ойды бейнелеу. Мысалы, ежелгі адамдар өз көргендерін, ... ... ... сурет арқылы бейнелеуге болатынын байқады.
Сөйтіп, сурет арқылы жазу ... ... ... арқылы жазу өте күрделі
болды. Ол, ең алдымен, сурет сала білуді талап етті. Ал кез-келген ... ... сала білу келе ... еді. Оның үстіне, сурет арқылы жазу
көп уақыт алды. Сондықтан енді әрбір ... ... ... шартты
белгілер арқылы жазу пайда болды. Таңбалармен жаза жүріп, кейбір адамдар ол
таңбалардың ... мәні бар ... ... ... әріптер де пайда бола
бастады. Адамдар алғаш тасқа жазды. ... ... ... ... ... болған. Қағазды алғаш ойлап тапқан қытайлықтар еді. Қағаз кейіннен кең
таралған негізгі жазу ... ... ... сурет жеті үндіс тайпасының АҚШ
президентіне жазған хаты ... Онда жеті ... ... ... ... ... мен алдында тұрған түйеқұстың ... ... ... ... де ... ... Түйеқұстың басынан бір сызқықша алдыға қарай ... ... бір ұзын ... үш ... ... ... Сонда бұл
нені білдіреді деп ойлайсыңдар? Үндістар АҚШ президентіне не ... ... ... ... ... ... ... бібірімен
ынтымақта, бірлікте өмір сүретінін білдіреді. Ол тілек үш көлдің айналасын
мекендеуге рұқсат беруін өтіну еді. ... ... ... 1. ... салу мен ... арқылы
жазудың қандай ұқсастықтары мен айырмашылықтары бар? 2.Әріптер қалай пайда
болды? Алфавит ... не? 3. ... ... ... ... ... үшін қандай
заттарды пайдаланды?
Ежелгі адамдардың тәрбиелік мәні зор ... ... ең ... ... қорғауға бағытталғанын
түсіндіретін параграф – «Дүниетанымдық көзқарастар» деп ... ... ... ... ... ... ... өткізген дұрыс.
Рөлдік ойын әдісінің мәні – оқушылардың басқа адамдардың рөліне
еніп, сол үшін әрекет етуінде. Ойын ... ... ... ... ... не ... ... аяқтауға тиіс. Рөлдік ойындар оқушыларды
түсінуге үйретеді. Басқаның рөлін ойнай отырып, оның ... ... ... ... ... ... әр түрлі жағдайларда қолдануға
болатын мінез-құлық модельдерін береді. Бұл әдіс, сондай-ақ сыншыл ... ... ... және өз көзқарасын қорғау ... ... ... қолдануға болады: 1.Ойын жағдайын
таңдау. Рөлдік ойынға материал бола алатын ... ... бар. ... ... жеке ... және ... шешу ... Ойындар
ерекше бір мәселелерді шешу үшін ... ... Ойын ... әңгімелесу, зерттеу, шешім қабылдау, өзін қорғау дағдылары
дамиды. ... және бой ... ... ... ... ... рөлдер бөлініп беріледі. Егер бұл сыныпта ойындар бірінші рет
өткізіліп жатса, онда басында «бой ... ... ... ... ... ... ... өзі тағайындауына, олардың өздерінің
таңдауына мүмкіндік беруіне немесе ... ... ... ... ... алдында, сондай-ақ бір уақытта бірнеше кіші топтар алдында
рөлдерде ойнай алады. Рөлдік ойынға қатыспайтын ... ... ... ... ... атқару(мысалы, протокол жазу) керек. 4.Ойынды өткізу.
Оқушылар берілген ... тап ... ... ... сәйкес ойынның
шеңберіндегі мінез-құлық стилін өздері таңдайды. Оқытушының ойын ... ... ... килігуіне болмайды. Килігу қысқа, дәл және ... ... ... ойын өткізіп біткенен кейін қатысушылардың рөл
ауыстырып, ойынды басынан бастап ... ... ... ... ... және ... ... Қатысушылардың, сондай-ақ бақылаушылардың
ойын барысында болған ... ... және ... ... ... ... сұрақтары мынандай:
Осы тәжірибеден не үйрендіңіз? Ойын шынайы болды ма? ... ... ... ... несі ... және ... ерекшелігі бар?
Мәселе шешілді ме? Егер шешілсе қалай? Егер шешілмесе, онда ... бір жайт ... ... онда не ... еді? ... ... болар еді?
Сіз бүкіл ойын бойы және ... рөл ... ... ... ... әр ... әр кезеңде, әр түрлі
дәрежеде өткенін, кейбір халықтарда ежелгі заманда пайда болса, енді ... ... ... ... ... ... ... туралы
қамтылған тақырып – «Алғашқы қауым елестері» деп аталады. Мұғалім жаңа
сабақты өту ... ... ... бірлестігі ретіндегі белгілері –
тәуелсіздігі, халқының әкімшілік-аймақтық бөлінісі, заңдар арқылы қоғамдық
қатынастарды реттеп отыруы, т.б. ... айта ... ... ата-
бабалары қалдырған асыл-мұра – атамекенін ... ... ... ... ... алдымен негізгі мәселеге (сабақ
тақырыбын алдын ала тақтаға жазып қойған жөн), сабақтың ... ... ... ... өтілетін сабақты толық меңгерумен ... ... ... ... ... ... десе болғандай. Мұндағы
негізгі көрсеткіштер: ой айқындығы, мақсаттылық, ... ... ... ... ... ... тағы бір ... шарты – тақырып
мазмұндылығы мен ... Егер ... ... дәріс мазмұндылығы жағынан
шәкірт көңілінен шықпаса, қызығушылық ... ... ол ... ... ... ... сөйлеу мәнері де ерекше рөл
атқарады. Өйткені оқушы үшін тақырыптың ... ... ... ... ... құрал жоқ. Оларды ... ... ... басшылық жасау ғылымға ... ... ... ... ... ... ... алдын ала тақтаға жазылуы керек. Бұл
сабақты негізінен оқулық мәтіні бойынша жүргізген ... ... ... қоғамның ыдырауы барысында қалыптасқан таптық қоғамдар, рулардың
таптық қоғамға өтуі туралы ... оның ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, оқыту әдістемесінің 38-бетіндегі «Халықтар
дамуының әркелкілігі» деген тақырыпшаны пайдалануына болады.
Қорытынды.
Қорытындылай келе жалпы жалпы ... ... ... ... дүние тарихы оқулығымен оқушылардың жұмыс істеу
тәсілдері мен ... ... ... ... көрінеді:
1. Мәтінмен жұмыс жасау.
2. Оқулықтағы параграф соңындағы қосымша материалдармен жұмыс істеу.
3. Суреттермен жұмыс. Оқулық ішінде 135-сурет ... ... ... ... ... кестелер бар.
Бітіру жұмысы 2 тараудан тұрады. 1-ші тарауда тарихи білім
негіздерін оқыту ... ... ... ... қарастырылды.
............
2-ші тарауда Алғашқы ... ... ... ... ... оқулықты
пайдаланудың әдіс-тәсілдері қарастырылды.
Бітіру жұмысымның тақырыбына сай, бұл жұмыста 5-сыныптың Ежелгі
дүние тарихы оқулығымен ... ... ... ... мен ... ... ... жұмысты жазу барысында алдыға қойған мақсатқа
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.Білім беруді дамыту: жаңа кезең және жаңа талаптар (Білім және ... ... ... ... // ... ... ... 3б.
2.12жылдық білім беру.........................................
3. Методика обучения истории в средней ... ( ... Н.Г. ... ... ... ... Г.И. ... познавательной деятельности учащихся в
учебном процессе. Москва: Просвещение, 1979.
5. Кулагина Т.А. Сто игр по ... М., ... ... Гора П.В. ... ... и средства наглядного обучения истории
в средней школе.- М., 1991.
7. Гора П.В. ... ... ... ... в ... ... 1988.
8. Макаренко А.С. Воля, мужество, целеустремленность. Соч.5-т. С421.
9.Актуальные вопросы ... ... ... в ... ... ... ... Ежова С.А. и др. Методика преподавания истории в средней школе.
Москва: ... ... ... Ш.А. Воспитательная и образовательная функция оценки
учения школьников. – М.,1984.
12.Методика обучния истории в средней школе. (отв.ред.Ф.П.Коровкин.)
Москва: Просвещение, 1978.
13. ... Г.И. ... ... по ... ... ... для учителей. М., Просвещение, 1977.
14. Тұрлұғұлов Т.Т. Тарих сабағын жетілдіру жолдары.-Алматы,1984.
15. Тұрсын.Х. Мектепте тарихты оқыту әдістемесі. Алматы: ... ... ... Т.Ә. ... ... ... ... беретін мектептің 5-
сыныбына арналған оқулық.-Алматы: Атамұра, 2001.
17. Ежелгі дүние тарихы. Оқыту әдістемесі: Жалпы білім беретін мектептің 5-
сынып мұғалімдеріне арналған.- ... 2001. ... ... Т. ... оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы:
Мектеп, 1978.
19. Макаренко А.С. Соч.7-т. М., 1958 с267.
20. Вагин А.А. ... ... ... М., ... ... И.Я. ... ... учашихся в процессе обучения истории.-
М.,1982.
22. Кругляк М.И. К.Д.Ушинский о преподавании истории//ПИШ,1974,№1.
23. Бабанский Ю.К. ... ... ... ... . ... ... ... пайдаланған жөн?//Қазақ тарихы. 2003,
№1, 67б.
25.Көнеева Б. Оқушының ойлау ... ... ... мектебі. 2003,
№1, 57б.
26.Нұржанқызы Ж. Оқытудың тиімді тәсілі // ... ... 2002,№ ... ... Р., ... Б. Ежелгі дүние тарихы. Жұмыс дәптері: Жалпы
білім ... ... ... ... ... Алматы:
Атамұра,2001.22б
28.Ли А.Д. Оқушылардың танымдық ынтасын дамыту // Қазақстан ... ... ... ... дамытудағы әрекет түрлері // Қазақстан
мектебі. 2003,№ 6, 48б.
30. Құсайынова Р., Саркеев Б. Ежелгі дүние тарихы. ... ... ... ... ... 5-сыныбына арналған.-
Алматы: Атамұра, 2001.16б.
31. Дидактика современной школы. Под. Ред. В.А. ... ... ... Жеке бағыт бере оқыту негізі. Қазақстан мектебі // Халменова.К.,
Маджуга.А – А., 2004. № ... ... Ш.А. ... ... ... ... ... , 1991. 320б.
34. Дидактика средней школы. Некоторые проблемы современной дидактики. М.,
1982. с.226
35.Тұрлығұл Т.Т. Мектепте Қазақстан тарихын ... ... ... ... ... Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа
орталығы, 2003.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта мектепте физика курсында энергияның сақталу заңдарын оқыту71 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь