Осман империясы және капиталистік батыстың экспансиясы, этатизмнің қайнар көздері

М а з м ұ н ы:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.9 бб.

І ТАРАУ
1.1. Азаматтық бюрократияның қалыптасуы және европаландыру идеяларының пайда болуы ... ... ...10.20 бб.

ІІ ТАРАУ
2.1. Осман империясы және капиталистік батыстың экспанциясы ... ..22.27 бб.
2.2. Этатизмнің қайнар көздері және экономикадағы бюрократиялық құрылымның ролі ... ... ... .28.33 бб.

ІІІ ТАРАУ
3.1. Империялық құрылымды республикаға жаңарту проблемалары..34.41 бб.

ІV ТАРАУ
4.1. Түрік республикасы: элиталардың сабақтастығы және саяси жүйенің қалыптасуы ... ... ... ... ... 42.52 бб.

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53.56 бб.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57.58 бб.
        
        Тақырыбы:  «Түркия:  империялық құрылымды  республикаға  жаңғырту
проблемалары»
М а з м ұ н ... ... ... ... ... қалыптасуы және европаландыру идеяларының
пайда
болуы.......................................................................
.10-20 бб.
ІІ ТАРАУ
2.1. Осман империясы және капиталистік батыстың ... ... ... ... көздері және экономикадағы бюрократиялық құрылымның
ролі........................................................................
...............28-33 бб.
ІІІ ТАРАУ
3.1. Империялық құрылымды республикаға жаңарту ... ... ... ... ... ... ... және саяси жүйенің
қалыптасуы..................................................................
...............................42-52 бб.
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................
......................53-56 бб.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................57-58
бб.
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. 1990 жылдары Түркия ұлттық мемлекет пен жаңа
либералдық бағыттағы ... ... оң және ... ... - бет келді. Бұл жағдай әсіресе ХІХ және ХХ ғасырлар шегінде түрік
мемлекетінің модернизация ... ... кең ... зерттеулер
жүргізудің негізі болды. Осман империясындағы экономикалық идеологиялардың
туындауын ... ... және ... ... айқындаған соң, зерттеудің өзектілігі маңызды бола түсті.
Бітіру жұмысының мақсаты мен ... ... ... ...
Осман империясы мен Түркия республикасының ... ... ... ... ... ... ... ролін талдау. Осылайша
біздің зерттеулеріміздің ... ... ... анығырақ
«түріктік модернизация», яғни ... ... ... ... ... және ... қоғам жаңғыртуға бағытталынған әлеуметтік-
тарихи шарттарының ерекшеліктерінің көрсету.
Сонымен, зерттеудің мақсаты - Батыста орын алған жаңа және ... ... ... ... ислам елінің өркендеуі кезеңінен
бастап талдау жүргізу. Жұмыста тек ... ... екі ... ғана ... ... түрік зерттеушілерінің жаңа жұмыстары
арасында өзекті болып келетін модернизация процестері жайлы қарастырылады.
Жұмыстың ... ... ...... елі өркениетінің
модернизациясының ерекшеліктерін толығымен бейнелеу. Бұл жағдай бізден, бір
жағынан әлеуметтік-экономикалық және саяси даму ... ... ... ... ... талдай отырып модернизацияның
түріктік үлгісінің «негізгі бағыттарының» басым жақтарын айқындау, ал
екінші ... ... ... ... ... ... мағлұмат беру.
Осы жұмыста ХІХ ғ. соңында капиталистік инфрақұрылымда үлкен роль
атқарған ... ... ... ... ... әсер ... ... зерттелу деңгейі. Кеңестік кезеңде, ... ... ... да бұл сұрақ тереңнен зерттелген жоқ және ... мен ... ... ... даму ... «үзілісті» игеру үшін зерттеудің арнайы тар жақтауларынан шығуға
мүмкіндік беретін қазіргі деңгейдегі ... ... ... тек
аздаған зерттеулер бар, ал олардың өзі заманауи ұлттық мемлекеттің
құрылуындағы ... алғы ... ... ... аударды;
басқару элитасының идеологиясы есеппен қолданылса, ол тек ХХ жүз жылдықтың
басындағы ... ... ... ерекшеліктердің алдын-ала
анықталған.
Зерттеушілер адептердің көзқарастарына сіңіп кеткен маркстік-лениндік
«таза революция» критерийлерінен, жас түріктердің «саяси және ... ... деп ... шетке шығуды қажет деп ... ... ... ... ... ... және дарынсыз
сұлтандармен», «шовинистер, ... және ... ... және т.б толып кетті.
Авторлар ХІХ және ХХ ғ. басында модернизацияның барлық ... роль ... ... ... ... ... (Findey, 1980, Inalcik, 1998 және т.б) ... мойындаған
кәсіпқой бюрократия қатарларының туындауын көрсетуді қажет деп ... ... ... ... ... мен ... ... қоғамда бюрократия маңызды роль атқарады деп ойлады. ... ... ... әдістің көмегімен бөлінбейтін
бөліктері, яғни ... ... ... ... ... даму ... ... [28,
б. 156].
Жас түріктер билік ... ... ... ... ... иелік еткен дәстүрлі құқығынан бас тартуы мен
басқару элитасының қайта қалыптасуының арасындағы байланысты байқаймыз.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... экономикасының»
кезеңі деп саналды. Соғыстың зардаптарын анықтамай тұрып, империяның жаулап
алынған ... ... ... ... ... ... ... элиталардың санын білу мүмкін емес.
Автор Түркияның басқару элитасындағы идеологияның сабақтастығына баса
назар аудара отырып, Түркия ... ... ... ... ... заманғы нұсқаулықтарды талдауды өзіне мақсат етіп қойды. Біздің
назарымыз ең алдымен элита ... жаңа ... ... ... ... ... реформаларды жүргізуге ұлт-азаттық
қозғалысының жеңісінен кейін ... ... ... ... ұлттық азаматтық түсінігін қалыптастыру қиынға соқты. Лаицизм
саясатының қатал қолданысының нәтижесінде ... ... ... ... жаңа ... ... ... біз
түрік қоғамындағы кейбір процестерді, яғни кеңес тарихшылары ... ... ... ... ... ала ... соның
негізгі мазмұнын анықтаймыз.
Жалпы, «революция» сынды қоғамдық ғылымдар ... ... ... ... ... орын ... Оны ... көптеген
жолдары бар, ол табиғатты немесе сол сияқты өзгерістердің нәтижелерін ... ... ... және күйреу немесе басқа тәртіптерін
түсіндіруге ... ... ... ... ... батыстық
емес қоғам үшін Еуропадағы «классикалық» революцияның тәжірибесін мойындау
болып табылды. ХІХ ғ. орын алған ... ... ... ... және т.б ) ... ... үзілісті байланыстырды, бұл ХХ ғ.
зерттеушілерінің (Э. Ледерер, ... және т.б.) ... ... ... «Революция және қоғамның түрленуі» еңбегінде мынаны атап
көрсетеді. «Эмпирикалық шындықтан тыс таза революциялық үлгісін қабылдайтын
жолдар ... ... ... жатқан көп жақты революциялық және революциялық
емес өзгерістерді тепе-теңдікте ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы оңай анықталатын
аспектілерге келіп шоғырланады, саяси аймақтардың ... және ... ... ... ... ... ... талдаудан қашады » [30, б. 50]. Тіпті қазіргі зерттеулерге қатысты,
өзгерудің жалпы сипаттамасы, ... ... ... ... ... ... С. Хантингтон революцияны «ішкі тез, қоғамның үстемдік
ететін құндылықтары мен аңыздарына, оның саяси институттарына, әлеуметтік
құрылымына, жетекшілігіне, ... ... және ... ... және ... ... ... анықтады. Ю. Каменка:
«Революция – ол биліктің әлеуметтік сипаттамасында кенеттен тез ... ... ... ... ... ... немесе
легитимдіктің арнайы негіздемелері және әлеуметтік тәртіптің тұжырымдамасы
бейнеленеді» деп жазды [30, б. ... ... ... ... ... ... ... процестерінің қарама-қайшылықтарын және дәстүрлі
қоғамда олардың нәтижелерінің бір мағыналы еместігін көрсетуге қабілетті
болды. ... ... ... ... да бір кертартпа күші ретінде емес,
модернизацияның күрделі сипаттамасын қайталайтын, кейде ... осы ... ... ... ... ... феноменіне арналған
тарихи әлеуметтік (К. Тримберджер, Т. Скокпол, Ч. Тили) жақтауларында ... ... ... бар. Осы ... әдістемелік мәселелеріне
тереңдемей, өткен ғасырдың 70 ж. ... ... ... тарихтың
әлеуметтік процестерге бұрылуының маңыздылығын атап көрсетеміз.
Сонымен, біздің жұмысымыздың жалпы жағдайының бірі ... ... ... ... қатарын жүргізуге ғана емес, жаңа
институционалды құрылымдарды ығыстыру қабілетіне ... әсер ... ... ... атап ... Ислам қауымдастығының ... ... «Ш. ... ... ... ... мен құрылымдары, олардың ... ... ... ... басынан өткізді. Дәл осы
уақытта осы ... мен ... ... ... ... ... ... негіздеді» [30, б. 287].
Анығырақ болу ... ... ... алдын-ала талдау
(дефиниция) жүргіземіз. Түркияның өзінде модернизация ... ... ... ХХ ғ. ... ... болды. Өткен жүз жылдықта ол ... ... ... ол ... ... ... ... анықталады және «заманауи өркендеу» - Муасыр мәдениет идеалының
жетістіктерінен құралған.
Эйзенштадт модернизацияны былай деп ... ... және ... ... ... ... ... ХVIІ
ғасырдан ХІХ ғасырға дейін Батыс Еуропа және Солтүстік ... ... ... ... елдерге, ал ХІХ және ХХ ғғ. Оңтүстік Америкалық,
азиаттық және африкалық аймақтарына таралды» [30, б. 1].
Енді автор осы ... ... ... ... ... атап ... Ең ... бұл туындылардың топтамасының ... ... ... тұжырымдамалық қайта құруларына бағытталған:
Чилкот, Х. Рональд, Салыстырмалы саясаттану ... ... ... ... Экономикалық идеологияның пайда болуы және гүлденуі (М.,
2000). Ш.Н.Эйзенштадттың «Революция және қоғамның ... (М., ... аса ... ... ол жаңа ... тарихтың негізінде жазылған
біздің жұмысымызда көптеген түрік және шетелдік ғалымдардың соңғы жұмыстары
қолданылды, олар Осман ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік құрылыстарды
зерттеуге қатысты. Олар: Karpat K.H.Osmanli Modernleşmesi (İstanbul, 2002),
Mardin Ş. Tűrk ... ... ... Sevil M. ... ve ... (Ankara, 1999) және ... зерттеушілерінің жұмыс бағыттары дерлік көрсетілген. 1990 ... ... ... ... даму ... ... ... әрі батыстық саясаттанушылар (Tachau F., Heper M., Eralp A ... ... әрі ... ... ... ретінде болды. 1970 ж. басынан
бастап зерттеу жақтауларын кеңейтуге талаптанды және ХІХ ... ХХ ... ... ... (Karpat, 1978) ... мемлекетінің
«трансформациясын» қарастырған жұмыстар пайда болды. «Модернизация» термині
ХІХ және ХХ ғғ. дамуына қатысты ... ол ... ... ... ... ... алып ... қоғам дамыуының әр саласынан
бағалануына мүмкіндік беретін Ш.Мардиннің (Tűrk ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
бюрократияның қатарына көңіл аудару К. Финдлидің (Findley C.V., ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жұмыстары модернизацияның әртүрлі аспектілеріне
шоғырланған, оларға қарапайым ... ... өзі ... ... және ... ... ... байланыс аумағындағы
талдамаларының ерекшеліктеріне қатысты модернизацияның ... ... ... ... 1993, ... 1993) ... ала ... Бұл жұмысты жазу барысында ... ... орын ... ... ... ... ... И.Л.Фадеев «Таяу Шығыстағы билік ... ... «Жас ... ... ... ... (М.,1972),
Ю.А.Петросян және И.Е.Петросян «Османдық ... ... ... ... А.Ф.Миллердің еңбектерінің жинағы және басқа да
көптеген зерттеулер.
Бітіру ... ... ... ... тарихи оқиғаға
объективті баға беруді басшылыққа алатын салыстырмалы тарихи талдау ... жан – ... ашу үшін ... ой – сананың оянуы және соның
негізінде дүниежүзілік тарих ... ... ... ... айналымға
түскен еңбектерге сүйендік.
Бітіру жұмысының қолданбалық негіздеріне оның тарихи маңызын қоғамдық
ғылымның әр алуан саласындағы еңбектерде қолдануға ... атап ... ... ... ... ... ... таныған іргелі
туыстас ел. Оның тарихындағы модернизация тәжірибелерін біздің елімізде де
әбден қолдануға болады. Жұмыс социология, политология ... ... бұл ... ... ... ... мен ... сол кезеңдегі Түркияға ... ... өз ... ... деп білеміз.
Бітіру жұмысының құрылымы. Бітіру жұмысы кіріспеден, 4 тараудан, 5
тармақшадан және ... ... ... ... ТАРАУ
ОСМАН ИМПЕРИЯСЫНДА ЕУРОПАЛАНДЫРУ ИДЕЯЛАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ
Осман империясында модернизация идеясының пайда болуы негізін анықтау
және оның мемлекет ... ... ... белгілеу алда түрған келелі
мәселе қатарына жатады.
Таяу Шығыс ислам ... ... ... ... ... ... көптілігімен танылады. Құран күнделікті өмірді
бақылау үшін ... ... ... жарықтандырды. Мұсылман
қауымдастығы әулиелікті ұжымдық жеткізуші ретінде таныла отырып, «дин ва
давла» тұжырымдамасында айтылғандай ... ... ... және
дінге сенушілер ретінде адамның міндеттері мен құқықтарының ... ... ... ... ... ... жазбалары –
зекет, риба, шура, мұрагерлікке құқық және т.б бірлескен ... ... ... [27, б. ... дінінде адам Құдаймен қарым-қатынаста ... ... екі ... ... ... орта ... ... дербес қарым-
қатынаста, оның ішінде қажеттіліктерді, міндеттерді және ... ... ... ... ... жаратушының іске
асыруының шынайылығы туралы түсінік шығыс діндерінде болмауы», «нағыз адам
жаратылыстың шүбәсіз үлгісі және ...... ... ... ... ... ... Әлемнің христиандық үлгісінің ерекшелігінде
жан-жақты айналу ... ... ... тарихында ішкі орта
біртіндеп кеңейіп сыртқы ортаны сіңіріп алды. Шіркеу өзінің «билік ... ... ... сол ... ... жақтың антологиялық құдайшылдық
талаптануын шегеріп тастады. Ол беделін екі христиандық болмыстың ортасында
бөлді және ... ... ... ... ... ... дербестік қайта құрудың ұзақ жолының ... ... ... ... пайда болды» [27, б. 61].
Шығыстағы мемлекетте иерархия жүйесінде топтық принцип ұстанылды, осы
жүйенің әрбір тобы қауымдастықтан алынған ... ... ... ... ... ... әлемінде діни функционерлер ұйымшыл институттарды
құрған жоқ. ... ... ... ... басқа мұндай
институттардың мекемелерін мемлекет өз қарамағына ... ... ... және сарайдың үлесінде болды, діни басқару шартында сұлтан-
халифаға ... және ... көп ... ... ... ... ... болмауына байланысты болды. Ш.Эйзенштадт ... ... ... орталығындағы «империялық және патримониялық
элементтердің араласуы. Империялық ... кей ... ... ... негізделген; патримониальды белгілерді қандайда бір
деңгейіндегілерді ұйым ... ... ... және ... ... ... кездестіруге болады» [30, б. 282].
Х.Иналджик пікірінше, Осман империясының ... ... ... ... басқаратын ерекше артықшылықты топтар ретінде саналады
және танылады. Иналджиктың пікіріне сәйкес, сұлтандық ... ... ... ... ... ... орын алды және ... ұйымдардың жүйкелік орталығы» болды [50]. Сұлтандық беделдікті
алып ... ... ... қоғамның өндіруші элементтер ресурстарын
жалғастырды.
Ішкі тәртіпті сақтау функциясын жүзеге асырушы және ... ... ... ... ... ... өзіне тиімді рольды атқарды. Дегенмен, бұл қабаттасулар жағдайы
анық бір ... ... ... ... ... Жайлы тіршілік
етудің жалғыз-ақ кепілі мемлекетке өнімді қызмет ету. ... ... ... ... және ... қуатын арттыру үшін кез-келген
мемлекет қызметкерін таңдай және ... ... ... деп жазады: «Мемлекеттік басқару иерархисы
басқарушылар мен басқарылатын және мемлекет пен ... ... ... ... ... ... Әртүрлі халықты қамтитын ... ... ... ... бәрі не ... аппарат
немесе мемлекетке тәуелді ұйым ... [14, б. 26]. ХІХ ғ. ... ... ... ... бүгінгі күніне шолу» деген еңбегінде:
«Бүкіл Осман империясындағыдай Кіші Азияның ... ... ... екі ... ...... және ... адам өзінің жағдайы мен болмысы және сеніміне қарамастан ... ... ... ... мұндай жіктелулер әрбір елде бар, ... ол жай ғана ... ... ... өз жағында сонша артықшылығы
бар тіпті басқарылатынның өзі қызметке араласып кетеді»[7 б 197-198].
«Қауымдастыққа ... ... ... ... алып ... Алп) ... экономикадан тыс күштеу жүйесіндегі ... ... ... өзінің идеологиясын қозғалта алмады. Оның
әлеуметтік көзқарастарының жиынтығы дінмен шектелді – сенімшіл ... ... бар ... ... ... етіп жүре ... ... сенуші
нақты тіршілік етуді тілемей-ақ тағдырдың жазғанымен өмір сүруі керек.
Түрияда орталық билікке ... шығу ... ... жер ... ... ал ... ... демократияның элементтері барлар
өздерін көрсетпеді [47, б. 124].
Көптеген ... ... ... ... капиталистік
құрылысқа өтуіндегі еуропалықтардан айырмашылығы, басымдылықтарды теріс
бағалайтын мемлекеттік бюрократияның ... ролі мен ... ... ... Тағы бір ерекшелік ... ... ... ... жаңа ... енгізген экономика саласындағы мемлекеттік
ролі. Осман мемлекетінің ... ... ... ... оның алғашқы ғасырларында пайда болған, ол ... ... ... ... ... ... терминінің туындауының өзі еркін сауда мен ... ... ... ... ... ... Ж.Б.Сей
енгізді, ал Кантильонда кәсіпкерлер үш өндіруші топтардың бірі ретінде жер
иегерлерімен жұмысшылармен теңдей жүреді [69, б. 55]. ... ... ... ... ... және жаңалықтарға талпынуды
реттеуші ретінде ... ... ... ал ... ... ... ... рационалдық және иновацияларға ... ... [63, б. ... ... ... ... қоғам үшін негізгі
іргетас ретінде қарады, кәсіпкердің кірістерін ... ... ... ... ... ... Дәл осы көзқараста болған
И.Шумпетер,ол жеке кәсіпкерлікті ... ... деп ... ... ... ... ... өзіне мақсат етті [36,
б. 209-211].
Ендігі ... ... ... ... өнімсізділік пен
шектеулік үшін жиі ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер мен басқарудың жаңа ... ... ... ... да орын алып ... ... тәртіпті және тұрақтылықты ... ... ... ... ... оқшаулайтын бюрократияға қоғамдағы
абсолюттік билікке және ... ... ... ... ... талпынысында қоғамнан ерекшеленіп тұратын белгісі және
өзінің аңызын шығармақ болды. ... ұйым ... ... артықшылықтардың сақталуы мен тәртіптің күшейтілуіне ... ... ... ... ... ... ... бюрократ үшін ең
қорқыныштысы өзіндік орнын жоғалту және бұл қорқыныш өзінен жоғары ... ... ... ... етті. Сондықтан бюрократ ұйымдарында
иерархиядағы жоғары орын секілді стратегиялық басымдықтар үшін ... б. 36] ... ... ... ... шенеуніктер класы үшін
мемлекеттік қызметпен байланыстағы негізгі көрсеткіші болып ... ... ... ... ... ... ... шарт
тәжірибе болып саналады» [59, б. 49-51].
ХІХ және ХХ ғғ. ... ... ... даму ... сипаттамалармен тұжырымдалады: қызметтік алға ... ... ... ... ... ... қадағалайтын әкімшілдік тиімділік;
биліктің анықталған қатал иерархиялық құрылымындағы дұрыс ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғандай, кәсіпкер мен бюрократия теориясында ... ... ... ... ... ... жағдайында
османдық қоғамның құрылу барысын тереңірек ... ... ... [28, ... ғ. ... ширегіне дейін мемлекеттік қызмет үшін негізгі кадрлар
болып үш негізгі мекеме қойылды: сарай мектептері (эндерун ... ... және ... ... тәжірибесінің жайылу уақытында,
«тамыз кезіндегі құлдарды» (капыкулу) жергілікті тұрғындар жат қабылдады,
себебі оларды асырау үшін сол ... ... ... ... ... пікірінше, бұл кадрлар ... ... де ... феодализмде жеке меншік түсінігі кең тараған, ал османдық кадрларда
бұл ... ... да» [14, б. ... ... ... ... аумағындағы элита идеясы
келесі даму сатыларынан өтті: ХVIІ ғ. ... ... ... ғ. ... жаңа ... ... және ХІХ ғ. жаңа ... ғ. аяғында империяның экономикалық жағдайының төмендеуі мен
1683ж. Вена астанасындағы («гяуролар үшін ... ... ... ... ... мен ... қиын ... шығуға талдау
жасай бастады. Бірақ, тіпті Қызғалдақтар ... де ... ... ... шығып жолаушыларды сұраудан басқа еш нәрсе ... ... ... ... ... ... ... медицина мен
қаржы технологиясындағы ашылуларды ауыстырса, оны олар тек ... ... ... ... ... ... жеке діни және ... қанағаттанушылықпен қараған османдықтар сыртқы әлемге көз
жұмып қарады» [51, б. 52].
ІІ Махмуд басқаруының бастауы ... ... ... ... ие ... олар сұлтанның янычарларымен
және қарсы тұрған аяндармен күресі, ... ... шек қою және ... ... ... ... ... келісімге (Сенед и Иттифак) қол
қойылуымен аяқталды [52, бб. 630-662, 608]. ... ... ары ... күрестің нәтижесі азаматтық бюрократияның ... әкеп ... ... ... ... ... төменгі кең
қатарын бөліп шығарды – lower class ulema) басымдылығынан сүйеніш тапқан
сұлтан, янычарлардың түрленуіне бастау алды [49, б. 77-78]. ... ... ... ... ... яғни ... ... – и Мухаммедийе
(Мухаммедтің жеңісін алып жүретін әскерлер), Асакир-и Редифе Инансуре
(жеңісті алып ... ... ... ... ... ... басқару органдарының
ісін жүргізу қызметі мен ұйымдық құрылымдар бірыңғай үлгілерге ... ... ... ие ... ... әкімшілдік құрылымдар
мен басқару салаларының ... ... ... ... ... ... ... «ішкі және сыртқы істерге, қаржыға, білімге, сауда-
саттыққа, ауылшаруашылықтарға және ... ... ... Бұл жоспарлар құру мен есеп берулер, сондай-ақ сұлтанның ... ... ... ... түсетін кеңесші орын болды» [14, б.
153]. Сонымен, 1836ж. ... ... ... (Незарет - и ... ... ... ...... ... ... Ал,
1838ж. ұлы уәзір премьер-министр болып саналады (Баб – и Векиль) ... ... ... ... ... ... пайда
болғаны туралы айтуға болады деп санады. «Бұл ІІ Махмуд заманынан кейінгі
аздаған қатарласулар өзара көмек көрсетулер мен ... ... Бұл ... ... аса отырып, ... ... ... ... ... ... ... және заңнамалық
актілерде басқару ... ғана ... ... ... да ... қауіпсіздіктің кепіліне талпыныс жасады» [27, б. 154].
Азаматтық бюрократия қатарының құқықтық жағдайы басқару ... ...... ... ... туралы тізіммен» анықталды,
ол 1834ж. 7 қаңтарда басылымға шықты. Болашағына қауіппен ... бұл ... ... үшін ... артықшылықтарға еріксіз жете отырып, автономияның
ары қарайғы жетістіктеріне жетуге талпынды. Басшылыққа талпыныс заң ... ... ... ... ... ... деген әсерін молайту сұранысын тудырды. Бұл талпыныс Осман
элитасының мүшелеріне аса ... ... ... ... ... туындатқан қатарды жою ... ... ... яғни ... атап ... ... ... дәлелденген» [50].
Жаңа доктринаның негізгі принципі 1839ж. 3 қарашада Хатт – и хумаюн
бойынша ... ол оның ... ... ... ... ... кепілдік берді. Ұлы уәзір енді өзінің ізбасарлары
ретінде ... ... ... ... ... ... ары ... түрлену өміріне айналды: 1856ж. Исляхат Фермани
(Реформа ... ... 1858ж. ... ... (Жер кодексі) және
басқа да заңдар. Туындаған ... ... ... ... жеңуге және империялық құрылымының дәрежесін өсіруге
талпынды.
Жаңа ... ... ... кадрлармен жабдықтау медресе
жүйесінен тыс білім жүйесінің жаңа функциясы болды. 1834ж. Мехмет ... ... ... ... жоспарын француз үлгісінде ұсынды. Әскери-
ғылыми мектебі (Мектеб-и Улм-у Хаджрие) және ... ... ... ... ... 1839ж. алғаш рет жоғары дәрежедегі
мектеп – рюшдие құрылды. Ислам дінінің білімге әсері туралы келесі ... 1830ж. ... Мишо ... ... ... ... өзі
«құдайлық сентенциямен басталады, себебі дін барлығына ортақ» [10, б. 45].
Болашақ реформатор және ... ... ... айналған
Терджюме Одасы арқылы Мустафа Решид-паша, Али-паша, Фуат-паша, Садык Рифат-
паша, Агях-Эфенди («Терджюмани-и ... жеке ... ... ... және т.б. ... қызметке өтті. Назерет-и Хариджие қызметін
атқарған жас шенеуніктер жас ... ... ... ... ... ... кәсіпқойларға бақылау жүргізілді, ал мұндай
бақылау ... ... тек шек қою ... техникалық мамандар
болып есептелінбейтін тұлғалар үшін ғана мүмкін деп ... ... ... ... монархияны басқаруы (21.09.1842-1876-
1909-03.08.1918) Түркия тарихына «зулюма» (езушілік, зұлымдық) ... ... ... өз либералды саясаттан түңілуін былай жеткізді: «Мен
халықтың көзін жеткізуде либералды ... ... ... ... әкем ... ... ... жүруде қателік жасадым.
Енді мен атам Махмуд сұлтанның өнегесінің ізімен жүремін... жаратқан ... ... ... халықты басқа тәсілмен емес, тек күшпен ғана қозғай
алатындығын түсіндім». Модернизация (еуропалану) процесінің толығымен сал
болып қалды деп ... ... ... еді. Олар ... ... ... танытты, бірақ бүтіндей тоқтату мүмкін емес еді.
Империяның этно-діни қарама-қайшылығында жіктелген орталыққа деген
талпынысында, жаңа идеяның ... ... ... ... империялық панисламизм доктринасынан басқа ешкім сұлтан да, ... да ... тұра ... Бұл ... ... көре
отырып, сұлтан басқару элитасына ... ... ... Бірақ тіпті
билікті халықпен алмастыру мүмкіндігінде мемлекет тәртіптің ең шынайы
сындарын, алыс ... ... ... ... оларды шетелге
жіберумен орын ауыстыруда өз ортасына, ... ... ... ... жоқ. Мысалы, белгілі оппозиционер, ақын Абдулхак Хамид
кәсіби дипломат болмай-ақ, Гаагте, Брюссельде, Лондондағы елшілікте қызмет
етті. «Біздің алға ... бен ... ... ... ... ... ... етеді» [20, б. 93] деп Осман мемлекетін сендірген бұл
қайраткерді ... ... жеке ... қарамастан және
(басқаратындарды, мұсылмандарды және т.с.с) және ... ... ... ... ... ... жазалай отырып «өзіміз» деп
мойындады.
ХІХ ғ. 50 ж. ... ... ... және ... ... конституцияда жария бола бастады. Бұл ... ... ... идеологиясының негізгі элементі болды. 1865
ж. маусымда «Жаңа османдықтар қоғамының» басшылары «реформа Түркия үшін
қырық жыл ... ... ... ... ... бір ... бір сағатта
жасайды» деді [20, б. 36]. Халил Шериф-пашаның бұл ... ... ... ... ... ... – Ибраги Шинаси, Намык
Кемаль «еуропалану» идеясын осман қоғамында насихаттады. ... ... ... ... ... ... жаңа османдар «қоғамдық және
мемлекеттік құрылыс аумағындағы дәстүрлі мұсылмандық және ... ... мен ... ... [20, б. 93-94] ... ... және ... өмірінің еуропалануын, мемлекеттік
құрылыстың түбегейлі өзгерісін өткерген ... ... емес адам ... ... ... ... ... маңызы,
содан кейінгі жас түріктердің идеологияға сенуі османизмнің ... ... және ... ... ... ... үстемдік
жағдайына негізделді.
Қазіргі әлеуметтік орта жүрістеріндегі айырмашылықтар идея аумағында
ғана болғанымен, ... ... ... біртекті болып қала берді. Осман
қоғамындағы идеология басқару элитасының ... ... және ... әлеуметтік табиғаты мен ешнәрсе ортақ ... ... бұл ... ... ... ... алып «шынайы»
немесе «жалған», ... ... ... ... ... ... бағалады. Тарихи позицияда ұжымдағы ... ... ... құмарлықта шексіз өзгермелі болуы мүмкін. Осман
қоғамында жаңа ... ... ... жеңуде рухани және дүние жүзі
арасында, әлемдік және әлемнен тыс ... ... ... ... Кемаль мойындаған конституциялық басқару принциптері мен ислам
құрылыстарының сәйкес келуі, улемдердің және ... ... ... ... ... аянда (Сенатта), ал дінге сенушілердің
барлық өкілдері Шура-и умметте (депутаттар палатасында) идеялары қаралды.
Н.Кемаль ... ... ... ... ... әрбір мақаласын мақұлдатуды талап ететіндігін жария етті.
«Ибретте» ол былай деп ... ... ... діни ... ал егер осы принцип бұзылса, қауіпке мемлекеттің ... ... ... ... ... ... былай деп
жазды: «улемдердің дұрыс ролі Еуропа палатасының өкілдері ... ... ролі ... ... бұл ... ... деп айтуға
да болады, өйткені жердегі тәртіптер себептеріне қоса мұсылмандарға осы
бақылау талап ... және ... дін ... қосылады» [20, б. 97-
101].
Ю.А.Петросян келісімімен, 1976 жылы 23 ... (8 ... ... ... жариялануы (Канун-и Есасы) мен парламенттің
құрылуы, реформа үшін күрес қисынымен аяқталса да ... және ... ... ... ... ... айқын болды, конституция мен
парламенттің (1878 ж.басына дейін) қысқа мерзімдік тіршілігі олардың Осман
империясында пайда болуынан ... ... ... [20, б. ... жж конституцияшылдықтардың істерін тікелей жалғастырған
конституцияның және алғашқы ... ... ... ... жас түріктер болды. «Иттихад ве теракки» қоғамының
бастауы 1889 ... 21 ... ... ... курсанттарынан «Иттихад-и османы» («Османдық бірігу») жасырын
ұйымы құрылған кезде ... 1894 ж. ... ... ... және
прогресс» («Османлы Иттихад ве теракки ... деп ... ... ... ... ... Риза – бей және оның ... (Хаккы
Халид, Мехмед Али – паша, Халил Ганем және т.б) ІІ ... ... ... ... санап конституциялық басқарудың қайта құрылулары
үшін асып түсіп отырды. ... ... ... ... олар ислам
«қандай жағдайда болса да республикалық сапқа жау ... деп ... ... ... ... оппозицияны нығайтуды белсенді қолданған
османизм доктринасы орын ... ... ... ... ... «жалпы конгресте » шақыруында бұйрық алды (1907 ж. ... Жас ... ... деп ... ... «Біз қандай да бір ұлттар
үшін ... ... ... ... ... арналған реформаны талап
етеміз» [19, б. 174]. 1897 ж. 15 ... «жас ... ... ... бағдарлама қысқаша былай: бірлік, ... ... ... ... ... тағындағы сақталу, барлық заңдар
алдындағы теңдік, әділдік тәуелсіздігі, ар-ұят бостандығы, заңдардың барлық
сәйкестіктерінің ... ... [19, б. 181]. 1907ж. ... ... ... және ... оппозиция бағытына тартуды конгресс қолдаған
сәтте, жас түріктердің көпшілігі жағдайы қиын ұлттарға жаңа өмір ... ... ... жас ... ... ... ... жайлы көзқарасын бөлген жоқ [19, б. ... ... ... ... ... ... өзгерісіне
түрткі болған Жаңа уақыттың революция идеясы жас түріктерге әсер еткені
айкын. Тәртіптің ... бір ... ... капиталистік
экономиканың сыртқы қысымымен, ал екіші жағынан ішкі ... ... ... ішкі әсерлесулер мен конфликттерден айқын көрінді.
Елдің экономикалық дамуына жәрдем еткен ... ... ... ... және ... мемлекеттерімен әскери
тайталасынан болған кінә империялық жүйенің ерекшеліктеріне ... ... оның ... ... әсер ... ... ИМПЕРИЯСЫ ЖӘНЕ КАПИТАЛИСТІК БАТЫСТЫҢ ЭКСПАНСИЯСЫ. ЭТАТИЗМНІҢ ҚАЙНАР
КӨЗДЕРІ
Барлық ... ... ... өте ауыр ... ... ... жартылай колониясына және батыста ауылшаруашылық шикізат
көзіне айналғанын сөзсіз мойындайды. Кеңес ... ... және ... ... ... түсіндірмелерді
басқара отырып, мына жағдайды абсолюттендірді; ... ... ... және колониальдык ... ... өз ... Шетелдік капиталмен бірге пайдаланды. Қандай
жағдай болмасын теріс баға шетелдік ... ... ... себебі
оның әсерінен ұлттық капитализм дамыды және осының әсерінен де ол шет елде
дами алмады.
Империяда капитализмнің орын алуына ... ... ішкі ... барысында зерттеушілер дәстүрлі түрінде Ф.Энгельстің ... ... ... ... ... ... үстемдігі де капиталистік қоғамға
сай келмейді; үстеме ... сығу ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қайраткердің болмауының ... ... ... және оның ... ... ... ... дәйектеушілер «аталған елде тәртіптің болмауы, жеке меншіктің
тұрақсыздығын толығымен елемеуіне аса назар ... [16, б. 137]. ... ... орын алуына берілген бағада жеке меншіктің
адамгершілікке қарсы мән-мағынасы басым ... ... ... ... (Д.Авджиоглу, И.Джем,
О.Л. Баркан, М.Сенджер және т.б.) түсіндіруінше капитализм империя ... ... ... ол «тар ... ... алып ... ... және
жергілікті өндіруші күштің құлдырауына себеп болды [11, б. 119]. ... ІІ ... ... ... ... бірге батыстың экспанциясын
тартты және осман қоғамының өндіруші ... ... ... ... ал ... 1838ж. Англиямен жүргізген ... ... ... бойынша «мемлекетке өлім жазасын кесті». Ол сондай-ақ,
егер Батыс араласпағанда империяда капитализм ... еді деп ... ... ... саудаға жағдай туғызды, ал Батыс капитализмінің
ойындағыдай әкімшілік, қаржы және ... да ... ... ашық
рыноктың негізін құрды» [16, б. 136].
Сол уақытта Рашид-пашаның келісім-шарты ... ... ... ... ... ... болуында дұрыс роль атқарды,
себебі Батыспен бәсекелестік қарым-қатынаста ... ... ... ... ... оны ... әлемдік
рынокқа» жинақтады, сауда монополияларын күштеп сатып ... ... ... регламенттердің жүйесін жойды [27, б. 152]. Кейбір
зерттеушілер, ... ... ... ... капиталистік
рынокқа ХІХ ғ. басында-ақ корпорацияландығы туралы айтты (Валлерштайн және
басқалар).
ХІХ ғ. ... ... ... ... ішкі ... ... ... Сауда-саттықтың көрсеткіштерімен ұзаққа бармайтынын
білген мемлекет саудагерлерді «мемлекеттік сауданың» ... ... ... ... қанағаттандыруға бағыттады. ХVІІІ ғ. Швед
елшісі Д‘Оссон былай деді: «ішкі сауда толығымен шетелдіктердің қолында ... [42, б. 135]. ІІІ ... ... сауда орны бар саудагерлердің
мәртебелері айтарлықтай өзгермеді, олар империялық ... ... ... кері ... тигізді. Батыстық интеллектуалды, саяси, әскери
салаларында экспансионизмнің өсу ... ... ... ... өз ... ... ... Осман империясының құрыла бастағанда-ақ бар еді, ... ... ... бір ... ... ... инвестициялаған. Р
Арон мемлекеттің кең ауқымдағы араластықтарын, оның ... ғғ. ... ... ... талпынысын көрсетті. Осылайша,
эйялеттерді басқару құрылымын толығымен астаналық ... ... ... мүмкіндігінше қажеттіліктерді реттеді – хауызды ... ... ... ... ... ... [27, б, 121]. ... және оның нәтижелерінде байқалған белсенділік ... ... ... ... ... жүйе ... ... әскери институттарының қажеттіліктеріне жауап берді,
бірақ ХІХ ғ. ... сай ... 1838ж. ... ... ... ... регламентация жүйесі «мемлекеттің өндіріске, ... және баға ... ... ... ... [8, б. ... соң ... бұрынғысынша өндіріске, мемлекеттік мекемелер
секторында, өндірілетін ... ... ... сақтап қалды. 40ж. әскери
қажеттіліктерге байланысты мемлекеттік сектор пайда ... «Бұл ... ... ... ... ... кадрын және жетекшілерін
дайындайтын салыстырмалы түрдегі үлкен мекеме болды» [11, б. 128]. ... ... ... өсуіне байланысты ішкі рынокта бәсекелестікке
кезікті, түрік өнеркәсібі мемлекеттің қолдауымен тұйық ... ... ... б. 10]. ... ... ... жоғарғы құқыққа сүйене отырып,
мемлекет оның өнімділігін арттыруға кірісті. 1858ж. қабылданған жер туралы
заңның ... ... мири ... ... жеке ... құқығына жол
ашты.
Дж.Танйолдың жазғанындай, бұл жайсыз кезеңде «қазынаны қарапайым
өндіріспен ... және ... тыс ... ... ... тойдыруға
да мүмкіндік қалмады. Бұл жағдайда екі ... ... ... 1) ... бару ... ... 2) ... елдегі кеніштерді
пайдалану құқығын сату және шетелдік компанияларға пайда ... ... [14, б. 27-28]. ... да ... құрылымын қайта ұйымдастыру, сауда
сату және өндірісті дамытуға кедергі келтіруін ... ... ... ... ... ... жоқ және «патримониальды
бюрократия» (М.Вебер) ортасында ирроционалды көзқарастар сақталып қалды.
Басқару төбешігі әлеуметтік ... ... ... әлі де
іздестіру үстінде.
Дж.Танйол қарызға алынған қаражат «өндірістік салсына ... ... ... ... ... құрылысына, Англияның әскери-
теңіз флоттарын қамтамасыз етуге жұмсалғанын» атап ... [14, б. ... ... ... ... ... ... көпшілігі «сұлтан сарайын,
мемлекеттік әкімшілікті және ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қамтамасыз етуге жұмсалды. ХІХ
ғ. екінші жартысынан ... ... бір ... батысеуропалық
мемлекеттердің қолына түсе бастды» [29, б. 14]. Мемлекет қаражатын шашудағы
басты ... ... ... ... түрлендіруге бел буған алғашқы реформатор Мидхат –паша
болды. Ол ... ... шығу үшін ... тек ... ... ... деп санамады. Ол «Еуропада ешбір жалпыға қажет іс-шаралар
мемлекет ... ... ... ... өз ... және
капиталының есебінен жасалынады» деп жазды. Империяның ... 1856 ... ... ... ... ... ... жиі
ауысуынан, көзқарастардағы қарама-қайшылықтар, ... ... ... ... ... [20, б. ... Оның ... құрылыс механизмін империя ... ... ... ... ... деп ... жж ... Осман империясында 21садраз және 20 ... ... ... Осы ... ... ... 13 ... және 11
сыртқы істер министрлері ауысты. Али-пашаның ... соң 1882 ж. ... ... ... 15 уәзір орнына 23 уәзір тағайындаулар болды, ал
1882-1980 жылдар аралығында 9 садрасам ауысты. Жастүріктердің билік ... (1918 ж. ... 14 ... өзгерді. Бұл процесс ұлы ... ... ... ... ... осы ... орын алған Ферид –паша өзінің жағдайында Стамбул айлағындағы жүк
тасушыларға қызығатынын айтты [27, б. 187].
Кабинеттің тұрақсыздығына ... ... ... ... реформаторларды кәсіпқой шектеулі қабаттасуларымен жүргізіледі.
М.Н.Тодоровтың дәйектемелері бойынша ... ... ... элитасының
құрамында 95 мемлекеттік қайраткердің ішінде тек Али –паша үшінші деңгейдің
көрсеткіші болды, себебі «ол өзінің ... ... ... нысаны болды»
[24, б. 157]. 1882 жылдан ... 5 ... 9 ... ... ... өз ... 6 жыл игерді, Саид-паша өкімет басы ... 5 ... ... 6 жыл басқары.
Мемлекеттік шенеунік империядағы әлеуметтік шындықты анықтау үшін
жеткілікті ... ... ... ... тек ... қана емес ... әлеуметтік-саяси функцияларды, біруақытта әлеуметтік үлгілерді сақтауға
және буржуазиядан туындаған «үшінші топтың» ауыспалы функцияларын жүзеге
асыруға қатысты. ... ... ... ... ... жұмысында зұлымдық
кезінде қаржы министрлігі бүкіл ... ... ... ... ... кедей жағдайына қарамастан ... ... ал ... ... ... ... ... ашкөздікпен әрбір есікті
қаққан» [61, б. 57]. Осы уақытта ол ... ... ... мойындады, арнайы білім жүйесін құру ... ... ... жол ... ... кәсіпкерлік қызметтеріндегі мемлекеттік
бюрократияға ... ... ... ... басталды, ол мекемелерде
ресми түрде қатысуы, мемлекеттік салық жинау функцияларына қатысу – сатып
алумен ... ... бар ... ... экспорттық
операцияларға қатысуы және т.б. негізінде болды. Османдық бюрократия өзінің
азды-көпті шөккен механизмі мен жаңа ... ... ... ... жаңа капиталистік тенденцияларында бағыттаушы болды. Дунай
облысының губернаторы ... ... ... ... ... ... қолдауынсыз жүзеге асырылды, ол халықты дилижансамен және
кемелермен тасу компаниялар негізін ... ... ... ... түсе
отырып, оның басқаруын тоқтатқанға дейін басқа ... мен ... ... түсімді төлемдермен айналысты [26, б. 27-29.17]. 1850ж.
Галатаның көрнекті банкирлері мен бюрократтары және ... ... ... ... ұйымдастыруларымен жолаушыларды теңіз
жолымен тасымалдайтын «Ширкет-и ... ... ... ... ... жетіспеушілігінен Мустафа Рашид-паша банк ұйымдарынан
несие сұрауға мәжбүр болды.
Мемлекет пен ... ... ... тереңдемей тұрып,
басқару элитасының сауданы елемеуден қашықтап, оның тиімділігін түсінген
басқару элитасының идеологиясындағы жаңаруына назар ... ... ... ... ... ... ... ойлап тапты.
Мұндағы жеке қызығушылық – жалпы мемлекет үстінен басқару болды. Байлық
туралы түсінік өзгерді, ... ... ... ... ... ... қол жеткізетін құрал болды. ... ... ... ... ... зейнетақы (1885ж бастап азаматтық және ... үшін ... ... ... ... құрылды) және дәстүрлі
кірістер мемлекеттің қолдауымен алғашқы бастамаларды және ... ... ... ... ... экономика саласындағы пікірлерін
бірнеше османдық қайраткерлер ұсынды. Жаңа османдықтардың шығармаларында
экономикалық ... ... ... ... көрсетілген. Осылайша,
Намык Кемаль мемлекеттің саясатына және протекционализм ... ... жеке ... ... атап көрсетті [74, б.
93-107].
Батыстық ... ... ... ... зияткердің бірі -
Мектеб-и Мюлькиеде ... ... ... ... сабақ
беруші Сакызлы Оганнес-паша. Ол классикалық ... ... ... ... еңбектері бар, ол өз еңбектерінде ... ... ... ... ... еркіндігін қарастырды. Сондай-ақ, ол
Адам Смидтің ... баю ... және ... ... ... деген
еңбегін аударып және ондағы негізгі көзқарастарды 1881ж. шыққан «Мебад-и
Илм-и Сервет-и Милель» атты кітабына қосты. Бұл ... ол ... бір ... қарастырды: тұтыну, өндіру, тауар ... ... және т.б. Адам ... шынайылыққа қарсы болған социалистік
идеяға сын айтқан алғашқы еңбектері болды [38, б. ... ... ... ... Османдық Ғылыми
Қоғамының мөрлік ... ... ... ол ... мнистрі Мюниф -
пашамен негізделді. Еңбектердің 1863ж. құрылған «Меджмуа-и Фунун» (Ғылымды
шолу) деп аталатын бұл бөлімнің алға ... ... ... ... түрлі
жетістіктерімен таныстыру. Бұл шолуда жас түрік үкіметінің болашақ қаржы
министрі Джавид-бей, Оганнес-паша және т.б. ... ... ... [74, б. ... ... ... соң ұлттық емес шетелдік кәсіпкерлік
қанат жайды. ХХ ғ. басында ... ... ... ... ...... ... еврейлер және т.б. өкілдерінен құралды» [2 б
16]. «Түріктердің жеке өзінің ...... ... ... коорпарациялар – эснафтармен жеткізілді» [21, ... ... ... ... өнім ... мен өзге ... буржуазиялар
арасындағы делдал болды» [22, б. 57].
Алайда, ХХ ғ. басында қалыптаса бастаған османдық «орта таптың» әсері
күшейді. 1856ж. ... ... ... ... алу ... ... шек қойылды. «Біз үшін шенеунік болудың ... ... Біз ... тұйықпыз, христиандар өндіріске және саудаға көп күш жұмсап Еуропаға
қарай жүгінді» деп ... ... ... [63, б. 147]. ... ... тоқтаусыз өсуі және саралануының нәтижесінде кәсіпкерлер үлкен
танымалдықта болды. Капитализмге ... ... ... ... әсерлі әлеуметтік қатар, кейіннен қоғамның ең дәулетті
қатарласуы болды. Осылайша, В.Эльдем ... ... ... ... оны осы ... ірі кәсіпкерлердің кірістерімен салыстыруға болады»
деп жазды [14, б. 37]. Сондай-ақ бұл құрылым алдында ... ... ... ... Тіпті ауылдардағы төмен деңгейдегі шенеунік
зейнеткерлікке шыққан соң, кәсіпкерлікке ұмтылады. Мысалы, Мустафа Кемалдың
әкесі Али Риза ... ... ... ... да ... ... ... саудасымен айналысты [15, б. 77-79].
ХХ ғ. басында мемлекеттік қызметкерлер қатары арта түсті. Шетел істер
министрлігінің кеңсесіне ... ... ... Эсат ... ... жазды: «Менің жолым болды деп айтуға болмайды. Сол уақыттары менің
діндестерім арасында ... ... ... ... ... ... ... Бұл бәрінің қолынан келе бермейді, берекелі ... ... ... сатып алу біздің жерлестерімізге немесе кішігірім
ұлттардың билеушілеріне берілді ... Дипломатиялық ... ... ... он жұп ... арыз ... ... [31, б. 10].
В.Эльдемнің деректерінде османдық министрліктердің 1913/1914 ... саны 188704 ... ... ... ... ... және теңіз-әскери
министрліктер, жандармдық басқармалар 100 000 орынды қамтыған. 1913/1914
жылғы мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... саны ... ... ... ж – 182,2 мың) құраған. 1913ж. ортасында Түркияда
мемлекеттік қызметкерлер 556 курушей, ал ... 1166 ... ... ... ... ... ... мақсатына жету үшін оның құқықтарын
мойындап, бар ... ... ... ... ... Бәрінен бұрын «жас
түріктердің үстемдігі» қолайсыз болды.
Бір-біріне қызмет ететін шенеуніктердің қатары ... ... ... ... бір ... ... түрік
қоғамының бөлінбейтін бөлігі болды. «Министрліктің әрбір бөлімінде жүздеген
адамдар болды, бірақ ... ... бәрі келе ... егер ... ... келетін болса бөлімнің кішкене бөлімдеріне қызметкерлерді сыйғыза
алмаса керек. Жастар түстен кейін қызметке сирек келеді, көп ... ... ... ... [31, б.10]. Р.Дэвисонның айтуынша «Стамбулда және
басқа облыс орталықтарында шенеуніктердің көпшілігі пашаға ... өз ... ... ... есептеді. Жоғарғы қатардағы
басқарушылардың бір топ туысқандары мен басқа да ... ... ... бірі ... пен ... жол ... ... түріктер революциясының жеңісінен соң және бірінші дүниежүзілік
соғыс уақыты «ұлттық экономика» ... ... ... ... ... Мехмед Джавид-бейдің (1875-1926) қайраткерлігімен байланысты
болды, ол өзінің экономикаға деген көзқарастарын 1899-1901жж. шыққан ... ... ... ... ... ... жұмысында жазған. Ол
манчестерлік ... ... ... бола ... ... ... шетелдік инвестицияның назарын аудару мақсатында әлемдік экономикаға
бірігуді, ол үшін «экономика заңы» болып келетін еркін саудаға көшу ... ... алға ... ... ... таратушылардың бірі болып, «Иттихадтқа
ашық хаттар» және «Түркияны қалай сақтап қалуға болады?» ... ... ... ... Ол Э. ... ... сакстардың
ілгерілеулерінің себептері» деп аталатын еңбегін түрік тіліне аударған. Э.
Демилонның айтуынша қоғамдық құрылымның екі типі бар – ... ... ... ... ... түрік қоғамы осылардың
екіншісіне еліктеуі ... Ол ... ... қолдады, бірақ
саяси емес жеке бастаманы дамыту үшін жергілікті өзін-өзі ... ... [20, б. ... Оның ... дін әлеуметтік құрылым
негізіне жатпайды. Мехмед Сабахеддиннің ... біз тағы бір ... ... ... ... ... тұрақтанамыз, оның
өкілі жеке бастаманың идеологы болып келеді.
Экономикадағы бюрократиялық төбенің қызметтерін бағалай отырып, ... атай ... деп ... ... ... либерализациялануы
мемлекеттік қызметкердің жеке бастаманы жеткізуші ретінде болды ... Бұл
тұлға жеке кәсіпкер болмады, ол ... ... ... ... алатын
коммисионер болды» [14, б. 64]. 1839ж. бастапқы кезеңінде османдық қоғамның
ойын еуропаландырудың мәдени салдары мазалады, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... түрленулердің мәні Осман
элитасының батыс жағдайына (alafranga) қарай ... ... ... ...... өркендеудің» үлгісіне қол жеткізді [56, б. 14-
15].
ХІХ ғ. еуропалық және османдық ... ... ... ... ... ... буржуазиялық құндылықтарын теңестіру
идеясының қаншалық қарама-қайшылықта екені туралы сұрақтар жиі туындады.
Оның байқалуының бірі, оттомандық ... ... мен ... қатары
Танзиматтың мемлекеттік қызметтерді «батыстандырылған» тәртібіне қатысты
дағдарысты қарым-қатынас. Рояль, біріктірілген үстелдер, қонақ үй жиһаздары
Батыстан ... ... ... кластағы өмірдің үлгісі. Тұтыну
үлгілерін асығыс қабылдаған элитаның іс-әрекеті, өздерінің тұрақты өмірімен
салыстырып, мұны ... сән деп ... ... тарапынан сын қойылды
[56, б. 18].
ХХ ғ. басында ... ... ... бюрократтардың арасында
тұтынушылық іс-әрекеттер тарай бастады. Эсат Дж.Пакер бұл іс-әрекетті
өзіндік ... ... ... Түркияның Берндегі елшісі өзіне
«бельгиялықтар ... ... ... ... ... ... алады. Елшінің
әкесі жіберілген ванна мен шелекті көріп ашуланып: «Алла сені ... ... ... ... ... еш ... табылмады ма? Сендерді елші еткен
үкіметке таңым бар» депті [31, б. 106-107].
Түрік әдебиеттерінің ... ... ... ... ... талқыға салынды, яғни батыстық мәдени кодтарға іс-
әрекеттер үлгісінен қарапайым еліктеушілік. Осы ... ... ... ... бірі ... ... Мидхаттың 1876ж. шыққан «Фелатун-бей
және Раким-эфенди» кітабы болды. Фелатун-бей өзіне Платон ... ... ... ... ... ... арасында көңіл көтеріп және
құмар ойындар ойнап өз өмірін күйдіреді. Раким-эфендиға келсек, ол еңбекқор
және ... ... ... қол ... үшін жұмыс істейді және өте
талапшыл және ... ... ... Кітаптын екінші кейіпкері көбірек
батыстану ... ... ... ұқсас сюжет, модернизация проблемаларын
қозғаған және түрік кәсіпкерлеріне берілген ... ... ... ... ва ... ... айтылады [Basturk 35-64. Б 184].
Тағы бір түріктік «Мерекелік класының» ... бірі ... ... Бұл ... кейінірек Реджейзада Экримнің 1896ж. шыққан
«Араба севдасы» кітабында пайда болды. Бихруз-бей ... ... ... ... шенеуніктің қарапайым жолын жүреді, оған тыныш
өмір кепілдендіріледі. Ол батыстық өмір ... ... және ... ... ... ... ... Ол да Фелатун-бей секілді
еуропалық ақсүйектердің өміріне еліктеп, уақытын Босфор теңізінің еуропалық
жағасында өткізеді. Ол француз ... ... ... және ... тілінде
белгілер жасайды. Бұл екі туынды түрік қоғамының құндылық ... анық ... орын ... дихотомияны көрсетеді – бір ... және ... ... ... ... ...
басқаруларды халықтық жоғалтуы [58, б. 37-40].
Сонымен, кейбір қорытындыларды ... ... біз, ... бірі болып османдық қоғамының ... ... ... ... бірі – экономикалық, ол шынайы түрде
бюрократилық және сауда ... ... 1999; Keyder, ... ... ... деп айта ... Батыстың капиталистке қатысты біршама
артта қалуынан империяны басқару элитасы ресурстардың ... ... ... ... ... ... ХІХ ғ. екінші
жартысында орын алған азаматтық бюрократия мемлекеттің күшін ... ... ... жаңа ... құрды. Бұл қатардың автономды іс-
әрекеттерінің микроәлеуметтік ... ... ... және ... ... ... ... негізінде әрі қарай құру үшін жол ашты.
Империялық қоғам үшін дәстүрлі болған сатылау өзгерістің жолдарын
анықтады (басқарушы – ...... ... ... ... және ... төмендігіне қарамастан, нормативтер қоғамының
өзіне деген үстемділіктерді және құндылықтарға қарсы ... ... ... ... ... Осман империясының ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... М.Вебердің ойынша, тиімді басқару
осындай автономдықты ... ... ... ... ... тиімділігі –
қоғамның мемлекет бюрократиясына аз әсер етуін талап етеді. ... ... ... ... кезінде пайда болған ауыртпалықтар
ең алдымен ... және ... ... ... ... болды. Кезектегі баяндамаларды тағы бір империялық
жүйенің қарама-қайшылықтарын қарастырамыз, ол ... ХІХ және ХХ ... орын ... ... империялық құрылымда ұлттарды мойындамау
тоқтатылды.
ІІІ ТАРАУ
ИМПЕРИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМДЫ РЕСПУБЛИКАҒА ЖАҢҒЫРТУ ПРОБЛЕМАЛАРЫ
Белгілі болғандай, Екінші Конституция ... 1908 ж. жас ... ... ... ... Саяси күрестердің барлық
өзгешеліктерін жете түсіндіру біздің жоспарымызға енбейді. Біздің мақсаымыз
басқару элита иделогиясының ... ... ... «константты»
(қазіргі тұрақты жағдайды салыстыру) анықтау ғана болып табылады. ... ... ... жеке ... көпшілігін немесе осылардың
бірін талқылау, әсіресе жалпы ұсынымдардың жиынтығына кіретін саяси аумақта
жалпы ... ... ... ... ... ... етілмейтін
жағдай. Белгілі бір жиынтық идеологиясынан жеке пайымдаудың айырмашылығы
халық ... көп ... ... тарихын мойындағысы
келмейтіндігінен ол қоғамдық өмірдің ... ... бола ... ... адамның шынайы ұстанымдарын ... ... ... алынған
ұстанымдардан айыру қажет. Біз үшін ерекшелігі басым «тіректік бағытты»
көру қажет. Ұлттың өзіндік ... ... ... ... ... ... шығармайды.
Сонымен, назарымызды ХІХ ғ. қайта аударайық. Тарихшылардың
көпшілігінің пікірі ... 1860 ж. ... ... ... ... ... қызуын сезіне бастады, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... шарттастырды. Осы уақыттары түрік емес халықтар ортасында
ұлттық қызығушылықтарға ие бола бастаған сәтте ... ... да ... ... ... ... бола бастады. Басқару мен басқарылушы
және мемлекет пен өзге ... ... ... ... ... ... ... есте сақталған доктрина шегінде жүзеге
асырылды: бір-бірінен құндылықтардың ... ... ... ... ... ерекшелік ретінде Н.Кемальдан ... жас ... ... ... ... мен зиялылардың көпшілігі жаулап
алулардың кең кезеңінен империяға тән мәдени және саяси қауымдастықтың
сәйкессіздіктерін ... ... ... Бұл империялық үстеме ұлттық
идеология негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... революция қарсаңында және революциядан кейінгі
Сабахеддин ханзада мен иттихадистердің қатал ұрыстарының ... ... ... ... ... ... эгалитарлық принцип
христиандық халыққа түбегейлі жайылмағандығын ескере кеткен жөн. Сондай-ақ,
ІІ ... ... ... ... ... ... және
мамандандырылған экономикалық тобын империяда туындаған құрылымға ... Бұл ... және діни ... ... ... ... мен ... әсер етті. Христиандық қоныстану ғасыры мемлекет
қайраткерлері жазбаларымен шоғырланған жеткілікті ... ... ... ... ХІХ ғ. ... ... топтар басқару элитасына жіберілмей
(барлық ... ... ... қабылдаған жағдайда ғана) қоғамның
құрылымдық құрылысына әсер берген жоқ. ... ... ... ... сонымен сәйкес келмеді; христианға Рашид-пашаның
мекемелік реформасындағы, оқу орындарындағы артықшылықтар қолданылған жоқ.
Мемлекеттік қайраткердің ... ... ... ... ... ... империя халқы қолдануға тиіс мемлекеттік
қызметтің басымдықтары мен барлық заңдардың ... ... ... ... ... жеткілікті. Шындығында, мемлекеттік жүйедегі үлгі
ретінде осман қоғамының этникалық және діни ... ХХғ. ... ... үшін ... жер ... 1856 ... 18 ақпанда Хатт-и
хумаюнның империя ісіндегі ... ... қол ... ... ... ... Париждік әлемдік келісімінің тоғызыншы статиясын енгізуі
қарама-қайшылық әсерін тудырды. Ресей, Англия және Франция ... ... ... ... және ... ... мен ... тең
құқықтарын тез арада жеткізілуін талап етіп, Осман империясындағы тұрақты
қысымның құралына айналдырды.
Осман империясының ... ... ... қатысуы оның ары
қарайғы тағдыры үшін ... роль ... ... ... империализмнің
пайда болуы, немістік өсудің империяға ... және ... ... ... ... одақтастығының үлгілерінің бірі ретінде Бағдаттағы
темір жол құрылысы, ол Осман империясы келіп түскен қарыздық тұзақ т.б) бұл
жұмыстың ... ... ... түсіндіруінде соғыстың себебі империализм емес деген
көзқарасын ұстанды. Р.Арон ... деп ... ... ... 1914
жылғы соғыстың да, отарлық басып алулардың да тікелей ... бола ... ... ... ... ... аңыз болып саналмайды. Аңыз –
бұл ... ... және ... ... олар ... ... ... молайту мақсатында еуропалық үкіметтің ... ... яғни ... ... ... ... ... Балқан халқының арасындағы қарама-қайшылықтарынан туындады». «Онда
славян мен неміс қызығушылықтары соқтығысты, яғни ... ... ... ... ... қарсы славян ирредентизмін қолдаған славяндық
жақтармен соқтығысты» [3, б. 326-328, 27].
Көптеген ... ең ... ... ... анықтаудан
бастайды, Белград ультиматумынан қалтырау, уақыттың шынайылығын елемеу,
Осман империясында 1914 ... ... ... ... болған Балқан соғысын
елеместен оның Грециямен соғысы (Г.Моргентауда толығымен ... ... ... да ... үшін ... ... маңызды
аймақ болды. Осы аймақта Mitteleuropa ... ... ... – бұл ... ... деген пікір ХІХ ғ. ортасында жайылды [41,
б. 117-139]. 1898 ж. қазанда кайзер Дамаскіге келгеннен кейін өзін ... ... ... ... ... оны халифа ретінде
қабылдады, ... ... ... ... ... ... ... Барон Макс фон Оппенхейм және Вангенгейм елшісі германдықтар туралы
үгіт-насихаттың толықтай жүйесін ұйымдастырды. Сонымен, Вангенгейм ... ... жаза ... ... ... иелік етті. ... ... ... ... ... ... түрде қолдап
отырды, мысалы, әр тілде ... «Аль ... ... ... ... ... ... түріктерге олардың түп-тамыры Орталық Азиядан
екендігін дәлелдей отырып, пантюркизм ... ... ... роль
атқарды. Ол 1913 ж. Балқандағы соғыс «Балқан мемлекетінің Түркияға қарсы
соғысы емес, күллі ... ... ... ... ... ... соғысы ретінде қабылданғанын» жазған болатын [41 б 117-139]. Осман
империясы туралы айтар болсақ, «ІІ ... ... ... өтті ... ... ... ... бұл ... Түркияға аттанып бара жатқан
вагондарға Маузер фирмасының құрамаларымен және Круппа оқтарымен жазды».
Берлиндік ... ... ... ... ... болғаны үшін
бағалады және Түркияның сонымен ... ... ... ... ... ... [5, б. ... соғыстың топтамасынан (1912-1918) Осман империясы үшін ... бір ... ... ... көрінді. Франциядағы империя
елшілігі Рифат-паша Стамбулға былай деп хабарлады: «Түркияның қарапайым
дамуы мен төмен ... ... ұзақ және ... ... ... ... ... әскери жетістіктерге деген жалған тартымдылық бізді тек
құлдырауға әкеп соғады. Тез ... ... ... ... шығару
қажет ... Егер біз жау ретінде көрінсек Антанта бізді өлімге ... ... ... ... еш ... ... Жағдай өршіген
тұста бізді жеңімпаздардың ... ... ... ... ал ... ... бұдырлыққа айналдырып соғады».
Түркия бірінші дүниежүзілік соғысын тағы да джихада атағымен бастады.
Бірақ ... ... ... көңіл-күй пайғамбар атағынан жоғары
болып шықты, ал 1916 жылы Хуссейн ибн-Али ... ... ... та ... ... ... Еуропаның империялық монорхиясының көзін
құртудағы ... ... ... ол ... ... қару ... ... әскери міндеттемелердің революциялық принципін кіргізді. Осман
империясының күш-қуатын жоғарылату талаптары бегілі ... ... Жас ... олар ... доктринамен шектелініп қалған
империя халқын рухтандыра алатындай көрінді. Олар Абдул Хамидпен өткізілген
империя шетіндегі халықпен үкіметсіздіктің ... ... ... алды.
Мемлекет 1856 ж. дейін түріктік емес халықтардың қолына қару бермеуге
болжам ... Бұл ... ... ... ... ... ... (мен әскер болдым) деп жазылған қағазы барларды соғысқа жіберді.
Мұсылман емес халықтар Осман мемлекетін қорғаудың ... ... ... ... ... бұл 1914 ж. ... дейін әскерде қызмет етумен қатар
әскери салықтарды төлеумен ... Осы ... ... ... ... империяға қызметталабын тудырмайтындай бейбіт уақыттарда
төленді. Сонымен қатар, қызметтен жалтарудың ашық ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы әскери қызметтен
жалтару құқығы Түркия республикасында қала берді және ... ... ... 1927 ж. 600 лирмен қаралды [43, бб. 437, 440-449].
Осының барлығы Осман империясының мобилизациялану мүмкіндіктерінде
айтылды. Осман әскері әлеуметтік ұйым ... ... ... ... ... Ол ... қабілетті және шынайы мобилизацияланған адамдардың
пропорциясын бейнелей отырып, осман ... ... ... ... ... жау қатарға, яғни азаматтар (мұсылмандар, ... жоқ» ... ... түріктер емес) халықтарға қару беруге
қорықты. Ал, осы ... ... ... халықтың қоғамдастықтың
қажеттіліктеріне деген талаптары Ұлы Француз революция жылдарында орталық
идея болды. Османдық ... ... ... тең ... өзінен кейін жалпылама әскери міндеттемелерге еліктірді. Осы
уақыттағы империя халықтарының ұлттық қажаеттіліктерін теріске ... ... ... ... ... ... ... 1908 ж. Лондонға келген тұста, армяндық
делегацияларға былай деп ... « Мен ... ... гүл ... ... ... – мұсылман еместеріне бұл ... әр түрі ... ... тең осы ... ... гүл ... көзің тоймайды» [31, б. 35]. Бірақ бұл тек қана сөз болды. Талааттың
өзі, ішкі істер министрі бола ... ... ... ... ете отырып, кей гүлдерді суғаруды тоқтатты, ал
кейбіреуін тіпті таптап ... ... ... іске асуы ... үшін ғана ... барлығымен біркелкі және бір ғана мемлекет принципін сезінетін саяси
ұйым шегінде де ... ... ... ... ... ... Оның бұл
нұсқауындағы ерекшелігінің бірі біздегі ішкі факторлардың нұсқаулықтарымен
алдын ала ... ... ... ... ... ... ... элитасы ұлт – азаттық қозғалыстың жеңісінен кейін, жан-
жақты құтқарулар ұйымы, яғни исламдық ... ... ... ... теріске шығарды. Кемалистер ұлттық сананы діннен бөле отырып
оны саяси мазмұндылықпен, ... ... ... ... жарықтылықпен және этатизммен толықтырды.
Модернизация талқылауларында болған қиындықтарға тоқталайық. Қазіргі
түріктік зерттеушілердің көпшілігінің пікірі бойынша, ... ... ... қабілетінің кемшілігінің негізгі себебі құрылымдық
қоғамда (Sayar, Űlgener, Arslan және т.б) өмір ... ... ... және батыстық менталитеттеріне салыстырмалы талдау жүргізе отырып,
түрік типті бейғамдықтың, ... ... ... ... үшін
керекті мөлшерде білім алуға рұқсат етілмейтін басқару ... ... ... [68, б. ... Сондай-ақ батыстық-өндірістік технология
таяу шығыстық ойлау жүйесімен соқтығыса ... ... ... ... ... өмірін әп-сәтте алмастыра алмағандығы ескерілді [73, ... Бұл ... ... ... ... ... ... діншілдік, мистицизм, инерттілік және т.б.
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Осман империясындағы ағылшындық
теңіз өкілдігінің басшысы Артур ... ... деп ... ... реформа
қажеттіліктерін жіберіп алып, оның жүзеге асуы үшін ... ... ... зәру ... ... олар ... ... кертартпалық және
өзгерістердің ерекшеліктерін қабыл етпеген «шығыстық ... ... ... ... ... жоқ. Оның із басары адмирал Вильямс адмиралдықтағы
берген баяндамасында «ешбір офицер ... ... ... ... Олар ... ... Флот ... ... көз
жеткізген» дегенді желілендірді. Өкілдіктің ... ... ... ... ... қамқорға алушы әуесқойлығының мемлекеттік
құралға ауысуын ынтымақтастықпен атап өтті [67].
Сабахеддин ханзада падишахқа жазған хатында ... ... ... ... негізгі себебі сананың кертартпалығында:
«Мәртебелім, бұл қайғылы болса да ... тура ... ... ... ... ... ... да, Балқандықтар да, Еуропа да емес, шындығында
өзіміз! Жағдай мынады:біздің жеке ... ... ... ... ... ... ... келтіреді ...» [65 б 209]. бірінші
дүниежүзілік соғыс уақытында түрік әскерінің бір ... ... ... ... адам ... араласу мүмкін емес. Олар ... ... ... ... елестейді. Бөлінуде олардан ... ... оңай ... Бірақ, топтан бөлініп немесе оқшау қалып
қалғандар топтан ... өз ... ... ... алмады. Ұжымдық
әрекет кезінде олардың әр қайсысы командирге ... ... [27, ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ: ЭЛИТАЛАРДЫҢ САБАҚТАСТЫҒЫ ЖӘНЕ САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
Қиратулар тек ... ... ... ал ескі ... ... жер алып ... ... империялық оқиғалардың ізімен жүре отырып байқағанымыз,
мемлекеттік ... ... ... қамтамасыз етуге ұсынылған
жаңашыланатын түрлендірудің идеялары мен ұйымдары ... ... ... ... игерген элитасынан тарады. Османдық қоғамның
құрылысындағы шектерде тепе-теңдік пен иерархия мына жолмен ... мына ... екі ... да ... ... ... ... еркіндіктің талаптары ерекше мазмұнмен толтырылды -
еркіндіктің нақты шектерінің ішіндегі әрекет ету тұлғаға ... ... ... ... «Бұл екі қоғамдық-өндірістік ағзалар
буржуазияға ... ... және ... ... олар жеке адамның
сауатсыздығына ... немесе үстемдік және ... ... ... К. ... т. 3, б. ... ... туралы мәселеге тоқталайық. Жастүрікті революциямен
байланысты барлық ... ... ... оған ... ... ... туралы ғана емес, болған оқиғаларға «революция» терминін ... ... ... ... ... ... туралы дегенше «жөндеу»
(restoration, e.g. Meiji restoration) ... ... жөн. ... ... ... Осман мемлекетінің дәстүрлерін және мемлекеттік
басқару жүйелерінің кемшіліктерін жоя алмады, әсіресе экономика ... ... ... ... ... ... құру ... елеулі белсенділікті
«Иттихад ве ... ... ... ... ... Стамбулда бірінші
дүниежүзілік соғыс кезінде сауда қызметінің арқасында жоғарғы ... ... ірі ... ... істеді. «1920ж. қарсы Конья облысында
19 акционерлік компаниялар болды, Измир облысында – 11, осындай ... ... ... құрылды» [14, б. 63]. Ұлттық экономиканың пайдасы
үшін компанияны кеңейтті, ұлттық банктер құру ... ... да ... ж. ... ... Милли Банкасы» құрылды, мұны құру идеясы Джавид-
бейге ... ... ... ... сұлтанның өзі болды.
Элитаның элементтері өзінің саны жағынан және түрлілігіне қарамастан
өз қызметтерінде бір-біріне деген ... ... ... ... ... ... алғы шарттары шынайылана түсті, әлеуметтік
статус пен саяси биліктің белгілері тоқтаусыз туындады. З. ... ... ... ... құрумен бірге «екінші конституция»
кезеңінде жеке кәсіпкерлік ... ... мен ... ... ... ... ... орнын «өндірістік» ауыстырды.
Бірақ жас ... ... ... ... ... ... ... қоғамның негіздерін қою болды [72, б. 2].
Енді жаңа республикалық элитаның сипаттамаларын ... ... ... ... ... ұлттық буржуазия бірінші
дүниежүзілік соғыстан алдын ... ... ... ... және ... ... жоғарғы шендерден, сот
шенеуніктерінен және өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып байып кету
мүмкіндігі барлардың бәрінен құралды. Шындығында олар өз ... ... ... ... ... ... ... ... кең мүмкіндіктері
мудир, мухтарлар, каймакамдар, мютересерифтер, валилар әсіресе министрлер
мен сарай ... көп ... [11, б. 149]. ... ... былай деп жазды: ... ... ... ... ... ... ... мектептің оқушылары,
капталдандырылған помещиктер, зиялылар тіпті рухани бөліктер де ... [21, б. 12]. ... ... ... ... ... ... жас
түріктер бір уақытта буржуазиялықтарды қабылдамай және ... ... ... ... ... көп ... ... [58, б.
98].
Біздің алдымыздағы қалыптасу адамның ойында және іс-әрекетінде болып
жатқан ... ... ... ... ... ... біз ... либерализм бағытындағы идеологиялық жақтың
айналымдарын көрсеттік (әсіресе экономикалық деңгейде). ХІХ ғ. ... ... бірі ... Сабахеддин идеялары жас түріктер
арасында, ... ... ... бірі ретінде Бахаэддин Шакира мен
Назымның топтарында қолдау тапты. ... ... ... ... ... түсіретін азаматтық болмыстармен басқару мүмкін емес, мұнда
бәрі соған байланысты және оның ... ... ... [1, б. ... ... тарихшылары жас түріктерді батысқа еліктеген жас
офицерлік, кәсіпқой орта туындатушылар және т.б. деп ... ... ... ... ... Найд ... деп жазды: «Мен көптеген
солоникті комитетті құрайтындармен кездестім. Ол адамдардың барлығы ... орта ... ... олар ... мектепті бітірген жас офицерлер, тіпті
түрлі мемлекеттік мекемелердің жас шенеуніктері ... ... ... ... профессорлар, заңгерлер, дәрігерлер және ... ... ... ... ... төменнен немесе сауатсыз шаруадан келген
жоқ, бірақ Түркиядағы тәуірі жоғарыдан келді».
Қазіргі түрік ... ХХ ғ. ... ... ... ... ... bűrokrasi) қолданады. Ахмад Фероз олар
туралы «төменгі орта класс» (lower middle class) ретінде айтты [44, б. ... ... ... ... ... деп ... «жастар батыстық –
еліктеушілер және буржуазиялық менталитетпен қалыптасқан басқару ... [32, б. 88]. ... ... ... ... ... ... сипаттамалардың бірі жас мөлшері. Басқару элитасының арасында
ұрпақтардың табиға ауысуы ... Жас ... ... ... ... ... белсенді қайраткерлер сирек кездесті. Бұл бюрократиялық
иерархияның орнына үміткер жас, күшті, ... ... ... Жастүріктер
арасында жастар ерекше бағаланды.
Кәсіби басқарушылардың жиынтығына жататын басқа таңбалы ерекшеліктері
болған – ұсақ қызметкерлердің (М. ... ... ... бастап белгілі
отбасылардың мүшелеріне (Али Фетхи, Али Фуад, Кязым Карабекир) дейін болды.
Мехмед Сабахеддин былай деп ... «... ... ... ... жер иеленушілер және білім саласындағылар) мәртебелері бірдей
секілді, себебі олар саясатты бағыттайды және дәл ... ... ... ... ... [66, б. 41]. ... ... болмысымен тек
Талаат ерекшеленді, Маргентаудың дәлелдемесі бойынша ол ішкі істер ... ... ... ... ... ... ... коалицияның әскери және бюрократтық кадрлары тамаша ... 1907 ж. ... ... ... кадрлар әскери рюшдиадан ... ... ... ... ... Сол ... «Харбиеде және академияда
Түркияның саяси және ... ... ... оқыды. Кемаль
академияның І курсында оқып жүргенде Энвер-бей бітіріп жатты, ал екі ... ... ... ... [15, б. 86]. Мына ... атап өту керек,
жастүріктердің ... ... 1908 ж. ... ... ... ... болған. 189 офицердің 23 масон болған, ал 1908 ж. кейін
290-ның 170-і ... ... ... ... ... ... т.б. болған. Болашақ қаржы министрі ... ... ... Locasi) ... ... ... 1935 ж. тыйым
салынған масондық ... И. ... ... өз қызметтерін қайта
жаңартты.
Д.Б.Макдоналдты таңғалдырғаны соншалық ол жастүріктерді дұрыс ... ... ... олар ... ... ... ... және ислам
өркениетін қазіргі өмірдің жақтауларына аз мөлшерде енгізбек болды. ... ... ... деп ... [55, б. ... ... пікірлерді жалпылай отырып, исламда «сақтау ұйымы» ... ... ... ... ... ... мемлекет құрудың
мәнін түсінгендер үшін жан-жақты құтқарудағы тоқтамдар өсті.
Кейбір авторлар, мысалы Э.Я.Зюрхер жастүріктердің көшбасшысын «шекара
балаларына» ... яғни ... ... шектерге теңестіреді. Олар
тарапынан келтірілген статистика ... ... ... ... ... ... ... Филибели Хильми), ал ... ... ... ... ... және т.б. Бұл ... ... бөлу кезінде болғанын атап өту керек, ол ... және ... ... ... ... өз ... үшін ... және Стамбулға қарай жылжыған. Шеткерліктің
орталыққа тұрақты ... ... ... жоқ, ... ... жағдай болды.
Біздің көзқарасымызға иерархия мақсаттарын ... ... ... әсер ... әлеуметтік орта және қызметтер түрін
алу керек.
Біздің ойымызша, басқару элитасын ұлт-азаттық қозғалыс кезінде ... ... ... жоқ, себебі 1923 ж. дейін («Халк фыркасы»
білімі) саяси қызметтер идеологиялық негізде төмен ... ... ... ... ... ... қарсы бүлік» ретінде
қарады. Ал, жоғарғы деңгейдегі идеологиялық дәлелдемелермен наразылық
білдірген ... ... ... ... ... ... ... жағасында кемалистердің жойылуы мысалы ретінде
келтірілген. Реформаторлар (кемалистер) мен ... ... ... ... және оның ... тең деңгейде революционерлерден
капитализмнің жақсаруынан емес жойылуын қалағандардан қорықты. Олар ... ... ... ... Мустафа Супханың
көзқарастарын, ... ... ... сайлауды қалайша қабылдауы
мүмкін. Қалай болғанда да Супха мен оның 15 ... ... ... ... ... қарамастан қарым-қатынастары өзгерген
жоқ.
Мәжілістің жабық отырыстарында ... ашық ... ... ... Түркиямен бірлесуі жай ғана ұран, осының көмегімен олар
ислам әлеміне ықпал ... ... ... ... ... да ... де ... бір: ... жолмен
болмасын Түркияны жаулап алу. Тек алғашқылар оны қарудың көмегімен, ... ... ... ... ... [25, б. 183-184]. Мұстафа
Кемалдың саясатын 1919 ж. Сиваста бекіткен Түркия үшін ... ... ... ... шығатын жолдар» саясатымен
салыстыруға болады [33, б.167].
Республикалық Түркияның ... ... ... ... ... ... османдық элитасынан қалған мұрагерлік. ... мен ... ... құрылысы мен саяси жаңаруына мемлекет
элитасы мен бюрократиялық құрылымның кедергісіз субъектісі ретінде болғанын
талап етті. Осы ... сөз көп ... ... құру ... ... 1927 ж. 17 ... құрылған Республикалық
Прогрессивті ... ... ... ... ... ... ... үстемдігін қайта құру» [44, б. 57]. Ол
адамдарды ұлтшылдық сеніммен тарту ... ... ... 1925 ж. ... ... ... ... (Такрир-и Сукун Кануну) негізделіп шейх
Саидтың діни қозғалысының нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... үшін және ... дүниежүзілік
соғысқа Түркияны тартқаны үшін, «жауапсыз тәртібі» үшін айыпталған бұрынғы
юнионистер үстінен қозғалған 1926 ж. сот ... ... ... ... ... басты айыпкер Джавид-бей болды. Ол туралы Кемальға
жақын адам ... ... Атай ... деп ... «ол ... террорист
болған жоқ. Керісінше жоғарғы деңгейдегі өркениетті адам болды. ... ... ... ... ... бастап ол оппозиция
тарапына шықты. Ол әрқашан Батыстың ... ... құра ... ... ... ... тумасынан қаржыгер болды, бірақ ұлтшылдықты дамуға
кедергі ретінде көрді. Ол патриот және адал болды, оның бір ғана ... және ... [25, б. ... Еркін Партиясы (Сербест Джумхуриет Фыркасы) 1930 ж. 12
тамызда құрылды, бірақ ол ұзаққа бармады. Түркиядағы АҚШ елшісі Гру ... ... ... ... саяси температурасын өлшейтін термометр
секілді болды, мемлекеттің қызуы жоғары екендігіне шүбә ... [25, ... ... өзі ... және ... былай деп жариялады: «Қазір
мен әкемін және сендердің екеуің де ... ... ... ойымша
сендердің араларыңда айырмашылық жоқ. Менің сендерден қалайтыным Ұлы Ұлттық
Жиналыста ұлттық мәселелер бойынша ашық пікір-сайыс» [46, б. ... ... ... құрылыстағы мұндай сақтық діни негізінде
қарсылық қозғалыстың болу ... ... ... ... 1930 ж. ... ... болды. «Дәстүрлендірілген қозғалыстардың әсерінен
кемалистер элитаның латентік қорқынышы болды». «1923-1946 жж. аралығында
провинция ... ... ... ... себебі саяси орталық
оны әлеуметтік тұрақсыздық аумағы деп санады және оны ... ... [57, бб. ... ... діни ... ... ... жаңа
секулярлы ұлттық іргетасын қалыптастыруы ерекшеліктердің бірі ... ... ... ... ... ескі ... толығымен сене
алмағаны шүбәсіз. Республика жаңа мемлекеттің құрылысына қатысы бар ... ... жеке ... ... ... қатар республика құрылғаннан
бастап 1940 ж. дейін Түркияда жұмыс істеген М.Торнбург өзінің есептерінің
бірінде былай деп ... ... ... және ... өздерін билік жүргізушілерді Осман империясының үстемдігінен
құтқарушылар деп ... ... ... ... ... ... немесе
еңбекпен айналыспаған, олар жер иеленушілер мен әскери офицерлердің
олигархы ... [71, б. ... ... ... мен ... ... жақтауларында
бірлесті және олардың әрбір мүшелері басқалармен ... ... ... ... ... ... Али ... өзінің естеліктерінде «қазіргі
таңда біздің жалпы ... ... ... ... ... және ... соң ... (тоталитарлық) мекемелері қалады» деп жазды. Тевфик
Рюштю Түркияда орын ... ... ... ... ... ... ... ұнаса үстемдік бола берсін. Бірақ менің айтқым келетіні, бұл
үстемдікті ... ... ... ... ... ... және оған
сенеді. Барлық сайлаушылар үшін Гази құтқарушы баса ... ... ... ... ... ... ... – біздің жетекшіміз, оның
дарындылығы мен ақылдылығын мойындаймыз және оның кеңестерін қажетсінеміз»
деп жазды [25, б. ... ... ... элитаның басымдылықтары есебінен
өңделген партияның ... ... ... ... жаңа
ұрпағы саяси элитаға жіктелмеді және олар 1945 ж. көп ... ... ... ... ... басымдылық танытты. М.Севил осыны дәлелдеу
үшін ... Риза ... ... мына бір ... ... ... ... РҰП-ның жеңісін білген менен өтіп бара жатқан біреу «Қайсы
партия жеңіп жатыр?» деп сұрады. Мен «әрине біздің ... ... ... ... ... Сол ... ол ... «Жоқ ... женуші партия – басқару
партиясы! ... Анығырақ ... ... ... ... ... ... [69, б. ... реформалар 1923 ж. 29 қазанда М.Кемальды 101 салютационды
атыстың астында президент етіп сайлағаннан кейін ... Біз 1924 ж. ... ... 105 ... ... 429 ... 6 бөлімге сыйдырылған
Конституцияда («Негізгі бекітулер туралы» №491 Заң) ... ... ... толығымен айтып жатпаймыз.
Реформалар басында халифатты жоюдан бастап 20 ж. ... ... ... дін ... ... және ... түрік тілінде айтуды талап
етуді конституцияның баптарынан ... ... ... ... (1932 ж. 3
ақпан). 1928 ж. ... ... ... ... ең ... реформасы» деп атады, «бір соққының күшімен бірденнен
виртуальды ... ... соң, ... сауатты адамдардың өздері
олардың өткенімен үзілді». Зерттеушілердің көпшілігі «батыстықтар және
тюркистер модернизацияның ... ... деп атап ... ... ... ... ... болушылар болмады ... Модернизацияны
кемалистер батыстанушылық ретінде бірқалыпты ... ... ... ... мемлекеттер бар, бірақ өркениет біреу және ұлттың дамуы үшін
осы жалғаз өркениетке бейімделуі керек» [6, б. 65-71].
Түрік ... ... ... жас ... мен
республикалық кезеңдер арасында параллел сызықтар жүргізді. Мемлекеттік
шенеулік қоғам үстінен абсолют ... ... ... С.Огюн пікіріне
сәйкес түрік қоғамын орталықтандыру түрік қоғамының ... ... және ол бір ... екінші күйге ауысып отырды:
мемлекетке қызмет ету ісі ... ... ... (эндерун оджаклары)
Жоғарғы Порт министрлігіне (Баб-и Али) және сарай пашалары ең ... ... ... ... [62, б. 36]. ХІХ ... ... жеке ... сектор мемлекет қолымен құрылды, сонымен
қатар МЭҚ құрған ... ... ... ... ... ... ролі ... талданды және біз бұл мәселеге тоқталмаймыз.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... дамыту
аумағында және барлық экономикалық модернизацияда атқаруға тура келді.
Түркияда ... ... ... ... ... ... басты
ферменттері болмады: инвестицияға қажетті капитал бере алатын экономиканың
күшті жеке меншіктік секторы. Басқару партиясы ... ... ... ... ... дамыту үшін либерализмнің принциптерінен бас
тартуға тура келді. Этатизм ... 20 ж. ... ... ... ... ... ... Боратаву бойынша этатизм – ол «жеке
капиталистік жинақтаудың ... ... ... ... ... ... [14, б. 77-78]. ... ХХІ ғ. этатизм
Түркияда даму тұжырымдамалары ... ... ... ... араласуы сақталып қана қоймай айтарлықтай эволюцияны басынан
өткізді.
Осман ... және ... ... тарихындағы мәселелер
кеңес тарихшыларының қорытындысында әлеуметтік фактілерге сәйкес келетін
түсіндірулер саяси ... ... ... 1920 ... ... пролетарлық революция мәселелері империализмнің құлдырау
көрінісінде саяси маңыздылығына ие болғанда басталды.
Түркиядағы, ... ... ... ... ... ... идеология типтес теорияны өңдеуге мәжбүр етті. Дамудың кемалистік
үлгісі ... ... ... ... ... ол 1917 ... идеалында барлық зардаптармен бірге болуы керек. И.В.Сталин 1927
ж. мамырында Түрік революциясында ... ... ... ... «Мен
білемін, қытай ұлтшылдарының арасында кемализм идеясын ... ... ... ішіндегі ең алғашқысы Чан Кай-ши... ... ... ... жоқ ... Персия, Ауғанстан секілді елдерде ғана
болуы мүмкін... кемалистік революция ұлттық сауда буржуазиясының ... ... [12, б. 18-20]. ... ... ... соң ... мен Қытай Коминтерні бойынша қатты соққы болды: 1927 ... ... ... ... Чан ... ... ... үзіліс және оның Чан Кайши жағына өтуі. Күрес әлі ... ... ... ... үшін ... сенімсіздікпен қараған адам
жеңіске жетті.
Түркия бағыты Шығыстағы кеңестік шамшылдықтар үшін ... ... ... ... ... бағытталған саяси топтарды
құрылуын алдын алу үшін барлық шаралар ... ... 1928 ... Монғолияда Коминтерннің арнайы комиссиясы Дамбадаржды және Жадамбты
мемлекеттік-партиялық жетекшілігі қызметінен босатты, Жадамбты Германия,
Англия және ... ал ... ... және ... байланыс
орнатпақшы болғаны үшін айыптады. ... ... ... ... деп ... «Монғолияның Цэрэндорж, Амар, Жадамба және Дамбадорж
секілді басты жетекшілері ... ... ... ... ... ... Олар ұлттық саясаттың бес пунктін шығарды: аумақ, ұлт,
халық, еркіндік және жеке ... Ц. ... ОК ... «... ... ... ... тәуелсіз, дербес және ешкімге бағынбайтын болу
керек», Мәскеу үшін мүлде қолданыста болмаған деп жазды [4, б. ... ... ... ... ... ескергендей:
1932 жылдың күзінде жаңа экономикалық саясаттың басталғаннан соң премьер-
министр П.Гэндэн біздің ел ... ... ... ... келеді,
Түркиямен байланыс орнату тәжірибе алмасу үшін толықтай тиімді дей отырып,
Түркиямен байланыс орнатуға ұсыныс жасады. Оның ойынша, Жапониямен ... ... ... ... ... тепе-тең болмады [4, б.
92-94].
1934 жылы Кеңес Одағында премьер министр және ... ... ... ... ... делегациясы болды. Делегацияның Сталинмен
кездесуі кезінде Гэндэн мынаны айтты: «1932 ... ... ... ... ... мен ... әңгімелесіп отырып, біздің мемлекеттің
Түркиямен біршама ұқсас жақтары бар екенін байқадым, менің кейбір достарым,
мені ... ... ... деп болжамдады. Бұз сөзге Сталин былай
деді: ең ... ... ... тәуелсіздікке декларация алу ... ... ... ... қол ... мүмкін... Түркияға
келсек, бұл екі елдің арасында үлкен айырмашылық ... ... ... Монғолия және басқа да шығыстық қоғам
арасындағы бұл «үлкен айырмашылық» ХХ ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығындағы нақты саяси
шешімдерге жеткізетін модернизация мен дамудың жалғыз жолы жария ... ... ... ... салыстырушы талдаулар жүргізе ... ... исин және ... ... Біз ... ... жүргізу үшін барлық алғы шарттар бар, ... ... ... ... қол ... ... ... үйлесімді
құрылды [18, б. 179-180].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмысты аяқтай отырып, бұл түрік қоғамының ... мен ... ... ... ... ... да толықтай үміткерлікке
талпынбағанын ескерте кеткім ... ... ... ... ... туралы айтар болсақ, біз ... ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдары
болған құрылымдық ... ... ... ... элитасының
идеологиясындағы дамуды жария еттік. Біздің қоғамның саяси жақтарын егжей-
текжейлі қарастырмағанымыз оқымағандығымыздың белгісі ... Бұл ... ... ... ... ... жатады.
Біздің зерттеуіміздің ерекшелігі, отандық ... бар ... ... ... елдің экономикасына басқару класы өкілдерінің
теріс қылықтарын және ... ... ... ... ... ... аспектілерді азайту. Біз үшін ең маңызды нәрсе ... ... ... үлгісіне бейімделген мемлекет
саясатының ... ... ... тағы бір ерекшелік, әлеуметтік техниканың әр түрін
жасаған кәсіптік бюрократияның ... яғни ... ... ролі ... ХХ ғ. ... ... тұрақтандыру мен
кертартпалыққа қарамастан, ол қоғамға Жаңа уақыттың өркендеу үлгісіне жақын
артықшылықтардың жаңа принциптерін ... ... ... ... деген өз қабілеттілігін тағы бір рет ... ... ... жас ... және ... ... ... қатарының идеологиясы мен мемлекеттік басқару аймағындағы
сабақтастық Түркиядағы модернизация ... ... ... ... қате түсініктер жайлы айтуға жағдай жасады.
Түркиядағы түрлену ... ... ... ... революциялық
белгідегі идеологтар мен халықтың, сондай-ақ бар әлем бойынша революциялық
қозғалыстардың сенімділігіне жауап беруші ... ... ... болғандығын ескерте кеткен жөн. Р.Арон ... ... ... ... ... іске ... Жас түріктер қозғалысының
шектеулігі жайлы талқылауда «революцияның » аяқталмауы, қоғамдық дамудың
«жас ... ... және ... ... ... ... ... біз үшін тең құқылы емес болып көрінді. Ғасырлар шегінде
империя дамуының құлдырауы модернизация қажеттіліктерінен құралып ... ... ... империялық жүйенің қабілеттіліктерінің
төмендеуі біздің пікіріміз бойынша ... ... үшін ... ... ... әкелді (1908-1923). Ары қарай, өзгеру
процесінің ... ... ... ұлтшылдық жағынан дамытылды,
ол саяси орталықтандырулар үшін қүрескен республикалық кезеңде түбегейлі
Түркияға тән ... ие ... ... ж. ... ... мемлекеттің сасаттық дамуы бақылауға алынды,
ол модернизация үлгісінің өзіндік уақытына тән яғни ... ... ... ... ... жж ... және жаңа
институционалды шерулерге дейігі уақытты қамтыды. ... ... ... ... бағыттарының бірқатарын қарастырды:
- өсуге бейімделген экономика модернизациясының ізденіс талаптарымен
бара бар институционалды жүйе құру
- ... ... ... ... қамсыздануы және әлеуметтік
қауіпсіздік мәселелерін шешу
- өндірістік қорлардың жетілу негізінде әрі қарай мемсектор күшімен
индустриалды ... және ... ... импортқа кедергі
келтімейтіндей құрылуы
- еңбектік интенсивті ... ... ... жалпы
экономикалық жағдайда қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... мен интегрциясы дамуының табиғи
процестерінің төмендеу шегінде ... ... мен ... ... үшін ... көзі ретінде мемсекторда рационалды қолдану
- экономиканың өсу ... мен ... ... ... туғызатын мемлекет пен кіші және орта бизнес арасындағы өз қарым-
қатынас ... ... ... ... мен секуляризациясының өзіне тән
саяси ... ... ... ... деп ... «Түркия Осман
империясындағы ортағасырлық коллапсадан кейін ... ... ... ... ... ... деген Ататүрік болжамының күшеюіне қарамастан, біз
тарихи сәйкестік пен ... ... ... ... ... ... сүреді деген фактіні мойындауымыз қажет. Исламдық сана-сезім барлық
елде әлеуметтік және экономикалық даму мен ... ... ... ... ... ... ... тез тарады ... ДП басқару
кезінде пайда болған исламдық реакция реформаны жоғарыдан егіп ... ... ... ... ... [17, б. ... ... мен деректердің тізімі:
1. Алимов А.А. Революция 1908 года в Турции. Пробуждение Азии, 1905 год ... на ... Л., ... ... Г.З. ... в ... правления младотурок (1908-1918 гг.). М.,
1972.
3. Арон Р. Мир и война между народами. М., 2000.
4. Батбаяр Ц. ... и ... в ... ... ХХ ... Улан-Удэ,
2001.
5. Вдовиченко В.И. Энвер-паша.- Вопросы истории, 1997.
6. Данилов В.И. Турция 20-30-х годов: путь к демократии.-Восток: Афро-
Азиатские общества: история и ... ... ... Б.М. ... ... сб. ... М., 1976.
8. Дулина Н.А. Танзимат и Мустафа Решид-паша. М., 1984.
9. Дюмон Л. Homo Aequalis I. М,. ... ... А.Д. ... в ...... и культурной жизни
Турции. М., 1972.
11. Инджикян О.Г. Буржуазия Османской империи. Ереван, 1977.
12. Ирандуст, ... силы ... ... М.-Л,. ... ... Л.П. ... ... СПб., 1993.
14. Киреев Н.Г. История этотизма в Турции. М., 1991.
15. Миллер А.Ф. Турция: актуальные проблемы новой и ... ... ... ... П.П. ... от ... экономики империи к хозяйству
самостоятельной республики.- Восток. 2002
17. Мусульманские страны у границ СНГ, М., 2002.
18. Парсонс Т. ... ... ... М., ... ... Ю.А. ... движение (вторая половина ХIХ- начало ХХ
вв.) М., 1971.
20. Розалиев Ю.Н. Мустафа Кемаль Ататюрк. Очерк жизни и деятельности.
Istanbul, 1997.
21. а. ... Ю.Н. ... ... ... в ... М., ... Тодорова М.Н. Состав провящей элиты Османской империи в период реформ
(1826-1878).- Тюркологический сборник, 1976. М., 1978.
23. Ушаков А.Г. ... ... ... ... диктатор. М., 2002.
24. Фадеева И.Е. Мидхад-паша. Жизнь и деятельность. М., 1977.
25. ... И.Л. ... ... на ... ... М., ... ... Рональд Х., Теория сравнительной политологии. М., 2003.
27. Шпилькова В.И. Младотурецкая революция 1908-1909гг. М., 1977.
28. Эйзенштадт Ш.Н. Революция и преобразование обществ. М., ... Эсат Дж. ... 40 лет на ... службе. М., 1971.
30. Akşın S. Jön Türkler ve İttihad ve terraki. ... ... ... Atatürk ... Ankara, Türk hava kurumu ... ... Arslan M. İş ve Meslek Ahlakı, Ankara, Nobel Yayın dağıtım, 2001.
33. Baştürk Ş. «Türkiye’de Girişimci olmak: «Cevdet Bey ve ... Cevdet Bey İle Nusret ... Üzerine İlk ... ... ... ve İnsan Kaynakları Dergisi, 2003, Cilt 5, Sayı
1,( http://www.işgüç.org/girişimci olmak/php;).
34. Beatty J. Peter ... Göre Dünya, Çev. Osman ... ... ... ... Buluş A. Ahilik, Osmanlı Esnaf Sistemi’nin İşleyişi ve Yozlaşması. ... ... Derneği Bülteni (AKİD), ... ... 3, Sayı ... Cavdar, Tevfik, Türkiye’de Liberalism. 1860 – 1990. Ankara, Liberte
Yayınları, 1992.
37. Çelik H. « Mansur ... Bu Yana ... ve Personel ... ... – Türkiye ... 26/ Ocak-Şubat 1994,
(http://www.huseyincelik.net/makaleler/).
38. Çitici O. Kamü ... ... – Amme İdaresi Dergisi, ... Sayı ... Dogo M., ... G., eds. Discrpting and Reshaping: Early stages
of Nation building in the Balkans. – Europe and the ... Network, 2002, Ravenna: Longo ... ... 18. Yüzyıl ... Örf ve Adetler, Çeviren ... İstanbul, Tercüman 1001 Temel Eser, tarihsiz.
41. Erik Jan Zurher, The Ottoman Conscription Sistem in Theory ... ...... Review of Social History, ... 43, No ... Feroz A. The Making of Modern Turkey, N.Y., ... ... Göcek F.M.Burjuvazinin Yükselişi İmparatorluğun Çöküşü, Ankara, Ayraç
Yayınevi, 1999.
44. Guy P. du, Bürokrasiye Övgü ... ... ... vd. ... ... ... ... Haşlak İ., State, Social Groups and Transformation ın the Nineteenth
Century Ottoman Empire. – Liberal Düşünce, 1998, Güz, Sayı ... Heper M. The State ... in Turkey. ... The Eothen ... Heyd U. The Ottoman Ulema and ... in the Time of Selim ... Mahmud II. 1961, Scripta hiroesolymitana, Vol. 9.
48. Inalcik H. Turkey between Europe and the Middle East. – Journal ... Studies, 1998, Vol. 3, No ... Inalcik H. The Ottoman Empire. The ... Age ... ... and Nicolson, 1973.
50. İnalcik H. Sened – i İttifak ve Gülphane Hatt – i ... ... 1964, Vol.28, No ... Karpat K.H. Osmanlı ... Toplum, Kurumsal Değişim ve Nüfüs,
İstanbul, İmge Kitabevi Yayınları, 2002.
52. Mouzelis N.P. Örgüt ve ... Modern ... Analizi. ... Kitabevi ... ... Mardin Ş. Türk Modernleşmesi. İstanbul, İletişim Yayınları, ... Mises L., von, ... Ankara, Liberte ... 2000.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлемдiк тұтастану14 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
XVI – XVII ғасырлардағы осман империясы12 бет
XVII-XIX ғғ. аралығындағы Ресей империясы13 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
«МULTIMEDIA LED» ЖШС--жалпы сипаттамасы. Кәсіпорынның қаржылық қамтамассыз ету қызметінің әдістері, қайнар көздері және формалары38 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Азаматтық құқықтың қайнар көздері түсінігі мен түрлері27 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь