Енбек құқығы субъектілерінің


ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ
Енбек құқығы субъектілерінің түсінігі және түрлері.
Еңбек құқығы субъектісінің құқықтық мәртебесі

Қолданылған әдебиеттер

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ
Енбек құқығы субъектілерінің түсінігі және түрлері. Кез келген құқық
саласы сиякты еңбек құқығының да өзінің субъектілер шеңбері бар. Осы
субъектілер арқылы осы құқық саласының жалпы құқық жүйесіндегі
ерекшеліктері анықгалады.
Еңбек құқығында осы құқық саласының субъектілері ретінде қол-даныстағы
заңнаманың негізінде қоғамдық еңбекті ұйымдастыруға, еңбек үрдісін қолдану
мен ұйымдастыруға еңбек заңнамасын сақтай отырып қатысатын еңбек
қатынастарының қатысушылары танылады.
Қазіргі кезде еңбек құқығы қатынастарына субъектілер ретінде еңбекке
қабілетті азаматтар (қызметкерлер), ұйымдар (жұмыс беруші, яғни, кез келген
меншік нысанындағы жеке және заңды тұлғалар), еңбек ұжымдары, кәсіптік
одақтар және мемлекеттік органдар қатысады.
Алайда, бұл бір қарағандай оңай мәселе емес. Еңбек құқығының субъектісі
болу үшін еңбек құқығының аталған барлық субъектілері заңға сәйкес арнайы
қасиетке - құқыктық мәртебеге ие болуы тиіс. Бұл мәртебе оларға қоғамдық
еңбекпен байланысты нақты құқықтық қатынастарға қатысу құқығын береді.
Еңбек құқығы субъектісінің құқықтық мәртебесі ретінде қол-даныстағы
заңнамаға сәйкес оның еңбек саласындағы негізгі құқықтық жағдайы аталады.
Құқықтық мәртебенің мазмұны келесі негізгі элементтерден тұрады:
а) еңбек құқық қабілеттігі (құқық деликтқабілеттігі):
ә) негізгі (статуттык) еңбек құқықтар және міндеттер;
б) осы құқықтар мен міндеттердің заңды жалпы және арнайы кепілдіктері;
в) еңбек құқық бұзушылықтары үшін заңда көзделген жауапкершілік.
Бұл төрт элемент бірлесе отырып, еңбек құқығының әрбір субъектісінің
құқықтық мәртебесін құрайды.
Енді еңбек құқық қабілеттігінен, еңбек әрекетқабілеттігінен және еңбек
деликтқабілеттігінен тұратын еңбек құқықсубъектілігін тереңірек қарастырып
өтейік.
Еңбекке құқық қабілеттік - бұл еңбек заңнамасында танылған еңбек
құқықтары мен міндеттерін иелену қабілеті, яғни, еңбек құқығы қаты-
настарының қатысушысы болудың теориялық мүмкіндігі немесе қабілеті. Бұл
дегеніміз, белгілі бір жағдайлар болған жағдайда – азаматтар үшін белгілі
бір жасқа жету, заңды тұлғалар үшін шаруашылық немесе мүліктік және
оралымды басқару оқшаулығына жету - олар еңбек құқығы қатынастарының
субъектісі болуға және құқықтар мен міндеттерді иеленуге қабілетті болады.
Яғни, кез келген жеке немесе заңды тұлға жұмыс істеуге және жұмыс беруге
қабілетті.
Еңбекке әрекет қабілеттік - бұл нақты құқықтық қатынастардың мазмұнын
құрайтын субъективтік кұкықтар мен міндеттерді өз әрекеттері арқылы иелену
қабілеті. Басқаша айтар болсақ, еңбекке әрекет қабілеттік азаматтың,
ұйымның, еңбек ұжымының өз әрекеттері арқылы еңбек саласындағы субъективтік
құқықгар мен міндеттерді иелену қабілеті. Мысалы, азамат жұмыс іздеп,
халықгы жұмыспен қамту органдарымен құқықтық қатынастарға түссе, ол өзінің
жұмыс істеуге қатысты әрекеттері арқылы еңбек құқықтары мен міндеттерін
иеленеді. Жұмыс беруші - жеке немесе заңды тұлға, өзіне қызметкерлерді
таңдау және жұмыс істеуші тұлғаларға жұмыс беруі арқылы еңбек құқықтары мен
міндеттерін иеленеді.
Еңбек құқығы субъектілерінің маңызды ерекшелігі - оларда еңбекке қүұқық
қабілеттік пен әрекет қабілеттік бір мезгілде болуы тиіс. Есте сақтайтын
бір жайт: еңбекке құқықәрекет қабілеттік дегеніміз бұл тек еңбек құқығының
субъектілері ғана иеленетін ерекше қасиет.
Субъективтік құқықтар мен міндеттер заңнан туындауы мүмкін. Оларды
нақты еңбек құқығы қатынастарының мазмұнынан туындайтын субъективтік
құқықтар мен міндеттерден ажырата білу қажет. Зандардан туындайтын
субъективтік құқықтар мен міндеттерді статуттық деп атайды. Олар еңбек
құқығы субъектілерінің құқықтық мәртебесінің негізін құрайды және еңбек
саласындағы негізгі нормативтік құқықтық актілерде бекітіледі. Еңбек құқығы
субъектісінің негізгі статуттық құқықтары мен міндеттерінің тізімі әр түрлі
сипатқа ие және олар өздерінің әлеуметтік мақсатымен, еңбек саласында
атқаратын функциялардың сипатымен ерекшеленеді.
ҚР Конституциясына сәйкес азаматтың еңбек құқығының субъектісі
ретіндегі құқықтық мәртебесі барлық азаматгар үшін тең. Алайда, оны
қызметкердің құқықтық мәртебесінен ажырата білген жөн (бұны азамат еңбек
шартын бекітіп, қызмет берушімен еңбек құқығы қатынастарына түскен кезде
иеленеді). Бұл кезде қызметкердің құқықтық мәртебесі еңбек заңдарымен
анықталады.
Азамат жұмыс іздеп, жұмысқа орналастыру бойынша органдармен құқықтық
қатынастарға түскен кезде еңбек құқығының субъектісіне айналады. Ал
қызметкердің құқықтық мәртебесі, ол жұмыс берушімен еңбек шартын жасасқан
кезде туындайды. Сонымен, азаматтың құқықтық мәртебесі ол жұмысқа
орналасқан кезде қызметкердің құқықтық мәртебесіне айналады.
Негізгі (статуттық) еңбек құқықтары мен міндеттері. Бұл құқықгар мен
міндеттер ҚР Конституциясында және еңбек саласындағы нормативтік құқықтық
актілерде көрсетілген. Оларға еңбекке құқық, мемлекетпен кепілденген ең
төменгі жалақыға құқық, демалуға құқық, еңбектің қауіпсіз жағдайларына
кұқық, кәсіби дайындыққа және біліктілігін көтеруге кұқық, кәсіподақтарға
бірігу кұқығы, еңбек тәртібін сақгау міндеті, еңбек нормасын орындау
міндеті, сеніп тапсырылған мүлікті сақтау міндеті және т.б. жатады.
Статуттық құқықтар мен міндеттер еңбек құқығының субъектілері болып
табылатын барлық қызметкерлерге таралады. Бұл құқықтар мен міндетгер
қызметкерлердің еңбек қатынастары және еңбек үрдісіндегі жүріс-тұрысын
анықтайды. Статуттық құкықтар мен міндеттердің мазмұны әрекет ету, талап
ету, міндеттеу, кұқықтар мен міндеттерді пайдалану мүмкіндіктерінен және
еңбек құқығының өзге де субъектілерінің мүдделері мен қажеттіліктерін
белгіленген шекте қанағаттандыру міндетінен көрініс табады.
Осы кұқықтар мен міндеттердің заңды жалпы және ерекше кепілдіктері
келесідей: біріншіден, олар ҚР Конституциясымен кепілденген, екіншіден,
зандар еңбек құқығы субъектілерінің құқық бұзушылықтарының алдын-алады;
үшіншіден, міндетті түлғалардың әрекет ету шектерін белгілейді;
төртіншіден, аталған қүұқықтарды бұзатын әрекеттерге шағымдануға мүмкіндік
береді және бесіншіден, кінәлі тұлғалардың құқық бұзушылықтарының
нәтижесінде келген материалдық зиянды өтетуді қамтамасыз етеді.
Қызметкерлердің еңбек құқықгары мен міндеттерін занды тұрғыдан кепілдеудің
өзіне тән ерекшелігі болып осы кепілдіктерді жүзеге асыруға қызметкерлердің
құкықтары мен мүдделерінің заңды өкілдері болып табылатын еңбек ұжымдары
мен кәсіподақтардың қатысуы табылады.
Азаматтар еңбек құқығының субъектілері ретінде.
Азаматтар еңбек құқығы субъектілерінің ішінде саны жағынан көп және ең
кең таралған тобы. Азаматтар еңбек құқықғының субъектілері ретінде
жалданбалы еңбек қызметкерлеріне, кәсіпкерлерге, жұмыс істейтін меншік
иелеріне бөлінеді. Жалданбалы еңбек қызметкерлері, өз кезегінде,
жұмысшыларға, инженерлік-техникалық құрамға, қызметшілерге, жұмыс істейтін
зейнеткерлерге және т.б. бөлінеді.
Осыған сәйкес азаматтар мәртебесінің көптеген түрлерін де бөлуге
болады.
Алайда, барлық азаматтарға еңбек құқық қабілеттігінің жалпы та-лаптары
да таралады, олар: жасына қатысты койылатын талап, ерікті және әлеуметтік
талаптар.
Азаматтардың еңбек құқығының субъектілері ретінде еңбекке қатысты іс
жүзіндегі қабілеті болуы тиіс. Әрине, бұл қабілеттер жекелеген адамның дене
және ақыл-ой ерекшеліктеріне байланысты болады. Мұндай қабілеттер адамға
туа бітпейді. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, адамның еңбекке қатысты іс
жүзіндегі қабілеті ерте, шамамен төрт жасына таман пайда болады. Адам өскен
сайын еңбекке қатысты іс жүзіндегі қабілеттік те өседі. Алайда, заңнама
азаматтарда жай еңбекке қатысты емес, құкықтық санат ретіндегі еңбекке
қатысты іс жүзіндегі қабілеттік пайда болған сәттен бастап қана оларды
еңбек құқығының ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Енбек құқығы субъектілерінің түсінігі және түрлері
Еңбек құқығы
.Еңбек құқығы
Халықаралық еңбек ұйымының еңбек құқығы
Еңбек құқығы қатынастары
Енбек құқығы субъектілері
Еңбек құқығы субъектісі
Еңбек құқығы туралы ұғым
Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік
Еңбек құқығы қағидаттары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь