Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң ақша-несие саясатына талдау

МАЗМҰНЫ

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.Бөлім. Ақша.несие саясатының теориялық негiздерi
1.1 Ақша.несие саясатының экономикалық мәнi және оны жүргiзу құралдары ... ... ... 5
1.2 Ақша.несие теориясы негiзiнде экономиканы реттеу ... ... ... ... ..10

2.Бөлім. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң ақша.несие саясатына талдау
2.1 Ұлттық Банктiң ақша.несие саясатын реттеу механизмi ... ... ... .18
2.2 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының негiзгi даму кезеңдерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.3 Ақша.несие саясатының проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

3.Бөлім. 3 ТАРАУ. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ДАМУЫ
3.1. Ақша несие саясатының даму келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
3.2 Шетел елдерiнiң ақша.несие саясатын жүргiзудегi тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ.....................................................................
.........................................3
1-Бөлім. Ақша-несие саясатының теориялық негiздерi
1.1 Ақша-несие саясатының экономикалық мәнi және оны
жүргiзу құралдары
.................................................................
........5
1.2 Ақша-несие теориясы негiзiнде ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктiң ақша-несие саясатын реттеу
механизмi.............18
2.2 Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының
негiзгi даму
кезеңдерi...........................................................
...........27
2.3 Ақша-несие саясатының
проблемалары........................................30
3-Бөлім. 3 ... ... ... ... Ақша ... ... ... Шетел елдерiнiң ақша-несие саясатын жүргiзудегi
тәжiрибесi.............................................................
.....................................42
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..............................45
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТIЗIМI..................................................46
КIРIСПЕ
Еңбек өнiмдiлiгiнiң төмен деңгейi, ... ... ... жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнiмнiң басым көпшiлiгi бәсекеге
қабiлетсiз, халық шаруашылығы салаларының ... ... ... және т.б. орын алған жағдайда ұлттық валютаның белгiленген
бағамы экономиканы қазынашылық және ақша ... ... ... үшiн ұлттық
ақшаның дүниежүзiлiк нарықтағы нақты құнын көрсетпеуiнен қолайсыз ... ... ... ... және экономикалық өсуге бағытталған
тәуелсiз экономикалық саясатты жүргiзуге мүмкiндiгi болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... Тiркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы
туындайтын үйлесiмсiздiктердi пайдалануы, ... iрi ... ... ... ... 1998 жылы дүниежүзiлiк нарықтағы және
Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау ... ... ... ... ... валюта бағамының өзiнiң ... ... ... Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын
қолдау үшiн ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы мен салықтардың мөлшерлемелерiн
көзделген деңгейде сақтау арқылы ... ... ... ... ... ... болса да жиынтық кiрiстiң өсуiн
ынталандыруды негiзге алған. Ақша-несие ... рөлi ... ... тепе-тең сәйкестiгiн қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... ... ... мен олардың экономиканың нақты секторымен
өзара iс-қимыл ... ... ... ҰБ тарапынан тiкелей реттеу
аясынан шығарылып, ақша ... ... ... ... ашық
нарықта ломбардтық несиелеу және РЕПО мәмiлелерi, коммерциялық банктерге
күндiк қарызбен “овернайт” несиелерiн беру сияқты ... ... ... қиындады.
Осымен бiрге, Үкiмет жұмыссыздықты азайтудан ... ... ... ... деп ... ... айырбастау бағамы
қолданылған жағдайда, инфляцияны ауыздықтау мен инфляциялық болжамды
төмендетуде едәуiр ... қол ... ... ... орын ... ұлттық валюта бағасының
ауытқуына сыртқы қаржыландыру көздерiн тартпай-ақ түзету жасалады. ... ... ... Қор ... ... алу, қосымша
валюта мен алтын резервтерiн жасау ... ... ... ... ... кезде ұлттық валюта құнсызданғаннан
кейiн, шетелдiк нарықтағы ұлттық ... ... бұл өз ... ... ... ... және импорттың кемуiне, елге еркiн
айырбасталымды валюта ... ... ... ... ... ... ... бағамы жағдайында Үкiмет елдiң
экономикалық ... ... ... ... валюта
резервтерiне, берешектерге, тауарлық және ... ... ... ... ... ... ... бiрге, Қазақстан экономикасында бiрқатар дағдарыстық жағдайлар
соңына дейiн әлi де жойылмай келедi. ... ... ... құлдырауы тоқтатылмады, салық салу және ... ... ... орын ... мемлекеттiк iшкi және сыртқы қарыздар
мөлшерi өсуi жалғасуда және ... ... ... ... ... ... салаға берiлетiн несиелер
бойынша пайыздық мөлшерлемелер ... ... ... шаруашылық етушi
субъектiлердiң инвестициялық белсендiлiгi тиiстi деңгейде емес және ... ... ... ... ... ... бюджеттiк
шығындар мен салық салуды басқару ... ... ... ... болу ... ... тақырыбы “Ақша-несие саясатының теориялық негiздерi”
Жұмыс ақша-несие саясатының мәнi мен қазiргi кезеңдегi оның ... ... ... ... ... байланысты мына мiндеттер белгiлендi:
➢ Бұл тақырып бойынша экономикалық әдебиеттi ... және ... ... ... ... ... әдiстерiн таңдау;
➢ Ақша-несие саясатының негiзгi сипаттамалары мен ... ... Банк ... ... ... ... Ақша жүйесiнiң негiзгi сипаттамалары мен қазiргi заманғы өлшемдерiн
және ұйымдастыру тетiгiн дамыту деңгейiн зерделеу;
➢ Ақша-несие саясатының негiзгi ... және ... жою ... ... ... ... мен жұмыс iстеу мәселелерi
Қазақстан ... ... ... ... ... ... АҚША-НЕСИЕ САЯСАТТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГIЗДЕРI
1.1 Ақша-несие саясатының экономикалық мәнi және оны
жүргiзу құралдары
Нарықтық экономикаға көшу мен ақша-несие ... ... ... ... ақша ... баға ... әсер ... күшейттi,
сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдiгi ақша теориясы ... ... ... еттi. Баға ... ... мен өндiрiс тиiмдiлiгiн
өзгертуде ақша мөлшерiнiң артықшылығын мойындау, айналымдағы ақшаның сандық
теориясының негiзгi мазмұнын құрайды.
Ақшаның ... ... ... ... И. ... ... неоклассикалық бағытының бөлiгi болып табылатын ... ... ... ақша ... немесе ақша ұсынысы;
V-ақша айналымының жылдамдығы;
P- тауарлық мәмiлелер бағасының орташа деңгейi;
Q- тауарлық ... ... ... ... ... бағалардың өзгеруi айналымдағы ақша мөлшерiмен ғана емес,
сондай-ақ тауарлар бағасының өзгеруiмен де байланысты (өндiрiс шығындары).
Ақша мөлшерi ... ... ақша ... ... ... (V) мен ... мәмiлелер саны (Q) үшiн дұрыс болып
табылады, ол iс жүзiнде болуы мүмкiн емес. Сандық доктринасының ... ... ... ... А. Пигу ақша ... мына ... x P x T
мұнда:
M- ақша мөлшерi;
K – ... ... ... ... ... кiрiс үлесi;
P – баға деңгейi;
К- өндiрiстiң нақты ... ұзақ ... бойы ... өсу ... ... ... саясатының тұжырымдамаларына қатысты пiкiр таластыруда.
Нарықтық экономика iштей тұрақсыз өзгермелi жүйе болып табылады,
мемлекеттiк реттеуге онда ... рөл ... ... ... ... ... маңызды орын алады; ақша ұсынысындағы
өзгерiс инвестициялық сұраныстың өзгеруiне әкелiп ... ... ... ... ... ... ... ал
мультикативтiк әсер арқылы атаулы жалпы ұлттық өнiм (ЖҰӨ) ... ... ... ... теңдеуi мынадай:
ЖҰӨ=С+1+G+NX
мұнда:
С- халықтың тұтыну шығындары;
1- инвестициялар;
G- тауарлар мен қызметтер сатып алуға арналған мемлекеттiк шығындар;
NX– таза экспорт;
Кейнсиандықтар мемлекеттiк реттеу ... ... ... ... ... ... ... жүйесi мен мемлекеттiк
шығындар құрылымының өзгеруiне негiзгi маңыз бередi. ... ... ... ... пен инфляция жағдайында монетарлық
саясаттың макроэкономикалық салдары көп мәндi. ... ... ... пайыздық мөлшерлемесiнiң деңгейiн төмендетумен (инфляция
пайызы шегерiлген пайыздық мөлшерлеме) монетарлық саясатты ынталандыру ... ... және ... сұранысты арттыруға жетелейдi.
Осыған байланысты ЖҰӨ мультипликациялық тиiмдiлiгi артады. ... ... ... азаяды, халықтың кiрiсiнiң артуы үшiн
жағдайлар жасалады. Ақша ... ... ... ... ... ... болады. Халық артқан ақша запастарын тауар сатып алуға
немесе банктердегi салымдарда ... Ақша ... ... ... да ... Халық пен фирмалардың шоттардағы ... ... де ... Егер ақша ... ... онда ... мөлшерлеменiң
өсуiмен тепе-теңдiк белгiлiнедi.
Монетаризм нарықтық экономика - өзiн-өзi ... ... ... жүйе ... сенiмге негiзделген. Ол инвестициялар мен ЖҰӨ арасындағы
емес, айналымдағы ақша жиыны мен нарықтық ЖҰӨ арасындағы тығыз ... Осы ... бас ... М. ... ... айналымдағы
ақша жиынының негiзделген тұрақты өсуiн қолдауға негiзделген “ұзақ мерзiмдi
тепе-теңдiк ... ... ақша ... ... ... ... ... бойынша осындай өсу шамасы:
(M=(Р((Y
мұнда:
(M- ақша өсiмiнiң орташа жылдық қарқыны, ұзақ мерзiмдi пайызы;
(P – ... ... ... ... ... ұзақ ... пайызы;
(Y – ЖҰӨ өсiмiнiң орташа жылдық қарқыны, ұзақ мерзiмдi пайызы;
Қазiргi заманғы сандық теория классикалық ... ... ақша ... ... нысанды иелендi, оларға екi теорияға
тән мемлекеттiк ақша-несие ... ... де ... ақша ... әсер ... саясаты Республиканың ақша-несие
саясатындағы монетарлық ... ... ... ... ... орай iшiнара iске асырылған болатын (мысалы,
ақша жиыны ... ... ... өсуi). Iс ... ... шешу үшiн ... ... ... ... ... естi тиiмдi шараларды пайдалану қажеттiлiгi туындады.
Дамыған елдерде банк қадағалауы қаржы дағдарыстарына, экономикалық
оқиғалар мен ... ... ... ретiнде дамыды. Екi деңгейлi
банк жүйесi болған кезде орталық банк ақша мультипликаторларының ... ... ... банктер жүргiзетiн ақша аударымдарының эмиссиясын
(қайталама эмиссия) қадағалауды жүзеге ... ... ... ақша рөлi өнiм ... әртүрлi шығындар жиынтығына
(материалдар, амортизация, еңбекақы және т.б.) бағынысты болады. Ақшаның
басымды есептiк және бақылау рөлi ... ... ... ... тауарлар тапшылығында әркелкi ... ... ... ... ... ... ... еттi. Жиынтық сұраныс пен
жиынтық ұсыныстың тепе-теңсiздiк ара қатынасында ... ... ... ... ... ... айналымының жылдамдығы төмендедi, жинақтаулардың нақты сектордан
алып-сатарлық сипаттағы сипаттағы ... ... өту ... 83 ... ... мен айналымдағы ақша мөлшерiнiң
байланысын зерделеу айналымдағы ақша мөлшерi мен ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибеде ақша-несие саясатын реттейтiн
әртүрлi құралдар пайдаланылады:
ашық нарықтағы яғни, құнды ... ... ... ... ... яғни, екiншi деңгейлi банктердiң орталық
банктен қарыздары бойынша пайыздарын реттеу;
мiндеттi резервтер нормативiнiң өзгеруi.
Ақша-несие саясатының басқарушы ... ... ... ... ... ... несиелерi және үш айлық мекамдар
бойынша сияқы мөлшерлемесi ақша эмиссиясын бақылау кезiнде Ұлттық ... ... ... ... құрайды.
Орталық банк осындай құралдардың жәрдемiмен тiкелей және ... ... ... осы ... ... ... сәйкес
пайыздық жағдайларды, ақша нарығындағы ұсыныс мөлшерiн қалыптастырады.
Осы үшiн ол қайта қаржыландыру мен ашық нарықтағы операцияларда өзiнiң
пайыздық мөлшерлемелерiн өзгертедi, ақша ... ... сәтi ... ... Экономиканы қаржы сiлкiнiстерiне неғұрлым шыдамды етуге
тырысу, оның ... және ... ... оның ... банк ... ... негiзгi мақсаттарының бiрi болып табылады.
Экономикалық саясат теориясына сәйкес, ... ... ... ... ақшаның тауарлық бағасына әсер ететiн ақша, несие және
валюта саясатының ... ... ... ... ... ... ... саясаты қол жетiскен құралдар тiзбесiнде көрсетiлген барлық
шешiмдер ақшаның тауарлық бағасына әсер ... ... ... реттеу
нарық жағдайларына макроэкономикалық құралы, екi каналды ақша эмиссиясы
(ақша жиыны) мен ақша ... ... ... ... ... ... бақылауды күшейту құралы болып табылуда.
Iс жүзiнде ақша және несие саясатының қарама-қайшылығы, ... және ... ... ... ... тиiс.
Ақша-несие саясаты мемлекеттiк жалпы экономикалық саясат бөлiгiн, оның
элементерiнiң (өнеркәсiптiк, құрылымдық, сыртқы сауда, қазынашылық ... да ... ... қатар) бiрiн бiлдiредi және ... және ... ... ... Әдетте,
экономикалық өсу ... ... ... деңгейi, бағалардың
тұрақтылығы, тұрақты төлем балансы осындай түпкiлiктi ... ... ақша ... ... ... ақша ... М0 , М1 , ... т.б. түсiнiледi. Олардың мазмұнын егжей-тегжейлi қарайық:
М0- айналымдағы банкноттар (орталық банк шектерiнен тыс) және орталық
банктегi екiншi деңгейлi банктердiң шоттарындағы ... ақша ... ... банктiң ақшалары.
М1 – халықтың қолындағы кез-келген ақша белгiлерiнiң мөлшерi мен
кәсiпорындардың, мекемелердiң, ұйымдардың кассаларындағы қаржылар.
М2 – М1 ... ... және ... ... ... ... жеке ... депозиттерi, халықтың, кәсiпорындардың, мекемелердiң,
ұйымдардың жедел салымдары, банк жинақтау сертификаттары, еркiн ... ... банк ... - М1 ... ... ... ... мен ұйымдарға тиесiлi
шетел валютасындағы қаржылар.
М1 және М2 ақша жиынының бiрдей көрсеткiштерi болып саналады. М4 ... жеке де, ... ... ... ... ... барынша жоғары төлемге қабiлеттi жиынтық сұранысын сипаттайды.
Осы ақша агрегаттарының, бiз көрiп отырғандай, ... ... ... ... ақшаға жеңiл айналып ... ... ақша ... ... ... кезде қазiргi
заманғы жағдайларда, ... ... ... ғана ... ... ... ... ара қатынасты және трансакциондық iс-қимылдарда оның
мұқтаждығына сәйкес олардың осы жерде (аймақта) болуы ескерiледi. Сондықтан
орталық ... ... атап ... бас ... айналымын реттеу жалпы
мөлшердi ғана емес, сондай-ақ ақша түрлерi арасындағы ара ... ...... ... ... ... мемлекет үшiн
ақша эмиссиясын және ақша ... ... ... ... ақша ... аса ... көрсеткiштерiнiң жобаланған және нақтылы мөлшерiн
талдау, бақылау, салыстыру қажеттiлiгiн бiлдiредi.
Осы ақша-несие құралдарына ... ... ... есеп ... - ... ... ... ол бойынша
банк вексельдердi санайды немесе соңғы сатыдағы несиелер ретiнде енiншi
деңгейлi банктер мен ... ... ... ... ... банк ... мөлшерлемесiн жоғарылатып ... ... ... ... ... ... алу үшiн олардың клиенттерiне ықпал етедi,
бұл өз кезегiнде экономикалық өсуге, ақша жиынының ... ... ... әсер етедi. Орталық банктiң ресми есеп мөлшерлемесiнiң ... ... ... өзгерiстерiн туындата отырып, төлем балансы ... ... ... ... ... ... елге қысқа
мерзiмдi шетел капиталының тартылуына ықпал етедi, осының нәтижесiнде төлем
балансы жанданады, тиiсiнше, шетелдiк валютаның бағамы төмендеп, ал ... ... ... ... ... керi ... соқтырады.
Ашық нарықтағы құнды қағаздармен жүргiзiлетiн операциялар- орталық
банктiң қысқа мерзiмдi операцияларды қоса алғанда, кейiн керi мәмiле ... ... және ... ... мемлекеттiк
облигациялар мен өзге де құнды ... ... ... ... ... ... ... iс-қимылдары екiншi деңгейлi
банктердiң қызметiне олардың қолда бар ресурстар мөлшерi арқылы әсер ... ... банк ашық ... ... қағаздарды сатса, ал екiншi ... ... ... ... онда ... ... мен тиiсiнше
олардың клиенттерге несие беру мүмкiндiктерi сарқылады. Бұл айналымдағы
ақша ... ... және ... ... артуына әкелiп соқтырады.
Орталық банк нарықта екiншi деңгейлi банктерден құнды қағаздар сатып ала
отырып, оларға ... ... ... Несие беру жөнiндегi олардың
мүмкiндiктерiн ... Ашық ... ... банк ресурстарын,
пайыздық мөлшерлемелердiң және мемлекеттiк ... ... ... және
соңғы есепте ақша нарықтағы сұраныс пен ұсыныстарды реттеуге ықпал етедi.
Мiндеттi резервтер- банктер мен ... ... ... банктiң
талабы бойынша, әдетте, пайызсыз шотта ашылған несие ресурстарының бөлiгi.
Екiншi деңгейлi банктерге олар ... ... ... ... ... ... ... отырып, орталық банк банктер мен несие
мекемелерiнiң несиелеу мен депозиттiк эмиссияны жүзеге асыру мүмкiндiктерiн
шектейдi немесе ... ... ... ... ... ... банктердiң несие
ресурстарына, олардың несие беру мүмкiндiктерiне елеулi әсер етедi. Норманы
арттыру екiншi ... ... ... ... ... өздерiнiң
ресурстарының бөлiгiмен пайдалана алмауын бiлдiредi. Нәтижесiнде банк
несиесi мен айналымдағы ақша ... да ... банк ... ... ... Банк ... нормаларының төмендеуi банк несиелерi мен
ақша жнынының өсуiне және ... ... ... ... резервтер едәуiр шамада әкiмшiлiк тұтқаны бiлдiредi. Бiрқатар
елдерде олар толықтай жойылған немесе олардың ... ... ... Кейбiр елдерде қызмет бабын терiс пайдалануға жол ... ... ... ең ... мөлшерде заңнамада белгiленедi.
Осы негiзгi құралдардан басқа дүниежүзiлiк банк тәжiрибесiнде орталық
банктердiң ... ... ... ... кең ... ... және кеңiнен пайдаланылады. Оларды ... ... ... ... экономикалық нақты жағдайында өтiмдiрек пайдалану туралы ... ... ... ... өтейiк.
Капиталдар нарығын бақылау- акциялар мен облигациялар шығару тәртiбi,
сырттан қарыз алу шектерiн белгiлеу және т.б.
Нарықтарға қол жеткiзу- жаңа ... мен ... ... оның
iшiнде шетелдiктердi ашуды реттеу.
Валюта басқыншылығы- ақша ... ... пен ... мөлшерiне ықпал
ету үшiн едәуiр мөлшердегi валюта сатып алу-сату.
Шектеу ... - ақша ... ... ... ... белгiлеу.
Мемлекеттiк құнды қағаздарға инвестициялау нормалары-мемлекеттiк
қарызды тұрақты орналастыру мен ... ... ... ... ... мекемелерi үшiн белгiленедi.
Нарықтық экономика жағдайында экономикаға ықпал етудiң атап өтiлген
және басқа кейбiр құралдарын ... ... ... белсендiлiктi
арттыруға немесе төмендетуге қол жеткiзiледi. Мұның өзiнде банктердiң
төлемге қабiлеттiгiне ықпал ету ... ... ... Олар ... несиенi көбiрек ұсынса, соңғылар соғұрлым өз iсiн ашуға ынталанады,
өндiрiстi кеңейтiп ... ... ... ... жеделдетедi.
Көрсетiлген құралдардың әртүрлi қиыстырулары орталық банкке
мемлекеттiң осы кезеңдегi ... ... ... “қымбат”
немесе ”арзан” саясат жүргiзуге жол ашады. Орталық банк аталған құралдардың
көмегiмен ... ... ... жүзеге асырады: ақша жиынының
деңгейiн (қатаң монетарлық саясат) немесе пайыздық ... ... ... ... монетарлық саясат).
Ақша-несие саясатының құралдарын ... ... ... ... байланыстырған жағдайда ғана тиiмдi болуы
мүмкiн.
1.2 Ақша-несие теориясы негiзiнде экономиканы ... ... ... ... ... қазiргi заманғы
экономикалық ғылымның ең бiр қимылды-қозғалысты бағыттарының бiрi болып
табылады, ... осы ... ... ерекшелiгiмен,
екiншiден, экономиканы мемлекеттiк реттеу жүйесiнiң қазiргi ... ... ... түсiндiрiледi.
Ақша-несие реттеу тұжырымдамасының қолданбалы тұрғыларын ... ... ... ... ... ... ... жүйесi
мен әдiстерiн қамтамасыз етедi.
Мемлекет ақша-несие реттеудiң жәрдемiмен ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
жағдайды қолдау мақсатында, ел экономикасының түрлi салаларына ... ... ... ... ... реттеу тетiгi мына негiзгi әдiстерден тұрады: ... ... ... ... басқару, банк несиесiнiң мөлшерiн
реттеу.
Осыдан ақша -несие ... ... ... ... мен ... ... деп ... болады, олардың кешендi қолдануы
қойылған экономикалық мақсаттарға қол ... ... ... ... ... ... ... түсiндiрiледi.
Ақша-несие реттеудiң теориялық негiздемесi жүйеге фактiлердi ендiруге,
түсiндiруге және қорытуға негiзделедi, экономикалық ғылым ... ... ... ... ... ... белгiленген құбылыстардың
қадағаланатын өзгерiстерiне негiзделу салдарынан-осы ... ... ... ... соңғы нәтижесi ... ... ... ... оларды бiрiктiрiп байланыстырады, олардың
арасында өзара байланыс орнатады және олардан белгiленген қағидалар мен
беталыстар шығарады.
Ғылыми тұрғыдан ... ... бар ... ... ... үшiн де, ... жаңа теория үшiн негiз болуы мүмкiн.
Замандастар барынша дәрежеде жүргiзетiн макроэкономикалық саясат
негiзiнде ескеретiн ... ... ... ... ...... индуктивтiк жолмен пайда болатын теориялар. Бұгiнгi
күнге көптеген ... ... ... ... ... ... жауап беретiн оқулардан гөрi болжамдарға жатқызады. Осыған қарамастан
макроэкономикалық теоиялардың болжалдығы олардың маңызын кемiтпейдi.
Экономистер экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы пiкiр таластыруда.
Ақша-несие саясатының мәнi айналымдағы ақша мөлшерiн өзгерту ... ... ... ... негiзделедi. Монетарлық билiктердiң
тиiстi құралдары болса да, алайда әр түрлi экономикалық бағыттар ... ... ... ықпал етуiне қатысты әртүрлi келiспеушiлiктер
орын алуда. Ақша-несие саясатынының негiздемесi, оның ... ... ... ... ... ... айқындауды және оның iшкi
тетiктерiн ашуды талап етедi.
Ақша жиынын ... ... ... он ... бойы ... ... ... олар iс жүзiндегi әрекеттер негiзi ретiнде
пайдаланылады. Басты ... ... ... ... бiлiм ... ... мына құбылыстар кiредi:
-экономикалық және институционалдық ерекшелiктердi ескере
отырып,ақшаның баламалы айқындамасын қалыптастыруы;
- ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... ықпал ету құралдарын талдау және олардың
салыстырма тиiмдiлiгi;
Кесте №1.
|Ақша-несие реттеу тетiгiнiң үлгiсi ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер, |
|мiндеттi резерветер нормалары, валюталық басқыншылық, мемлекеттiк |
|қарызды басқару, банктерге несие, тiкелей ... ... ... ... ... –несиелеудi реттеу, пайыздық реттеу, |
|мемлекеттiк қарызды басқару, валюталық реттеу ... ... ... ... ... бағамын |
|тұрақтандыру, инфляция қарқынын төмендету, өндiрiстiң өсуi және ... ... ... ... ... ... ... айырбас
тұжырымдамасына тән ақша-несие айналым саласында iс-шара жүргiзу жолымен
макроэкономикалық процестерге реттеушы ықпалды жүзеге асыру көзқарасы ... ... ... ... өкiлi Ф. Модильяни “Тиiстi
тұрақтатын iс-шаралармен тұрақсыздыққа қарсы тұруға ... ... ақша ... нақты сұраныс өзгерiстерiн сәйкестiкке ... деп атап ... ... ... П. ... ... ақша-
несие саясатының көмегiмен даурықпа бұзақылықтан және күрт ... кең ... ... ... артуға болады” деп жазды.
Монетарлық ... ... ... ... ... ... ... тұрақты, алайда бiрте-бiрте өсуiн сақтай ... ... қол ... ... әсер етуi мүмкiн ... ... ... ... ... ... барлық
бағыттарының әдiстемелiк негiзiнiң ортақтығын растайды, ол экономиканы ... мен ... ... ... ... ... экономиканы
сұраныс пен ұсынысты сәйкестiкке келтiретiн бағалармен реттелетiн тепе-тең,
жеткiлiктi ... жүйе ... ... ... ... сияқты батыс экономистерiнiң жұмыстарында, сондай-
ақ И.Фишер мен М.Фридменнiң сандық ақша ... әр ... ... ... ... ... ретiнде дамыту қағидасы байқалады.
Ақша-несие реттеу теориялары
Ақша-несие жүйесiн қараған кезде, әдетте, ... ... және ... теорияларын қозғайды.
“Несиелiк реттеуге негiзделген кейнсиандық үлгi нарық жүйесi мен еркiн
кәсiпкерлiктiң кемшiлiктерiн мемлекеттiк қазынашылық және ... ... ... ... ... ол iшкi өндiрiс пен жұмыспен қамтудың
дамуына ақшаның ықпалын жеткiлiктi ... ... ... қолдаушылар осы ықпалды мойындай ғана қоймай, ұтымды ақша-
несие саясатын жүргiзудi экономиканы тұрақтандырудың ... ... ... мен ... ... ... ... екi бағытының да жағымды жақтары мен кемшiлiктерiн де айқындауға
мүмкiндiк бередi. Бұл теориялар алғашқыда ... ... ... ... ... ... экономикалық үлгiлерден барлық құнды
және ұтымды алынатын ... ... ... себеп болды.
Кейнсиандық экономикалық тұжырымдама. Дж.М. Кейнс 1936 жылы ... ... ... ақшаның жалпы теориясы” атты кiтабында өз
тұжырымдамасының мазмұнын баяндады. Кейнс теориясының бас ... ... ... ... ... жоққа шығару. Ол өз күшiн
шындықпен, атап айтқанда, капитализмде ... ... ... ... туындаған жұмыссыздықтың орын алуымен жанасатын жаңа жұмыспен қамтылу
теориясын әзiрлеуге жұмсады. Мұның өзiнде жаңа ... ... ... өндiрiс дағдарысына байланысты заңды туындайтын мәжбүрлi жұмыссыздыққа
ерекше назар аударылады.
Бұдан әрi нарық ... ... ... бола алмайтынына және
толық жұмыспен қамтуды, өндiрiстiң және бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз
ете алмауына байланысты, онда ... ... осы ... ... ... рөль ... тиiс деп санайды. Мемлекет кезең-
кезеңмен туындайтын құлдыраулар мен өндiрiстiң күрт ... ... ... ... ... және ... ... жүргiзуге
араласуы тиiс.
Тауарларды және қызметтердi мемлекеттiк сатып алу ... ... ... ... реттеу саясатының маңызды элементi екенiн
ескеру қажет. Мұның ... ... ... ... мен азайту iшкi
өндiрiс мөлшерiнiң артуына және қысқаруына ықпал етедi. Сондықтан ... ... ... ... ... ал ... ... оларды
қысқартуға тиiс. Осындай шығындар өндiрiс деңгейiне, ... ... ... әсер ... атап өту қажет. Салықтық және ақша ... ... ... мөлшерiне жанама әсер етедi. Мысалы, салықтар
тұтынуға тiкелей әсер етсе, ал ол арқылы ... ... ... ... ... монетаристердiң айырмашылығы олар ақша-несие
саясатын экономиканы реттеудiң маңызды құралы деп ... Ақша ... ... ... әкеп соқтыруына, ал соңғысы
инвестицияларға арналған несиеге әсер ... ... ... ақша ... мөлшерлеменiң реттеушi рөлi мемлекеттiк шығындар сияқты едәуiр
емес деп ... ... ... ... ... ... үшiн ... жоқ дегендi айтады.
Кейнстiң “ақшаның маңызы жоқ” деп айтатын iзбасарларының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... кейiн
басталған инфляция жағдайларында оның тұжырымдамасына сынмен ... ... ... цикл деп ... өндiрiс мөлшерiнiң кемуiмен немесе
артуымен, халықтың жұмыспен қамту мен ... ... ... ... мен ... кезектесуi аталады. Мұның өзiнде кәдiмгi
iскерлiк цикл төрт фазадан тұрады: нақты өндiрiс мөлшерiнiң түсуiмен орын
алатын құсыру және ... ... ... және егер ... ... ... астам жалғасса, онда құлдырау орын алады; цикл өзiнiң төменгi
нүктесiне жеткен кезде және орташа бiр ... жыл ... -ол ... ... өндiрiс мөлшерi кеңейе бастап, халықтың ... ... ... ... ... ... орын ... Нақты
өндiрiс мөлшерi барынша жоғары деңгейге жеткен нүкте шарықтау деп аталады.
Осыдан бастап жаңа цикл басталады.
М. Фридмен мен А. ... ... ... ... жылдары ақша
айналымының тарихы” деп аталатын жұмыстарында ақша айналымының рөлiн егжей-
тегжейлi зерттеген. ... ... ... ... ... ақша ... өсу қарқыны циклдар iскерлiктермен сәйкес келмесе
де, солармен байланысты ... ... ... екенiн айқындады. Ақша циклы
iскерлiк циклдың алдында болады, өйткенi айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... ... шарықтауына дейiн түсе
бастайды. Және керiсiнше, ақша мөлшерi iскерлiк цикл өзiнiң төменгi нүктесi-
түпке дейiн ... ... ... арта ... ... жүгiнейiк: экономикалық өсу қарқыны 3% құрайды, бұл
дамыған елдердегi ұзақ мерзiмдi уақытша ... ... ... ... Бұл ... атаулы ЖIӨ мен айналымдағы ақша мөлшерi де
үшпайыздық өсуге сәйкес келедi деп ... Егер ақша ... ... артса не болады? Бiраз саябырдан кейiн номиналдық ЖIӨ өсу қарқыны өсе
бастап болжаммен ... ақша ... ... ... 10 ... ... ... кейiн ЖIӨ бұрынғыдай 10% құраса да, нақты өндiрiстiң өсу
мөлшерi тағы да 3% ... Бұл ... өсу жыл ... 7% ... ... баға ... арту ... қол жеткiзiлетiнiн бiлдiредi.
Сонымен, ақша жиынының өсу қарқынының ... ... ... ... қамтуға және бағаларға елеулi түрде әсер етедi.
Монетаризм. Дж. Кейнстiң iзбасарлары негiзiнен ... мен ... ... ... ... ... елдерде кезең-кезеңмен
туындайтын инфляциялық процестерге орай ақша ... жаңа ... ... ... ... кейнсиандыққа оппозиция ретiнде пайда ... ... ... қарама-қайшы М. Фридмен дұрыс монетарлық саясат
инфляция кезiнде ғана ... ... ... ... де ... ... атап ... мен кейнсиандықтар арасындағы айырмашылықты анығырақ көру
үшiн олардың негiзгi теңдеулерiн талдау қажет:
Кейнсиандықтар өздерiнiң теоретикалық құрулардың ... ... ... өндiруге жұмсалған жиынтық шығындар теңдеуiн алады:
C+I+Eч = NVP.
Монетарлықтар айырбас теңдеуiн негiзге алады:
МV=PQ,
мұнда М-ақша жиыны,
V- ақша айналымының жылдамдығы.
Q -өнiмiнiң жеке ... мен ... ... ... P ... ... таза iшкi өнiмдi (NVP) құрайды, келтiрiлген
теңдеулердiң сол бөлiктерiн ... ... мына ... ... ... сол бөлiгiнде бүкiл таза iшкi өнiм өндiрiсiне жұмсалған
жиынтық шығындар, ал сол жағында сатып алушылар осы өнiмге ... ... ... Егер MV ... ... ... ... жалпы
сомасы болса онда ол NVP тең болуға тиiс. Тиiсiнше, бұл сома NVP ... ... ... ... ... ... Сондықтан
монетарлық және кейнсиандық көзқарастар өнiм ... сол ... ... ... екi ... ... екi көзқарас болып
табылады.
Кейнсиандықтар өздерiнiң теңдеулерiнде ақшаға қосалқы рөль ... ақша ... ... пайыздық мөлшерлеменiң өзгеруi ал ол арқылы
инвестицияларға ТЖӨ мөлшерiнiң өзгеруiне жанама әсер етедi.
Монетаристер ақша ... ... ... қамтудың, бағалардың
дейгейiн айқындайтын негiзгi фактор деп санап, ақшаға ... ... мен ... ... саясаты. Iскерлiк
циклдар уақытында өндiрiстiң ... ... мен ... ... ... ... ... етедi. Ол көбiнесе әртүрлi
экономикалық көзқарастарды ... ... ... ... ... мен ... жұмсалған мемлекеттiк шығындар
жиынтық шығындардың құрамдас бөлiгi болғандықтан және ... ... ... деңгейiне (ТЖӨ) өзгеруiне тiкелей әсер етуiне орай,
қазынашылық саясатты экономикалық ... ... ... ... ... ... екiншi бөлiгiн құрайтын салық түсiмдерi
тұтыну мен жинақтауға кететiн ... ... әсер ... ... ... ... олар ТЖӨ ... де әсер етедi. Кейнсиандықтар
ақша-несие саясатының әсерiн ... ... ... ... ... мен тоқырау кезеңiнде неғұрлым аз байқалады.
Монетаристер қазынашылық саясат экономиканы тұрақтандырудың сенiмдi
құралы болып ... деп ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы мен мемлекеттiк банктерден
қарыз беру, ... әкеп ... ... басу ... ... Нәтижесiнде қаржы нарықтарында ақшаға сұраныс артады, осының
салдарынан пайыздық мөлшерлеме ... ... ... ақшаға
сұраныс кемидi, ал соңғылардың кемуi жиынтық ... ... ... ТЖӨ кемуiне әкеп соқтырады. Тиiсiнше, экономиканы тұрақтандыру
үшiн қолданылған ... ... ... ... өйткенi қаржы
нарығындағы қарыздарды пайдаланған мемлекет ондағы жеке бизнестi алмастырып
немесе дәлiрек айтқанда оның ... ... ... экономикалық белсендiлiлiкте шешушi рөл атқарады деген
өзiнiң iргелi тезисiн ... ала ... ... ... ... табысты тұрақтандырудың басты шарты деп санайды. Алайда, дұрыс
ақша-несие саясатын жүргiзу күрделi қиындықтарға ... ... ... ... мен оның ... NVP ... арасында жеткiлiктi ұзақ уақыт
немесе уақытша лаг өтедi. Осы лаг ... ... ... ... 8 айға ... ұзақ (екi жылға дейiн) орын алуы мүмкiн. Ақша ұсынысы атаулы ТЖӨ
әсер ететiн сәттi дәл ... ... ... Егер ... белгiлер
экономиканың құлдырау процесiн көрсетсе, онда әдетте арзан ... ... ... ... ... ... бастайды. Алайда, жарты жылдан
кейiн экономиканың инфляция деңгейiне жетуi мүмкiн, осының ... ... ... әлсiретпей керiсiнше күшейтiп,
инфляцияның одан әрi өсуiне әкеп соқтыруы мүмкiн.
Екiншiден, ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру мақсатында, оларды арттырудың орнына ... ... және ... ... одан әрi ... туындатуы
мүмкiн. Монетаристердiң пiкiрiнше ұзақ мерзiмдi уақыт ... ... ... ... ... деңгейiне тең ақша жиынының
тұрақты өсуiне негiзделген саясат оңтайлы болып табылады. Бұл ... ақша ... ... ... және тиiсiнше өндiрiс мөлшерiнiң
артуына ықпал етедi.
Экономикалық жүйеде ... ... ... ... ... мен ... арасында ымыраға қол жеткiзуге болады.
Алайда жеке кәсiпкерлiк жағдайында толық ... ... қол ... ... ... үлгi ... ... жүйенi сыртқы, яғни,
мемлекеттiң кiрiсу қажеттiлiгiн атап ... осы ... ... дамудың түрлi құбылыстарын
бiлдiредi және ... ... ... ... гөрi ... тиiс.
2 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ БАНКIНIҢ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНА
ТАЛДАУ
2.1. Ұлттық ... ... ... ... ... күнi ... ... Ұлттық банкiнiң ақша-несие
саясатының құралдарын нақты қарай ... ... ... ... болады:
- ықпал ету нысаны бойынша- тiкелей және жанама. Ақша-несие реттеудiң
тiкелей ... ету ... ... ... ... ... ... бередi, олар басқаруы жоғары деңгейде орталықтандырылған елдерге
тән, сондай-ақ нарықтық экономикалы елдерде мына тарихи ерекшелiктерге ... ... ... ... ... ... - ақша ұсынысы
мен ақша сұранысы;
- реттеу барысында белгiленетiн параметрлер ... ... ... ... ... ... ақша-несие реттеудiң қысқа
және ұзақ мерзiмдi құралдары;
- ықпал ету ауқымы бойынша- жалпы және iрiктемелi;
Жалпы құралдар ақша ... ... ... (мысалы,
бiрыңғай есептiк мөлшерлеме) жиынтығына ықпал етедi. Iрiктемелi әдiстер
басқарылатын объектiлердi саралауды (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... теориялық ережелердi қорытындылай келе, ақша-
несие саясатының ... ... ... ... ... ... |Ықпал ету құралы ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... ... ... мөлшерiн |
| ... ... ... ... |
| | ... ол ... ... ... ... |өсуiне әкеп соқтырады; |
| | ... ... ... ол|
| |3. Ұлттық банктiң несие |ЖIӨ ... |
| ... ... |
| | ... салықтардан|
| |4. ... ... ... ... |
| ... ... әкеп ... |
| | | |
| |5. ... ... | ... ... ... ... ... |Ақша массасының депозиттiк |
| |бойынша ... ... әсер ету ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... басқыншылық |Ұлттық валютаның бағамын ... | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... Банк ... ... ... Оңды пайыздық ... ... мен ... ... ... болып
табылатынын атап өту қажет. Жынында да, оңды ... ... ... ынталандыратын және несиенiң ... ... ... ... нәтижесi болатын сұранысты шектеуiне байланысты
инфляцияға ... ... ... ... Республикасында реформалау жүргiзiлген жылдарда ... ... ... ... тек 1994 жылдың екiншi жартыснан
бастап қана барлық жақтан сыналуына қарамастан, Ұлттық Банк оң ... ... ... ... ... ... ... өсiру
есебiнен сұраныс инфляциясы төмендетiлдi. Мөлшерлеменiң оңды болып және
оның нарықтық мөлшерлемеге ... ... ... аукционында айқындалды. Осы
өзгерiстер нәтижесiнде валюталық операциялармен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... шетел валютасына
сұраныстың және валюта бағамының тұрақтануы ... ... ... жағдайындағы экономикалық саясат мiндеттерiнiң бiрi
тиiмсiз ... жол ... және ... мөлшерлеменiң
экономикаға күйрететiн әсерiнен сақтап ... ... ... ... ... ... iздестiру болып табылады.
Орталық банкте вексельдердi қайта есептеу екiншi деңгейлi банктердi
қаржыландырудың балама әдiсi. Осы нысанның ... бұл ... ... ... ал ... ... кепiл болады. Бұдан басқа, тәуекелi деңгейi
төмен әлеуетi тұрақты клиенттер ғана ... ... ... бойынша мөлшерлемелер әдетте банк ... ... ... ... ... есептеу экономиканың нақты секторын қаржылық
қолдаудың құралы ретiнде болатынын атап айту ... ... ... ... ... ... ... барлық вексельдер
қабылданбайды, тек вексельдiк несие алуға құқығы бар ... ... ... ... ғана осы ... ... ... соңғы екi жылда Қазақстанның тек 2 ... ... ... ... ... ғана ... қайта қаржыландыру жүйесi бойынша
несие алды. Сонымен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жедел құралы ретiнде өзiнiң
функцияларын, сондай-ақ ... Банк ақша ... ... ... ... Бұдан басқа, вексельдiк қайта қаржыландыру жүйесiн
Ұлттық Банктiң 2004-2006 жылдарға арналған өзiнiң даму ... ... де, оның ... ... ... балама тетiгi болмауынан
инфляциялық шектеу саясатына көшу үшiн қиындықтар тудырады.
Ашық ... ... ... ... ең бiр басымды
құралдарының бiрi болып ... ... ... ашық ... меншiк ноталарын да қоса алғанда құнды қағаздарды сату немесе
сатып алу арқылы ақша жиынының ... ... ... ... ... ... артық ақша болса, Ұлттық Банк ... ... ... ... операторы ретiнде банктер мен басқа да қаржы
институттарына ... ... ... ... қағаздарды сата
бастайды, осымен ол айналымдағы ақша жиынының бөлiгiн алады және ... ... ... ... мемлекеттiк құнды қағаздармен
жүргiзiлетiн операциялар бюджет тапшылығын қаржыландырудың инфляциялық емес
көзi ... ... ... ... ... ашық нарықтағы операциялардың рөлiн
нығайтатын негiзгi факторлар Ұлттық Банктiң қайталама нарықта ... ... РЕПО ... ... ... құнды қағаздардың
биржадан электрондық тыс нарығын құруға себеп болды.
Банктердi ... ел ... ... ... ең бiр ... бiрi ... табылады, олардың мөлшерi артса, ... ... ... бұл ... ... ... әсер етуi ... алайда
шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң айналым ... ... ... ... ... ... Банк несие саясаты экономиканы
несиелеудi кеңейтуге ... ... ғана ... ... iшкi
экономиканың тұрақты дамуына қол жеткiзуге, ақша айналымының нығаюына, iшкi
экономикалық ... ... ... ... ... ... функциялары екiншi деңгейдегi банктерге ауысты және Ұлттық Банктiң
жұмысы жетекшi елдердiң орталық банктерiнiң ... ... ... ... ... ... беру практикасы түбегейлi өзгердi:
банктерге несие тек олардың өтiмдiлiгiн ... ... ғана ... ... жойылды, мемлекеттiк бюджет тапшылығын жабуға несие тек
бюджет бағдарламасының шеңберiнде. Кейiн ломбардық несие, ... ... ... ... ... жойылды. Осылайша, орталық банктiң
екiншi деңгейдегi банктердi қайта қаржыландыруы толық тоқтатылды.
Қазақстанда ұлттық валюта енгiзiлгеннен кезең ... ... ... ... ... ... ... баға жағдайы
қалыптасып, экспорт түсiмi ... ... 1998 жыл ... экспортқа
шығаратын тауарлар (мұнай, түстi металдар) бағалары күрт ... ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын
төмендеттi. Осылайша, инфляцияның ... өсу ... ... ... ... ... ... қомақты мөлшерiмен
жұмсартылып отырды.
Ұлттық Банк валюта бағамын құю арқылы ... ... ... ... Ұлттық Банк реттеудi текнарық операторлары алып-сатар
iс-қимыл жасаған жағдайда, нарықтық ауытқулардың, сондай-ақ экспорт-импорт
операцияларының нәтижелерi ... ... ... ... ... ... Мысалы, экпорттық түсiм түскен ... ... ... артады және Ұлттық Банк валютаны нарықта сатып алып оның ... ... ... ... ретiнде пайдалану проблемасы оның
деңгейiне көптеген факторлар ... ... ... ... негiзгi төртеуiн
бөлiп айтуға болады: Бiрiншiден, инфляция қарқыны оның өсуi ... ... алу ... ... ... ... ... мемлекеттердiң
валютасы қатысында оның бағамының түсуiне себеп ... ... ... жағдайы. Ұлттық валютаның сальдосы жағымды болса, онда ұлттық
валюта бағамы артады, сондай-ақ шетелдiк ұлттық ... ... ... етiп, ... ... ... өзiнiң сыртқы қарызын қысқарту үшiн
оны шетел валютасына сатуға мәжбүр. ... ... ... – оның ... елге ... ... ... түсуiн
ынталандырады, бұл шетел валютасының ұсынысын арттырады.
Мөлшерлеменi төмендету елден шетелдiк содан ... ... ... ... ... тиiсiнше, шетелдiк валютаның ұсынысы қысқарады. Екi
жағдайда да ұлттық валютаның бағамы өзгередi. ... ... ... ... көрсеткiшi болып табылады. ... ... және баға ... түсу ... салдарын болып
табылады. Соңғы төрт ... ... ... ... ЖIӨ өнеркәсiптiк
өндiрiстiң үлесiнiң өсуi байқалады. Ақша жиынының ... ... ... ... ... экономикалық байланыстарға және
дамудың барлық процесiне ықпал етедi. Ақша ... ... ... икемдiлiгi коэффициентiне есептелген серпiнi келесi суретте
көрсетiлген:
Сурет №1. Ақша ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттерiнiң негiзiнде есептелген;
2.ОХ сызығы бойынша -икемдiлiк коэффициентi, ОУ сызығы
бойынша- талданатын жылдар көрсетiлген;
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... екi ... бар. ... бұл ... тарту, яғни, тiкелей қаржыландыру. Нашар дамыған қаржы қоры
жағдайында Қазақстан Республикасы ... ... көзi ... Және ... ... банк ... арқылы тарту бұл жанама
қаржыландыру болып табылады. Қызмет ерекшiлiгiн негiзге ала отырып, қаржы-
несие мекемелерi экономикада бар ақшалай ... ... ... ... ... ... қайталама эмиссиясын жүзеге асыруы
мүмкiн.
Банктер шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң ... ... ... ... ... ал қамтамасыз ету ниетi өнеркәсiптiк
кәсiпорындардың несиелеу ... мен ... ... және толықтай
макроэкономикалық жағдайларға байланысты.
Келесi суретте несие салымдарының және ... ... ... ... ... №2. Экономикаға несие салымдарының және ... ... ... коэффициент динамикасы
Ескерту:
1. Кесте икемдiлiк коэффициентiнiң негiзiнде есептелген;
2. ОХ сызығы бойынша- ... ... ОУ ... жылдар көрсетiлген;
Несие салымдары мен қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнiң өзара
байланысын алып ... ... ... ... бойынша несие
салымдарының икемдiлiк коэффициентiнiң өзара байланысы тұрақсыз. 1998 жылы
қайта қаржыландыру ... өсiп, ... ... несие ресурстарына
сұранысты азайтпады. Бұл дүниежүзiлiк және ... ... ... ... ... түсiндiрiледi. Экономиканы жағымсыз
сыртқы факторлардан қорғау үшiн монетарлық органдар ... ... ... ... ... ... азайту үшiн қайта
қаржыландыру мөлшерлемесiнiң мөлшерiн қысқартты. Алайда, қайта қаржыландыру
мөлшерлемесiн арттыру да ақша ... ... де ... ... ... ... салыстырғанда несие құны төмен болса, кәсiпорындар
қарыз алған ... ... ... ... үшiн емес
инфляциядан қорғану үшiн материалдық құндылықтар жинау пайдалы. Қаржы-несие
қысқамерзiмдi несиелердi ... ұзақ ... ... ... ... ... ... Ақшалай қаржылардың осылай мақсатын
ауыстыруы өндiрiстiк капитал салымдарына арналған ресурстардың ... әрi ... ... ... арттыру мемлекеттiк қарызға және
күрделi инфляциялық салдары болуы мүмкiн мемлекеттiк бюджеттiң тапшылығына
қызмет көрсетуге ... ... ... Егер осы ... тиiстi
бюджет шараларымен қатар жүргiзiлмесе, мемлекеттiк қазынаның түсiмдерi
артпаса, онда ... ... ... ... ... мүмкiн.
Ақша жиынының мөлшерi инфляцияның ... әсер ... ... ... ... ... инфляцияның икемдiлiк коэффициентiнiң ақша
жиынына қатынасын көре аламыз;
Сурет №3. Инфляцияның ақша жиынының қатынасы бойынша икемдiлiк ... ... ... ... ... ... ... бойынша –икемдiлiк коэффициентi, ОУ сызығы бойынша-талданатын
жылдар көрсетiлген;
1996 жылы инфляция 98,2% төмендеп ақша жиыны 16,6% ... ... ... ... ... ... ақша жиынының өсу қарқыны ... ... да ... ... күрт ... алмасты. 1998 жылы қаржы
секторының кейбiр ... 1999 жылы ... ... ... ... ... ... жағдайларының нашарлауымен, айырбастау
бағамы саясатының өзгеруiне ... ... ... сұраныстың артуымен
шиеленiстi.
Қазақстандық экономикада ақша жиыны мен инфляция деңгейi ... ... ... Бұл болжам инфляцияның ... ... ... ... өндiрiс мөлшерiнiң науқандық ауытқуы
сияқты барлық монетарлық емес факторлардың ықпалымен негiзделедi. ... ... ... мен макроэкономикалық көрсеткiштер арасындағы
өзара ... ... ... ... Макроэкономикалық көрсеткiштерге
ықпал еткенде ақша-несие саясатының құралдарын кешендi пайдалану қажет.
Қазақстанның экономикасы үшiн ... ... ... ... ... ... әкеп соқтырады:
- Ұлттық банктiң ақша-несие және ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң iштей қорғалуын нашарлатады;
- айырбастау бағамы мен инфляцияның өзгеруiн ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторындағы тәуекелдердi ұлғайтады;
- эмитент елдер пайдасына эмиссиялық кiрiс бөлiгiн жоғалтады;
Ақша жиынының және экономиканың ... ... ... №4. Ақша ... және экономиканың долландыру деңгейiнiң жұптық
регрессиясының моделi
Ескерту:
1. ОХ осi бойынша- ақша жиынының және экономиканың ... ... ... ... ... 2003 жылына арналған;
2003 жылы долларландыру деңгейiнiң төмендеуiне қарамастан,
елдегi долларландыру деңгейi ақша ... 35% ... ... ... ... бұл өте ... болып саналады.
Ұлттық валютаның төлем құралы ретiнде нығайту 1999 ... ... ... ... ... ... аталған мемлекеттiк құнды
қағаздарға орналастыру ... ... Iшкi ... ... ... ... 1999 ... екiншi жартысынан бастап валюталық ноталар
шығаруды тоқтатуға және жыл ... ... ... ... ... ... ... болса, 2000 жылдың сәуiр айынан бастап тек қана теңгелiк
құнды қағаздар шығарылып, олардың табыстылығы төмендеп, ... ... ... ұзақ ... ... ... ... мақсатында, заңды ... ... ... ... ... ... ... кемiту қажет.
Төмен инфляция қарқынымен, ұлттық валюта бағамының ... ЖIӨ және ... ... ... ... базасының өсуiмен, жедел депозиттердiң өзiндiк салмағының
артуымен сипатталатын ... ... ... ... ... инвестицялық саладағы жағдай шиелiнiстi ... ... банк ... ... төмен деңгейiмен, ақша жиынының
долларландыруымен, қысқа мерзiмдi ... ... ... ... қызметi тұрғысынан дүниежүзiлiк стандарттар
бойынша ... ... ... ... 6-7% ... ... 2003 жылы екiншi деңгейлi банктердiң жиынтық капиталы ЖIӨ-нiң
3,7% ғана ... ... ... ... ... ... нақты
сектормен салыстырғанда қаржы секторының жедел дамуын дәлелдейдi.
Қаржы нарықтарының ... бар ... ... ... ... ... ... бағыттылауы байқалады. 2002 жылы қысқа
мерзiмдi және ұзақ ... ... 2001 ... ... 52% ... ... ал 2003 жылы 62,3% ... ... 608,350 ... теңгенi
құрады, бұған жедел депозиттер мөлшерiнiң артуы мен оларды тарту мерзiмiнiң
бiрте-бiрте ұзартылуы ... ... ... бойынша өнеркәсiпке, ауыл шаруашылығына, көлiк пен
саудаға несиелер басқа ... ... ... ... ... ... ... көп бөлiгi (52,1%) қарыз ... ... ... үшiн алады, негiзгi ... ... алу үшiн 2003 жылы ... тек 11,9% ғана ... ... несиелер мөлшерi ЖIӨ қатысты соңғы 5 жыл
iшiнде 4,3 %дан 14% артты.
Экономиканың нақты секторын несиелеу прблемалары
экономиканы ... ... ... ... ... мекемелерiнiң
саясатында ғана емес, несиелейтiн ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық несиелеу үшiн тартымды
инвестицялық жоба тапшылығы орын алуда. Инвесторлардың кәспорындарға қоятын
негiзгi талабы несиелеу ... ... ... ... болып
табылады. Осы өлшем осындағы шетелдiк тауарлармен салыстырғанда, ... ... ... ... өнiм ... ... ... шығарылатын өнiмнiң сапасы, оның ... ... ... ... салу ... мен т.б. ... жүйесi мен экономиканың нақты секторы арасындағы өзара байланыс
мәселесi бүгiнгi күнi өте маңызды ... ... Осы ... ... ... ... ... секторын сауықтандыру ғана емес,
сондай-ақ несие ... өзiн ... ... ... ... ... секторды жаңғырту үшiн айналым қаржыларын толықтыру үшiн
де, сондай-ақ негiзгi қорларды жаңарту үшiн де ... ... ... ... ... қаржыларды орта мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi
несиелер, лизинг пен ипотека арқылы алуы мүмкiн. Экономиканың қаржылық ... ... ... ... ... ... құралы ұзақ мерзiмдi
несие болып табылады, бұл оның ... ... мен ... алу ... инвестициялық саясат процесiне мемлекетттiң мұнайдан
түскен артық кiрiстерi шоғарланған ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзiлiк қаржы нарықтарында сенiмдi және
өтiмдiлiк шетелдiк қаржы активтерiнде орналастырылады. Алайда, Ұлттық ... күнi ел ... ... ... iстеу үшiн қордың пайда болған
инвестициялық кiрiсi Қазақстанның iшкi инвестициялық мақсаттарына ... ... ... ... ... ... негiзгi кезеңдерi
Өткен жыл Қазақстанның қаржы секторы үшiн мерекелi болды: 15 қараша
күнi үшiн ұлттық валютаның ... 10 жыл ... ... ... ... ... ... банктiң алтын-валюта резервi толықты,
АҚШ долларына шаққанда теңге күшейдi, экономиканы долларландыру процесi
тежелдi.
Ағымдағы 9 ... ... ... ... 508 млн. ... құрады,бұл
тауар экспортымен байланысты.
Экспорт құнының өсуiне энергия тасымалдағыштар бағасының 30% ... ... ... ... салыстырғанда мұнайдың дүниежүзiлiк бағасы 18%
артық болды. Тауарлардың сыртқы айналымы саудада 9 айда 16 ... ... ... ... 1/4 ... артты.
Сыртқы қарыз алу құнының кемуi қазақстандық резиденттер үшiн сыртқы
корпортивтiк қарыз алуының артуына әкеп ... ... ... ... ... ... ... активтерi артты.
Тiкелей шетелдiк инвестициялардың жағымды сальдосы 14% ... 1605 ... ... ... ... ... 12% артып, 3297 млн. долл.
құрады. Нетто-ағым орта және ұзақ мерзiмдi қарыздар ... ... ... 3,3-ке ... млн. ... ... Экопорттан
түсетiн кiрiстiң артуы мен сыртқы қаржы ресурстарының едәуiр құйылуы ... ... ... ... ... ... жөнiндегi агенттiгiнiң ресми
деректерне сәйкес 2003 жылы наурызда инфляция 0,3% құрады ( 2002 ... ... ... ... ... емес тауарларының қымбаттауы
–0,5% бағалардың өсуiне себеп болды.
2003 жылдың ... ... ... 1,7% ... ... бағасы 2,4%, азық-түлiк емес тауарлардың бағасы 1,1% өстi ,
халыққа ақылы ... ... 1,0% ... нарық.
Өткен жылы АҚШ долларымен салыстырғанда теңгенiң күшейюi маңызды
оқиғалардың бiрi ... оған iшкi ... ... ... ... ... болды, биржада да, банкаралық нарықта да операциялар саны күрт өстi.
Энергия ... ... ... ... меншiк үлесiн
жекешелендiру, сондай-ақ корпоративтiк сектор мен ... ... ... ... қарыз алуы экспорттық ... ... ... жылы ... сауда-саттық тұрғысындағы мөлшерi 6,3 млрд. долл.
астам құрады, өткен жыл ... екi ... ... тыс ... ... асып ... мәлiметтер бойынша биржадан тыс валюталық ... ... ... келiсiм шарттар көлемi эквиваленттi түрде 6,7
млрд. ... ... ... бiр ... 43,3% өстi. ... iшкi валюталық
нарықта тауарлардың жалпы көлемi 13,0 млрд.-қа өстi.
Жыл iшiнде ұлттық валюта шетелдiк ... ... 12,52 ... Жыл ... орта ... ... бағамы 143,33 құрады, ал
2003 жылы- долларға шаққанда 149,45 теңге болған едi. Жыл басынан ... ... ... ... 8,03% ... Ең ... өсу қарқыны
ақпан және қаңтар айларында байқалды ( 2,05 және 2,25%).
11 ай аралығында теңгенiң негiзгi саудалық ... ... 1,4 % ... бойы ... тек ... ... және қыркүйекте құнсызданды. Жыл
iшiнде теңге доллар қатысында 12,5% күшейiп, ал евро мен ... ... 7,0 және 5,4% ... ... ... ... теңгенiң осы валютаға қатысты құнсыздануы
бәсекеге әсер екен жоқ.
Ресей рублi және еуро операциялары валюталық ... ... ... тыс ... ... емес ... ... Биржалық нарықта ресей
рубльдарымен операциялар көлемi 3,5 есе азайып ( 27,7 млн. руб.), ал еуро
операцияларының көлемi 20,5 есе өсiп, 5,4 млн. ... ... ... ... ... ... ... белсендiлiктi АҚШ доллары иелендi. Осыған орай,
11 ай мерзiмiнде АҚШ ... ... ... 5,8% азайып 2 млрд.
долларды құрады. АҚШ долларының нетто-сату көлемi айырбастау ... млн. ... 182 млн. ... ... ақша нарығы.
2003 жылы банкаралық ақша ... ... ... өсуiне
байланысты банктердiң өсу тенденциясының өтiмдiлiгi күшейдi. 2002 жылмен
салыстырғанда 2003 жылы банкаралық теңгелiк ... ... ... 145,9 ... ... ... ... 2003 жылдың шоғырландырылған банкаралық
теңгелiк депозиттердiң ортаөлшенген сыйлықақы мөлшерлемесi 2002 жылдың
желтоқсан айымен ... ... ... ... ... қатар
банктердiң активтi операцияларына АҚШ долларымен алынатын валюталық
қарыздарды жатқызуға болады. 2003 жылы ... ... саны ... 2002 ... ... 79,1% ... ... ортаесептелген долларлық депозиттер бойынша сыйақы
мөлшерi 2003 жылдың соңына қарай 1,73%-ды құрады ( 2002 ... ... ... ... операциялар маңызды көлемде жасалынбады.
Депозиттiк және несие нарығы.
Өткен жылдың 11 ай мерзiмiнде резиденттердiң депозиттерiнiң көлемi
бiр ширекке өсiп Т761,1 ... ... ... ... халықтың салымдары заңды
тұлғалардың депозиттерiне қарағанда едәуiр ... ... Жыл ... ... аса ... ... азаюы байқалып, оны теңгенiң АҚШ
долларына шаққанда нығаюын бiлдiредi. Ұлттық валютада салынатын ... 65,6% ... ал ... ... ... депозиттер 0,2%-ға азайды.
Нәнижесiнде резиденттердiң теңгемен салатын депозиттердiң ... ... ... ... өстi. Банктердiң депозиттер бойынша сыйақы
динамикасы бiрте-бiрте азайды. Қараша айында 2002 ... ... ... жеке тұлғалардың жедел теңгелiк депозиттер бойынша сыйақы
мөлшерлемесi 11-ден 10% кемейiп, банктiк емес ... ... ... 3,0%- ға ... ... ... ... айына қалыптасқан жағдай бойынша 33 сақтандыру оның
iшiнде 4-шетел қатысуымен және ... ... ... ... ... асыруға лицензиялары бар.
2002 жылғы ақпан айында сақтандыру ... ... ... ... ... ... жылды осы кезеңiмен салыстырғанда 37,3% артты) және 21,8
млрд. теңгенi құрады, ... ... 7,5% ... (25,0 %) және 10,9
млрд. теңгенi құрады, жиынтық ... ... 6,9 ... ... жетiп, оның
өсуi 4,3% құрады (17,0% өстi).
2002 жылғы ақпан ... ... ... мөлшерi 45,5% артты
(1,3 есеге өстi) және 4,1 ... ... ... ал ... ... – 2,3% артып (2 есеге жуық өстi) 592 млн. теңгеге жеттi.
2.3. Ақша-несие саясатының проблемалары
Бiздiң ... ... 15 жыл бойы ... ... алу, ... ... ... көшуi, жаңа мемлекеттiк құрылымның
бiрте-бiрте дамып, нығаюы, экономиканың әлеуметтiк және ... ... ... ... ... ... ... өзiнде қаржы секторындағы, әсiресе, экономиканың банк секторындағы
түбегейлi ... ... атап өту ... жылғы сәуiр айында “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi
туралы” Қазақстан Республикасының жаңа Заңы ... онда ... ... ... қағадалары, орталық банктiң құқықтық мәртебесi
мен өкiлеттiктерi, банк жүйесiндегi орны мен рөлi, ... ... ... ... ... ... валютаның ендiрiлуiне байланысты, мемлекеттiк ақша-несие
саясатын жүргiзу мен банк ... ... ... Республикасы Ұлттық
банкiнiң рөлi едәуiр артты. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... және құқықтық базасын қалыптастыруға көп назар
аудара бастады, пруденциялық реттеудiң нормативтiк ... ... үшiн ең ... ... ... экономикалық нормативтер белгiлендi
және шетел қатысуымен банктердiң ... ... iшкi ... және ... ... қоржынын сыныптау туралы ... жылы ... ... ... ... стандарттарға көшу
бағдарламасының қабылдануы реформалаудың негiзгi кезеңi болып табылды. Осы
бағдарламаға сәйкес барлық жұмыс ... ... 2000 ... ... ... ... ... сапасы, менеджмент деңгейi,
бухгалтерлiк ... ... ... мен тарату бөлiгiнде халықаралық
стандарттарға жетуге тиiс болды. ... ... 1998 жылы Банк ... 1998-2000 жылдарға арналған стратегиялық жоспары қабылданды, ол
банк жүйесiнiң нормативтерiн және жаңа банк ... ... ... ... ... және ... банк ... құруға бағдарланды.
Қазiр банктер өзiнiң стратегиясын негiзiнен ... ... ... ... қалыптастырады. Қызметтерi халықаралық
стандарттарға жауап бермейтiн банктер Ұлттық банкке ... ... және ... жөнiндегi жоспарларын табыс етуге тиiс. Мұндай
жоспар Ұлттық Банк тарапынан нысанды түрде талап қана емес, ол активтер мен
пассивтердi ... ... және ... ... iшкi бақылау жүйесiн
ендiрудi, бухгалтерлiк есеп берудiң стандарттарына көшу және ақпарат ендiру
мен таратужөнiндегi ең төмен ... қол ... қоса ... банк ... ... бағыттарын қамтиды және пруденциалдық
нормативтер ... ... ... және ... да ... қол ... жолдарын, қызметкерлермен жұмыс iстеу жоспарларын,
жаңа банк қызметтерiн игеру, банктiң басқару және экономикалық ... ... ... ... ... банк ... ... стандарттарға көшу
жөнiндегi қызметiн тұтастай жағымды деп бағалауға болады. ... ... ... ... 2003 ... ... ... соңына дейiн 9
отандық банк-1 топқа, 20-екiншi топқа, ал 6- банк осы ... ... ... басқа, қызметтерi халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетiн
шетелдiк қатысумен банктердiң еншiлес банктерi де бар. Бұлар- ABN, ... ... ... ... арттыру жөнiндегi халықаралық стандарт талаптарына
көшуге байланысты, ... ... ... ... ... ... Бұл ... өйткенi қаржы институтының ұзақ мерзiмдi тұрақтылығы
тұрғысынан, меншiк капиталдың жеткiлiктi ... ... ... ... ... ... ... банктердiң меншiк капиталды арттыру, сондай-
ақ банктердiң халықаралық стандартарға көшу ... ... ... 1999 ... ... ... ... да ауыртпалықсыз бастан
кешiруге мүмкiндiк бердi. Қаржы дағдарысының ... ... ... ... ... рет ... Ресей банк жүйесiмен
салыстырғанда, Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... мен компанияларының жарғылық
капиталдарында тiкелей үлестiк қатысуға шектеуi бiздiң банк жүйесiн ... ... ... ... ... күнi банк жүйесiнiң жиынтық меншiк капиталы 114 ... ... 774 млн. АҚШ ... ... ТМД елдерi арасында бiр банкке
шаққанда меншiк капиталының мөлшерi бойынша ... алда ... да ... шаққанда18 млн. доллар), банк секторының капиталандыру әлi де
тұрақты даму мен ... ... ... ... ... үшiн
әлi де жеткiлiксiз. Осыған байланысты Ұлттық Банк жаңадан құрылатын банктер
үшiн 2 ... ... ... ... ... белгiледi. Бұл банк
құрылымдарының бiрiгуiне ықпал ететiн болады. ... ... ... ... ... ... ... ширегiне жуығы қосылу мен
бiрiгу процесiмен бетпе-бет ... ... ... ... ... және сапа ... ... оларға елдiң тұрақты
банкiлерiнiң ... ... ... ... Банк банк ... ... ұмтылмайды, керiсiнше, әрбiр банктiң
таратылуы бүкiл елдiң банк жүйесiн беделiн кетiруi мүмкiн және бұл өте ... ұзақ ... ... ... Сондықтан және Қазақстанның ауқымды
аумағын ескере отырып және аймақтардағы банк ... ... ... ... Банк банк ... нарығында өзiнiң
орнын нық алатын аймақтық банктердi қолдау жөнiндегi жанама ... ... ... үшiн ... және ... қалаларында орналасқан
банктермен салыстырғанда, меншiк капитал мөлшерi төмен ... ... ... ... ... ең төменгi мөлшерi 500
млн. теңгеден кем болмауға, басқа ... ... ... 1 ... ... болуға тиiс. Қазiргi уақытта 34 банктiң меншiк капиталының
мөлшерi 1 млрд. тең немесе одан артық.
Нарық ... ... және ... ... жалпы
төмендеу жағдайында, банк институттары үшiн несие операцияларының ... ... ... ... несиелеу үшiн белгiленген жағдайлар
жасалуда. Атап ... ... Банк ... ... қайта
есептеу жолымен экономиканың нақты секторының ... ... ... екiншi деңгейдегi банктердi қайта қаржыландырады.
Бұдан басқа, тұрғын үй құрылысы ... ... ... ... ел Үкiметi Қазақстан Республикасында ұзақ мерзiмдi
тұрғын үй құрылысын қаржыландыру мен ипотекалық ... ... ... қабылдады. Осыған байланысты 2000 жылдың соңында
Қазақстандық ... ... ... ... уақытта Ұлттық банкiнiң
қалыптасуы үшiн 1 млрд. теңге салды және ол ... жеке дара ... ... ... капиталында қатысуға бiрқатар ... ... ... ... ... ... (ЕББР және ХВҚ) келiсiм
бердi. Компаиня ... ... ... ... оператор
болады және оның негiзгi функциясы екiншi деңгейдегi ... ... ... алып және осы ... ... ... ... оларды қайта қаржыландыратын болады.
2001. жылғы шiлде айында Қазақстанның екi ... және ... ... 150 млн. ... сомасына (1 млн. АҚШ
долларынан астам) ... ... ... ... iске қосылды.
Компания бес жетекшi банкпен ипотекалық несиелеу
туралы бас келiсiм жасады. ... ... ... ... Әлем ... ... ... Банкi” ААҚ берген 1,5 млн. теңге сомасындағы тұрғын үй
ипотекалық несиенi қайта ... ... ... ұзақ
мерзiмдi несиелеу проблемаларын шешу жөнiнде шаралар қолданылуда. Осыған
байланысты Қазақстанның Даму ... ... оның ... ... ... ұзақ мерзiмдi және орта мерзiмдi несиелеу, бiздiң
елдiң ... ... ... ... ... ... ... резиденттерiн несиелеу, басқа несие институттары
беретiн несиелер мен қарыздар бойынша кепiлдiк мiндеттемелер беру жолымен
экономиканың өндiрiстiк ... ... ... ... табылады.
Соңғы жылдары Қазақстанның банк iсi өзiнiң қызмет аясын едәуiр
кеңiттi және банк ... ... ... ... кең банк ... ... ... нақты тұтынушыларға ықтимал клиенттерге
бағыттайды.
Несие серiктестiктерiне және ... ... ... үшiн ... Банк ... ... ережеге
өзгерiстер енгiздi. Өзгерiстерге сәйкес несие-депозиттiк серiктестiктерiмен
салыстырғанда, ... ... және ... ... ... ... шеңберi тарылды. Несие серiктестiктерi мен ауылдық несие
серiктестiктерiнiң ең төмен жарғылық капиталының мөлшерi 1 млн. ... бұл ... ... жататын тұлғаларға және ауыл шаруашылығы
өндiрушiлерiне несие серiктестiктерiн ашуға мүмкiндiк бередi. ... ... ... мен ... ... серiктестiктерi ұйымдастырылуы
мүмкiн ұйымдастыру құқықтық нысандары кеңейтiлдi. Мұнымен ... ... ... ... үшiн ... ... ... атынан
уәкiлеттi органның келiсiм бойынша осы несие серiктестерiнiң ... ... ... ... ... 75% Алматы қаласында орналасқан.
Сондықтан бәсекелестiк осы қалада ... ... ... уақытта
Алматы қаласын аймақтық қаржы орталығы ретiнде дамытудың ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Соңғы жылдары банктер құрамына сақтандыру компаниялары, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
өнеркәсiптiк, сауда және басқа да кәсiпорындар кiретiн үлестес ... ... ... ... ... Осыған банк қадағалауы, ... ... ... ... жаңа ... және ... ... қабылдануы негiз болды.
Банк қызметiн реттеу жеке банк те, сондай-ақ ... ... ... банк тобы қатысында да жүзеге асырылады. Қайсы бiр ... осы ... ... ... ... ... оның ... ету мүмкiндiгi болып
табылады. Ұлттық Банк бiрiктiрiлген қадағалау қағидаларын ендiрумен қатар,
банк қызметiндегi ... ... ... қажеттi ұсынымдарды
әзiрлеуде.
Бүгнгi күнi ТМД елдерi арасында Қазақстан ең реформаланған, қаржылық
жағынан ... және ... ... ел ... ... Бұған жоғарыда
көрсетiлген банк жүйесiн сипаттайтын сапалық және сандық көрсеткiштер дәлел
болады.
Қазақстанда жеке ... ... ... кепiлдiк беру
жүйесi жұмыс iстейдi, ал ТМД ... ... ... жүйе әлi де ... елде ... ... ... көшу бағдарламасы
табысты iске асырылды және ... ... ... ... ... стандарттарға барынша жақындастырылған және төлем ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесiнiң жұмысы жағымды деп бағалауда.
Өз кезегiнде Ұлттық банктiң шаралары жекелеген ... ... ... ... ... ... тұтастай нығайтуға, өндiрiстiң өсуiне
арналған экономикалық көрсеткiштердiң ... ... Банк ... ... көшудiң жалғасы ретiнде банк
секторының барлық негiзгi ... ... ... банк секторының
тұрақтылығын нығайту мақсатында активтер мен пассивтердi тиiмдi басқару,
сондай-ақ олардың iшкi ... мен ... ... ... ... ... болады.
Ипотекалық несиелеу мен құрылыс салымдары жүйесiн ... ... ... ... ... елдiң барлық дерлiк iрi
қалаларындаiске қосу жоспарлануда.
Ауылдық жерлерде банк қызметтерiнiң қол жеткiзiлiмдiлiгiн қамтамасыз
ету ... ... Банк ... ... ... ... ... басқа, шағын, бiрiншi кезекте жеке кәсiпкерлiктi дамыту үшiн
шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi үшiн қаржы ресурстарының қол ... ... ... ... ... ... ... қызметтер аясын кеңейту, сондай-ақ бөлшеу сауда
операцияларының айқындығын арттыру мақсатында Ұлттық жүйе құру және әртүрлi
төлем ... ... ... ... ... ... ... процессингтiк орталығының жұмыс iстеуiн қамтамасыз
ету жөнiндегi жұмыстар жалғастырылатын болады.
Төлем жүйесiнiң жетiлдiру (үздiксiз жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қуаттарды арттыру және қауiпсiздiк
деңгейiн көтеру) және экономиканың нақты секторы мониторингiн ... ... ... ... ... ... ... және iшкi және
сыртқы көздерден капиталдың түсуiнiң молаю жағдайында елдiң банк жүйесiнiң
тұрақтылығын нығайту ... ... ... ... ... ... әл-ауқатының жақсаруына ықпал ететiн болады.
3 ТАРАУ. АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ДАМУЫ
3.1. Ақша несие саясатының даму келешегі
2003 жылы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес Ұлттық банктің ақша-несие саясатын
жүргізуге қатысты бірқатар негізгі өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... Банк ұлттық валютаның ішкі
және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз етсе, енді ... ... ... ... ... ... баға тұрақтылығын қамтамасыз ету ... Банк ... ... және ... мақсаты айырбастау
бағамынан бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ететін инфляциялық
шектеу қағидаларына көшу ... ... ... ... мақсатын
нақтылау қажеттілігі туындады. ... ... ... жүзеге асыру
барысында туындауы мүмкін кез-келген басқа міндеттер мен бағдарлар екінші
кезекте шешілетін ... ... ... басты ерекшелігі оның келешекке қарауы,
атап айтқанда, ақша-несие саясатының орта және ұзақ ... ... ... ... ... отырып, ақша-несие саясатының параметрлерін
қабылдау ... ... Банк ... жөніндегі нысаналы ... ... ... үшін инфляциялы шектеу қағидасын пайдаланатын
кейбір елдер сияқты ... ... ... ... ала ... ... ... бағыттарын көрсететін болады. Қазақстан
Рспубликасының Үкіметі Ұлттық банкпен бірлесе ... ... ... ... ... ... әзірлеу жөніндегі жұмыстар басталды, ол ретінде
РЕПО ... ... ... ... ... ... ... ықпалымен базалық инфляцияның өзгеруін бағалауға мүмкіндік
береді. Мұндай үлгі ... ... ... қатаң сақтауды
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және ... ... ... артуына ықпал етеді.
Ұлттық Банк негізгі мақсатты орындау үшін мына ... ... ... ... ... ... әзірлеу мен жүргізу;
2) төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге
жәрдемдесу:
Ұлттық Банкі осы міндеттерді ... ала ... ... ... мына ... ... ... бағалы қағаздар нарығын дамыту ... ... ... Банкінің келісілген әрекетімен жүргзілетін болады. Теңгедегі
мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... өзінде
олардың кірісі нарық кірісіне барынша жақындастырылады. Ұлттық Банк ... ... ... ... ішкі ... алу үшін мөлшерлер мен
кірісітер ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
Банк мемлекеттік құнды қағаздардың ... ... ... ... ... және ... саясатының негізгі құралы ретінде ашық
нарықтағы операцияларға көшеді.
Теңгедегі мемлекеттік бағалы қағаздарына қаржы салған ... ... ... ету үшін ... Банк ... ... ... ықпал етеді және валюта фьючерстер нарығын
дамытуға жәрдемдеседі.
Ұлттық Банк банктер үшін қарыздық ресурстардың ең қолайлы көзі ретінде
банкаралық ақша нарығын қайта ... ... ... ... ... қол ... қамтамасыз ету мақсатында,
нақты сектор үшін қолайлы жағдайлар жасау ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру мақсатында бірінші
сыныптағы эмитенттер-ірі ұлттық компаниялардың коммерциялық вексельдерін
қайта есептеу схемасы ендіріледі.
Ұлттық Банк басқа ... ... ... тарта отырып алтын
өндіретін ... ... ... ... банктерді қайта
қаржыландыруды көздейді.
Халықтың сенімін арттыру және елдің қаржы жүйесіне қаржыларды ... ... Банк ... ... ... барлық
сектораларының тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Қаржы нарығы одан әрі ... ... ... банк қор ... мен басқа да құнды қағаздардың ... ... ... ... сияқты жаңа қаржы институттары ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының дүниежүзеілік
стандарттарға, атап айтқанда еуростандарттарға барынша жақындастыру ... ... ... ... ... 3 жыл ... 2004 жылы “базалық инфляцияның”
деңгейін 4%-6% шектерінде, ал 2005-2006 жылы 3%-5% ... ... ... ... ... ... бекітіліп, нақтыланғаннан кейін
осы бағдарлар нақтыланатын болады.
2004 жылы инфляцияны төмендету ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін
6-6,5% ... ... ... вексельдерді қайта есептеу ресми
қайта ... ... ... жүргізіледі. Ақша-несие саясатының
негізгі құралдары ашық нарық операциялары- құнды қағаздарды сату және сатып
алу, алдымен, РЕПО операциялары мен ... ... ... ... болып
табылады. Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі вексельдерді
қайта ... ... ... ... ... ... және овернайт беру),
сондай-ақ банктердің ... ... ... реттеу үшін ... ... үшін ... ... ... ... ... және банктерді қайта қаржыландыруды жүзеге
асыратын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... даярлану үшін 2004 жылы өзінің ресми мөлшерлемелерінің
реттеуші рөлін күшейтуге бағытталған шараларды іске ... ... ... ... ... реттеуді кеңейту, атап айтқанда,
құнды қағаздардың екінші қайтара нарығын дамытуға жәрдем көрсету ... ... ... ... Ұлттық банкінің бағалы
қағаздар қоржынын молайту және жаңа қаржы құралдарын дамыту ... ... ... бұл ... ... ... ... мүмкіндіктерін және қаржы нарығының икемділігін ... ... ... ... ... бағалық бәсекесін қолдау үшін
Ұлттық Банк теңгенің айналымдағы айырбастау еркін жүзу бағамын сақтайды.
Ол өз кезегінде бағамның ақша ... мен ... ... ескертеді.
Сәйкесінше, Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамының бағдарын белгілемейді
және оның ... әсер ... ... ... ішкі ... ... ... бағамының спекулятивтік секірістерін жою мақсатында Ұлттық
Банк ішкі нарықта минималды ... ... ... ... үшін бірінші сыныпты вексельдер
эмитенттерінің тізімін қалыптастыру, ... ... ... ... жетілдіру және орталық депозитарий ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.
Ұлттық банктің алтын-валюталық резервтері ... ... 3 айын жабу ... ұсталынады. 2004-2006 жылдары Ұлттық
банктің алтын-валюталық резервтерінің 1,3 есеге өсуі күтілуде.
Ақша агрегаттарының жылдық өсуі ... ... ... ... қамтамасыз ететін болады. Үш мерзім аралығында ақша базасымен
ақша жиынының 1,8 есеге өсуі ... бұл өз ... ... ... ... өсу ... кеми түсті. Осыған қарап соңғы 3-4
жылда экономикадағы монетизацияның өсу тенденциясының ... ... ... ... әсіресе, егер мұнай өндірісімен байланысты емес
секторларда еңбек өнімділігінің өсуі еңбекақы өсу ... ... ... ... өсу қарқынының озық жүруі инфляциялық ... ... ... №6. Ақша ... |М0/М1 |М0/М2 |М0/М3 |
|1 |2 |3 |4 ... |28,6 |27,7 |- ... |40,3 |36,6 |- ... |47,0 |41,5 |- ... |56,4 |46,5 |- ... |65,7 |56,5 |53,6 ... |65,8 |51,5 |46,3 ... |63,8 |43,6 |37,8 ... |54,5 |36,6 |26,8 ... |58,5 |38,8 |22,8 ... |56,3 |32,5 |21,1 ... |58,0 |34,5 |24,6 ... ... ... ... ... бойынша |
2004 жылы ... ... ... ... бюджеттік
мекемелерде жұмыс қызметкерлеріне еңбекақы ... ... ... ... ... ... ... банктің берген бағасы
бойынша 2004 жылы ақша жиынының құрылымында қолма-қол ... ... 25%-ға ... кейін 2005-2006 жылдары баяу қарқынмен азаяды.
Ақша-несие статистикасының және ... ... ... реттеу мен валюталық бақылау саласында валюта ... ... ... болып табылады. Бұл валюталық ... ... және ... ... ... операцияларды жүзеге
асырған кезде кездесетін тым көп әкімшілік кедергілерді жоюды көздейді.
Валюталық операциялармен байланысты тәуекелдерді ... мен ... ... ... ... ... мен ... зейнетақы
жинақтаушы қорлары мен сақтандыру ... ... ... ... қолданылатын болады.
Валюталық заңнаманы одан әрі жетілдіру ... 2004 жылы ... ... ... ... ... ... беретін және
Қазақстанның халықаралық капитал ... ... да ... ... жаңа заң ... мен қабылдау көзделеді.
Ол болжаммен 2005 жылы басталып және 2007 жылы валюталық қатынастарды
толық ... ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін заңнама негізі болып табылады.
Валюталық ... ... ... ... ... ... отандық
қаржы нарығының өсуіне, қаржы құралдарының дамуына және нақты ... ... ... ... ... ... ... болады.
Төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету саласында, оларды
Еуропалық одақ стандарттарына бұдан да ... ... ... ... ... ... жаңа ... дамиды.
Микропроцессорлық технологиялар негізінде Ұлттық банкаралық ... ... ... мен ... ... төлем карточкаларына
қызмет көрсету жөніндегі ... ... ... ерекше назар аударылады.
Оны ендіру шеңберінде 2004 жылы төлем карточкалары ... ... ... көрсету жөніндегі “Процессингтік Орталық” Жабық
Акционерлік Қоғамының өзінің іс ... ... ... ... ... нарығының тұрақтылығын сақтауға ықпал етеді.
Сақтандыру нарығын одан әрі дамытуға және банк ... ... ... ... ... секторларын несиелеуді одан әрі
арттыру үшін ... ... ... ... жинақтау жүйесін
жетілдіруге ерекше ... ... ... ... қаржы секторын дамыту тұжырымдамасына сәйкес
қаржы нарығын одан әрі ... оның ... ... ... жақындастыру бағытында жүргізілетін болады. Экономиканың
нақты ... ... ... ... және ... ... қаржы жүйесін қалыптастыру жөніндегі жұмыс жалғастырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... реттеу мен қаржы нарығын және ... ... ... ... ... ... ... нарығы және оны қадағалау рәсімдерінің тетіктерін жетілдіру
мақсатында, қаржы ... ... ... ... халықаралық
стандарттарын одан әрі ендіру жөніндегі ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайлары туындаған кезде жедел іс-қимыл
жасау схемасы ... ... банк ... айқындылығын арттыру
мақсатында, банктердің халықаралық қаржы ... ... ... ... ... бұл ... жасайтын қаржы есептерінің
баламалығы мен сенімділігін қамтамасыз етеді.
2004 жылдан бастап халықтан депозит қабылдау құқықтар жеке ... ... ... ... ... ... табылатын банктерге ғана
берілетін болады. Алдағы 3 жылда банктердің депозиттер базасының ... ... ... ... ұлғаяды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Қазақстан ... және ... ... ... ... ... ... институтын құру ... ... ... ... дамытудың бірыңғай стратегиясы мен банктердің
аудитіне халықаралық аудит стандарттарына негізделген бірыңғай көзқарастар
мен талаптар әзірленеді.
Банктерден, банк ... ... ... ... асыратын
ұйымдар мен шағын несиелік ұйымдардан құралатын үш сатылы ... ... әрі ... ... несиелеу жүйесін одан әрі дамытуға бағытталған бірқатар
шаралар іске асырылатын ... ... ... ... ... ... қоры ... ипотекалық несиелендіру мерзімдерін 20
жылға дейін арттыру, ипотекалық несиелер бойынша мөлшерлемелерді одан ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкісінің шаралары
Қазақстандық қор биржасында ... ... ... рәсімін алып
тастауға, халықты ипотекалық несиелеу мөлшерінің өсуін ... ... ... Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасы
Үкіметінің тұрғын үй құрылысы жинақтары жүйесін ... ... ... ... ... ... ұсыныстарын ескере
отырып жеке тұлғалардың жинақтарына міндетті ұжымдық кепілдік ... ... ... ... сақтандыру депозиттерінің сараланған мөлшерлемелерін
айқындау мақсатында қатысушы банктердің ... ... ... ... ... мен несиелер бойынша ... ... әсер ... ... ... ... ... ең жоғары сыйақы мөлшерлемелерді ... ... ... ... жылдарда сақтандыру қызметті мемлекеттік реттеу мен қадағалау
жүйесі жетілдіріледі, сақтандыру нарығында адал ... ... ... ... ... шаралар қолданылатын болады.
Экологиялық сақтандыру мен төтенше сипаттағы басқа да тәуекелдерді
сақтандыру саласындағы бірыңғай ... ... ... ... шаруашылығында міндетті сақтандыруды ... ... ... Міндетті сақтандыру, өмірді ... ... ... түрлерін сақтандыру, қайта сақтандыру және сақтандыру
рыногында шетелдік қатысу сияқты сақтандыру қызметінің ... да ... ... ... ... ... ... статистикасын
қалыптастыру, сондай-ақ салалық мониторинг құру мен өндірістік ... ... ... жүргізіледі.
Ұжымдық инвестициялау нысандары арқылы ... ... ... жетілдіру бағалы қағаздар нарығын дамытудың басты міндеттерінің
бірі болып қалуда. Мемлекеттің негізгі күші инвестициялық қорларды дамытуға
бағытталатын болады. Осы ... іске ... ... Республикасының
“Инвестициялық қорлар туралы” жаңа Заңының қабылдануы және құнды қағаздар
қоржынын басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ... ... ... ықпал ететін болады.
Қаржы құралдар аясын кеңейту үшін қазақстандық ... ... ... тартымдылығын көтеру, борышқорлық
міндеттемелер нарығын дамыту, туынды құнды ... мен ... да ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын болады.
Айналымағы депозитік сертификаттар мен коммерциялық ... ... ... іске ... қағаздар нарығында инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін
қорғау жүйесін ... үшін ... ... ... ... ... ... лицензияланатын субъектілірді реттеу жетілдіріледі,
адал бәсекелестік ынталандырылады, лизингтік талаптар жетілдіріледі.
Ұлттық бағалы қағаздар нарығының техникалық ... ... ... ... ... ақпараттық жүйелер жетілдіріледі,
операциялар тізбесі кеңейтіліп, ... және ... ... ... көтеріледі. Сондай-ақ орталық депозитарий, тіркеуші,
төлем агентінің фнукцияларын атқаратын ұйым ... ... ... Ұлттық Банкі алдағы жылдарда Еуропа Азия
Экономикалық Одағы ... ... ... отырып Еуропа Азия
Экономикалық Одағы елдерінің ... ... ... ... және ... ... ... жұмысты жалғастыратын болады.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... ... ... ... ... ... (БЭК)
қалыптастыру жөніндегі мемлекетаралық және ведомствоаралық ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік саясатты іске асыру 2004 жылы
жалпы ішкі өнімнің белгіленген өсу қарқынына қол жеткізуге ... ... ... инвестициялар нақты мөлшерде 9-10%-ға өседі. Өнеркәсіптік
өндіріс мөлшерінің артуы 2003 жылдың деңгейіне 8-8,5%, ауыл ... ... ... ... деп ... ... оңды серпіні еңбекақыны өсіру мен халықтың әл-
ауқатын ақсарту үшін жағдай ... ... жылы ... ... ... №7. ... жылдарға арналған ақша-несие ... ... |2003 |2004 |2005 |2006 |
| ... | | | ... ... (орта жылда, %) |- |4-6 |3-5 |3-5 ... |6,5 |5-7 |4-6 |4-6 ... ... %) | | | | ... ... ... жыл |7,0 |6-6,5 |6,0 |5,5 ... % | | | | ... ... ... |4852 |5156 |5679 |6438 ... (АҚШ млн. дол.) | | | | ... ... |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... ... ... |312 |411 |495 |574 ... ... |50,0 |31,6 |20,3 |16,1 ... ... ... |10,26 |13,25 |16,07 |18,98 ... ... |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... ... ... |780 |972 |1183 |1407 ... ... | | | | ... ... |29,4 |24,6 |21,7 |18,9 ... ... ... |940 |1225 |1520 |1844 ... | | | | ... ... |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... тұлғалардың жедел тенгелік |10,0-11,0|9,0-10,5 |8,0-9,5 |7,0-9,0 |
|депозиттері бойынша орта | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... тенгелік |14,5-15,5|12,0-13,5|10,0-13,|10,0-12,|
|депозиттері бойынша орта | | |0 |0 ... ... ... | | | | ... ... ... ақша-несие саясатын жүргiзудегi тәжiрибесi
Орталық Банк экономиканы тiкелей емес, ақша-несие жүйесi арқылы
реттейдi. Несие құралдарына ... ете ... ол ... ... iстеуi үшiн
белгiленген жағдайлар жасайды. Осы жағдайлардан белгiленген шамада екiншi
деңгейлi банктер мен басқа да ... ... ... ... бұл жағдай елдiң экономикалық даму барысына әсер ... ... ... ... ... ... банктiң ақша-несие реттеу
жолдары мен әдiстерiн таңдауына, оның ақша ... бiр ... ... ... ... ... етедi.
Ақша-несие саласында бақылаушы органдардың функциялары жиi тоғысады.
Мысалы, АҚШ-да банк ... ... ... ... ... (ФРЖ) ... Ақша ... бақылаушы маңызды орган болып
табылады. Бұл орган ФРЖ пайда ... ... 1863 ... ... ... туралы” Заңына сәйкес құрылған. Ақша айналымын бақылаушы федералдық
деңгейдегi ұйымдардың иелiгiндегi барлық несие ... ... бұл ... ... банк ... ... ... штаттардың
банк департаментерi, сондай-ақ депозиттердi сақтандыру жөнiндегi Федералдық
корпорацияға берiлген, ол несие институттарына федералдық деңгейде ... ... ... құқықтарға лицензия бередi. Лицензия беру
кезiнде ең алдымен жаңадан құрылған ... ... ... капиталды
пайдалану жөнiндегi нормативтердi сақтауы, басшылықтың құзыреттiлiгi,
сондай-ақ осы жердегi маркетингтiк ... ... ... ... берiлген банкiлерге ФРЖ ... ... ... ... федералдық несие институты мәртебесi берiледi және
олар ұлттық деп ... Штат ... ... алған банкiлердiң
штатттың несие институты деген мәртебесi болады және ... ФРЖ мүше ... ... ... ... ... ... штаттар өздерiнiң банк
заңдарын шығаруға құқылы болуына байланысты, АҚШ ... ... ... бұл ФРЖ ... емес ... ... тетiктерiн
пайдалануға жетелейдi.
Ұлыбританияның ақша-несие жүйесiнде ерекше жағдайлар ... ... ... ... ... ... топтары -дисконттық үйлер арқылы ұйымдастыруды артық көредi.
Соңғылар Англия Банкiнiң ақша саясатын жүзеге асыруда маңызды рөл ... ... банк ... елеулi институттық ерекшелiгiн
бiлдiредi. Оларға орталық банк пен өзге несие ... ... ... алатын сегiз институт жатады. Мұндай ерекше ... ... ... тек қана осы ... ... ғана ... банкте қайта
қаржыландыру артықшылығына ие болуымен түсiндiрiледi. Осы үшiн дисконттық
үйлер Англия Банкiнен ... ... ... ... ... ... қазынашылық құнды қағаздарды орналастыру орталық
банкке жүктелдiктен, бұл соңғыға өте пайдалы.
Басқа елдердегiдей, басқа несие институттары ... ... ... ... қол ... ... ... үйлер Англия
банкi мен орталық банкi тiкелей ықпал ете алмайтын банк жүйесi ... ... ... банк жүйесi мен орталық банкi арасындағы ... ... ... ... банк пен ұлттық несие институттарының
басшылығымен байланыстар дамып келе ... ... банк ... ... ... ... бола алады. Ел заңнамасымен орталық
банкке ... банк ... ... ... ... сондай-ақ
күштердi бiрiктiрiп, тұрақтандыру, инфляцияға қарсы ... ... ... ... өкiлдерiмен ұдайы консультациялар
өткiзу көзделген.
Мұндай тәжiрибе ... ... екi ... ... ... ... мен ... түсiнiстiк орнатуға ықпал етедi. Нидерландының орталық
банкiсi сияқты Австриялық ұлттық банк те ... ... ... қарым-
қатынастарды қолдауға ұмтылады.
Немiс федералдық банкi ұлттық несие жүйесiмен өзiнiң ... ... жүйе ғана ... сондай-ақ iрi немiс банкiлерi арқылы
да құрады. Немiс федералдық банкi ... ... ... –екiншi
деңгейлi банктердiң ең төмен резевтер жөнiндегi белгiленген талаптардың
сақталуын бақылау, тиiстi ... ... ... ... қолма-қол
ақшамен, сондай-ақ ұлттық клирингтiк ... ... ... ... банкiсiнiң филиалдары несие инстититуттары мен ... ... ... буын ... болады.
Ресей Федерациясының Орталық банкi банк секторына нарықтық талаптарда
Ресей Федерациясының Үкiметi мен Орталық Банк ... ... ... ... бередi. 1992 жылға дейiн дамыған
елдерде қабылданған несие ... ... ... ... Ресей
Банкiнiң экономикалық реттеу тәжiрибесiнде болмаған. Ресей Федерациясының
Орталық банкi инфляцияға ... ... ... ... ... жауап беретiн орталықтандырылған несиелердiң мөлшерi мен
бағаларын реттеу жолымен екiншi деңгейлi банктердiң ... ... ... ... ... мөлшерлемелердi қарапайым көтеру жолымен
инфляцияға қарсы реттеудегi қойылған ... қол ... ... экономикалық реттеудiң нарықтық тетiктерiн дамыту ... ... ... олар ... ... орталық банктiң
пайыздық мөлшерлеме мен несие мөлшерлерiн әкiмшiлiк белгiлеу шектелдi.
Бельгияда, Германияда және Нидерландыда несие институттары ... ... ... мөлшерлемелер бойынша шектеулi мөлшерде қайта
қаржыландыруға мүмкiндiкпен пайдаланады. ... мен ... ... нарықтық мөлшерлемелер бойынша орталық ... ... ... ... ... алуы мүмкiн, бұл басқа еуропалық елдердiң
коммерциялық банктерiмен ... ... ... мен ... арттырады.
Дүниежүзiнiң көптеген жетекшi елдерiнiң банктерi банк ... ... ... бiрқатар iрi институттармен тығыз ынтымақтастық
жасайды.
Дамыған елдердiң банктерiнiң қазiргi ... ... ... ... тұжырымдамаларына жатқызу монетаризм де, мемлекеттiк
реттеу де ел ... ... ету ... сол ... ... ... ... орталық банк стратегиясын таңдауда
ымыра нұсқасына иек артуға болады. Мұның өзiнде қазiргi уақытта ... ... ... көптеген жағдайларда нарықтық тетiктерге
басымдық берiледi. 90 жылдардың басында бiрқатар еуропалық ... ... ... және т.б.) банк ... ... ... болып табылады.
Орталық банктердiң стратегиясын анықтаудың негiзгi қағидаларының бiрi
ұлттық экономикада ақша ... өсу ... ... ... ... да ... бiр ... шетел валютасына қатысты ұлттық ақша
бiрлiгiнiң ... ... ... ... iшкi немесе сыртқы көрсеткiштер
болып табылады.
Кесте №2. Орталық банктiң стратегиясы
|Iшкi көрсеткшiтерге | ... ... өсу ... | ... ... ... | ... ақша ... ... | ... бағамын реттеу |
Орталық банктiң қандай да болмасын бiр ... ... ... бағдарына байланысты. Мұның өзiнде мына ... ... ... ... ... ... орталық банктерi есептiк индекс
шектерiндегi ақша жиынының өсу ... ... ... ... ... ... ... банкi, Англияның банкi, АҚШ ФРЖ
ұстанады. Ұлттық ақша бiрлiгiнiң iшкi және ... ... ... деп ... ... ... деп- басқа валюталар қатысында ұлттық
ақша бiрлiгiнiң валюта бағамының тұрақтылығы түсiнiледi.
Ақша жиынының мөлшерiн реттеу ... ақша ... ... ... несие саясаты), не оның өсуiн ... ... ... және инфляцияға қарсы саясат) шаралар ... ... ... ... банк қазiргi уақытта бiрқатар Шығыс Еуропа
елдерiнде, Ресейде және жақын шетелдер орын алғандай, ... ... ... ... жол ... ... дамыған, экспортқа бағытталған еуропалық елдерде ұлттық
ақша бiрлiгiнiң валюта бағамын реттеу ... ... ... ... Бельгия, Нидерланды ұстанады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазiргi таңда Қазақстанның ақша-несие аясы өзiнiң даму ... ... ... оңай емес ... ... ... даму сатысында Қазақстан Республикасының Орталық Банкi жоғарыда
атап кеткен ақша-несие реттеудiң ... ... ... Және де мұнда
ең жақсысы Орталық Банктiң қолданатын негiзгi әдiстерi экономикалық болып
табылуы.
Ұлттық Банк Ұлттық ... ... ... ... соңғы 3-4 жылда,
тұрақты, экономикалық жағдайға сай ақша-несие саясатын ... ... ... Банк ... жүктелетiн ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Ақша-несие саясаты мемлекеттiң экономикалық шаруашылығының дамуында
беделдi сипатқа ие. Жаңа ... ... ... елдегi қаржылық
аясының ядросы болып табылатын банктiк жүйенi тұрақтандыруды мақсат етедi
және экономиканың негiзi көздерiн ... ... ... ... ...... ... жұмысын ұйымдастыру негізін
және несиелеу процесіне қажетті құжаттар жүйесін жасау ... ... ... ... ... ... банк пен ... алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады. Тар мағынасында, ... ...... ... ұйымдастыру барысындағы банктің стратегиясы мен
тактикасын ... ... ... ... ... ... ... сипатының объективтілігін айта отырып, екі элементті: несиені және
несиелік механизмді бір бірінен бөліп ... ... ... Несиелік механизмге
несиенің мазмұны, оның өзіндік ерекшеліктерін сипаттайтын қатынастар және
олардың пайда болу ... ... және ... ... Банк жақын араларда келесi бағыттарда өз ... ... ... жүйеге деген сенiмдiлiк деңгейiн күшейту;
( депозиттердi ұжымдық сақтандыруы жүйесiнiң қалыптасуына бастау ... ... ... жұмыстарын жүргiзу және бәсеңдету;
(Үкiметпен бiрге банктiк қызметтiң спецификасын дәл ... ... ... және ... ... арнайы аяларды несиелендiру жұмыстарын қолдау;
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Нормативтік актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл, және ... ... 1998 ... ... өзгерістер мен толықтырулар.
2. Қазақстан Республикасының «ҚР Ұлттық Банкі туралы» 30 .03.1995 жылғы
Заңы.
3. Қазақстан Республикасының «ҚР ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, Ерекше бөлімі, 1999 ж.
11. Қазақстан ... ... ... ... ... ... жылғы қаулысы.
2. Арнайы әдебиеттер:
1. Балабанов И. Т., «Банки и банковское дело», Санкт-Петербург – 2001;
2. Көшенова Б. А., «Ақша, ... ... ... ... ...
2000;
3. Мақыш С. Б., «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2004;
4. Мақыш С. Б., ... ... ... ...... ... О. Ю., ... кредит, банки», Ростов-на-Дону – 2000;
6. Сейтқасымов Ғ. С., «Ақша, несие, банктер», Алматы – 2001;
7. ... Г. С., ... ... ...... Сенчагов В.К. Финансы, денежное обрашение и кредит. Москва , Проспект ,
2000 ж.
9. ... Е.Ф. ... , ... ... ... . ... , 2000 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын талдау 24 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі9 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
АТФ банкінің несиелеу жүйесі58 бет
Ақ "тұранәлем банкінің" құрылу тарихы14 бет
Банкінің атқаратын функциясы және мәні33 бет
Еуропалық қайта құру және даму банкінің негізгі міндеттері мен мақсаттары20 бет
Коммерциялық банктердегі несие саясатына талдау жүргізу (АҚ «БТА» банк тәжірибесінде)65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь