Салық жүйесіндегі акциздің рөлі және алатын орны

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. АКЦИЗДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 Акциз жанама салық ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Салық жүйесінің элементі ретіндегі акциздің ерекшеліктері ... ... ... ... ... 11
1.3 Акциздің шығу тарихы және оны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

ІІ. САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНДЕГІ АКЦИЗДІҢ РӨЛІ ЖӘНЕ АЛАТЫН ОРНЫ
2.1 Акцизді есептеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2 Қазақстан Республикасындағы акциз түсімін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.3 Бостандық ауданы бойынша Салық комитетінің мәліметтері бойынша акциздің түсуін талдау ... ... ... ...39

ІІІ. АКЦИЗДІК САЛЫҚТЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандағы акциздік салықты оптимизациялау жолдары ... ... ... ... ... .47
3.2 Акциз салығын салудың әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
3.3 Акцизді салықтық әкімшіліктендіру мәселелері және оларды дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... 60

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
І. АКЦИЗДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 ... ... ... Салық жүйесінің ... ... ... ... шығу ... және оны
пайдалану...............................................15
ІІ. ... ... ... РӨЛІ ЖӘНЕ АЛАТЫН ОРНЫ
2.1 ... ... ... ... ... түсімін
талдау.................................33
2.3 Бостандық ауданы бойынша Салық комитетінің мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... акциздік салықты оптимизациялау
жолдары.....................47
3.2 Акциз салығын салудың әлемдік
тәжірибесі...............................................54
3.3 Акцизді салықтық әкімшіліктендіру мәселелері және оларды дамыту
жолдары.....................................................................
............................................60
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................71
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.73
Кіріспе
Меншік қатынастары радикалды ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру және
құру мәселелерінің ғылымдық қызығушылығын жоғарлатуды ынталандырады және
оның трансформациясының ... ... ... ... ... жүйесін радикалды түрде реформалауда ең ... ... ... құру ... ... ... қатынастарын
қайта құрумен анықталады. Сонымен қатар салықтар, ... ... ... материалды және қаржылық сүйеніші болып
келетін, ұлттық табыстың мемлекеттендірілген бөлігіндегі негізгі құралдары
ретінде ... ал ... ... салық салу жүйесіне сай
функциялары арқылы жүзеге асырылады.
Салықтар салық әдістері арқылы капиталды ... ... ... ... өтеді: салық қойылымдары, түсімдер, жеңілдіктер,
өнеркәсіптің прогрессивті саласына ықпал ету ... ... ... және ... бөлімдерін жүзеге асырады.
Салық салу сұрақтарына ғылыми әдебиеттерде үлкен көңіл бөледі, себебі,
салық және ... салу ... ... ... бөлігінің мемлекеттендірілуі
болады және олар ... ... ... ... ... ... мемлекет арасындағы қызығушылық өзара әсерін көрсетеді.
Салықтар ... ... ... де, ... құбылысы ретінде де,
экономикалық категория ретінде де ... ... Бұл ... төлие
өзінің зерттеу жүргізу процессінде қандай мақсатты ... ... және ... ... ... ... ... көп
мағыналы болуы, тура және жанама салықтардың арасындағы байланысын, салық
аумағындағы мемлекеттік саясат мәселелері ... ... алып ... ... салу мәселесіне үлкен мән беріледі, бірақ салық салу
ұйымы жиі өзгеріп ... ал ... ... іске ... ... ... болып салықтар, көбінше акциздер табылады. Бюджеттің
барлық деңгейлері үшін бұл ... ... ... фискалды мағынасын
қайта бағалау өте қиын. Келесі ... бұл ... ... ... ... ... – кең ... тауарларды қолдануды және
өндіруді мемлекеттік реттеуге бейімделген. Акциздер ... ... ... болып қалған, баспасөзде ... ... та ... ... ... және жарияларда бұл
мәселенің жанынан өте ... ... ... ... да, ... дәлелденген және ғылыми салық салу үшін теориялық негіздер ұсынатын
бірде-бір нақты еңбек әлі ... ... ... де ... ... алып қарайтын болсақ, онда акциз – бұл
қолданыс бұйымдарына және ... ... ... салық түрі деп
берілген. Тауар ... және ... ... ... ... ... қайнар көзі. Жалпы қолданыстағы тәжірибеде қатты немесе
спецификалық, ... ... ... ... ... ... болып акцизді тауарларды өндіретін ... ... ... заңды және жеке тұлғалар болып табылады.
Бұл салық түрі әлемдегі көптеген мемлекеттерде қолданылады және де ол
осы ... ... ... ... ... Қазақстанда акциз екінші
туынды рөльді атқарады, бірақ оны бір мәнсіз ... ... ... ... ... және ... жағдайларда жоғары көрсеткіш болып табылады.
Зерттеу бұйымы болып акциз салығы, оның салық жүйесінде алатын орны мен
рөлі табылады.
Зерттеу әдістемесі. Салық жүйесінде ... ... ... ... ... Дипломдық жұмысты жазған кезде заңнамалық және ... ... ... Президентінің Жарлықтары, сонымен қатар
салық салу аймағындағы шетелдік мамандармен ... ... ... ... Бұл жұмыста айтылып кеткендермен
қатар қаржы және ... салу ... ... ... ... ... Д. Г. , ... Ф. С. , Ынтықбаева
С. Ж. , Ильясов К. К. , Өмірбаев С. М. , ... М. Т. , ... Э. К. ... ... ... жұмыстың мақсаты болып жанама салықтың теориялық және әдістемелік
дәлелденуі табылады. Қойылған ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын анықтайды:
-салық жүйесіндегі акцизді бағалау және талдау;
-акциздің басқа ... ... ... ... ... және оның даму ... ... қонымды құрылымы болып, менің ойымша, мазмұндама
баяндалған құрылым ... ... ... ... ... ... ... сонымен
қатар акциздің басқа жанама ... ... ... әрекет
жасадым және оның ерекшеліктерін айқындадым.
Екінші тарауда бюджетте акциздердің мағынасын көрсететін статистикалық
мәліметтер келтірілген. ... ... ... тапқан ең негізгі
нормативтік құжаттарды атап өттім. Сонымен қатар, мен акциздерді ... және олар ... ... ... ... жанап өттім.
Үшінші тарауда Қазақстандағы акциздік салықты ... ... және де ... және АҚШ ... ... ... акциз салу
тәжірибесі көрсетілген.
І. АКЦИЗДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 Акциз жанама салық ретінде
Кез-келген мемлекет өзінің қаржылық ... ... ... ғана тіршілік
ете алады, яғни дәлірек айтатын болсақ, ... ... іске ... ... шығындарды жабу үшін және ... ... ету үшін ... ... ... ғана өмір сүре ... ақша қаражаттарын әр түрлі ... ... ... ол ... мемлекеттке ақшаны еркін түрде беру әдісін қолданады.
Бұндай әдістің классикалық ... ішкі және ... ... ... ... ... да ... мемлекет ақша қаражаттарын күштеп алу
арқылы табады. Оған классикалық үлгі ретінде салық табылады.
Салықтар – ... ... ... бір ... ... ... Бұл
жәйтті дұрыс түсіну мәселесі салық тек ... ғана ... ... құқықтық, әлеуметтік, философиялық ұғымды ... ... ... ... ... ... ретінде шаруашылықтың нарықтық және
нарықтық емес ... ... ... ... ... алу ... ... жүзеге асырылады және де ол оның
функциясы болып табылады. “Салық” мағынасын анықтау “ ... ... ... ... Ол осы ... ашып ... ... ғана бағынышты болмайды, сонымен қатар мемлекеттің ... оның ... ... және ... ... ... Сол ... салық жүйесімен танысу арқылы мемлекет қандай
даму сатысында ... ... ... ... әрбір даму сатысында “
салық ” ... ... ... ... жаңа ... ... біз “ ... ” түсінігін анықтау мүмкіндігіне ие
боламыз.
Салық – бұл билік жағынан ... ету ... ... ... ... жеке ... мемлекетке дербес эквивалентсіз қозғалу.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және
салықтарды алу тиімділігінің жетістіктері сақталуы қажет.
Салық мемлекеттің экономикасына тиімді тетігі ретінде ықпал етеді,
бірақ ... ... ... салудың жағымды беделі үшін, әрбір ел үшін
жекеше түрдегі салық алымдарының оптималды деңгейін ... ... ... мағынасын және ерекшелік белгілерін анықтап алғаннан ... ... ... ... ... қысқаша қарастырайық.
Салықтар салық ауыртпалығын көтерушілерге байланысты тікелей және
жанама ... ... ... ... – бұл ... салу ... бір
мезгілде оның нақты төлеушісі болып табылады, яғни салық ауыртпалығын салық
субъектісінің өзі көтереді, және ... ... ... ... жүзеге асырылады. Тікелей салықтарға келесілер жатады: ... ... ... ... және жер ... ... – бұл салық салу субъектісі салық ауыртпалығын іс-жүзінде
оның төлеушісі болатын ... ... ... та заңды тұлғасы болып
тауарды сатушы болғанымен нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... еңгізіледі. Бұндай салықтарға ... ... және ... ... ... ... ... салық,
нарықта тауарды өткізу құқығы алымдары. Салық түрлеріне ... ... ... ... ... ...
ынталандыру рөлін атқарады, ал жанама ...... ... пайда
болған экономикалық және әлеуметтік жағдайларға сәйкес реттеу рөлін
атқарады. Салық ... ... ... ... ... ... ... Қосылған құнға салынатын салық
• Акциздер – бұл ... ішкі ... ... ... қатар Қазақстан
Республикасының территориясына импортталатын, салық заңнамасында
белгіленген қызмет түрлері және ... ... ... – бұл ел ... ... және шығарылатын
тауарлардан ақша жиналымдары.
• Фискалды монополиялы салық – бұл жалпы қолданыстағы негізгі тауарларға
мемлекетпен белгіленетін жанама ... бір ... ... ... ... ... ... отырып оларды өнімнің өз
құнынан жоғары бағамен ... Осы ... ... ... салық болып табылады.
Сонымен, жанама салықтар мемлекеттің фискалды қызығушылығын көрсетеді.
Оларды дұрыс пайдалану ... ... ... әсер етуі ... ... ... әсер етеді. Сонымен қатар салық төлеушілерге
салық салудың шығындарының ... ... ... ... ... ... М. Н. ... салықтардың фискалды пайдасының үш түрін
анықтады: “ Бұл салықтар ... ... ... ... ... ... көлемді қолданысына сүйенеді. Егер де азық-түлік қолданысына салық
салатын болса онда ... ... ... 20-50 тиын ретінде ... ... бұл ... өзімен көптеген миллион ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің
табысына алымның кезексіздігі, екіншіден олардын бюджет ... және ... ... салық базасының кеңейтілуі. Жанама
салықтардың бұндай ... ... ... кең ... алып ... ... ол негативті зардаптарына әкеліп
соғады,сондықтан тікелей және жанама салыктардың ... ... ... табу ... Енді жанама салықтардың кемшіліктерін қарастырайық.
Сонымен жанама салықтар ... үшін өте ... ... ... ... ... салық салынған ... ... ... ... ету ... салықтардың жақтаушысы Бисмарк болды. Ол онда ... ... ... ... Бұл ... ... ... салу жолымен алмайтын соманы береді. Гурьев А. Н. төменгі кластарға
салық салуды қабылдамау ... ... ... құрал болып жанама салықтар
табылады, бірақ олар өз ... осы ... ... салады және халықтан
үлкен көлемді сомаларды алады. /14/ Ходский В. жанама салықтардың ... ... ... барлық ауыртпалығын тікелей салықтарға көшіру өте
ауыр тиетінін атап кеткен. Осы себеп ... ... салу ... ... халықтан салықтар алу бойынша негізгі себебі болып ... ... ... ... ... ... аспектілерін айтып кету
қажет: бұл салықтар жеңіл және белгісіз төленеді, себебі олар ... ... ... ... жанама салықтар салық төлеушілерге
психология жағынан тиімді.
Халық тауар құнындағы салықтар қандай бөлігін құрайтынын біле бермейді.
Жанама салықтардың ... бір ... ... оның ... ... Олар әрбір салық төлеушінің табысын ескермейді.
Сонымен, жанама салықтар кері пропорционалды регрессивті салық болып
табылады. Бұл салықтар ... ... ылғи да ... ... ... түсіп отырады. Бірақта билік ... ... ... ең ... ... бар ... – оларды алудың қарапайымдылығы
шынында да тауарды сатып алушы бұл салықтардан шетке шыға алмайды, әйтпесе
оған тауарды ... /25/ Олар ... ... ... аз, ... соғады, салық төлеушінің табысы неғұрлым аз, ... оның ... өз ... ырза ... Сондықтан салықтар, бұндай тұтыныс
бұйымдарына салынатын, ылғида байларға қарағанда кедейлердің ... ... ... күнде жанама салықтар өте үлкен рөль атқарады, бірақта оның
бірнеше ... бар: ... ... ... ... ... ... себебі олар халықтың негізгі бөлігін құрайды, бірақ ТМД-да жалпы
салық түсімдеріндегі ... ... ... 40-45% ... ... салу
жйесінде жалпы заңнамалар бар екенін ескеру ... ... ... сауданың дағдарысы кезінде тұтынуға салық салудың өзіндік бір
бағытталуы іске асады. Бұл ... ... ... өнім ... ... ... салық салу ... ... ... ... ... көп ... ... қажеттілігі туындайды. Бұл жерде жанама салықтардың өзіндік
әлеуметтік бағыты көрінеді.
Кейбір елдерде ... ... ... үстінде. Акциз, қосылған құнға
салынатын салық,кедендік баждар сияқты жанама салықтардың әсер етуі ... ... ... ... та ... ... орнату кезінде мемалекет
фискалды мақсаттарды аңдиды, сонымен бірге ... салу ... ... ... салықтармен тығыз байланыстағы өндірістің дамуына үлкен
әсерін тигізеді.
Бұл салықтар салынған тауар өндірісіндегі ұсталымдардың недәуір бөлігін
құрайды. Сондықтан тауарға белгіленген, анықталған ... ... ... ... ... ... ... тиімді емес жерден тиімді
етіп жасауға ... және де ... салу ... ... ... ... келе ... көптеген
кішігірім кәсіпорындарды жойып жіберуі мүмкін. Жаңа тауарларға жанама
салық салу оның ... ... әсер ... ... ... ... тауар бағасына қосымша түрінде
алынады және оның төлеушісі болып тұтынушы ... ... осы ... негізгі белгісі болып табылады. Осы салыұтардың фискалды рөлі
бюджетке ... ... ... ... ... ... Тұтынуға
салықтарды қолдану салық салушылардың шығындарын мақсат етпейді. ... ғана ... ... ... мақсаттайды, бірақ ол барлық тауарға
емес, ал оның анықталған құнына салынады.
Сонымен акциздерден ... ... ... және ... сұранысты
иемденетін тауарлар және қызметтер анықталған тізіміне салынады. Жанама
салықтардың ішінде негізгі рөльді ... ... ... салу атқарады, ал
акциз екінші дәрежелі ... ... Бұл ... ... Ең ... ... салыстырайық, біріншіден акциз тауарлардың жеке түрлеріне және
топтарына жекеше салық болып ... ал ... ... ... ... -
әмбебеп салық, яғни ол өнімді, жұмысты, қызметті өткізуден және өндіруден
алынады; екіншіден салық салу ... ... ... ... ... ... ... акциздер өндірістік сомадан алынады, ал
қосылған құнға салынатын салық айналым және өндіріс айналысынан алынады.
Акцизді ... ... ... ... ... және арнайы сұраныстағы
тауарларды қолданудан табыс алу. ... ... және ... ... және ... әр түрлі әсер етеді. Олар салық ... ... және ... аз ... ... ... ... Өз кезегінде бұндай салықтар ... ... ... ... келеді. Ойластырылған қолданыс салығын еңгізу
төлем балансының ... ... ... ... жүйенің иілімділігін
жоғарлатады.
Жанама салықтардың мән мағынасын анықтайық. Олар ... ... ... ... ... ... соммасынан ауытқуын құнның соммасын
білдіреді,себебі: көп мөлшерлі ... ... ... ... ... қай ... болмасын капиталға қай жағдайда келіп
түсуін болжайды және табыстардың орта нормасымен ... ... ... бағалар табыстың орта нормасына өз ... Яғни ... ... болсақ, тауарлардың біркелкі бағасы құнның
біркелкілігіне тең, яғни ... ... ... өз табыстарын ұлғайтуы шектеулі сондықтан,
мемлекет табыс көздерін іздей ... ... ... ... ... салуға жүгінеді, яғни қосымша құнға салынатын салық ... ... ... яғни ... ... ... салықтар мемлекет
еңбеккерлерінің табысын алу ... ... ... ... мемлекет
өзінің табысын тікелей салықтар арқылы табысын жоғарлата алмайды.
Тауардың баға ... оның құн ... ... болады , яғни акциз
мөлшерінің үлкенділігі. Бұл факт белгілі ... ... бір ... ... ... базасын құрылғандығын дәлелдейді, бірақта
жанама ... ... ... ... ... нақты бір
класстың бөлімдеріне бөлінеді. Сонымен қатар акциз “ байларға ... ... ... ... олар ... ... ... тұжырым темекіні, спиртті, сусындарды және де құнданған
ойындарды байлар ғана қолданбайды.
Екінші тұжырым ... ... ... ғана емес сонымен ... де ... және ... кездегі таурларда акцизді категорияға
жатады.
Жанама салықтардың фискалды функцйясы жақсы дәрежеде дамуда, себебі
жанама салықтар бюджет табысының ... ... көзі ... ... ... ... ең қиыны болып ынталандырушы функцйяның механизмі ... ... ... ... ауыртпалығы өнімнің өзіндік құнына
қосылатын салықтардан құралады. Өнімнің ... ... ... ... ... ... әсер ... бірақ та бұндай салықтар
жоғарылауы табыс бөлімдерінің төмендеуіне әкеп соғады. Сұранысы иілімсіз
баға ... ... ... ... ... ... салықтар
бөлігінің жоғарлауы табыс бөлігінің төмендеуіне және ұсыныстың бағаларының
жоғарлауына әкеп соғады. Сонымен қатар егерде ұсыныс ... ... ... ... ... ... көлемі сол қалпы қалса онда табыс массасы
өзгермей сол күйі ... ... ... ... ... ... ... қарастырып
өттік, енді жанама салықты салудың механизмі әлемдік тәжірибеде қалай іске
асатынын қарастырайық. ... ... ... ... ... салық көлемдері және тікелей және жанама салықтардың арасындағы
қатынастар екі түрлі факторға байланысты ... ... ... ... құрайтын өмір деңгейінен және салықтардағы ... ... ... ... ... ... Халықтың ЖІӨ
көлеміне есептеледі. Жеке және заңды тұлғалардың табыстарынан ... ... ... ... ... ... ... ереже
бойынша экономиканың мүмкіншіліктерін ғана анықтайды. Себебі, экономиканың
төменгі деңгейінін тікелей салықтар ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік бермейді. Бұндай ... ... ... ... кесте
Халыққа ЖІӨ көлемі бойыншажалпы салық түсімдеріндегі
жанама салық бөліктерінің бағыныштылығы. (%)
|Халық жанына ЖІӨ | | ... |Ел саны ... ... ... бөлік |
| | ... ... ... ... ... және ... |20 |68 |35 ... |11 |64 |32 ... |19 |64 |33 ... |9 |50 |18 ... ... 850|15 |32 |4 ... | | | ... ... “Қаржылық бизнес”. 2006. -№8. -с. 29
Бірінші кестеде көріп отырғанымыздайдамуы өте төмен деңгейлі елдерде
барлық ... 68 %, ... ... салықтардың бөлігі сәйкесінше
тікелей салықтардың ... 32% ... ... ... ... ... 61% ... 2006 ж Қазақстан Республикасының
статистикасы ... ... ... ... жанына ЖІӨкөлемі 121,5 %
құрады, сәйкесінше біз бұны берілген кесте бойынша 2 топқа жатқызамыз, ... жылы ... ... ... ... салықтардан асып түсті.
Салық жүйесінің құрылымы әр түрлі салықтардың қатынасы табыстардың
мөлшеріне әсер ... яғни ... ... Ауыры болып
ақырғы тұтынушыға толығымен жатқызылатын алынған табысынан ... ... ... ... Салықты ақырғы тұтынушыға
толығымен жатқызу туралы мәліметте қиялдану керек емес. Бұл берілу ... ... ... ... болады.
Бағалардың тұрақталған деңгейінде және жанама салықтардың ... ары ... ... табыстың жоғарлауына әкеп соғады.
Мысалы: батыс елдерінде салықтық төлемдер түсімінің иілімділік принциптері
жүзеге асырылуда. ... ... ... ... ... кезеңге
әртүрлі ставкаларды еңгізу жолымен бюджетке ... ... ... ... белгіленеді. Бұған мысал болып ... ... ... ... кезде оптималды мөлшері ... ... ... ... ... ... Осы уақытта кәсіпорындарды
өндірісті модернизациялау бойынша және ... ... ... ... ... шаралар қолданылды. Барлық осы ... ... ... ... Осы жыл ... ... ... 1-ге тең болды, яғни иілімді. ... ... ... ... ... тигізді. /43/
Шетел мемлекеттердің мысалында біз акциздің ... ... ... жеңілдікті қойылым еңгізу салықтары бойынша түсімдерінің
жоғарлауын және сонымен қатар өнімнің сапасы ... ... ... ... осы ... ... ... пе?
Сонымен біз жанама салықтардың және акциздердің экономикалық мәнін ашып
қарастырдық. Ендігі уақытта ... және олар ... ... ... ... ... ... Салық жүйесінің элементі ретіндегі акциздің ерекшеліктері
Көбінесе акциз жанама ... ... ... Мұны ... ... ... ... сөзі табылады. Салық – бұл мемлекеттің бір
жақты ... заң ... ... ... бір ... жүргізетін
қайтарусыз және өтеусіз ... ... ... ... ... ... ... анықтаманы акцизге қолдану ... ... ... ... осы ... салық ретінде акциздің 2
түрлі белгісі қарастырылады. Бұл ... және дара ... ... ... алдында салық төлеушілердің заңнамалық
міндеттемесін білдіреді. Акциз біржақты тәртіпте белгіленеді және ешқандай
келісім шарт ... ... ... алу және ... ... оның ... ... құрайды. Бұл белгі міндетті
салықтарды алуды заңды безендіруді ескертеді. Акциздер басқа ... ... алу ... қарым-қатынаста болады (пеня, айыпаұл).
Олардың арасындағы ерекшелік ең алдымен алудың масштабтарымен кезеңділігі,
ал оның өзгешелігі алу ... ... ... ... үшін ... ... ... бөлінуі шұғыл мінезде жүреді. Салықтық алымдарды заңнамалық
түрде ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл мемлекеттің және қоғамның қажеттілігіне ... дара ... ... ... жоқ болуын
қарастырады. Бұндай салықтың белгісі акцизді ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік кеден шекарасынан
тауарларды өткізу кезінде алынатын жанама салықтардың бір түрі ... Сол ... ... ... оларды ішкі деп, екінші жағдайда
сыртқы деп ... ... ... ... ... баждармен және қосылған құнға
салынатын салықпен тең ... ... ... ... мен ... ... құны ... Ал оны ерекшелейтін болып тауар
номенклатурасындағы сауда саясаттың құрамдарды ... ... ... жоқ болуы табылады. Соңғысы акцизді және ... ... ... және кедендік баждар араларындағы нақты бір
ерекшелік. Ішкі сауда жабдықтаушыларына салық ... ... ... талдау кезінде салықтың элементтері айқын көрінеді.
Акциз бен ҚҚС-тің арасындағы нақты бір ... бір ... ... жағынан кедендік баждар. Олар ішкі ... ... ... реттейтін қайнар көз құқығы жүйесін талдау кезінде бақыланады.
Экономикалық көзқарас ... ... ... ... ... ... ... табылады. Акциздің ҚҚС-тан ерекшелігі тауарлар
жинағында анықталады.
Акцизделетін тауарлардың номенклатурасының кеңеюіжәне салық ... ... ... ... және ... арасындағы шекті
өшіруге алып келеді. Осыдан айтылғандар типі. Жанама ... ... кең ... қазіргі кезде көптеген елдерде ҚҚС түрінде жүретін әмбебеп
акциз ... ... ... ... – бұл ... ... ... бағасына қосымша.
Акцизді, ҚҚС-ті және кедендік бажды қосарлайтын шарт болып бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... функцйясының бірін дәлелдейді.
Салықтардың реттеуші функциясы көптеген әдістерде қолданыс табады.
Акциздің экономикалық әсер ... ... ... бір ... ... қарастыру. Сонымен бұл функцйя өндірістің тиімділігін жоғарлатуға
мүмкіндік береді.
Акциздің ішкісауда айналымында ... ... ... ... ... және ... бәсеке жағдайын құрумен көрінеді. Бұл
жағдай акцизді шекарашы теңестіруші салық деп ... ... ... ... орын ауыстыру кезіндегі кеден органдарымен алынады,ал
теңестіруші импорттан алынатын салық отандық өндіріс тауарларына ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, әкелінетін тауарлар
отандық тәріздестермен салық ... ... ... режимде импортер елге беріледі. Акциздер тауардың импорты кезінде
алынады,сонымен шет ел және ... ... ... ... ... алады.
Егер де акциздер осы айырмашылықтан төмен белгіленетін болса,онда олар
шекрадан тауарлар кіргізуге мүмкіндік ... және ... ... двигательдерінің көлеміне байланысты салық салу. ... ... ... ... ... Олар ... ... Сонымен қатар автомобильге бірдей қойылымдар қолданылады.
Акциздерді ... ... ... ретінде
қолданылады,халықаралық құқықтық реттеу объектісі бола алады. /18/
Келесі жағынан акциздер теңестіру ... ... ... және ... ... ... уақытты акциздер барлақ нарық экономикалық
елдерде қолданылады. Олар шектелген тауарлар тізіміне ... және ... роль ... бұл ... ... ... көзі ... екіншіден бұл акцизді тауарларды қолдануды шектейтін құрал,
көбінесе адам денсаулығына зиян ... ... ... ... жатады.
Сабанти Б. М. ұсынған акцизді алу формасының жіктелуі өте қызық және
де ол өз ... ... төрт ... ... шикізат бойынша
- жартылай фабрикалар бойынша
- жабдық күші бойынша
- дайын өнім бойынша
Шикізат ... ... тек бір ғана ... ... ... дайын
өнімге қолданылады. Технологияның дамуымен дайын өнім әртүрлі шикізаттан
өндіріле алады,сондықтан шикізат емес шала ... ... ... жағдайда акцизді тауар қант өндірген кезде қант ... ... ... ... ... екі ... де ... өндірушілерге өте
тиімді.
Прогрессивті болып жабдық күшіне салу табылады. Сонымен қатар ... ... есеп ... ... Бұл жүйе ... ... бөлек
тауарларға белгіленеді және жекеше деп аталады. Отандық ... және өте жиі ... ... ... ... салық салу
бұйымдары акцизді тауар болып қарастырылмайды,яғни ... ... ... ... және ... ... заттары,марапаттар. /52/
Дерлік барлық акцизделетін ... ... ... деп ... ... ... және ... қолданыстағы тауарларды жатқызуға
болады. Кейбір жағдайларда екеуінің арасынан шек өткізу өте қиын ... ... сән ... ал ... ... ... әшекей бұйымдарының ішінен пайда әкелетінін бөліп қарастыру қажет.
Акцизделетін тауарларды 2 түрлі категорияға ... ең ... ... ... Ол ... ... жағдайындағы ұйымдарға рационалды
салық салу принциптеріне сәйкес акциз ... ... А. Смит ... о ... и ... ... еңбегінде келесі бірнеше
принциптерді қалыптастырды:
- салық әрбір салық төлеушінің табысына ... ... ... салықтың мөлшері және мерзімі алдын-ала анықталған болуы керек;
- әрбір салық төлеушіге тиімді жағдайда ... ... ... ... және бұйымдардан акциз алу бірінші және екінші
жағдайға сәйкес келмейді. ... ... ... ... ... ... мөлшерде бөлінуі тиіс. Бұйымдардан алынатынакциз ... ... ... сай келмейді. Сондықтан акциз бен ... ... ... ... ... ... ... /52/
Акциздер тауарларға жіберілген табыс пайызы акциздердің ... ең ... тобы ... табылады. Екіншісіне азық-түліктен,ал
үшіншісіне салық төлеушінің ... ... алу ... ... Сән
заттарына акциз керісінше осы принциппен келіседі, оның себебі,әр біреуден
акцизделген тауарларды сату және ... ... ... ... ... ... жағдайлар және өмірге қажетті заттар ... ... ... етеді. Бірақта бұл көптеген себептердің ... ... ... ... ... бұл ... ... тұтынады және
мемлекет аз емес табыс әкеледі.
Мәселенің түбі неде жатыр? Тургенев Н. айтқандай: сән бұйымдарынан ең
жоғарғы салық ... ... ... ... ... /54/ ... ... қайнар көзінен айырыла алмайды. Жалғыз әшкерелеу ... ... ... ... өмір сүру үшін ... жоқ. ... біз ең маңызды бөлікке келе жатырмыз, яғни акциз
салығының жіктелуі:
1. егер оларды субъектілермен ұштастыратын болсақ, онда олар ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын төлемдер бюджетке қалай
түсетінін анықтауға болады.
3. акциздер салық ауыртпалығын салу формасы бойынша қосылған құнға
салынатын салық сияқты ... ... ... ... сапасы төлеушінің өзімен анықталады.
5. акциздер территория деңгейі ... ... ... ... ... ... кеткендерден келесідей нәтиже шығаруға болады.
Бұл міндетті, ... ... ... ... ол ... және ... алынады.
Акциз әлем елдерінің салық жүйесінің элементі болып табылады. Акциздік
салуды тарату ең алдымен осы салықтың фискалды потенциалымен түсіндіріледі.
Француз ... ... Ф ... ... ... басқа салықтарға
қарағанда ең көп табыс әкеледі деп ... ... /30/ ... ... ... ... ... асырылатын элементтері болып
акцизделген тауарлардың тізімі және ставка болып табылады.
Мемлекет өзінің ... тез ... ... ... сұраныстағы
негізгі тауар массасына акциз салады. Акцизделген өнімнің тізімі, ... ... ... ... салудың классикалық принциптеріне сай.
Акциздік ... тағы бір ... ... ... құрал
ретінде акциздің айырмашылықтардың мағынасы ... ... ... күнде акциз есебіне Чехия, Венгрия, Польша елдері сияқты салық
табысының 1/5 бөлігін ... ... ... ... ... ... ... өндіру және қолдану көлеміне әсер ету, бірақ бұл
бағыттың тиімділігі акцизді тауарлардың айналу өрісін мемлекет қалай
бақылайтынына байланысты болады.
- өнімнің құрылымына, ... ... ... тұтынушылық
мінездемесін көтеруге әсерету, бұл бағыт тәжірибеде тауар топтарының
ішінде ... ... ... белгілеумен жүзеге
асады. Мысалы Германияда төменоктанды бензиннен жоғарлатылған акциз
алынады, және де ... ... ... ... ... ... өндірістің құрылымына ғана емес, сонымен қатар тауардың
жоғары сапалы дайындалуын ынталандырады.
- акцизді тауарлардың өндірістің ... ... бұл ... ... ... ... қызығушылығын төмендетеді. Бұл
өндірістер төменгі шығындар және жоғары ... ... ... ... ... ... ... табысты
алады және келесі жағынан қызудың бөгетін жояды.
Тауарларға акциз ішінде алкогольді өнімдерге акциз салу жатады. Бұндай
реттеуші бағыт ең алдымен ставка ... ... ... ... ... салу ... ... түсімдердің
жоғарлауына әкеп соғады. Акциз туралы айта ... оның шығу ... ... ... Келесі тарауымның тақырыбы дәл осы бағытта.
1.3 Акциздің шығу тарихы және оны ... ... ... қажеттілігі туындаған кезде пайда болады.
Оның бастапқы формасы жергілікті көсем екі өзеннің ортасынан ... ... осы ... ... ... үшін ... ... Салықсыз
ещқандай мемлекет өмір сүре алмайды. Ұзақ ... бойы ... ... ... көзі ... ... ... салық механизмі мемлекетімізде өндірісті дамытуға
қолданылады. Салық салу теориясы негізгі бөлігі ... ... ... ең
алдымен экономикалық бөлігі болар алдында ұзақ жылдар бойы эмпирикалық
бағытта дамыды. ... ... ... 3 ... бөлу қажет:
1. Бастапқы даму кезінде Ежелгі елден Орта ғасырлардың ... ... ... ... ... ... ақпараты болған емес.
Ол тек қаражаттардың жалпы соммасын анықтайды.
2. 16 ғасырдың басынан 19ғасырларда елде мемлекеттің мекемелер жүйесі
пайда болады. Ол ... ... ... белгілейді. Осы кезеңде
салық теориясы қалыптасқан. Бұл кезенде сатып алушылардың рөлі өте
үлкен. Себебі дәл осы ... ... ... теориясы
қалыптасты:батыс еуропа елдерінің бюджетін толықтыратын,көбіне
жанама,жаңа салықтар. Мысалы Голландияда жанама салықтар түрлерінің
болғандығынан,қонақ үйде берілетін ... бір ... ... түрі сай ... ... ... ... кезең – мемлекет салықтарды орнатуды және салуды өз
қолына алады. Аумақтық биліктер мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... шалуды алуға болады.
Бұл мәжбүрлік алым деп ... ... ... ... ... кейін князь
Владимир Святая Богородица шіркеуін ... ... ... ... ... 10% мөлшерінде анықталды және оған барлық табыстың
ондығын берді. Осы кезден салықтардың тікелей және жанама түрі ... орта ... ... ... және ... ... салулардың
ішінен бөлініп шықты. Бұрыңғы кезде олар алым немесе жай ғана салық деп
аталды. ... ... өте кең ... Онда ол 14 ... ... ... ал 16 ғасырда мемлекеттік табыстың көзі болып табылды.
14 ғасырда Кельннің салық жүйесі толығымен тікелей ... ... ... ... ... бюджеттің негізін құрды. Австрияда
1748 ж олар 40% құрады. Монтескьенің “О духе ... ... ... ... еске ала отырып Монтескье осы сөзді ерекше ... ... ... ... салық құлдыққа жақын деген, ал тауарға салық – еркіндік.
Сонымен бұл ... емес ... ... ... ... ... ... саналатын, өндірісті дұрыс бағытта және ... ... ... ... ... ... түрі ретінде винолық сатып алулар болып
саналды. “Мемлекеттік табыс туралы” ... ... есеп ... түсімдердің ең үлкені ішімдік алулар-180,8 млн руб ... ж ... ... ... ... ... пайдасының
салыстырмалылығын айтқан. Уақыт өте акциз сатып ... ... ... еңгізуге тырысу қажет. Дәл осы мемлекеттің табыс
баптарының негізін ... ... ... құрудың негізгі принциптері болып ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің
бірінші кезеңдегі қызметі инфляцияның жоғарғы кезеңіне сәйкес ... ... ... ... ... салықставкалары алтын мағынаға
келтірілді және төлем котировальді комиссияның бағамы ... ... ... орнатқаннан кейін ғана салықтардан күтілген табысты бее
бастады.
1917 ж кейінгі ... ... ... болып 14% мықтылықты жүзімді
винолар ... ал ... ... оның ... ... ... ... акциз бюджеттің табыс бөлігін оны толықтыру үшін ғана ... ... ... ... ... ету үшін қолданылды. Осы жылы ... ... ... ... ... Ары ... ... жүйесі кеңее берді: спиртке, сыраға, балға, салқындататын сусындар,
мұнай өнімдеріне, қантқа. ... ... шай, ... ... цикорий
қосылды.
Осы еңгізілген акциздерді жүзеге асыру жанама салық салудың дамуына
үлкен әсер етті.
Жеңіл өнеркәсіптің және ... ... ... ... акциз салудың құрылымына және оның кеңеюіне мүмкіндік ... ... жж жүн иіру ... ... ... салу ... ... түсімдерінің
қосарлы өсуі тұтыну заттарына салық ауыртпалығын төмендетті. ... ... 45-22 ... дейн 1 ... және ... 80-60 тиынға дейін
1 пұдқа. Темекі өнімдеріне акциз жаңа салық салу ... ... ... ұзақ уақыт бойы өмір сүрді, сонымен ... оынң ... ... ... ... Осы ... ... өнім бойынша сыраға
салыұқ салу жүйесі өзгерді. Бұл жүйе онша жағымды болған жоқ, сол ... ... ... оның түсу кезінлегі салмағына салынды. Қол ... ... ... ... салудың дамуына жақсы жағынан әсерін
тигізді.
1925-1926 жж ... ... салу ... кеңеюіне әсер етті. 1925 ж
аяғында ЦИК және СНК ... арақ ... ... беру ... ... вино және арақ ... толығымен қайта құрылды.
1926-1927 жж жанама салықтардың аумағына көптеген өзгерістер еңгізілді.
Акцизделген тауарлардың тізімі өзгерді. Қала және ауыл ... ... ... ... ... салу ... ... Бұл шешім осы жылдарда
шаруалардың моинына ілінді.
1927ж тұз бойынша мемлекеттік табысты жоғалтуды өтеу үшін ... ... ... салық салынды. Акциз этикеткалық баға бойынша
пайыз ... ... ... ... ... акциз алынып тастады. Жалпы акциз
түсімдерінің сомасы 1922-1923жж – 108,5 млн руб, ... – 241 ... ... – 507,8 млн руб, 1926-1927жж – 823,5 млн руб, 1928-1929жж
– 1,788 млн руб, ... – 2,688 млн руб ... 8 жыл ... ... түсімдері 25 есе өсті. Совет Рессеиінде
1929ж акциздердің қайта құрылуы ... ал 1930ж ... 12 ... ... түрі ... ... ... тауарлардан алынып отырды. Жалпы ... ... ... 20% құрады.
Сонымен, жанама салықтар, көбінесе акциздер екінші деңгейлі рөлде
еместігін айта ... ... ... 20 ... ... ... ішінде арақ пен спирт бірінші орында болды. Ровинскицй К. И
мәліметтері бойынша 1900ж ... ... бір ... ... ... қанша
пайызына байланысты болды,ол бір градусқа 11 тиын құрады. Басқа ... ... ... ақша соммасында белгіленді, мысалы,қантқа акциз
бір пұдқа 1,75 тиын, ... ... ... ... бір пұд үшін – 20-
40 дейін. /42/
Акциз бюджетке ... ... ... ... ... ... қатар
оларды төлемеу мәселесі туындады.
Одан кейін акцизделген тауалар қатарына ұн, нан, ет, ... ... ... ... ... немесе шалафабрикаттардан акциз алынды.
Ол кәсіпорын басшысымен төленеді, одан кейін тауардың құнына қосылады және
сонымен тұтынушыға ... ... ... ... ... Мемлекет жұмысшылардың табысының бір бөлігін алады ... ... ... ... ... бірі ... ... салу сұрақтары ылғида шетелдік және отандық ғалымдардың көңілін
тартып отырды. Кейбір жұмыстар ... ... ... ... М. ... ... ... 1913ж, Нюрнберг А. Н “Уставы об акцизных сборах”1912ж
Біз осы ... ... ... ... қарастырдық. Шетел
тәжірибесінде жанама салық салу ... ... ... ... ... салықтармен салыстырғанда акциздің қандай ерекшеліктері барын көрдік
және де соннымен қатар оның фукцйясын ... оның даму ... ... ... Енді ... ... ... бөлігіне тереңірек
тоқталайық.
ІІ. САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНДЕГІ АКЦИЗДІҢ ОРНЫ ЖӘНЕ РӨЛІ
2.1 Акцизді есептеу механизмі
Республикалық бюджеттердің табыстылығы тікелей ... ... ... Себебі салық жүйесі ... ... ... ... ақы, табыс, пайда, капитал, яғни ... ... ... анықтау. Осы мақсатқа жету үшін салық рөлін
бағалау қажет. Бюджеттің табысын қалыптастыруда ... ... ... ... барлық салық түсімдерінің сомасымен ... ... ... ... ... ... болжайды.
Бұндай әдіспен алынған салыстырымдылық өз кезегінде ... ... ... рөлі қай ... тобына жататынын
анықтауға мүмкіндік береді. Қазақстандағы салық ... ... ... мақсатымен бюджет табыстарын қалыптастыру мәліметтерін болжамдайық.
Салық ... ... ... мәліметтерде көрсетілген (2-кесте).
2 кесте
Мемлекеттік бюджеттегі акциздің және басқа да салықтардың рөлі және
орны (%)
|№ |Көрсеткіштер ... |
| | |2005 |2006 |2007 |
| | | | | |
|1 ... ... |73 |72 |69 |
| ... | | | |
|2 ... өзгеру |111 |127 |134 |
| ... | | | |
|3 ... ... | | | |
| ... | | | |
| | | | | ... |Заңды тұлғалардан |23 |19 |17 |
| ... ... | | | ... |ҚҚС |30 |28 |37 ... ... |6,1 |8,1 |8,7 ... |Жер ... |1,9 |2,4 |2,3 |
|4 ... |-2,6 |-3,7 |-3,9 ...... бойынша: Қазақстанның статистикалық жылнама. –
2007ж
2 кестенің мәліметтерінде көріп отырғандай бюджетке салық түсімдерінің
бөлігі жоғарлауда. ... ... ... теңсіз болып келеді. ... ... яғни ... бөлімдерін 1% төмендеген. 2007ж алдағы
кезеңдермен ... 3-4% ... Бұл ... өте тез ... ... ... және де алық салудан бастарту немесе
өндірістің көлемін қысқарту. Бұндай қысқарту ... ... ... ... әсер ... 2005-2007жж кезеңдер арасында
мемлекеттік бюджет жетіспеушілікте болды, оның жағымсыз жақтары ... өте ... ... ... Жыл ... ... Жетіспеушіліктің қалыпты жағдайы деп егер оның ЖІӨ 2-3%
құраған жағдайды айтамыз. Бұны ала ... біз өз ... ... Егер ... ... назар аударатын болсақ, онда біз
салық пен жетіспеушіліктің қарым-қатынасын ... ... ... – 3,9% ... ал ... ... ... кезеңмен салыстыра
қарағанда төмендеді.
Бөлек салықтардың талдауына жекеше тоқталып кетейік. Ең алдымен ... ... 2 ... ... бұл салық бойынша түсімдер
2005ж – 23%, 2006ж – 19%, 2007ж - 17% ... ... осы ... ... отырып түсімдердің төмендеуін анықтауға ... ... ... ... Ең ... 2007ж- 37% немесе 81007 мың тг.
Бұл түсім басқа кезеңдермен түсімдерімен салыстыра қарағанда ең жоғарғысы.
Түсімнің ең төмеңгі ... 2006ж ... Бұл ең ... ... 16% ... ... бойынша түсімдер 2006ж жоғарлауда. Ең жоғарғысы ... 18853 млн тг ... ... ... ... ... себебі
осы кезеңде акцизді тауарларды өндіретін кәсіпорындардың ... ... ... 8,1% ... 16773 млн тг ... яғни 2% 2005ж ... ... Ең төменгі деңгейі 2005ж-6,1%. Бұндай төмендеу бөлек өнім
түрлерінің ставкаларының төмендеуімен ... ... ... рөлін айтатын болсақ, ол салық ... ... ... ... ... Жер салығы бойынша ... ... ол ... бір ... ... жоғарлайды, яғни 2006ж-2,4 %
дейін, ал содан кейін 2,3% төмендей бастады.
Сонымен, салық құрылымын талдағаннан кейін, біз ... ... ... ... ... ... ... яғни бір салықтан бюджетке көп
түседі, ал ... аз ... ... осы ... ... салық бойынша
түсімдер оншалықты жоғары емес.
2 кестенің мәліметтерінде ҚҚС мемлекеттің табысында үлкен рөль алатынын
көреміз. Акциздер бюджетте ... ... рөль ... ... ... көп болмағанымен де ол негізгі салық түріне жатады. 3 кестенің
мысалынан ... ... орын ... көреміз
3 кесте
Акциздердің Қазақстан Республикасы бюджетінің табысында алатын орны.
|Атаулары ... |
| |2005 |2006 |2007 ... ... барлық |270,0 |303,5 |242,9 ... тг. ) | | | ... ... тг. ) |16737 |18853 |18956 ... ... ... үлес |6,24 |6,21 |7,81 ... | | | ... ... ... ... ... – Алматы. -2007ж.
3 кестеде берілген мәліметтер 2005-2007ж. ж. ... ... ... ... ... ... ... түсімдердің
шоғарлауда. 2005ж. Олар 16737 млн. тг. , ал 2006ж. 18853 млн. ... 2005 ж. ... ... ол 2116 млн. тг. өсіп ... ... ... үлес ... 18956 млн. тг. құрады, ал үлес ... ... ... 7,81% ... мәліметтерге қарап отырып бюджеттің үлес салмағы жыл сайын өсіп
отыр. ... ... ... ... ... нәтиже жасай аламыз.
Мәліметтерді салыстыра отырып, олардың түсімдерінің әр түрлі екендігін
көріуімізге ... ... біз ... ... ... ... ... акциз бәрі-бір салық түсімдерінде ... ... ... Оның соммасы жыл сайын өсіп отырады.
Монтескье айтқан, тауарға салықтар халық үшін онша ... ... ... ... ... ... Олар өте ... түрде болуы
мүмкін,сондықтан халық оны талап жатқанын білмеуі де мүмкін. Ол үшін ... ... ... ... ... ... адам өте жақсы біледі,кез
келген сатып алушы тауарды сатып алғанда ... ... ... ... ... кім төлейді?
Оның төлеушісі болып кім табылады?Қазақстан Республикасының “Салық және
бюджетке төленетін бақа да ... ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар табылады. Олар:
- ... ... ... ... ... шығаратын;
- Акцизделген таурларды Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... (авиациялық бензинді
қоспағанда) және дизель отынын көтерме, ... ... ... ... Егер ... ... ... сәйкес бұрын Қазақстан
Республикасының аумағында аталған тауарлар бойынша акциз төленбесе,
конурстық массаны, ... иесі жоқ ... ... ... ... бойынша мемлекетке өткен және Қазақстан
Республикасының аумағында мемлекет ... ... ... ... өткізуді жүзеге асыратын;
- Қазақстан Республикасның аумағында қызметтің ... ... ... жеке және ... ... ... ... болып
табылады.
Сонымен қатар акциз төлеушілер – резидент емес тұлғалар және олардың
құрылымдық бөлімшелері де акциз төлеушілер болып табылады.
Ойын ... ... ... ... ойын үйлері,казино және басқа
ұйымдар, ақшалай ұтысы бар ойын автоматы, тотализатор ... салу ... ... ... өзі ... ... және ... және ыдысқа
құйылған акцизделетін тауарлармен жүзеге асыратын мынадай
операциялары:
... ... ... акцизделетін тауарларды алыс-беріс негізінде ұқсатуға беруі;
• алыс-беріс, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... акцизделетін
тауарларды беруі;
• жарғылық капиталға жарнасы;
• заттай ақы төленген ... ... ... ... ... акцизделетін тауарларды өзінің құрылымдық
бөлімшелеріне тиеп жөнелту;
• тауар ... ... ... және өндірген және
ыдысқа құйылған тауарларды өздерінің өндірістік мұқтаждарына
пайдалануы;
2. бензинді және дизель ... ... ... ... бензинді және дизель отынын бөлшек саудада өткізу;
4. тәркіленген және иесі жоқ, ... ... ... ... және ... ... берілген акцизделген тауарларды
өткізуі;
5. ойын бизнесі саласындағы қызметті жүзеге асыру;
6. лотереяларды ... және ... ... ... ... ... ... жоғалуы
акциз алынатын объект болып табылады.
Салық салу объектісі болып табылмаитындар:
-Этил спиртін ... және оның ... ... ... ... ... ... квоталар шегіндегі этил
спирті:
-Тауар өндірушіде аталған өнімді өндіру ... ... бар ... ... ... және фармацевтік дәрі-дәрмек
әзірлеу үшін;
- Акцизделетін тауарлардың ... ... ... бар ... ... ... ... дәрігерлік құрал ретінде тіркелген және ... бір ... ... құйылған. Енді оның төлеушісін анықтайық. ... ... ... тауарды соңғы тұтынушылар төлейді. Бірақта
акциздерді көбінесе “тығылған” салық деп атаймыз, ... олар ... ... ... ... Бұл ... ... темекі,
алкогольді өнімдер жатады. Бұнда орын ауыстыратын тауарлар өте аз.
Көптеген жағдайларда салық салу ... ... ... ... ,
салық ауыртпалығын минимизациялауға қарағанда. Оған мысал болып арақ,
темекі өнімдерін қысқарту ... ... бұл ... ... ... осы ... ... заңсыз өндіруге әкеп соғады. Сондықтан
қарастырылған акциз салу ... ... ... ... ... және ... айналымды қысқартады.
Акциз ставкасы – бұл салық базасының ... ... ... ... ... жекеше және көпше түрде белгілене алады.
Акциз ставкаларының көбісі нарықтағы акцизделетін ... ... Оның бірі ... ішінде тұрақты сұраныста, ал қалғандары кеден
территориясы арқылы еңгізіледі. ... ... ... ... ... ... ... және әлемдік ... ... және оның ... ... ... ... қатар осы
елдердің заңнамалары.
Акцизделетін тауарларына байланысты ставкалар бірнеше топтарға бөлінуі
мүмкін:
- бір түрлі, сапасы бойынша және бағасының ... ... ... ... ... Бұл тұз, қант.
- дифференциацияланған. Салмағы, сапасы және т. б. ... ... ... маталар, винолар, иірілген жіптер
жатады.
- орта ауыртпалықты. Бағасының өзгерісі бар тауар сұрыптары. ... шай, кофе ... ... ... 2 ... ... қолданылады: нақты және
адволорлық. ... ... ... ... ... ... бойынша
салық базасы өндірілген, өткізілген заттай нысандағы акцизделетін тауарлар
көлемі ретінде белгіленеді. Нақты салық ... ... ... ... ... ... ... мықты сусындар, бензин және т. б.
Адвалорлы акциз ставкасы белгіленген акцизделетін тауарлар ... ... ... өндіруші осы тауарды акциздермен қосылған құнға салық ты
қоспағандағы бағалар бойынша ... ... , ... ... құны ... ... Келесідей тауарлар түріне
белгіленеді: бекіре және лосось тұқымдас ... ... ... ставкаларын белгілеу экономиканы мемлекеттік реттеудегі әмбебап
құрал болып табылады. Акцизделген ... ... ... тұрып,
алдымен берілген тауарлардың ... ... ... Қазақстан
Республикасының “Салық және бюджетке ... ... да ... ... ... сәйкес акцизделетін тауарлар болып келесілер табылады.
1. спирттің барлық түрлері;
2. алкогольді өнімдер;
3. ... ... ... темекі бар басқа бұйымдар;
5. бекіре және лосось балығының уылдырығы;
6. бензин (авиациялық бензинді қоспағанда), дизель отыны;
7. ... ... отты және ... қару жарақтар;
9. алтыннан, күмістенжәне платинадан жасалған зергерлік бұйымдар;
10. шикі мұнай, газ конденсаты.
Қызметтің акцизделетін түрлері мыналар болып табылады:
1 ойын ... ... ... мен ... ... болсақ, оларды Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілейді. Тауардың құнына пайыз бойынша. ... ... ... ... ... бірдей.
Акцизді есептеу соммасы салық салынатын базада ... ... ... ... ... ... Акцизделетін тауарлар
бойынша салық базасы өндірілген, өткізілген акцизделген ... ... ... ставкалары белгіленген акциздік тауарлар бойынша
салық базасы өндірілген және ... ... ... ... Ұйым ... бойынша және лотерея жүргізу бойынша салық базасы
пайда соммасы ретінде анықталады. ... ... ... және ... ... ... ... “Салық және бюджетке төленетін ... ... ... туралы” заңына сәйкес операциялар жасалған күн болып:
- егер осы бапта ... ... ... ... ... алушыға тиеп жөнелту күні операция жасалған күн ... ... ... өзі ... ... тауарларды өзінің
құрылымдық бөлімшелер желісі арқылы ... ... ... ... тиеп жөнелткен күн болып табылады.
- Акцизделетін алыс-беріс тауарларын беру кезінде аталған ... ... күн ... ... күн ... ... Акцизделетін тауарларды өздерінің өндірістік қажеттеріне пайдаланған
кезде аталған тауарларды осындай пайдалануға берген күн операция
жасалған күн болып табылады.
- ... ... және ... ... ... ... ... сатуға шығаруды тіркеген күн операция жасалған
күн болып табылады.
- Акцизделетін өнім, ... ... ... ... бүлінген
акцизделетін өнімді есептен шығару туралы акт жасалған күн немесе
оны өндірістік процесте одан әрі пайдалану туралы шешім ... ... ... күн ... ... кесте
Салықтардың ставкалары және мерзімі.
|Салық салу объектісі ... ... ... |
|Акцизделінетін таурлар ... ... ... |
| ... нақты |кейінгі 10 ... |
| ... ... құнына |кешіктірмей ... ... ... ... 100% ... ... |
|барлық түрлері ... ... ... 10 ... |
| | ... ... ... ... |Ары қарайғы қолдануына |Опреация біткеннен |
| ... ... 10 ... |
| ... ... ... ... ... құнына байланысты |Салық кезеңінің бірінші |
|тауарлар ... |он күн ... |
| | ... ... |
| | ... ... 13-де. |
| | ... кезеңінің екінші |
| | |он күн ... ... | ... ... |
| | ... 23-да. ... |
| | ... қалған күндері|
| | ... ... ... 3-де ... ... ... құнына байланысты |Тапсырыс берушіге өнімді|
|өндірілген өнімдер |пайызбен , жеке және ... күні ... ... ... | ... ... ... |Бір ... есептелген |Әр айдың 20-нан ... ... ... |кешіктірмей |
| ... ... | |
| ... ... шегі | ... ... ... ... күні ... ... | ... алынған | | ... ... беру | | ... ... ... спиртке ... ... ... үшін ... ... ставкадан |кейінгі 10-нан ... ... ... ... акциз ... ... |ҚР ... ... |
| ... ... күні |
*Ақпарат көзі: “Бухгалтер файлы”. -2007. ... ... ... айта ... жөн. Бұл ... тауарларды өндіру және өткізу бойынша айналым. ... ... ... ... ... ... ... өндіретін салық төлеушіде төленетін салық сомасынан акциз сомасын
шегеріп тастауына мүмкіндігі бар.
Шикізат бойынша акциз сомасы ... ... ... дайын өнімге
қолданылған шикізат көлемінен анықталады. Акциздік алым маркаларының құны
өндірілген өнім мөлшері бойынша ... ... ... ... және ... алым маркасы бойынша ... ... ... төлеушінің шығындарына кіргізілмейді.
Натуралды төлем түрінде тауар өндіруші акцизделген өнімді беру кезінде
салық салынатын айналым болып ... құны ... ... ... ... ... ... акциз өнімді
өткізу бойынша акциз сомасының төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... өнімді жоғалту, бүлінуі кезінде толық мөлшерде:
- ішкі өндіріске алынған ... алым ... ... ... өтінілген ассортимент мөлшерінде;
- өндірілген өнім бойынша акциз сомасына бірқалыпты мөлшерде.
Акциздерді есептеу механизмі мен ... айта кету ... ... ... ... тиіс ... анықтау бойынше төлеушінің жиынтық
жұмыстарын көрсетеді. Бюджетке төленуге тиіс ... ... ... ... ... өнімдердің түрлеріне байланысты болады.
Тауарлар бойынша акциздерді ... ... ... ... проценттік ставканы қамтиды. Акциздер саласын есептегеннен кейін,
шыққан сомадан өнімдісі таңданылады.
Қазақстан ... ... және ... да ... ... заңына сәйкес;
-құрылымдылық бөлімшелері бар төлеушілер, өздерінің орналасқан жері
бойынша салық органдарындағы тіркелімге өзінің ... ... ... ... үшін ... ... ... бөлшектермен құрылған құрылымды бөлшектер бойынша акциз ... ... ... ... ... ... құру кезінде,акцизге
байланысты операциялар есепке алынады.
-құрымдылық бөлшектер үшін ... ... ... ... бойынша акциз төлеушілер есептемелерді көрсетуге тиіс.
-ағымдағы төлемдерді қщса алғанда акциздерді төлеу,заңды ... ... ... ... жанармайын бөлшектеп және
көтермелеп өңдеуду жүзеге асырушы жеке ... ... ... кезінде де
қолданылады.
Акциз төленетін жер болып,акциз ... ... ... ... ... ... ... жағдайда саналады. Ол
акцизді құрылымдық бөлімшелері ... ... ... ... ... төлеу акцизделетін ... ... ... ... ... іс жүзіне асырылады. Ведомство
мәліметтерінде өндірілетін тауарлар көлемі, олардың ... ... ... мәліметтер құралады. Белгілі бір кезеңде акциздерді төлеу үшін
қажетті мерзімінде ведомство есептемесі ... ... ... ... тауарлар топтары мен ... ... ... жүргізіледі. Акциздер сомасы ... ... ... ... мен өндіріс ұсталымының қосындысы - 10000
2. ... ... ... ... ... ... ... ... тойымы, сұраным мен ... ... және ... ... ... ставкаларын есептеу әдісіне көшуге мүмкіндік
береді. Ерікті көтерме баға бойынша акцизді есептеуді анықтайық:
1. ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... бойынша салық төлеу мерзімі күнтізбелік жаңа салық кодексімен
жаңа есеп беру ... ...... ... 400. 00 және оған ... 400. 01 –ден 400. ... ... Ол ... акциз төлемдері уақтылы төленуге бағытталған. Декларация қағаз
түрінде де, электронды турде де ... ... ... ... ... ... ... бойынша декларация,лотереяларды ұйымдастыру және ... ... ... асырудан,акциздерді уақытылы дұрыс төлеуге
арналған.
400. 00 формасы бюджетке төленуге тиісті акциз сомасын ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізілетін операциялар
ақпараттарды көрсету үшін ... және ол ... ... ... өндірушілері,емдеу үшін иемденген спиртті мақсатқа
пайдалануды іске асырушылар және т. ... 00 ... өзі ... темекі бұйымдары бойынша ақпаратттарды
көрсету үшін арналған. Ал 400. 02 форма өзі өндіретін алкогольдер бойынша
салықты ... ... ... ... ... ... үшін ... 04 формасы шикі мұнай, газ конденсаты бойынша есепті ... ... ... ... ... көрсету үшін
арналған,сондай-ақ иесі жоқ мұнай бұйымдарын мемлекетке тапсырылуын ... ... Ал 400. 05 ... бензин және дизель жанармайлары бойынша
салықты есептеу кезеңіндегі жүргізілген операциялар бойынша ақпараттарды
көрсету үшін ... 06 ... ... ... және ... ... бойынша жүретін
айналымдар туралы ақпараттарды көрсету үшін арналған. Берілген форманың
салық базасы берілген құнында ... ... 07 ... ... ... зергерлік бұйымдар бойынша
жүргізілетін айналымдар бойынша ақпараттарды көрсету үшін арналған. 400. ... ... ... ... айналымдар туралы ақпараттарды
көрсету үшін арналған.
400. 09 ... ... ... ... ... және жоғалуы
бойынша операциялар айналымдары туралы ... ... ... ол ... ... толтырылады.
400. 10 формасы шикізат үшін төленген акциз ... ... ... Ал 400. 11 формасы акцизделетін тауарларды көрсету үшін ... ... ... ... бір бөлігі- акциз жиынының таңбасы б.
т. ... ... бар; ... ... ... ... дәрежеге жатқызылады. Акциз
жиынының таубасының ... ... ... Ол кезде акциздердің
төленгені туралы белгісі болып тауардағы арнайы маркасы саналатын.
Осы белгілердің жасанды түрін ... ... 2 ... ... отырғызылған. Ал одан бері көп нәрсе өзгерілген,қазір акциз
жиынының ... ... және ... ... ... үшін ... ... көлемде айыппұл төленеді.
Молшылық тауарлар арасынан көптеген төменгі сапалы бұйымдар бар және
кей кезде тіпті сақтау мерзімі өтіп кеткен тауарларда кездеседі. ... ... ... ... жоғары сапалы тауарлардың орнына сатып
жіберуі де мүмкін. Мысалы Кытайда жасалынған магнитафонды ... ... ... ... ... ... жағдайларды азайту мақсатында акцизделетін
өнімдерге акциз жиынының ... ... бұл ... жағынын кері әсерін туғызады. Бұл мәселе көп
қарастырылғаннан кейін ... ... ... ... орыс және ... тілде ақпараттарды салу талаптары туралы»
жаңа қаулысы шықты. Таңбалауға ... ... ... анықталады. Таңбалауға берілетін негізгі талаптар болып 3 «Д»
принципі табылады.
Бұл жеткіліктілік, яғни рационалды ақпараттық ... ... ... ... емес ақпараттарды дашығарады;қолайлық,яғни
ақпарат жалпы қабылданған термин түсірігімен қолданылуы тиіс,әрбір тұтынушы
үшін ... ... ... шын және ... ... ... құны және оның ... кәсіпорнын шығындар
қатынасына жатады. Бұл ... ... ... ... ... «акцизделетін тауарлардың бөлек түрлері туралы»
қаулысында,жаңа үлгінің акциз жиынының таңбасын ... ... ... ... ... Ал ... ... жаңа үлгінің
тауарларын таңбалауға жатады.
Өндірілген акцизделетін тауарлардың жоғалу кезінде акциз толык ... ... ... таңбалауға арналған,акциз жиынының
жоғалтулары немесе бүлінуі бойынша ... ... ... ... ... ... ... ставкалардан шыға
отырып,өңдіріледі.
Таңбада сыйымдылық көлемінің белгісі болмаған жағдайда,бүлінген немесе
жоғалған таңбалар бойынша акцизді шығару ең көп сыйымдылық көлемінен ... ... ... таңбалары жоғалтулары болатын алдынғы кезеңде,
салық кезеңі аралығында ... ... қүю ... ... жиынының
таңбалары жоғалған,дұғаланған акциз келесі жағдайларда ... ... ... жоғалтулары, дұғалары төтенше жағдайлар ... ... ... ... ... салық органдары қабылдаған
акциз жиынының бұзылған таңбалары.
Акцизді салудың ерекшелігінің бірі болып сыртқы ... ... ... ... ... ... ... тікелей
байланыста болуында. Бұл жерде кедендік толтырулар өз кезегінде тауарлар
қоймаларымен көліктік қаражаттарды белгілі салықтық ... қою ... ... тәртіп бойынша кедендік толтырулар ... ... ... ... ... ... ... Бұл құжат
мәліметтер мемлекеттің кедендік шекарасы авқылы акцизделетін тауарлардың
заңды ... ... ... ... ... ... Республикасы
аумағына әкелінетін тауарлар екі принцип бойынша шығарылады: белгіленген
ел - ... ... ... ... ... ... алудың негізі мемлекет аралық
келісулер болып табылады яғни келесі елдермен: Беларуссия, ... ... ... және т. б. ... осы ... экспортталатын
тауарларға акциз салынбайды.
Сондай-ақ бұл принцип бойынша акциздерді алу ... ... ... ... туралы» протоколмен анықталады. Қазақстан
Республикасының «салық және басқа да ... ... ... ... ... ... акцизделетін тауарларға ... ... ... ... халық аралық ... ... ... акцизден босатылытындығы заңмен бекітілген;
-Сыра,ішімдік сусындары,винолар,спирттің барлық түрлерінен басқа
акцизденген тауарларды әкелу.
Импорттаушы міндетті түрде кедендік жүктің диклорациясының ... ... ... акцизделген тауарлар импорт бойынша салынуға жатады:
шикі,мұнай,дизельді жанармай,таза былғарыдан жасалған ... ... ... ... ... ... және ҚР-ң ҰБ бағыты бойынша
шетел бағамымен, сондай-ақ теңгедей ... ... ... ... ... салық сомасы кеден декларациясы күніне істейтін ҰБ-к ... ... ... тек ҚР-ң ... ... қарастырылмаған
жағдайларды қоспағанда.
Кедендік органдар айсайын есепті кезеңдегі ... ... 25-не ... ... үшін ... ... ... комитеттеріне көрсетеді.
Кедендік бақылау мен тауарлардың ... ... іске ... орган, ол тауарлардың импорты бойынша олардың мақсатты
қолданылғандығымен ... ... ... ... және ... зона ... ... тауарлар бойынша жеңілдіктер
қарастырылған және ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 15 күні тапсырылады.
Кедендік органдармен ... жүк ... ... көшірмесі
салық төлеушілердің құжатына салық органдарымен тігіледі.
Төменде көрсетілген акцизделетін ... ... ... ... ... ... бекітілген норма бойынша
заңды тұлғалармен импортталады;
2. Жолаушыларды,жүктерді халықаралық тасымалдауды іске асыратын көлік
қаражаттарын пайдалану үшін ... ... ... ... ... арқылы оларды өткізуге
дейін зақымдалған ... ... ... және бұйымдар ретінде
пайдалануға жарамсыз болып ... ... ... кезіндегі Қазақстан Республикасының өкіметімен
анықталған тәртіппен гуманитарлы көмек көрсету түрінде әкелінетіндер.
5. ... ... ... ... ... ... ... және оларға теңестірілген өкілдіктердің ресми
пайдалануы үшін, сондай-ақ осы өкілдіктердің дипломатиялық және әкімшілік –
техникалық қызметкерлердің, олармен ... ... ... ... қоса
алғанда, жеке пайдалануы үшін әкелінген және ... ... ... ... ... шарттарға сәйкес акцизден
босатылатын ... ... ... ... шекарасы арқылы өткізілетін, “Еркін
айналыс үшін тауарлар шығару” режимін қоспағанда, Қазақстан Республикасының
кеден ... ... ... режимі шеңберінде акцизден босатылатын
тауарлар
Ерікті айналым үшін тауарларды шығарудан кейін акциз жалпы ... ... ... ... мақсатты жеңілдіктер көрсетумен пайдаланады.
Қарыздарды алу кезінде акциздер ... пеня ... ... туралы заңына сәйкес төленеді,ал жауапкершілік шаралары – ... ... ... ... ... ... ... салық салу объектісі болып
кедендік ... ... ... ... құны ... ... ... бойынша, төленуге тиіс акциз сомасы, әкелінетін
тауарлардың көлемі ... ... ... ... құны ... ... аумағына әкелінетін тауарлардың төлеміне
жататын акциз шығарымдары, кеден декларациясындағы тауарлардың кедендік
құны көрсетілген ... ... ... ... тауарларды топтастыру кезінде кеденді
жүктік декларация өтініші Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... үшін ... ... растайтын: төлем
құжатын растайтын төлем құжатының 1 данасын деклорантшы көрсетеді және ... ... ... ... ... ... ... керек. Әкелінетін
тауарлар бойынша акциз ... ... ... ... ... ... ... және уақытылы бюджетке тапсырылып
отырады.
Егер де ... ... ... ... төленуге тиіс сомадан асып
кетсе, онда төлеушінің ... бұл сала ... ... ... ... сомасын қайтару үшін келесі құжаттар қажет:
-төленген акциздердің қайтарымы туралы төлеушінің өтініші;
-кеден органдарымен толтырылған кедендік жүктік ... ... ... тиіс ... ... ... ... құжаттарының көшірмесі;
-кедендік құны бойынша декларация.
Құжаттарды көрсеткеннен кейінгі қайтарымды Қазақстан Республыкасының
салық туралы заңымен сәйкес салық органдары іске ... ... ... ... акциздерді қолдану ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасының территориясынан ... ... ... реимпорты кезінде акциз алынбайды. ... ... ... ... ... ... кеден органдарының
депозитіне акциз сомаларын еңгізу шартымен іске ... ... ... акциздер алынбайды. ТМД құрамындағы
мемлекеттердің таурлары әкелінген кезде ... ... ... ... кеден органдарының депозиттік шотына акциздер аударылады. Арнайы
экономикалық зона ... ... ... ... зона режимі
жүргізіледі. Қазақстан Республикасынан тыс ... ... зона ... ... ... акциз алынбайды.
Егерде осы тауарлармен коммерциялық операциялар жүргізілсе, ... ... ... ... Еркін зона территорияда, сондай-ақ ТМД
елдерінде жасалған тауарлардан акцизді жалпы белгіленген ... ... ... ... ... бойынша акциз қойылымдары өнімнің бір бірлігіне
евромен белгіленеді (5 кесте).
5 кесте
Шеттен әкелінетін ... ... ... қойылымдары.
|Атаулары ... ... ... |
| ... қойылымы ... ... литр ... және ... |0,4 ... литр ... және ... ... |100% ... ... |4 евро /1000 дана ... |31 ... ... ... ... май ... ... ... ... |10%, ... 0,5 ... см кем |
| ... ... ... ... 28. 01. 2007ж №137 ... ... ... акцизделетін тауарларды нақты
реэксперттеу акциз бойынша төленетін сапасын ... ... ... еңгізу шарты арқылы іске асады. 6 ай ішінде тауарлардың
нақты реэкспорты іске ... ... ... ... ... ... Реэксперттенетін тауарларды шығарған кезде төленген
акциз сомасы, кеден органдарының қайтарымына жатады, ... ... алып ... ... қалпында болса;
-әкелінген уақыттан бастап, 2 жыл аралығында ғана ... ... ... ... табу ... ... ... сомасын қайтарып алу үшін кеден органдарына берілген
құжаттар ... ... ... ... ... туралы төлеушінің
өтініші; кедендік жүктік декларацияның көшірмесі және т. б. ... ... ... алынбайды.
Кеден органдарының депозиттік шотына түскен Қазақсатан Республикасының
заңымен анықталған көлемінде әкелінетін тауарлардың акциз ... ... ...... 8-де ... ... дейін – 13 күні бюджетке аударылады;
11-15 дейін – 18 күні бюджетке аударылады;
16-20 дейін – 23 күні ... ... ... – есепті айдың ақырғы күнінде бюджетке аударылады;
29-31 ...... ... кейінгі 3 күні бюджетке аударылады.
Сонымен, біз әртүрлі кеден режимдерінде акциздердің төленуін зерттедік,
сондай-ақ тауарлар ... ... ... қойылымдарын қарастырдық және
акциздердің шығарылуы қалай жүргізіледі екенін көрсеттік. Енді біз, ... ... ... ... комитетіндегі акциз түсімдерін қарастыруға
алдық.
2.2 Қазақстан Республикасындағы акциз түсімін талдау
Акцизді ... және алу ... ... заң ... қатаң
жүргізіледі. Мұндай көрсеткіштерді талдау оларды ... ... ... алу ... ... ... үшін ... жылдарға акциз есептеу мен түсімін талдау Қазақстан
Руспубликасының ... ... ... комитетінің мәліметі бойынша
жүргізіледі.
Мемлекеттік бюджет құрылымындағы акциздің орны мен рөлі өте маңызды.
Ол жалпы ... ... ... маңыздылығын көрсетеді. Бұл
мәліметтер Г қосымшада көрсетілген.
Кестеде берілгендей, салық түсіміндегі ... үлес ... ... құраған, 2005ж. 3,4%, 2006ж. 3,4%, ал 2007ж оның үлесі 2,8% құрады.
Қатысты көрсеткіштерге қарай отырып, акциз ... ... ... байқауға
болады, егер абсолюютті мәніне көз салсақ, түсімдердің артқанын ... ... ... ... ... байқау үшін оны ҚҚС үлес ... ... ол 115 159 млн . ... ... Бұл ... 25,1%, ... млн. ... 2006жылы 23,4 % немесе 175 936 млн. теңге, ал 2007жылы
24,4%, яғни 231 338 млн. ... Д ... ... салықтан ҚҚС пен
акциздің түсім құрылымы көрсетілген.
Акциз түсімдерінің динамикасын қарастырайық. Ол үшін С ... ... ... ... ... ... өсімі 2006жылы 10,8%
құраған, бұл деген 2006 жылы 2005 жылға ... ... 2119 млн. ... ... ... ... түсімдерге келсек, келесі жағдай орын алмақ:
• Жанармай мен дизельдік отын бойынша өсім 42,8%, абсолютті түрде ... ... ... өнім ... бұл ... 2,6% ... 168 млн. ... Темекі өнімдері бойынша өсім 13,2% немесе 275 млн. теңге;
• Акциздің басқа түрлері ... ... ... 1722 млн. ... 53,2% аз ... жылда күрделі өзгерістер болған, ол толығымен акциз түсімінің
мысалында көрінеді, акциз түсімі 49 млн. ... ... ... ... түрлері бойынша ол келесідей:
• Жанармай мен дизельдік отын бойынша түсім 978 млн. теңгеге азайған, ол
алдыңғы жылға ... 8,6% ... ... өнім ... 587 млн. ... аз ... ол 8,9% аз;
• Темекі өнімдері бойынша өсім 42,7% құрады немесе 1010 млн. теңге;
• Басқа түрлері бойынша өсім 33,4% немесе 506 млн. ... ... ... келесі тенденцияны көрсетеді: мемлекеттік
бюджет көбінесе тікелей салықтан және акцизді арқау етеді, ол 2007 ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттегі акциз үлесі 1-суретте диаграмма
түрінде көрсетілген.
Қазақстан Республикасы территориясында салық төлеуші – заңды ... ... олар жыл ... ... салық және басқа да міндетті
төлемдер бойынша өте үлкен сома аударады.
Мұндай ... ҚР ... ... ... ... ... болады.
1-сурет
Республикалық және аймақтық деңгейдегі ірі ... ... ... ... 2007 жылы осы ... ... 212 865,2 млн. теңге болды.
Бюджетке салық және баса да төлемдердің түсі құрылымында ... ... 2007 жылы ... ... нәтижесі бойынша республикалық
деңгейдегі ірі салық төлеушілерден ... ... көп ... корпоративті
табыс салығына (45,8%), роялти (14,95%), кедендік төлемдерге (12,5%),
әлеуметтік салыққа (8%), жеке ... ... (5%), ... (4%) ... ... акциз түсімін тереңірек қарастырсақ, олардың
сомасында жанармай мен дизельдік отынға ... ... ... Ең ... ... Ол ... көрсетілген.
6-кесте
2005-2007жж ҚР мемлекеттік бюджетк акциз бойынша түсімдер құрылымы
|Жылдар |2005 |2006 |2007 ... |Абс. ... |Абс. ... |Абс. ... |
| |(млн. |(%) ... |(%) ... |(%) |
| ... | ... | ... | ... |19690 |100 |21809 |100 |21760 |100 ... ... |40 |11334 |52 |10356 |47,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |6426 |33 |6594 |30 |6007 |27,6 ... |2091 |10,6 |2366 |10,8 |3376 |15,5 ... |3237 |16 |1515 |7 |2021 |9,3 ... ... ...... өнім ... акциз түсімі.
Жалпы акциз түсіміндегі оның үлес ... 2005 жылы 33% ... ... 6426 млн, ... ... 2006 жылы 30% , 2007 жылы – ... 6594млн. теңге және 6007 млн. теңге. Осы акциз түрінің әр ... ... ... ... 2005 ... ... ... ағымы жыл
басына, нақтырақ айтқанда мамыр айына 2006 жыл ... ... ... жылы ... бір жыл ішінде неғұрлым тең бөлінген, оны 2-суреттегі
диаграммадан көруге болады.
Үшінші маңыздысы – ... ... ... ... ... үлесіндегі
олардың үлес салмағы 2005 жылы 10,6% ұраса, 2006 жылы 10,8%, ал 2007 ... ... ... 2005 жылы 2091 млн. ... 2006 жылы 2366 млн теңге,
2007 жылы 3376 млн. теңге. Алғашқы екі көрсеткішке қарсы бұл жылдан ... және ... ... ... ... көрсетілгендей, 2005 және 2006-жылдары темекі
өнімдеріне акциз жыл бойы бірдей тең түссе, 2007 жылы бұл жағдай, әсіресе,
жыл соңына және күз ... ... арту ... ... айта кететін жайт, құрылымдық ауысуына ... ... ... ... ... ... ... табыс
болып қалуда.
Акциз ішіндегі рөль сол қалпы: ең табысты бөлігі –жанармай және
дизельдік отын ... ... одан ... ... өсімдері мен темекі өнімі
бойынша акциздер, тағы басқалары ... ... ... ... ... ... көзі ... табылады. 2005-2007
жылдарға акцизді тауарлар өндіріс мен импортынан алынған табыс мөлшері Ж
қосымшада ... Одан ... ... ... 2007 жылы ... теңгеден 21760 млн. теңгеге дейін өскен, яғни 25% ... Ол ... ... ... өнім ... ... салығы түсімінің
артуы есебінен болды: жанармайға 2005 жылы 5037 млн. теңге немесе 28,2%,
2005 жылы 6747 млн. ... ... 30,9%, 2006 жылы 9684 млн. ... ... Ол ... ... ... және республика бойынша автокөлік
санының ... ... ... отын ... ... ...
2005 жылы 1025 млн. теңге, 2005 жылы 1193 млн. теңге, 2006 жылы 1640 ... ... ... – 2005 жылы 2128 млн. ... ... 11,1%, 2602 ... 2668 млн. ... күрт өскен; сыра бойынша акциз ... ... ж. 792 млн. ... 2006 жылы 1191 млн. ... ... ... 4,2%-дан
4,8%-ға дейін; шампан шарабына акциз бойынша 2005 жылы 24 млн. теңгеден
2006 ... 47 млн. ... ... ... ... ... ... де бюджетке түсім артқан – 2005 жылы. 18 млн. ... ... жылы 83 млн. ... яғни 4,5 есе ... ... ... импорттық тауарлар бойынша акциз түсімі
маңызды ... 2005 жылы ... жоқ, ал ... ... егер акцизді тауар
түрлері бойынша жеке қарастырсақ, 1%-дан аспайды, жанармай ... ... ... ғана ... ... өзін ... ... ете
алмауы мұнай өңдеуші зауыттар санының аздығынан көрінеді.
Арақ бойынша акциз ... күрт ... ... – 2005 ... млн. ... 2005 жылы 2967 млн. теңге ... 2006 жылы 3333 ... осы ... түріне түсім құрылымында 2005 жылы 22,6%, 2005 жылы 14%,
2006 жылы 13% құраған; спирттің барлық түрлері ... ... 2005 жылы ... ... 2005 жылы 1038 млн. ... ... немесе 6,2%-дан 4%-ға дейін
азайған; ликерлі арақ ... ... 2005 жылы 420 млн. ... 2006 ... млн. ... дейін немесе 3,5 есе төмендеген, сәйкесінше 2,1%-дан 0,4-
ға дейін.
Алкоголь өнімі нарығының ... ... ... ... ... көп ... жатады, дайындау технологиясы ... ... ... және ... ... ... салу ... бюджеттің табыс бөлігінің негізгі құраушысы болып табылады.
Республика бойынша бюджетке алкоголь өніміне негізгі акциз ... бұл ... ... ... Қостанай облыстарының өндірушілері, алкоголь
өнімін өндіру көлеміндегі негізгі ... ... арақ және ... арақ
өнімдерін шығару табылады.
Бүгінгі күні акциз бойынша қалыптасқан жағдай оптимистік көрінеді.
Мысалы, 2006 жылы спирт және ... ... ... ... 6593,9 ... ... ... түскен. 2006 жылы қаңтар-желтоқсан айлары ішінде
этил спирті мен алкоголь ... ... ... 39569,7 мың. ... ... ... ... кезеңіне өсім қарқыны 105,1%. Жыл ... ... 40435,2 мың ... сатылған.
Бірақ алкоголь өнімін өндіруді нақты талдау алкоголь нарығындағы
жағдайдың тұрақсыздығын ... 2006 жылы 12 ай ... этил ... және ... түскен акциз сомасы 1038,3 млн. теңгені құраған.
Болжам 101,3% -ға ... ... ... осы ... салыстырғанда
спиртке акциз бюджетке 53,6 млн. теңгеге аз ... ... ... 3666,8 мың ... ... өндірілген, өткен жылғы көрсеткіштен 210,4
мың ... ... ... ... этил спиртін өндіру және сату көлемі
арасындағы ... ... Оған ... - ... концентрациясына
тенденция. Ішкі нарықтағы үлесі 60% құрайтын ірі бірқатар кәсіпорындарда
жеке спирт өндірісі бар. Кәсіпорындар ... ... ... ... өндіруден дайын алкоголь өнімін сатуға дейін.
2006 жылы араққа акциз бойынша ... ... ... 107,6% құрады.
Араққа түскен акциздің нақты сомасы 2005 жылмен салыстырғанда 356,7 млн.
теңгеге артқан. Есептік кезеңде арақ ... 6391,5 млн. ... ... млн. ... ... 2006 жылы 2005 ... ... арақ
өндірісі барлық облыстарда өскен, мысалы, Алматы облысы бойынша өндірістің
өсімі жаңа «WIMPEX» ЖШС кәсіпорынның өз ... ... ... облысында қосымша технологиялық линия енгізуге байланысты арақ
өндірісі бойынша жылдық өндіріс қуаты 620 мың доллардан 981,5 мың ... ... ... ... ... де 3 есе ... бойынша 2006 жылы қарашадан бастап арақ өндірісі көлемінің
кері динамикасы байқалды. Бұл ... ... ... ... ... үшін тән ... табылады. 40 теңге/литр мөлшеріндегі араққа
ставканың әсер ету ... ... ... ... ... ... уақытта араққа ставканы өсіру өндіріс көлемінің төмендеуін тудырды.
Мысалы, егер 2005 жылы ... ... 254,7 мың ... арақ ... ... ... 654,5 мың ... болды (40 теңге/литр). Мұндай
қарқын 2006 ... ... да ... мұнда өндіріс көлемі 377,8
мың долларға төмендеді (ставка – 100 теңге/литр).
Өткен ... ... ... салыстырғанда сатылған алкоголь өнімінің
жалпы көлеміндегі ликерлі-арақ өнімінің үлес ... ... Бұл ... ... ... өз ... ... акциз саласына әсерін тигізді.
Мысалы, 2006 жылы 12-30% қуатты арақ өнімі ... ... ... ... ... салыстырғанда 42,9%-ке аз. Бүгінгі күні ... ... ... арақ өндірісі неғұрлым рентабильді. Сондықтан,
кәсіпорындар шығармайтын өнім ассортиментін қысқартып, ... ... ... есебінен түрлі арақ сыртының өндірісіне өтеді. ... ... жыл ... салыстырғандағы күшті алкоголь өнімін сату
көлемінің азаюы осы өнім түріне сұраныстың ... ... салу ... ... табылатын шарап өндірісіне келсек, ол да
бюджетке табыс әкеледі. 2006 жылы ... ... орын ... ... ... жүзім шарабын шығару 37,0% артты. Шарап өнімінің басқа
түрлері бойынша ... 30%-ға ... ... Бұл жағдай бюджетке
акциздің түсуіне кері әсер етті: 415,3 млн. ... ... іс ... млн. ... ... яғни 65,4 млн. теңгеге аз. 2006 жылы шампан өндіріс
көлемі 32,4%-ке артты, ... ... ... ... кәсіпорны табылады.
Сату көлеміде өсуде, ол нарыққа өнім қажеттілігін куәландырады.
Республиканың жалпы шарап материалының жартысынан көбісі ... ... ... ... күні ... ... өндіруге
лицензиясы бар 26 арнайы кәсіпорын жұмыс істейді. 2006 жылы 1870,4 ... ... яғни 2005 ... ... 516,0 мың ... артық. Осы
кезеңде өнім 589,3 мың доллар аз өндірілген, өйткені ... ... ... кәсіпорындарында 2114,7 мың сатылмаған дайын өнім қалдығы жиналған.
2006 жылдың 1-қаңтар кезеңіне сатылмаған шарап өнімінің қалдығы 1370,9 ... ... ... алкоголь өнімі бойынша акциз түсімін ... ... ... ... ... ... ... отырып, алкоголь
саласының бюджет пен тұтынушыларға жұмыс ... ... ... жіргізу
қажет. Алкоголь өнімінің өндірісі мен ... ... ... ... ... ... ... жұмысы акцизді өнімнің ... ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік
береді.
2.3 Бостандық ауданы бойынша салық комитетінің мәліметтері бойынша акциз
түсімдерін ... ... ... бойынша болжамы – 479179 мың тг. құрады, ал
шынында – 536879 мың тг ... ... ... ішінде алкогольді
өнімдерге акциздер бойынша ... ... ... ... ... түсімнің 125236 мың тг өскенін көреміз.
Бостандық ауданында 11 алкогольді өнімдерді өндіруші тіркелген, оның 7
жұмыс істейді.
1. ... ... ... ЖШС “КДД”
2. шампан өндіруші ЖШС “Ралко”
3. сыра өндіруші ЖШС “Динал”
4. сыра ... ЖШС ... сыра ... ЖШС “СП ... сыра өндіруші ЖШС “Алтын Орда”
7. сыра өндіруші ЖШС ... ... арақ ... – 1 ... ... – 1 кәсіпорын,
шампан – 2 кәсіпорын, коньяк – 1 кәсіпорын, сыра – 5 ... ... ... ... 1 ... 12. 2007 ж ... ... және 2006ж ұқсас кезеңінде жалпы аудан
бойынша акциз ... (мың. ... түрі |31. 12. 2007ж |31. 12. 2006ж ... |
| ... ... | ... |46053,8 |48743,8 |-2690 ... |8445,9 |47946 ... ... |22292,2 |5071,6 |17220,6 ... |15506,1 |9892,2 |5613,9 ... |75067,2 |72329,4 |2737,8 |
| |6 ... ... ... сусындар |148721,4 |31086,1 |17635,3 ... ... |1244,5 |4158,9 |-2914,4 ... ... |13881,3 |8967,7 |4913,6 |
| | | | ... |162631,3 |68379,8 |94251,5 ... ... май |14793,4 |2475,9 |12317,5 ... |38304 |10963 |17341 ... ... |410014,4 ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері.
Айтып өткендей, алкогольді өнімдерге акциздер бойынша болжам 106,7%
орындалған немесе 209690 мың тг жоспар кезінде, нақты түсімі 223736 мың ... ... ... ... ... ... ... 17771,2
мың тг қысқарғанын көрсетеді.
8 кесте
Алкогольді өнімдерге акциз бойынша түсімдері*
|Өнім түрі ... ... ... ... ... көлемі мың|
| | |тг |тг |
| |2006 |2007 |2006 |2007 |2006 |2007 ... |53153 |72465 |89166 |213367 |85736 |151373 ... |139980 |86458 |231733 |159573 |268620 |169858 ... |61175 |83900 |327503 |591531 |319533 |541074 ... |119958 |106512 |257335 |267816 |234984 |256944 ... ... |115356 |158420 |246631 |449369 |228748 |474556 ... ... ... мәліметтері.
Қарастырылған 8 кестеден, ауданның ірі ЖШС “КДД” ... ... ... ... төмендеу салдарынан болжамның орындалмағанын
көреміз. Алкогольді ... ... ... төмендеуі қажетті негізгі
ректификатының болмауынан болды. ... бұл ... ... қаржылық
қиыншылықтарды көруде және шикізат иемденуге еркін қаражаттары жоқ. Сатып
алу қабілетінің төмен ... ... ... ... ...... ... 74268 мың тг, ал нақты түсімі 46053,8 немесе ... тг ... 2006ж ... 2690 мың тг ... 5,5 % ... көрсеткіштердің өсуіне қарамастан, түсімдердің қысқаруымен
болжамның орындалмауы байқалады. Бұл арақ ... ... ... ... ... Бұл ... ставкасының төмендеуі
арақ өнімінің 60%-дан 40тг төмендеуіне байланысты.
Коньяк - болжам бойынша 15710 мың тг. ... ... ...... тг. ... ... 141,9% құрды. Болжам
көршеткішінің ... ... ... өсуі де ең ... КДД ... ... пайдаланудың ұлғаюымен байланысты. Егерде 2006ж. Импорт
коньяк өнімдерін 73,3% шығарса,қазіргі уақытта-100,5%. ... ... ... 2006ж. 327503 мың. тг. ... 61175 далл құрған, ... ... тг. ... 83900 далл ... Егер де 2006ж. ... ... ... айналым 319533мың. тг. болған,ал ағымдағы жылда –
541074мың. тг. ,бұл ... ... және ... ... ... ... ... кезде «КДД» ЖШС негізінен осы
коньяк өнімдерін өндіруге бағытталған. Себебі, ... ол ... ... айналысады.
Вино – болжам кезінде 11539мың. тг. ; ал нақты бюджетке түскені ... және 72,9%. 2006ж. ... ... ... тг. құрады. Өткен
жылға қарағанда едәуір қысқарулар байқалуда: ... ......... ... сұранысының азаюына байланысты.
Шомпан - шампан бойынша екі акциз төлеуші тіркеуде тұр: «КДД»ЖШС және
«Ралко». 2007жылға ... ... 13000м. тг. ... нақты түскені –
15506,1мың. тг. Болжам 19,3%-ке орындалды. 2006жылға түсім – ... ... ... ... және түсімнің 5613,5м. тг. -ге өсуіне
бірден бір ... ... ... ... ... ... ... акцизделетін өнімдердің берілген түрі бойынша 257335мың. тг. немесе
119958далл шығарылса және 234984мың. тг өткізілсе,онда 2007ж. ... ... тг. ... ... өнім ... кезінде өндіру
көлемі – 256944,3мың. тг. құрған. Көріп отырғандай,заттай түрінде кейбір
төмендеулер ... ... ... өсім ... Ол ... ... ескерілген.
Сыра – қазіргі кезде Бостандық ауданында бес кәсіпорын сыра өндірумен
айналысады: «Акнар» ЖШС, ... «СП ... ... орда»ЖШС,Дербес
ЖШС. Олар сыраға акциз төлеушілер болып табылады. 2007ж. ... далл сыра ... ... далл ... ... бойынша
61649 м. тң. ал нақты ... ... тг. ... акциз төленді
,немесе 121,8%. Өткен ұқсас кезеңінде ондіріс ... ... ... ... ... далл ... ... – болжам бойынша 10942м. тг. нақты түсім – 13881,3м. тг.
құрған ж әне 126,9% 2006ж. ... ... ... тг. және ... ... ... өнуі ең ... төлеушілер соманың көптілігімен
түсіндіріледі. Егерде 2006ж. Берілген акциз түрін ... 13 ... 16 ... Жаңа ойын ... ... ... Group LTD, Asia ЖШС, Рио казиносы.
Сәйкесінше, акциз салу объектісі де көбейді. Сонымен қатар, АЕК ... ... ... және ... ... – 01. 01. 2007ж ... “Салық және міндетті
төлемдер туралы” заңға өндірумен айналысатын ... ... ... ... ... ... ауданында болса салық комитетінің
бақылаунда 24 АЗС бар: “Эврика-1” ... ... ... ... ... Интернейшнл”, ЖШС“Икар”, АЗС“Баян ... АЗС ... ЖШС ... ... АЗС“Алга”,АЗС “Эллада”,ЧП
Степаненко, ЧП Ауельбеков, АЗСКазахойл, АЗСВГелиос, АЗС Касиет, ... ... ... АЗС ... ... ... және ... оты бойынша көтерме саудамен айналысатын
ұиымдардан басқа ауданда, ... ... ... 25 ... және ... ... Дра ЖШС, ... ЖШС, Рендох ЖШС және т. б. Болжам
кезінде бензинге салынатын акциз сомасы – 27868 мың тг, ... ... ... мың тг, ... орындалуы – 101,6%. Дизель отыны бойынша бекітілген
болжам – 9380 мың тг ... ... – 14793,4 мың тг, ... ... ... артық орындалуы және де бензин, дизель отындары
бойынша ... ... ... ... яғни ... ... ЖШС
1 жолғы тәртіппен бензинге салынған акциздерді – 6806,8 мың тг сомасында,
және дизель отыны – 3167,8 мың тг ... ...... ... 158,896 мың тг, ал ... ... ... мың тг құрған, болжам 1024 % орындалды. Негізгі ... ... АПК ... табылды. 2007ж түсім 162583,1 мың тг ... ... ... ... ... 137,9% өскен.
АПК-дан бөлек, электроэнергияға акциздерді төлеушілер болып ГЭС ... ... салу ... ... ... ... ... өз электроэнергиясымен сыналатынкезіндегі, өндірілген
электроэнегия саналады. 2007ж үшін кәсіпорын акцизді 53,3 мың тг ... Оған АПК ... ... ... әдісіне көшуі себеп болды.
Соның нәтижесінде, акцизді шығаруға дейін 118017,2 мың тг құрды. ... жж ... мың тг ... өндірілді, сонда ағымды жылда
6468670,1 мың тг құрды.
Сонымен, Бостандық ауданы бойынша салық комитетінің ... ... ... ... ... 112% ... ... түскені 536,8 мың тг
құрды, болжам кезінде 479,1 мың тг, ол57,7 мың тг көп. Егерде 2006ж ... ... ... онда түсу айырмашылықтарын 2007ж ең ... ... ... мен электроэнергиядан түскен, яғни олар 148721,4
мың тг және 162631,9 мың тг ... Ал 2006ж ең көп ... ... мен ... ... яғни 723239,4 мың тг және 131086,1 мың тг.
Түсімдегі бұл айырмашылық жыл ... сату ... ... және ... ... көбеюімен түсіндіріледі.
бюджетке түсетін нақты түсімдер туралы пікір ... ... ... ... нәтижелерге қарамастан, әлі де ұнамсыз мәселелер бар.
Акциздер бойынша жағдай ... ... ... ... ... ... болжанатын табыстар бойынша акциздердің өсім қарқыны көрінеді,
әрине ол өсіп ... ... ... ... бюджет тапшылығын
қамсыздандыруға ынталанады. Сондықтан, акциз өте жақсы үйлесіп тұр, ... жаңа ... ... еңгізу жеткілікті және салық салу базасы
кеңееді.
9 кесте
2005-2007 жж ішінде республикалық бюджет үзілісіндегі акциздер
бойынша болжамның орындалуы* (млн. ... ... ... ... |2005ж |2006ж |2007ж ... |7804,3 |10502,5 |22110,9 ... |7189,2 |10921,7 |16841,3 ... орындалуы (%) |92,1 |104,0 |76,2 ... ... ... ... салық комитетінің есеп беру
мәләметтері бойынша
2005-2007ж Республикалық бюджет ... ... түсу ... ... ... салығының жоспарланған түсімінің едәуір өскені байқалады.
Бұл 1999ж Қазақстан Республикасының Президентінің “Салық және ... ... ... ... ... ... Жарлығының енгізілуімен
байланысты. Ол салық базасын ... ... ... ставкалары 14-75%
аралығында болса және акцизделген тауарлардың 17 түрлері жанама, онда ... 22 ... ... және ... ... үлкен шекара
аралығында: 10%-дан - 100%-ға ... ... ... жаңа заңнаманың еңгізілуімен байланысты –
акцизделетін тауарлардың тізімінен былғарыдан жасалған ... ... және ... ... салу ... ... – оған элетроэнергия
мен газ конденсаты кіреді.
2006ж және ... ... ... ... ... болжам
мәліметтерінің орындалмауы кәсіпорынның өндіру көлемнің ... ол ... ... ... жоғары болуына байланысты.
Сонымен бірге, негізгі себептердің бірі – алкогольді өнімдердің импорты
және өндірісінен акциздердің толығымен түспеуі болып ... ... ... ... ... ... ... Министрлігінің
есебі, мемлекеттік бюджеттің жоғалтулары тек алкогольді өнімдерді өндіруден
түсетін акциздер бойынша 3 ... ... ... ... ... ресурстары, ликерлі-арақ және арақ ... ... ... үшін ... ... 1,5 есе асады.
10 кесте
2005-2007жж Алматы қаласының акциз болжамының орындалуы
|Алматы қ. бойынша акциз |2005ж |2006ж |2007ж ... |1945,0 |2282,4 |2826,6 ... |1338,2 |1648,3 |2319,2 ... ... ... |68,8 |72,2 |82,1 ... ... ... ... ... ... қаласы бойынша бюджетке түскен акциздер түсімін талдау болжамның
орындалуы 2005ж – 68,8 %, 2006жж – 72,2%, ал ... ... ... ... ... ... тұтынылатын акцизделетін
тауарлардың әкелінуі мен өндіріс көлеміне ... ... ... ... да, ... ... таурлар тізімін де реттеп отырады.
Қорыта айтсақ, бюджет кірісін қалыптастыруда жыл сайын акциздердің рөлі
өсіп отыр. Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің жалпы ... ... ... көбі ... ... табысын қалыптастырады және болжамды орындауда едәуір
салымды Алматы қаласы еңгізеді.
2005-2007ж Алматы ... ... ... ... ... ... жоғарлауы фискалды органдардың жұмыс сапасының жақсаруына
әсер етпейді. Болжамның орындалуында ... ... ... ... ... рейдтік тексерілуі жүргізіледі.
11 кесте
2005-2007 ж ж Бостандық ауданы бойынша акциздердің болжамның
орындалуы
|Бостандық ауд бойынша барлық |2005ж |2006ж |2007ж ... | | | ... |317136 |311928 |479179 ... |321799 |348480 |536879 ... ... ... |101,4 |111,7 |112 ... ауданының салық комитеті бойынша
2005-2007ж Бостандық ауданы бойынша акциз түсуінің диаграммасы
ЖОСПАР
НАКТЫ
Сурет 5
Бостандық ауданының акцизден түсетін ... ... ... ... ... ... ... жоғарлауы акциздік туарға сұраныс көбеюде. Болжамның
жоғарлауы ... ... ... ... ... әсер ... орындалуында меншік кәсіпорындарының және ... ... ... ... ... ... САЛЫҚТЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандағы акциздік салықты оптимизациялау жолдары
Қазақстанның болашақта гүлденуі, салық ... ... ... ... ... ... ... акциздік салықтың
жетілдіруімен тығыз байланысты екені ешкімге қупия емес.
Қазақстан Республикасының өкіметінің 2005-2005ж. Арналған ... ... ... ... ... бағыттылғандардың бірі,акциздер
бойынша қосымша резервтерді іздеп табу болып табылады.
Акциздер жанама ... ... ... және ... ... әсер ... ... төлеуші акцизделетін
өнімдерді тұтынушы болып табылады. Акцизделетін өнімдердің тізіміне бірінші
қажетті ... ... ... ... ... Бюджетке акциздерді
уақытылы төлеу және дұрыс ... ... ... ... ... сомасы акцизделетін өнімдердің салық салу саласында
олардың іске ... ... мен ... ... ... ... Акциз салығын
жақсарту мақсатында біздің елде келесі міндеттер қойылған:
-темекі және алкогольді өнімдердің импорты мен ... ... ... және ... ... үшін ... күшейту.
2005ж. Салық полициясы жүргізген іс шаралар нәтижесінде,бұқпа ... 6514 ... іс ... акцизделетін өнімдердің заңсыз
айналысының жалпы сомасы 893,3 млн. тг.
Жасырын емес өндірілген алкогольді ... өз ... ... сауда өнімдеріне байланысты жоғалуы ықтимал. Сонымен,2005ж. ... ... және ... ... ... ... 213 жасырын
цехтарды анықтаған.
Бұл жағдайда қандай шараларды қолдану керек?
Біріншіден,салық қызметімен ... ... ... ... арқылы салық жиналымын көбейтуге болады. Екіншіден, кемел емес
алкогольді ... ... ... ... шешу ... ... ... бағытталған іс шаралардан басқа құқтық
мінездегі іс шараларды дайындау қажет.
Алкогольді өнімдердің өндірілін және ... ... ... ... ... іс ... жеткіліксіз. Сондықтан алкогольді өнімді
өндіру және өткізу үшін мемлекеттік монополияны енгізу қажет.
Қарастырылған мәселені шешу үшін 2006ж. ... ... ... ... бақылау бойынша Комитет құрылған болатын. Оның
мақсаты Қазақстан ... ... ... өндіруді өткізу
және өндірумен айналысатын кәсіпорындарды бақылау.
Біздің көз қарасымызша,ең басты мына мәселелерді шешу ... ... ... бақылау,спиртті ұрлап сату және алкогольді ... ... ... ... жұмыс жасау,бірігіп тексерулер
жүргізу және тағы басқа.
Комитеттің қызмет ету ... ... ... негізгі тірегі
бақылау функциясына бағытталған болатын. Бұның пайда болған себебі,көп
ұйымдар бұрынғы ... ... ... ... ... Бірақ,алкогольді өнімдерді барлық ... ... ... ... және ... ... ... актілерінің орындалуын қамтамасыз ету,жерлердегі жұмыстардың
жағдайын бағалау қажет болды.
Қәзіргі кезде басқару қызметін ақпараттар бойынша аналитикалық ... ... ... Бұл ... ... мемлекеттік
органдармен,ведомстволармен көрсетіледі. Қазақстан Республикасының
нормативтік актілермен ... ... ... және жеке тұлғалар қатынасына
әртүрлі шаралар ... тиіс және де ... ... ... ... ... ... және өткізуді қамсыздандыру
бойынша технологиялық бақылауды іске асыру керек.
«Сондай-ақ, жасандылар мен өндірушілердің өзі және ... ... ... өз ... ... өнімін бірден айыруға болады. Оны шығару кезінде пластикалық
қалпақшалар,арнайы ... ... ... түсті этикеткалар
пайдаланылады. Егерде осы ... ... ... ... ... ... олардың құмыраларында бірнеше құпиялар бар,оларды
тек АҚ президенті және лаборотория меңгерушісі ... ... ... ... арақтармен шампандарды шығарғандарын анықтайды. Тек
2005жылдағы тексерулер Алматы қаласындағы 40 ... ... ... ... ... ... ... талдау кезінде жасанды
екенін анықтаған. Бұл кезде үкімет араласу қажет.
Қазіргі кезде Алматы қаласы әкімінің шешімі ... ... ... көп этиль спирті бар алкогольді ішімдіктерді нарықта коммерциялық
киоскілерде сатуға тиым салынады. Сондай-ақ оқу орындарында жұмыс ... ... ... ... ішімдіктерді сатуға тиім салынды.
12 ... ... ... ... тек
дүкендерде,мейрамханаларда,кафелерде сатылады.
Осы тұрғыда неге 11 градус немесе 13 градус емес ал 12 ... ... ... ... Алматы қаласының санэпид басқарудың бастығы Виктор
Меркердің ойы бойынша «12%- бұл ең ... ... ... барлық
уланулар құрамында 12% жоғары этил ... бар ... ... Жасанды арақтардың көп болуына байланысты олардың барлығын бақылау
мүмкін емес,сондықтан спирттік ішімдіктерді сату ... ... ... өзінде тәулік бойы бойы жұмыс істейтін дүкендер ашылуда
онда спирттік ішімдіктерді сатады. ... ... ... ... балабақшаларға жақын орналаспауы керек. »
Нарықтағы жағдайды жақсарту үшін 1996ж. Соңында құрылған алкогольді
өнімдерді өндірушілердің республикалық ... ... ... ... және ... ... шешу үшін 160 ... біріктіру кіреді. Республика үкіметіне алкогольдік нарықта
жақсарту бойынша бір қатар қажетті ұсыныстарды құрылған ... ... ... ... ... ... кодекспен қылмыстық
кодекстегі ерекшеліктер заң бұзушыларға әкімшілік шараларды қолданып ... ... ... жауапкершілікке тартуды көздеді.
Салықтардан бас тарту мүмкіншіліктері тек заңнама деңгейінде жүрмей-
сондай-ақ салық ... ... Бұл заң ... ... ... ... болады.
Мысал ретінде,сыртқы сауда операциясына жанама салық салу тәртібін
қарастыруға ... ... ... әлемдегі тәжірибеге
қарамастан,көп елдерде қосымша құнға салынатын салық тауарларды пайдалану
жеріне ... ... ... ... ... болады.
Ұқсас жағдай жанама салықтың басқа түрі бойынша қалыптасты – акциз ... ... ... ел ... ... ... ... ставкаларын
бекітеді. Кейбір акцизделетін тауарлар,әсіресе бензин және ... да ... ... вино материалдарына екі рет салынады. Бірінші өндіруші
елде,екінші тұтынушы елде. Бұндай тәжірибе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... салық та қосылатын болса,
онда өндіруші үшін ол тиімсіз,себебі ол салық экспорткезінде өтілуі тиіс.
Бұның бәрі ... ... ... ... ... ... және салық төлеулшілер жағынан көптеген қиянаттарға
әкеледі.
Сыртқы ... ... жері ... пайдалану,мемлекет аралық
деңгейде келісілген салық саясатын жүргізуді қарастырады. Кез келген елдің
ішкі нарығында бағаның ауытқуы болмауы үшін,импорт ... және ішкі ... ... ... ... ... керек. Бірақ, бұны іс жүзіне асыру
қиынға соқты,себебі әр елдің экономикалық бағыты мен ... әр ... ҚР ... ... ... ... сапасын
жоғарылату,қаржы органдарының қызметін жетілдіру бағдарламасының маңызды
бір міндеті ретінде акцизделетін тауарлар ... мен ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
Берілген міндеттемелерді қалыптастыру барысында келесі іс шараларды
жүргізу қарастырылған:
-алкогольді өнімдердің ... мен ... ... реттеуді
күшейту бағдарламасын өткізу;
-алкогольді өнімдердің айналымы мен өндірісін ... ... ... ... ... ... ... мен өндірісін мемлекеттік
реттеуді күшейту бағдарламасын қабылдау және ... ... ... мен ... баланстарының жүйесін енгізу
және ұйымдастыру.
Алкогольді өнімдердің және этил спиртінің айналымы мен ... ... ... ... ... нашар сапалы өнімдерден
тұтынушыларды қорғауға негізделген.
Берілген бағдарламаның мақсаты,бюджетке ... ... ... ... ... өнімдердің бәсекелік қабілеттілігін
жоғарылату болып табылады.
Келесі ... шешу ... бұл ... іске ... ... ... және өндірістік бақылауды ұйымдастыру;
-заңды өндірушілер үшін экономикалық тиімді шарттардың құрылуы;
-алкогольді өнімдер мен спирттің ... ... ... ... ... мен ... лкогольді нарықтың реттелуі,
-кеден және салық саясатын жетілдіру;
-нормативтік құқықтық базасын жетілдіру;
-бақылау қызметін ... ... ... ... міндеттемелердің толық орындалуы келесі нәтижелерге
әкеледі;
. Алкогольді нормативті реализациялау;
2. ... ... ... мен ... ... ... Бюджеттің кіріс жағын толтыруды қамсыздандыру.
«Ғылыми-методологиялық жүйелілікті талап ететін және ... ... ... ... маңызды деңгейін анықтайтын,негізгі
бағытталған іс шаралардың бірі болып,мұнай өнімдер нарығындағы ... ... ... ... акциздердің түсімін тоқтататын бірқатар себептер бар және
бірінші кезекте салық жүйесінің баланстанбағаны. Ішкі нарыққа бағдарланған
мұнай ... ... ... ... ... 25-30% шамасында, ал
мұнай ... ... ... ... ... 15-20% ... ие.
Берілген жағдайдың дамуына себеп болатын факторлар: өндірушіден соңғы
тұтынушыға бензин және дизель ... ... ... ... ... ... еместігі мұнай өнімдерін ... және ... ... ... ... ... жүйесінің болмауы.
Мұнай өнімдерін шығарушы ұйымдар мен өндірушілердің арасындағы қарым-
қатынастың ... ... ... ... және де мұнай өнімдерінің
айналымынан салықтардың түсуі үшін Қазақстан ... ... ... ... және 2005ж. ... бастап Қазақстан
Республикасы өкіметінің қаулысымен бекітілген.
Бағдарлама өз алдына келесі мақсаттарды қойған:
-мұнай өнімдерін өткізу және ... ... ... ... ... ... ... бақылауды күшейту;
-мұнай өнімдерімен көтерме және бөлшек саудасын лицензілеуді енгізу;
-бақылау қызметтерін ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
нәтижені аламыз;
-бензин нарығын легализациялау;
2. мұнай өндірілген өнімдер ... және ... ... ... ... ... ... айналым мен өндірудегі тусетін түсім арқылы
бюджеттің кіріс жағының орындалуы максимилизациясы.
Қойылған мақсаттарға жету үшін ... іс ... ... және ... ... ... ... салу субъектілерінің
ерекшелігі және тағы басқалары.
Республикадағы мұнай ... ... ... ... механизмдері
болып;
-дайын өнімге экспорттық-импорттық баждардың ставкалары;
-шикі мұнай экспортқа және мұнай өнімінің ... ... ... ... ... ... ... шарттық субъектілері
болып:
-мұнай өндіретін зауыттар;
-көтерме сауда кәсіпорындары.
Бензин және ... ... ... ... ... ... акциз саясатына міндеттелген,сонымен бірге АЗС ... ... ... сатылған өнімдер акциз төлеуден кеткен.
Акцизді төлеу тәртібіне және есептеленуіне жаңа шараларды пайдалану
қажет болды. Ол мұнай ... ... және ... ... ... ... ... төлеу жауапкершілік тарту және бюджеттің кіріс
жағындағы түсімнің көбеюіне мүмкіндік беруі керек.
Бензин және дизель отынын ... ... ... мен ... ... ... бөлу жолымен мұнай өнімдеріне акциздерді
кезеңдік бағдарламада қарастырылады. Бұл қолданылатын шараның ... ... ... жүргізілген және жаңа бақылау әдісін жүргізген.
Сонымен бірге,мұнай өнімнің ресми емес ... ... ... салық
салуға түседі,ол салық салу базасын кеңейтеді.
Көтерме саудамен айналысатын кәсіпорындар мен МОЗ қуыс ... ... ... ... етеді.
Сонымен , ағымдағы жылдың ақпан-наурыз айларында ГСМ-мен ... ... ... ... ... ... ... белгіленді және
бірінші кезеңде МОЗ мен бөлшек ... ... 90 және 10 ... бөлінді,кейіннен акциз ставкасының бөлігін бөлшектеу саласының
,20%-на дейін ауыстыруы қарастырылған.
Бөлшек секторындағы мемлекеттік реттеуді күшейту үшін ... ... ... ... ... ... ... кешенді іс-шараларды
жүргізу керек. Ол Қазақстан Республикасының бюджетке төленетін салық және
басқа да ... ... ... ... 139-2 мақаласында бекітілген.
Онда келесі анықталған дизель және бензин отындарын көтерме және ... іске ... ... ... ... ... байланысты
аумақтық салық органдарында тіркелуі керек. Сонымен бірге сол заңның 163-1
мақаласында;аумақтық салық ... ... ... іске
асырғандағы үшін салық төлеуші 25 АЕК шамасында айып төленуі қарастырылған.
Біздің көз қарасымызша,мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... бөлшектеп өткізушілерді міндетті
лицензияландыруды ... ... ... өнімдерін өткізуді бақылау саласында акциздік ... ... ... ... ... ... ... өткізумен айналысатын кәсіпорындар мен дизель және
бензин ... ... ... ... ... ... заңды түрде бензин және дизель ... ... ... ... ... ... ... сапасына бақылау орнату;
4. мұнай өнімдерін ... ... ... ... үшін ... баға беруді реттеу.
Акциздерді есептен шығару механизмінің кейбір жағдайын анықтау талап
етіледі. Заңнаманы бірігіп пайымдау ... ... және ... ... ... ... ... анық бөліп көрсету қажеттілігі
туындайды.
Бұл мақсатта алкогольді өнімдердің импорты мен ... ... ... ... ... теке ... ... Экспортқа
бағытталған кәсіпорындардан салықтын толық жиынын қамтамасыз көлемін есепке
алу бойынша түбегейлі шараларды қабылдау керек.
Біздің ойымызша салық формалары заңнама ... ... ... ... ... ... ... Көлеңкелі нарық бір
орында тұрмайды екенін білуіміз керек. Ол ... ... ... ... туу ... ... – ол қаржылық,саясаттық және
заңнамалық шарттардың кешенді факторлары. Көлеңкелі бизнес өнімдерді ... ... ... жаңа ... ... Сол ... ... өндірушілеріміз зардап шегеді. Мемлекет үшін жалпы ... ... ... ... әлеуметтік қинау және тағы басқалары. Қазіргі
кезде ақша қаражаттарының басым бөлігі осы көлеңкелі ... ... ... ... ... салу базасын кеңейту
керек,соның нәтижесінде ғана бюджет толығымен ... Ол өз ... ... ... ... және
халықтың тұтыну мүмкіншіліктерін туғызады.
Сондықтан бұзу қылмыстық іс болып қарастырылады. Салық ... ... ... ... ... ... ... Министрлігі ішінде мәліметтер базасын ... құру ... ... ... ... бақылау
бойынша біріккен мәліметтер базасының құрылуы,тексерілетін объектілер
бойынша ақпараттарды ... ... ... туғызар еді. Салық
органдарының қызметкерлерімен жүргізілген ... ... ... бас ... ... деген ойдамыз.
Акцизделетін өнімдердің айналымы мен өндірілуін тиімді мемлекеттік
бақылау жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... бізбен болжанады.
-алкогольді өнімдерді өткізу және өндіру көлемін ... ... ... ... ... ... ;
1. ... және өндірілген өнімдер көлемін мідетті мәнерлендірілуі;
2. өндірушілер зауыттарында акцизделетін өнімдерді ... ... ... жүйе ... ... ... ... түрде өңдеуге
мүмкіндік береді.
Дисбаланс жағдайында,яғни әртүрлі көздерден ... ... ... сай келмеуі кезінде,бақылаушы органдары жағынан қаржалық жағынан
шаруашылық қызметті тексерулерді жүргізуді қарастырады.
-акцизделетін өнімдер қозғалысын есептеуді ... ... ... ... алуды енгізу
мақсатында,акцизделетін өнімдерді ... ... үшін және ... ... есеп беру формасыненгізу қажет. Көбінесе бұл ұсыныстар сыра және
мұнай өнімдердің айналымына ... ... ... ... ... жетілдіру мемлекеттік
есепке алуды іске асыруды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
-алкогольді өнімдер мен ... ... ... ... жаңа үлгісін
еңгізу.
Жасанды акциздер таңбасының заңсіз айналымымен тиімді ... ... ... ... қорғау деңгейін өзгертіп
және кезеңмен толтырып отыру қажет. Алкогольді және темекі өнімдеріне ... жаңа ... ... ... ... айналымын шығаруға және шаралардың ... ... ... ... құрамының көлеміне бағынышты алкольді өнімдерге акциз
ставкаларын орнату.
Алкоголь нарығын талдау келесіні көрсетеді:соңғы 2 он ... ... ... ... едәуірөзгерістер байқалды. 80
жылдары Қазақстан халқы ... ... ... Ол ... тұтылу
құрылымында жалпы үлесі-44,8% және 31,7% ... 2005 ... ... көп ... ... Ол алкогольді тұтыну құрылымының жалпы
үлесінің-94,9% құрады.
Сонымен,әлсіз алкогольді өнімдерді отандық ... ... ... ... ... ... ... өндірушіні нақты қолдау қажеттілігі туындады.
Қорыта келгенде республика ... ... ... ... ішкізаты
бар меншік өндіруші базасыз елдің болашағы жоқ.
3.2 Акциз салығын салудың әлемдік тәжірибесі
Дамыған мемлекеттер үшін ... және ... ... ... тек араласу деңгейінде байқалады. Салық саясаты ... ... ... болып табылады. Бұл араласуды іске асыру ... ... ... ... тұрақты баға деңгейіне жету;
-экономикалык өсімнің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
-халық табысының минималды деңгейін қамтамасыз ету.
Бұл мақсаттарға ... жету ... ... Сол ... ... немесе шарттардың бірі болып ... ... ... ... ... ... ықпал ету. Одан басқа эконоықпал етудің
механизмінің қызметін салықтар ... ... ... ... ... бюджет кірісінің негізі болып саналады,олар ... ... ... ... ... ету ... ... етеді. Дамыған
елдердің салық жүйесі әр түрлі болып келеді. Онда салықтың тікелей және
жанама ... де бар. Көп ... ... артықшылықты салық салу
қолданады. Акцизге салынатын ... ... біз ... ... әсер ... көреміз,сондай-ақ осы елдерде салық жүйесіндегі
акциз үлесін ... ... ... кең ... ... оның ролі мен ... ... бірдей емес. Сонымен,акциз Италияда жанама салықтар арасында
фискалді мағынасының көлемі жағынан екінші орын алады. Мұнайға және ... ... ... ... ... бөлігін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... бюджет кірісінде қарапайым орын алады. Мына
тауарларға ... ... ... және темекі
өнімдеріне. Акциздер жиыны арасында әуе және жол ... ... ... ... 10 жыл ... ... ... алған жиын мүлдем өспеген.
Фидералді бюджет кірісінің құрылымында акциздер жиыны жалпы салық түсімінің
3 пайызын құрайды. Бірақ соңғы ... ... ... 14 млрд ... ол ... ... түсімінің 41,2% құрайды. Соңғы кездері жоғарғы ... ... ... ... ... акциздер көрсетеді.
Оларға,яғни қымбат автокөліктер былғары бұйымдарына 10% ставкасы бойынша
акциздер енгізілген.
Ал ... ... ... ... ... салықтардың
арасында көрінетін негізгі тұтынылатын салық түрі-сатудан ... ... үйде тұру ... үшін ... өнімдеріне,автокөлік иелеріне салынатын салық бюджеттің
жоғарылауына әкеледі. Кей кезде акциздер қызмет ... ... ... асып ... ... пайда болады.
Кейбір Т. М. Д. елдерінде,мысалы Қырғызстанды жанама салықтағы
акциздер ... 32% -ке ... – 34%-ке ... өсті. Бұл темекі
өнімдеріне,мұнайға салынған ... ... ... ... ... фидеоалды құрылғаг мемлекеттерде акциздерден түсетін табыс
фидерация бюджетіне бағытталған. Мысылы,Германияда жерлер ... ... ... ... ... ... 1994ж. ... басымдылығын
минералды отынға салынған акциздер қамтамасыз етті 31,8 ... D. M, ... ... ... да ... ... ... акциздерде, яғни қосылған
құнға салынатын салық Латын Америка елдерінде кең көлемде таралған. ... ... ... ... ... ... елдер үшін ортақ акция салынатын тауарлар,яғни тұтынылатын
тауарлар минералды ресурстар молшылық ... ... ... салудан
түскен түсімнің 90% тауарлардың 3 ... ... ... ... ... ... ... /21/ Дамыған елдердің
бюджетіндегі акциз түсімдерінің 5-тен 4 бөлігі автокөлік иелеріне ... және ... ... ... ... Олар тек бюджетті
толтырып қоймайды, ... ... әр ... ... ... тәжірибеде нарықтық экономикасы дамыған елдердің жәнедамушы
елдердің жанама салықтары болып,тауарлырға қызметтерге салық салу түрінде
бюджет ... ... ... ... Бұл ... салу
механизімінің фискалды қызметімен қатар инновациялық ... ... ... ету ... өзінде
бекіткендігін көрсетеді. Кейбір елдерде тікелей және жанама ... ... ... ... 3 топқа бөлінеді:
-Бұл бөлімшелер 1 ұйымның құрамында болатын елдер. Ол АҚШ ... және ... ... бөлімшелері әр түрлі ұйымдарға қатысты
елдер. Ол Ұлыбритания.
-Иерархиялық басқарудың әрбір деңгейіне ... ... ... ... өткізілетін елдер. Ол Германия.
Шетелдердегі акциздермен байжағдайларды олардың ... ... ... ел салық салу теориясының отаны болып ... Өз ... ... нұсқаулары қазіргі фискалды ... пен ... ... ... ... 01. 04. 2005жылынан бастап
темекінің міндетті таңбалануын енгізді және ... ...... билік
жиыны төленді” деген қолтаңбамен таңбаланған.
Акциздер ғасырлар бойы ... ... ... көзі ... В. ... ... ... басындағы белгілеген жанама ... ... ... ... ... көрсетеді деген.
2-ші дүние жүзі соғыстан кейін тікелей салықтарға ... ... ... жанама салықтарға-31,4%. Акциздермен кедендік төлем мәні ... ... ... үшін бұл ең басты мағына,себебі егерде ағылшын тауарларын шетел
сатып алушылардан ішкі кірістің орнын толтыруды талап етсе,онда экспорттық
сауда ... ... ... ... ставканың 2-түрін қолданады:
адвалорды және қатан. Ставкалардың түрі ... ... ... ... үшін ... баж ... басты роль атқарады. Егерде тауарға бір
уақытта акциз де кедендік баж салыса,базалық баж ... ... ... ... сол ... салықтар Ұлыбритания бюджетіне едәуір кіріс әкеледі. Олардың
негізгілері ... ... ... ... ... бизнесі-
8%,бильярд-4%,темекі,алкоголь,мұнай өнімдеріне акциз. Акциз ставкасы 10%-
дан 50% дейінгі аралықта ауытқып отыр. 1999 жылы ... 100 ... ... ... Осы ... 56% тікелей салықтардан және 43% жанама
салықтардан. Жанама салықтардан ... ... ... ... салынатын салық -39%, кедендік жиындар-35%, мұнай өнімдеріне ... ... ... ... акциз-5,1%, ойын бизнесіне-1,1%. /17/
Акциздер кедендік баж Департаментінің басқаруында болады.
Сонымен біз ... ... салу ... ... ... жанама салықтарды ... ... ... ... ... ... ... құрамында осы
салықтар түрі көрінеді. ... ... елде ... және жанама салықтар
қатынасы бойынша келелі мәселелері бар. ... ... ... ... ... барысында оларды дұрыс талдау және ... ... ... ... жанама салықтардың қолдану ерекшеліктерін бағдарлайтын
болсақ, ... ... ... ... салықтарға келесі салықтар
жатады:
1) Акциздер мен кеден ... ... ... ... ... салықтар;
2) Әлеуметтік сақтандыруға жеке кәсіпкерлердің федералды салымдары;
3) Көлік құралдарынан алымдар және басқа да ... ... ... ... ... ... ... органдарына түсетін барлық ... ... ... ... ... ... ... темекі бұйымдарына,
бензинге, кейбір штаттарда автомобильдер мен басқа да тауарларға салынады.
Бензинге салынатын салық отынның ... 7 ... 18 ... ... ... Бұл салықтың ставкасы әрдайым өзгеріп отырады.
Кейбір штаттарда алкогольге салынатын салық көтерме ... ... ... сату сомасынан алынады. Мысалға алатын болсақ, бұл салықтың
ставкасы Айова штатында 15 ... ... ... 9,85 ... ... ... күшіне байланысты болады. Алкогольге, бензинге және
басқа да акциздерден штаттардың бюджеттеріне 3 млрд. ... жуық ... да ... ... ... салық түрлері алынады:
минералды ресурстардан, мұнайдан, табиғи газдардан, көмірден ... ... ... бойынша олардың орташа мөлшері 3 пайызды құрайды,
бірақ кейбір штаттарда бұл ставка 18-25 ... ... ... ... ... ... ішкі ... түсімдердің 37 пайызын
құрайды. Салық мөлшері штаттарға байланысты жіктеледі, оның бөлшек ... ... ... 3 пайыз, максималды ставкасы 6,5 пайыз. Көптеген
штаттарда олардың орташа ставкасы 3 – 4 пайызды ... ... ... заңдарына сәйкес, салық салу объектісі тек
тауар айналысының әрбір кезеңінде өткізуден түскен жалпы түсім ғана емес,
сонымен қатар ... ... ... өсуі ... ... ... салық базасын кеңейтетін, халыққа қызмет көрсету бойынша
айналым болып ... [ 26 – Б.26 ... ... ... құн ... 1977 ... бірінші шілдесінде
енгізді. Салық салу жүйесі еуропалық салық жүйесіне ұқсас болды. Стандартты
ставкасы 10 ... ... Бұл ... ... ... ... ... шетелдерге импортталатын тауарларға салынды.
Акциз салығы барлық сән – салтанат тауарларына және өтімділігі жоғары
тауарларға ... Бұл ... ... 10 ... бен 150 пайыз аралығында
өзгеріп отырады. Кореяда салықтар келесідей екі топқа бөлінді: ұлттық және
жергілікті салықтар. ... құн ... ... ... акциз, көлік
салығы, телефон пайдаланушыларға салынатын салықтардан тұратын жанама
салықтар ұлттық салықтар тобына ... 1989 ... ... ... ... салық салудың жаңа
жүйесі енгізілді. Жанама салықтардың үлесі тура салықтарға қарағанда жоғары
болды.Бюджеттің толтырылуына ... ... ... ... бензинге
салынатын акциздің, қызмет көрсетуге салынатын акциздің үлесі өте зор.
Жапонияда қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... орталық тобының мақсаты Батыс
Еуропа елдерінде кеңінен тараған, өзінің мәні бойынша қосылған құн салығына
ұқсайтын жаңа ... ... ... ... болды.
Ресейдің салық жүйесінде негізгі орынды жанама салықтар алады. Оларға
қосылған құн салығы, акциздер, ... ... және ... ... жатады.
Бюджет кірістері құрамында олар маңызды орында. Жанама ... ... ... бір ... бірнеше рет салық салынуына әкеледі және
тұтыну тауарлары мен қызметтердің бағасының ... ... ... ... ... аса ... ... құн салығы болып
табылады. Ресей Федерациясында қосылған құн салығы 1992 жылдың ... ... ... Ол екі салық түрін алмастырды:
- айналымнан салық;
- сатудан салық.
Қосылған құн салығы бойынша екі ставка белгіленді: 10 және 20 пайыз.
Он ... ... ... ... ... өмірлік қажетті тамақ
өнімдеріне, балалар тауарларына қолданылды. Жиырма пайыздық ставка ... ... мен ... ... ... Ал ... ... 10
пайыз бен 90 пайыз аралығында өзгеріп отырды.
1993 жылы Еуропалық Одаққа қатысушы ... ... ... ... Осыған дейін осы мемлекеттер арасындағы сауда операциялары
импорт және ... ... ... ... ... қосылған құн
салығы салынды. Кедендік кедергіліктерді жою заңдылыққа өзгерістер ... ... ... әкелінетін тауарларды кедендік рәсімдеу кезінде оларға
қосылған құн салығын салу қиын болды. Сондықтан импорт және экспорт ретінде
тауарды ... мен ... және ... ... ... ... анықталған
операцияларға қосылған құн салығын салудың жаңа ... ...... ... кезінде осы жүйеге сәйкес әкелінген
тауарларға қосылған құн салығын салу және ... ... ... ... орны ... ал оның ... елінде нөлдік ставка бойынша салық
салынды. Саудагерлерге нөлдік ставка құқығын алу үшін ... ... ... ... сатып алушының тұратын орнында оның қосылған құн
салығы бойынша тіркеу нөмірін алуы ... және ... шот – ... ... ... ... ... елінен Еуропалық Одақтың басқа елдеріне
шығарылуы;
3) Сатушы тауарды елден шығаруды бекітетін құжат алады және
оны ... ... ... Бұл кез – ... көлік
құжаттамасы, тауарды алғаны туралы сатып ... және т.б ... ... құн ... ... әр елде әр түрлі болады. Көптеген
елдердің салық жүйесінде қосылған құн ... ... ... ... ... үшеу: екі нөлдік емес,
яғни, негізгі мен төмендетілген және нөлдік ставка. ... мен ... ... қосылған құн салығынан босатылады. Кейбір елдерде
қосылған құн салығының нөлдік емес ставкасы қолданылады. Мысалы, ... құн ... үш ... қолданылады: 25 , 12 және 6 ... ... ... ... азық – түлік өнімдеріне, қонақ үйлердің ... ... алты ... ... ... сату және ... ... көрсетулерге салынды. Еуропалық елдер арасында Швеция мен
Данияда қосылған құн салығының жоғары ставкасы ... ... құн ... сауда айналымының негізгі бөлігіне 17,5 пайыз
мөлшерінде салынды. Бірақ ... ... ... ... ... оларға келесілер жатады:
- тамақ өнімдерінің негізгі түрлерін сату;
- кітаптарды сату;
- ... ... ... дәрі - ... ... ... басқа елдердегі сияқты акциз салығы салынатын
тауарлар тізімі ... ... ... ... акциздік салық салу
жүйесі кең ... ... мен ... ... ... ... Өйткені сатудан түскен салықтарға қарағанда, акциздік
түсімдер елдің орталықтандырылған бюджетіне ... және ... ... көзінің бірі болып табылады. Акцизделетін тауарлардың көптеген ... ... ... ішінде Жапония мен Данияны айтуға болады.
Алкоголь өнімдеріне салынатын акциз акциздік алымдар ішіндегі кірісі
жоғарылардың бірі. Кейбір ... ... ... ... 95 ... жетті.
Көптеген елдерде алкоголь өнімдерінің кейбір ... яғни ... ... ... ... ставкалар қолданылады. Ал кейбір
елдерде алкоголь өнімдеріне салынатын акциз ... ... ... ... Кейбір елдерде алкоголь өнімдерін өніретін ұсақ
өндірушілерді қорғау үшін өндірілген ... ... ... ... ... ... бұл ... жағымсыз жақтары да болды. Атап
айтсақ, ... ... алу үшін ірі ... бөлінуі мүмкін.
Темекі бұйымдарының ішінде темекіге салынатын ... ... ... ... ... 90 ... ... Германияда темекі
бұйымдарына салынатын акциз акциз сомасына салықтық маркаларды алу ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарының
шығарылуы кезінде жүзеге асырылады. Германияда акциздердің аралас ставкасы
қолданылады. Бөлшек ... ... ... және бір ... пфенинг
деңгейінде алынды. Бірақ ол белгіленген пфенинг деңгейінен аз болмауы
керек. [ 7 – ... ... ... ... ... ... ... өтуі кезінде немесе дайындалу стадиясында пайда болады. Акцизді
есептеу бұйым тіркелген ... ... ... жүргізіледі. Акцизді
темекі бұйымын өндіруші немесе импортер төлейді. ... ... ... мың ... фунт стерлингтегі аралас ... ... ... ... тоғыз сантиметрден көп болса, онда әрбір темекіге екі
темекіге есептелген акциз төленеді. Ставка Қаржы Министрлігімен ... ... он ... ... ... өзгертілуі мүмкін.
Францияда темекі бұйымдарына салынатын акциз салығының сызбасы
келесідей:
1) темекі бұйымдарын Франция ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жауапкершілікті органдармен жетіспеушіліктерді тапқан
кезде;
3) Еуропалық Одақ ... ... ... ... ... болса, онда салықты алушы немесе сатушының өкілітөлейді.
Дизель отынына салық салу келесідей екі ... ... ... ... ... елдерде дизель отыны жылыту үшін ... ... ал ауыл ... жүк ... ... ... қатар, дизель отыны бензинмен салыстырғанда қоршаған
ортаны аз ластандырылуымен салыстырылады. Дизель отынына ... ... ... ... ... ... ... Акцизді салықтық әкімшіліктендіру мәселелері және оларды дамыту
жолдары
Акцизді өнім нарығына тән ...... ... орын алуы ... өнім ... маңызды үлесі және бұл акцизді өнімнің барлық түрлеріне
қатысты.
Заңсыз алкоголь өнімі айналымының болу ... екі ... ... ... бизнес – бұл мемлекет үшін бюджеттегі үлкен
қара тесік. 80% акцизді ... ірі ... ... алкоголь
өнімін өндіруге лицензия жүздеген кәсіпорындарда бар. ... ... ... ... ... ... ... болады. Нарықтық экономика жағдайында, шаруашылық
субьектілер бірден саладағы процеске бейімделгенде бұл тапшылықтың
орны толады. Кем ... 18,4 млн. ... ... ... ... ... ... алкогольдің шамамен 40% заңсыз сипатқа ие,
бюджет 1,5 млрд. теңгесін жоғалтады деген сөз.
2. Әлеуметтік. ... ... ... ... ол ... тұтынуға
көбінесе жастар мен әйелдерді тарту, материалдық өндіріс саласына
және басқару жүйесі мен ... ... ... маскүнемдіктің
енуі сияқты жағымсыз зардап өсімімен жүрді. Соған ... ... ... ... ... ... ... төмен
заңсыз өнімді таңдайды, нәтижесінде өз денсаулығын зақымдайды. СЭС
мәліметтері бойынша азық-түлік өнім ... көп ... ... келеді.
Бюджеттің табыс бөлігін егізінде өнеркәсіп қалыптастыратыны белгілі.
Соған орай, ... ... ... үлкен сенімі алкоголь өнімі нарығымен
байланысты, ... ... ... технологиясы қарапайым, өнімі
жоғары сұранысқа ие жоғары табысты салалар құрамына жатады. ... ... ... осы сала мен ... даму тарихы көрсеткендей, осы салаға
қатысты кез ... ... ... ең ... ... ... салықтан түскен үлкен табыстар алкогольді ... ... ... ... ... ... келе ... маскүнемдік тыйым
салушы шараларды қолдануға, «құрғақ Заң» жариялауға, т.б. алып келді.
Алкогольге қарсы ... ... ... шаралары алкоголь нарығы
қылмысының негізін салды, алкогольді қолдан өндіру ... ... ... ел ... ... қажеттілігі туды, оны «маскүнем ақша» көмегімен
жүргізген жеңіл, сөйтіп алкоголь өндірісі ... ... ... уақыт өткен
соң маскүнемдік толқынымен күрес қайта басталды.
Қоғамның экономикалық, әлеуметтік, саяси жағына көп әсер ... ... көп ... ... талап етеді. Сондықтан бұл саланы жиі
бақылап, оның дамуын реттеп ... ... ал ... түрінде түскен осы
саланың ақшасын қоғамды, денсаулық сақтау, білім беру тағы ... ... ... ... Басқаша айтқанда, алкоголь сусындарының ... ... де, ол ... өмір ... ... ... ... сусындарды дамытуға материалдық ... ... ... ... ... ... жүргізеді немесе шарап
жасаудың ұлттық дәстүрін дамытып, жергілікті өндірушіні қорғайды, әртүрлі
елдерде алкогольге мемлекет ... ... ... ... ... ... сусын болып шарап табылса, ал «сыралы» Германия,
Австрия, Чехия елдері дәстүрлі түрде ... ... ... ... ... ... мәселелері де орын алған. Олар халықтың
өлу ... ... ... ... ... пен тәртіп
мәселесінен туындайды.
100 пайыздық алкоголь ... ... ... ... ... ... тұтыну деңгейі түрлі елдердегі алкоголь
жағдайымен салыстырғанда ең қарапайым индикатор ... ... ... ... тұтыну деңгейінің ауытқуы оны тұтынудағы теріс зардап
ауытқуын көрсетеді. Елді тек ... ... ... ... ... тұтыну мен теріс зардап арасындағы байланысқа белгілі бір мөлшерде
ықпалы етеді. Алкоголь тұтынуға қатысты ресми ... ... ... жағдайын бағалауға статистикалық емес ... ... ... яғни ... ... ... алкоголь өндірісі мен
тұтыну. Оған үй шаруашылығы, ... ... ... ... ... да ... өндіріс мысал бола алады.
Көлеңкелі экономиканың мөлшерін бақылауға түрлі мемлекет ... ... 1993 жылы БҰҰ жаңа ... ... ... бекітумен бірге
барлық мемлекеттерге өндіріс көлемінде көлеңкелі экономиканы ... соң ... елде және ... КСРО ... алкоголь өнімі нарығындағы
көлеңкелі айналым халық басына деген алкоголь қажеттілігі мен экспорт және
импорт ... ел ... ... ... өнім көлемі арасындағы айырым
түрінде есептеледі. Қазақстанның алкоголь нарығының сыйымдылығын ... ... жыл ... 2000 жыл ... ол алкогольді сусын өндірісі
мен айналымына мемлекеттік монополия өмір ... ... ... компания алдында ең соңғысы болды.
Содан бері республикада алкогольді тұтыну ... ... ... ... Сәйкесінше, республиканың алкогольге қажеттілігі жылдан
жылға бірдей болып 2000 жылдың деңгейінде ... ... ... нарығында 2007 жылы қалыптасқан жағдайға баға беруге болады.
Республика нарығының ... 51,8 млн. ... ... ... 10,8 млн. ... арақ және ликер-арақ өнімі берді;
• 11,1 млн. долларды ... 0,34 млн. ... ... 0,16 млн. долларды коньяк;
• 29,4 млн. долларды сыра.
2007 жылдың қорытындысы бойынша этил спирті мн алкоголь өнімінің ішкі
өндірісі 36,9 млн. ... ... яғни ... ... ... 6,6%-ға
азайды.
2007 жылдың 2000 жылмен салыстырғандағы өндіріс құлдырауының көлемін
республикадағы алкоголь өнімінің тапшылығы ретінде ... ... ... ... өнім ... (мың ... |Спирт |Арақ |Шарап ... ... ... ... |3235 |12962 |13323 |408 |192 |31613 ... |1974 |3407 |4226 |168 |275 |23551 ... ... ... ... ... барлық
процестерге дерлік бейімделе алса, бұл тапшылық әрине ... ... ... 18,0 млн. ... ... қалды.
Өткен ғасырдың 90-жылдарына дейін өмір сүрген орталықтан басқару жүйесі
бұрынғы ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасы
құрылымының дамуында көбінесе шикізат бағытын ... ... ... соң ... ... ... оның ішінде алкоголь саласы
бойынша да ... ... ... ол экономикалық байланыстардың
бұзылуымен байланысты. Бірақ нарық реформасының бастауымен алкоголь бизнесі
жоғары ... дами ... 1995 ... ... ... ... ... 3,9 млн. доллар құрайтын 3 спирт ... ... ... республиканың спиртке деген өсуші қажеттілігін толық қанағаттандыра
алмады. 1995 жылдың қаңтарында ҚР ... ... ... ... ... ... жекешелендіруге жатты, ол кәсіпкерлерді
белсендірді. 1995 жылы басталған мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру
республикалық ... ... ... ... ... ... ... түсімін арттыруға дем берді. Бұл уақытта ҚР Үкіметі алкоголь
нарығын реттеу бойынша алғашқы қадамдарын ... Осы ... ... қажеттілігі мен алкоголь бизнесінің қызығушылығы арасындағы ... ... ... ... этил ... мен алкоголь өнімін өндіретін
222 кәсіпорын бар. Олар:
• 7 спирт зауыты;
• 52 арақ және ... ... ... оның 15-і этил ... 4 – ... 13 – ... ... 30 – шарап құяды;
• 59 шарап зауыты бар: этил спиртін өндіруші – 1, ... – 7, сыра – ... 1 ... ... ... ... 98 сыра ... бар.
Қазақстанның алкоголь нарығындағы жағдай әлі де күрделі. Контрабанда,
жалған алкоголь өнімін ... ... ... ... ... және
нарықтар мен базарларда сату кең етек жайды.
Мамандардың бағалауынша, «заңсыз» арақ ... 10% жер ас ... ... жасырын әдіспен өндіріледі. Қалған 90% кәдімгі
құраммен түнде, ... ... ... лицензиясы бар зауыттарда
өндіріледі.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, кейбір өнім көлемін азайту мақсатында
соңғы тұтынушыға әсер ету үшін ... ... Және ... ... ... ішкі және сыртқы нарықта белгілі бір тауар тобын сату
кезінде алынатын жанама салықтың ерекше түрі ... ... ... ... ... өнімнің көлеңкелі өндірісі мен сатуына
қарсы күрестегі мемлекеттің салық саясатының шешуші және ... ... ... ... ... да сыра, шарап, вермут сияқты алкоголь
өнімдеріне, біріншіден, отандық өндірушілерді қолдану үшін, екіншіден,
спирттік ... ... салу ... ... үшін ... тіпті
нольдік ставка салынады.
Арақ өніміне акциз ставкасы көп жағдайда ... ... ... пен сату ... ... немесе азаюына, нәтижесінде бюджетаке
акциз түсіміне әсер ... ... ... акциздің үлес салмағы шамамен 50%
құрайды.
2005 жылы акциз ... ... соң арақ ... және сату ... арта ... Сонымн қатар, сол уақытта салық бойынша ... 1,0 ... ... ... ... заңсыз айналу үлесінің қысқаруы да
маңызды мәнге ие.
Өндіріс көлемін талдау көрсеткендей, акциз ставкасын одан әрі арттыру
мынаған ... ... өз ... ... үшін және «көлеңкелі»
өндіріске өту үшін салық ауыртпалығының артуынан ... ... ... ... ... айдың алдында арақ сату күрт өседі,
яғни ол өндірушілердің ... ... ... ... куә.
Айта кететін жағдай, республиканың ЭСҰ-на ... мен ТМД ... ... ставкасының өсуіне әкеледі, ол заңды өндіріс ... ... етуі ... ... ... жүруіне мемлекеттік бақылау қоюдың тағы ... ... ... табылады. Акциздік маркалар өзінің статусы бойынша
нақты ... ... ... аванстық төлем жасаудың куәсі болып
табылады. Акцизді ... ... мен ... ... ... отырып,
маркалау бақылаудың тиімді құрамы болып табылады. Бірақ ол ... ... ... және ... ... ... үшін мемлекет
ҚР-да өндірілетін және шығарылатын өнім сапасын бақылау жолымен және ... заң ... ... ету ... ... ... реттеудің
тіреуішін иемденуі қажет.
Соңғы жылдары этил спирті мен ... ... ... ... және ... бойынша маңызды жұмыс атқарылып,
өндіріс саласындағы мәселелерді ... және ... ... ... ... ... нарығының үлесі сақтайды. Тиімді жағдай
әлсіз алкогольді өнім нарығында байқалады. Алайда спирт, арақ, ликер-арақ
өнімі ... ... ... ... жоқ. ... талдау
қорытындысы бойынша , заңды алкоголь өнімін ... ... ... ... ... күні ... және ... қарауды қажет етеді.
Алкоголь нарығын легальдау бойынша сұрақтарды ... ... ... ... ... және ... ... жергілікті атқарушы
органдар жағынан бақылаудың жоқтығы. ... ... ... ... мен ... ... түрде әлі де сатылуда.
Республиа аймақтарының нарықтары мен ... ... ... бойынша, этил спирті мен алкоголь өнімдерінің
базарларда сатылуы алдыңғы жылдарға ... ... ... бар ... қарамастан, жергілікті билік және құқық қорғау
органдары жағынан қажетті деңгейде жұмыс жүргізілмейінше бұл мәселе
шешілмейді;
2. ... ... ... № 1592, 1999 ... 23 ... «Алкоголь өнімдеріне минималды баға ... ... ... ... ... ... ... оны салық органдары
сот ісіне өткізгенде, оны сот кейде ... ... деп ... ешқандай шара да қолданылмайды;
3. Ортақ ақпарат базасының және барлық ... ... ... ол заңды алкоголь нарығын құруға теріс ықпалын
тигізді;
4. Алкоголь өнімінің өндірісі мен айналымын реттеу бойынша заң мен ... ... ... бойынша заң арасында қайшылық туындауына
орай қатаң талап пен шектеу ... ... ... ... басты құраушысы – шаруашылық субьектілер ... кіші ... ... ... ... ... ... актілері түрлі жеңілдік режимдерін құру жолымен
(тексеріс санын ... есеп ... ... ... мен мерзімі, сандық
шектеу бекітудің мүмкін еместігі т.б.) жұмыста осы ... ... ... ж. ҚР ... №1390 ... ... ... мораторий жариялау туралы» қаулысына сәйкес 2006 ж. 1-қазанына
дейін кіші ... ... ... ... Бұл ... ... ... өнімін сақтау және көтерме сату бойынша қызмет жүргізетін
тұлғаларға ... ... ... ... ... жалпы лицензиаттар саны 658 заңды және ... оның ... кіші ... ... 500 ... ... санындағы олардың үлесі 80%;
5. Алкоголь өнімінің өндірісі ме айналымына оперативті бақылау жүйесінің
жоқтығы. Ол әлі ... ... ... ... ... арақ дайындау фактілері де орын алады. ... ... ... ... 62 цех ... ... күні алкогольді өнім үшін акциз маркасын қорғау деңгейі мен
дәрежесі актуальды емес. ҚР Қаржы ... ... ... ... ... жалған тауарлар да иемденеді, сондықтан оларды
ажырату өте қиын. ... 2006 жылы ҚР ... ... ... ... ... 3672,6 мың данасы, 2006 жылы 485,8 мың
данасы алынған.
Жасанды акциз маркасын шығару фактісі барлық облыстарда орын ... жылы ҚР ҚК 208 ... ... 105 ... іс ... нарығындағы жағдайды жақсартудың тиімді шарасы – бақылаудың
жаңа технологиялық жүйесін енгізу. Акцизді өнім ... мен ... ... ... ... жүргізуде басты орынды алкоголь
өнімінің нарығын бақылау алады. ... ... мен ... ... саласында
да осындай мәселелер бар.
Дамыған елдерде жанармай мен дизельдік отынның ресми емес айналымының
үлесі 10% -дан ... ал ... ... ... ол ... ... орай жыл ... бюджетке 500,0 млн. теңге түспей қалады.
ҚР энергетика және ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша, мұнай өнімдеріне, оның ішінде
жанармайға ... 2,8 млн. ... ... ... – 3,7 млн. ... айналым 28% болса, енді дизельдік отын бойынша - ... ... ... әсер ... ...... ... мұнай өнімдерін өндіру және сату көлемін есептеудің ... ... ... ... ... осы ... ... шарасы болып бюджетке
салық түсімінің ... ішік ... ... мен ... ... қамтамасыз етуді қарастыратын мұнай өнімі нарығын мемлекеттік
реттеудің кешенді мханизмдер жүйесін құру табылады.
Мұнай ... ... мен ... ... бақылау үшін және
көлеңкелі бизнесті жою үшін 2006 жылы ... ... ... ... өнімі
түрлерінің өндірісі мен айналымын мемлекеттікреттеу туралы» ҚР Заңы
қабылданды. ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін мұнай өнімдерінің ортақ мәлімет ... құру ... ... ... ... үстеме арқылы мұнай өнімдері айналымына бақылау
қою жүйесі енгізілген.
Жанармай мен ... ... ... және сату көлемі бойынша
сенімді ақпарат алу мақсатында мұнай өнімі нарығының ... ... пен ... декларациялау енгізілген.
Жүйелі ғылыми-әдістемелік қамтамасыз етуді талап ететін және бюджеттің
табыс бөлігінің орындалуын анықтайтын шаралар бағытының бірі – ... ... ... ... ... ... мен ... осы тәртібі өндіру
және сату процесінің мүшелері арасында акциз төлеу жауапакершілігін бөлуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... – темекі өнімінің
контрабандасы. Экономиканың бұл секторы неғұрлым пайдалы болып атбылады. ... ... ... ішкі ... 10% -ы ... ... ... елдерімен және Қытаймен шекаралас. ...... ... өнімді заңсыз енгізу бойынша бақылауда ... ТМД ... ... ... ... ... ... Республикада орташа және кіші өндірістік
қуатты бірнеше өндірушілер бар. Орын алған ... осы ... ... сапасына сенімділік бермейді, өйткені қолданылатын
шикізат пен ... емес ... ... ... ... ... жоқ.
Аталған мәселелерді шешу үшін және ... ... ... ... ... реттеу үшін 2006 жылы «Темекі өнімінің өндірісі мен
айналымын мемлекеттік ... ... Заң ... оның ... ... айналым процесінде туындайтын қоғамдық қатынастар реттеледі. ... одан әрі ... ... 2007 ... ... ... өндіру
бойынша қызметті лицензиялау, темекі импортын, тіркеуін және жіктелуін
реттеу бойынша бірқатар ... ... ... ... ... ... бизнес акцизді өнім нарығында үлкен үлеске ие.
Коррупцияның жоғары ... оған ... ... ... ... кез ... заңсыз көлеңкелі бизнес жолын ... ... ... ... күні ... ... өнім өндірушілер бюджет
пен тұтынушыға жұмыс істеу үшін қажетті жұмыстар жүргізу қажет. Тек заңды
нақты ұстану ... ... ... ... береді.
Акциз қалыпты әкімшіліктендіруді қамтамасыз етудің басты ... ... ... ... бола ... ... және ... емес
түсімдерді арттыру салық салық инспекторларына жұмысты көп ... ... ... жеңілдету үшін салықтық әкімшіліктендіруді
автоматтандыру шешімі ... ... ... ... (ИСАЖ), Хабарды кепілді жеткізу жүйесі ... ... ... ... ... (СМ0АЖ), Салықтық Есептің
Электрондық формасы (СЕЭФ), Салықтық Әкімшіліктендіруді Электронды бақылау
(СӘЭБ), ҚҚС Ақпараттық жүйесі (ҚҚС АЖ) жүйелері ... ... ... ... ... ... ... Мұндай шешім болып «Акциз АЖ» ақпараттық жүйесі табылды.
Жүйені жасаудың басты мақсаты – ҚР ... ... ... және ... ... аумағында шешім қабылдауға жауапты тұлғаларға салық заңы және
қаржылық міндеттемелердің орындалу ... ... ... ұсыну.
Жүйені жасау екі бағыт бойынша жүргізіледі. Жүйенің ...... ... ... төлеуші-декларанттардың өз міндетін
орындағандығы туралы процесті көрсететін ақпаратты тұтынушыларға ... ... ... ... ... жүйе акцизді тауарлар мен мұнай өсімдерінің жеке түрлерін өндіруге
және айналымына бақылау жүргізуді қамтамасыз етуі ... ... ... ... мен ... ... ... мен
айналымы бойынша мәліметтің ортақ базасын енгізу ... ... ... ... ... мен мұнай өнімі нарығының қатысушылар
қызметін сипаттайтын ақпаратты жинау және өңдеу, декларанттан түсетін
оперативті ... ... және ... Қаржы Министрлігінің Салық Комитетіне
түсетін ақпарат пен ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты толықтыру ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Жүйенің басқа тұжырымы – тұтынушыларды ... ... ... жаңа ... ... жинауды ұйымдастыру. Сол үшін жүйеде ... оның ...... есеп беру ... толтыру,
өткізу, өңдеуді автоматтандыру, салықтық есеп беруді басқа ақпарат жүйесіне
өткізу, жаңа техникалық және ... ... ... есеп ... талдау және мониторинт жүргізу.
Ақпарат жүйесін құру міндетін қою автоматизация обьектісінің түрімен
және ... ... ... ...... мен ... өнімдерінің өндірісі мен айналымын басқаруды ақпараттық
қолдауды қамтамасыз ету. Жүйенің негізгі ... ... ... ... ҚР ҚМ Салық комитеті және оның аймақтық бөлімдері;
• Мұнай өнімдерінің өндірісі мен ... ... ... ... да құқық қорғау органдары;
• ҚР Энергетика және минералдық ресурстар Министрлігі;
• ҚР индустрия және сауда Министрлігі; ҚР Кедендік ... ... ... және ... өнімдері нарығының субьектілері;
• Акцизді және мұнай өнімін өндірушілер (мұнай өңдеуші ... ... ... пен ... ... ... ... т.б.);
• Акцизді және мұнай өнімдерінің көтерме базалары;
• Акцизді және мұнай өнімдері нарығының делдалдары ... және ... ... ... және ... ... өндіріс және айналым көлемі;
• Акцизді және мұнай өнімдерінің өндірісі мен айналымынан түсетін салық
түсімінің көлемі.
Акциз АЖ үш деңгейлі ... ... ... ... арнайы
форматта ақпарат ұсынуды пайдаланумен ХКЖЖ арқылы өзара байланысады.
Бағдарламалық, аппараттық, ... ... ... жүйенің
деңгейлері түрінде келесі үшеуі қолданылады.
Бірінші деңгей – республикалық. Бұл ... ... ... ҚМ СК ... ... Бұл деңгейде жұмыс істейтіндер: ақпаратты
өңдеу және шешім қабылдауға жауапты тұлғалар. Осы деңгейде Акциз АЖ ... мен оның ... ... ... Осы ... ... мен ... талдау және есепті генерациялау құралдары орын
алады. Бұл деңгейге ақпарат төменгі жүйе деңгейі мен ... да ... ... түседі.
Екінші деңгей – облыстық. Оның құрамына облыстық деңгейдегі бөлімдер
мен ... ... ... ... ... Осы ... ... осы
деңгейге және жоғары деңгейге қатысты ақпарат ала алады. Осы ... ... ... ... ... ... енгізуді,
оны тексеру мен бақылауды және бірінші деңгейге өткізуін қамтамасыз ... ... ... ... ... және ұйымдық ақпаратты үшінші
деңгейге өткізу жүреді.
Үшінші деңгей – аудандық. Оның құрамына СК аудандық бөлімдері ... АЖ ... оның ... қызметі – декларанттан кіру ақпаратын
қабылдау, оның шынайылығын тексеру және оны ... ... ... ... ... мәні кіші ... ... жинау,
оны жоғары деңгейге өткізуді қамтамасыз ету, бірінші деңгейде ақпарат өңдеу
және талдау құралдарын ұйымдастыру үшін қаражат ұсынудан тұрады.
Жүйе ... ... ... мен ... ... ететін
құралдар қарастырылуы қажет. Бұл жағдайда – ол ... мен ... ... базасын қорғау. Акциз АЖ құрылымы 4-суретте
келтірілген.
Ұйымдық-техникалық құрылымға сәйкес жүйе үш ... ... онда ... ... өз қызметтері бойынша Акциз АЖ шегінде
ажыратылады.
Жоғары деңгейде мыналар орналастырылады: ... ... ... ... ... ... ... ету және ақпаратты
қорғау, ақпарат өңдеу және есеп құру құралдары, ХКЖЖ ... ... ... ... ... ... Осы ... шегінде құқық қорғау
органдарынан түскен ақпаратты ... және ... үшін ... ету ... ... ... Бақылау Агенттігі, Қарсжылық
Полиция Агенттігі, Жағдайсыз Қарызгерлер ісі ... ... т.б. ... ... ... ... үшін кең жол ... деңгейлерде тұтынушы мен клиенттер қызметінің әртүрлілігіне
байланысты бағдарламалық және ақпараттық ... ... ... болады.
Төменгі деңгейде бекітілетін ақпараттық және бағдарламалық кешен
ұрамына клиенттік ұсыным серверлері және ХКЖЖ ... ... ... және
қабылдау үшін коммуникациялық серверлер кіруі қажет.
ИСАЖ қолдану тәжірибесі көсеткендей, ең әлсіз ... ... ... ... ... ... ... деңгейдн ақпарат алу
мүмкіндігі аз ... ... ... тез ... ... ... бұл ... мүмкіндігі шектелген аудандық салық комитеттеріне
қатысты. Аталған модульдер байланысы 5-суретте ... АЖ ... ... және ... ... ... мен айналым нарығы мүшелерінің
міндеттері
«Акциз» АЖ логикалық және қызметтік құрылымына ... ... ... ... модульдераді қосуы қажет:
• «Үстеме өңдеу бойынша клиенттік қосымша» модулі;
• «Декларанттар үшін клиенттік қосымша» модулі.
Жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар ... ... ... ... органдары мен ХКЖЖ клиенті ретіндегі декларанттарды
тіркеу модулі;
• «Акцизді және мұнай өнімдерінің ... мен ... ... ... салық төлеушілер есебі» модулі;
• «Web – Акциз» модулі;
• «Басқа ... ... ... есеп беру формаларын қабылдау және
өңдеу» модулі;
• «Стандарттық және ... емес есеп ... ... және ... ... ... есепті өткізу мерзімін бақылау режимі;
• Басқа жүйелермен әрекеттесу режимдері ИСАЖ, ХКЖЖ, СМ0АЖ, СЕЭФ, СӘЭБ,
ҚҚС АЖ, т.б. ... ... ... ... ... ... Жүйе ... АЖ тұтынушы болып ҚР ҚМ СК және оның ... ... ... ... ... әкімшіліктендіру мәселелері негізінен толық
шешіледі, оларды тек біртіндеп шешу қажет, бұл ... ... АЖ ... ала ... ... ... ... акциздерді салу өзінше бір
регрессивті мінезге не екенін тұжырымдауға байланысты.
Жанама салықтардың ... ... айта ... ол ... үшін ол ... ол ... ... құрамына енгізіледі.
Ал халық тауар құрамындағы акциз қандай үлесті құрайды екенін білмейді.
Бұл салықтың ірі кемшілігі болып ... бір ... ... ... төлеушінің табысын есепке алмайды.
Тарихи тәжірибе бізге көне заманнан бері ... ... ... көрсетеді. Осы тәжірибеге сүйене отырып,біз экономикада болуы
мүмкін зардаптарды тоқтатуымызға болады.
Акциз әлем елдерінің ... ... ... ... болып табылады.
Акциз салығының кең түрде таралуы,ең біріншіден берілген салықтың ... ... ... ... бойынша салынатын өнімдер тізімі
қалыптасады: денсаулыққа қауіпті салтанатты бұйымдар мен ... ... ... ... ... тауарлар
тізімі классикалық анықтау ұстанымдарға сәйкес келеді.
Салық жүесінде акциз маңызды роль ... Жыл ... ... ... өсіп отыр,сонымен қатар акциз ... ... ... ... ... бұл ... ... Соңғы жылдары акциздер
бойынша сомалардың кішкене азайғандығы байқалады. Түсімді жоғарылатын
акциздің ... мен ... ... ... Бостандық
ауданы бойынша салық комитетінің мәліметтері ... ... ... ... нақты қарастыруға болады. Осы мәліметтер бойынша ... көп ... ... кей кезде тіпті артығымен орындалған.
Акизді өндіру механизміне ... ... ... ... ... ... есептеу салық базасына
сәйкес акциз ставкасын пайдалану арқылы іске асырылады. Акциз ставкалары
Қазақстан Респуликасының өкіметімен ... ... ... ... өнімнің бір бірлігіне евромен белгіленеді,ал қалғандарына
теңгемен. Евро ... ... алу ... ... ... ... бойынша іске асырылады
Негізгі акциз атрибуты болып акциз жиынының ... ... ... ... ... және орыс ... ... үшін
арнай ережелер бар. Қазақстанда 2005ж. акциз жиыны таңбасы айналымына ... ... ... ... негізгі талаптар болып үш “Д” саналады.
Ол жеткіліктілігі, анықтылығы және қолайлығы. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... темекі өнімдері.
Акцизделетін өнімдер түрлерін өндіру табысты ... ... ... ... ставка жоғары, соғұрлым кәсіпорын акциз
төлеуден бас тартуы ықтимал. Ал бұндай жағдайлар бюджеттің кіріс ... әсер ... ... ... ... көлеңкелі бизнеске кетеді,
сондықтан да ... ... ... ... Бұл ... ... жағынан тез арада шешілуге тиісті мәселелер бар. Қазақстан
Республикасының аумағында акциздік күзет орындары ... ... ... ... қызметі істеуі еңгізілді. Оның мақсаты қаржы ... салу ... ... ... шешу болып табылады.
Жаңа салық кодексінің қабылдануымен байланысты акциздер бойынша есеп
блерудің жаңа формасы тәжірибеге еңгізілді. Ол ... ... мен ... ... ... ... береді. Және
өндіру кезінде сапалы шикізатты пайдалануды бақылауға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге, алкогольді өнімдердің ... ... ... енді ғана ... келе ... мемлекет. Біздің
экономикамыз енді дамып келе жатыр және қиын мәселелерді шешу ... ... ... ... шешу үшін ... ... қолдануға болады.
Біздің ойымызша, берілген салықты өндіру механизмін және оның ... ... ... ... ... ... жоғарлату мақсатында
кейбір тауарлар түріне ... ... ... ... болады.
Болашақта біздің қаржылық саясатымызға белсенді үлес қосамыз деген
үміттеміз. Әлем тарихын еске ала ... ұлы ... ... өз ... ... ... ... Закон Республики Казахстан от 26 июня 2005г. «О ... и ... ... в ... ... акты по ... налогам, страхованию, бухгалтерскому
учету. – Алматы, 2005г. -№ 7, № 12; 2005г. - № 3.
3. ... ... ... от 21 июля 2005г. № 846 ... ... акцизного сбора».
4. Информационный бюллетень Министерства финансов Республики Казахстан.
-2005г.
5. Внешнеэкономическая деятельность Республики ... ... НДС и ... в ... ... ... на ... Казахстан»
6. Постановление Республики Казахстан «О ставках на подакцизные товары» от
2июня 2005г. - № 753
7. Постановление Республики Казахстан «О ставках акцизов на ... ... на ... ... ... а ... на ... Республики Казахстан и игорный бизнес» от 28
ноября 2005г. - №137
8. Закон Республики Казахстан «О республиканском бюджете на 2005г. ... Об ... ... ... ... ... от 7 янв. 1999г. ... 12-7/49
10. Экономика и право. –2005
11. Архипкин И. Акциз в ... НЭПа // ... ... – 2005. - № ... - с. ... ... М. Новейшие экономические исследования. – Алматы, 1998.
13. Богачевский М. Б. Финансы США и ... в ... ... кризиса. – М,
1954. – 282с.
14. Гурьев А. И. Необходимость налогов. – М, 1931. – ... ... П. ... по ... ... –М, 1913. ... ... Р. Л. Международное налогообложение: Краткий курс / Пер. с
англ. – М, 1997. – 274с.
17. ... Л. А. ... и ...... ... ... –М,
1995. – 24с.
18. Данильцев А. В. Международная торговля: инструкция регулирования. ... 1999. – ... ... ... ... ... за производством
импорта и реализации алкогольной продукции в Казахстане. // Налоги и
инвестиции. – 1999. № 1-2. –с. ... ... ... и ... ... ... – Алматы: Ун – т
экономики и права, 2005. – ... ... Е. А. , ... А. А. ... ... законодательства
Австрии. // Финансы. – 1998. - № 5. – с. ... ... К. К. , ... В. ... ... ... ... Алматы, 1994. – 32с.
23. Ильясов К. К. , Идрисов Э. К. Налоги развитых стран. – ... ... ... 1997. – 9 – 16 – 20 ... Исаев А. А. Очерк и политика налогов. Ярославль, 1887. – ... ... Д. Г. ... ...... 1994. – 20с.
26. Леснова Н. Е. Акцизное обложение: ратроспектиный ... // ... ... - № 4. – с. ... ... Б. ... ... продукции у хозяйствующнго
субъекта, нарушивших права ее реализации. // Вестнник М – во. гос.
Доходов РК. – 2005. - № 1. – с. ... ... Т. ... Рима. – М, 1997. – 4т. – ... ... Ш. Л. О духе ... – М, 1999. – ... ... Е. С. Косвенное обложение в начале 20 – го века: этапы
трансформации. // Финансы. – 2005. - № 5. – с. ... ... А. ... регулирования внутреннего рынка нефтепродуктов в
Республики Казахстан. // Экономика и статистика. – 2005. - № 1. – ... ... ... Канады. // Финансовая газета. – 2005ю - № 1
33. Налоговая система зарубежных стран /Под. ред. В. Г. ... Д. ... –М, 1997. – ... ... ... ... ... // Вестник М - во гос. ... – 2005. -№ ... О ... ... предпринимателя. – 2005. - № 9. – С. ... ... С. М. ... и ... ... ... ... 1998.
37. Оспанов М. Т. Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношений. –
Алматы, 1997. – 200с.
38. Оспанов М. Т. ... ... и ... ... ... Казахстан. // Вестник по налогам и инвестициям. – 1998. -№
11- 12. –с. ... ... В. М. ... ... мысли и политика налогов. - М,
1996. – 157с.
40. Петти В. Трактат о налогах и сборах. – М,1997. – ... ... Н. Опыт ... ... органов и таможенных служб РК по
ввзиманию косвенных налогов во взаимной торговле по принципу « страна
назначение». // ... М – во . гос. ... – 2005. - № 6. – ... ... К. И. ... ... в России. –СПб, 1910. –164с.
43. Седова Н. В. ... ... // ... – 2005. - № 12. – ... Статистический ежегодник Казахстана // Агенства по статистике / ... А. А. ... Смит А. ... о ... и богатстве народа. Петразаводск,
1993. –583с.
46. Сейдахметова Ф. С. ... в ...... 2005. – ... Сейдахметова Ф. С. О косвенных налогах. // Файл бухгалтера. – 2005.
- № 23 окт. – с. ... ... М. ... ... ... ... //
Финасы Казахстана. – 1995. - № 11. – с. 23
49. ... М. О ... ... ... ... // Деловая неделя.
– 1996. –29 нояб. – с. 5
50. Сарсенбев М. Акциз ... на ... // Каз. ...... – с. ... ... М. М. План ... –М. – 54с.
52. Сабанти Б. М. Теория финансов. –М. – ... ... И. П. ... сущность налога с оборота. – Куйбышев,
1990. – 5с.
54. Тургенев Н. Опыт ... ... –М, 1937. – ... ... К. ... связанные с оборотом подакцизной продукции. //
Налоговый ... – 2005. - № 9. – с. ... ... А. И. , ... Н. Е. ... понятие, элементы, виды.
–Алмата:баспа, 1998.
57. Ходской Л. В. Политическая экономика в ... с ... – М, ... ... Шепенко Р. А. Налоги в Китае. //Финансы. –1999. – № 10. – с. ... ... Р. А. ... М,2005.
-----------------------
2005 2006 ... ... 2006 ... ...

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акциздің экономикалық мәні. Салық жүйесіндегі акциздің рөлі және алатын орны51 бет
Салық жүйесіндегі жанама салықтар65 бет
Халықаралық еңбек бөлінісі жайлы мәлімет76 бет
Акциздің экономикалық мәні16 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Абай Құнанбаевтың Қазақстан тарихында алатын орны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь