Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов


XIX ғасырдың екінші жартысы - орыс демократиялық мәдениетінің көтерілген кезеңі. Қазақстанды игерудің барысы және орыс-қазақ катынастарының терендеуі өлкені зерттеуді кеңейту қажеттігін туғызды. Дүние жүзіне белгілі ғалым П.П.Семенов-Тяңьшанский (1827-1914 жж.) Алтай бойына, Жетісу мен Орта Азияға саяхаттар жасап, өлкені жан-жақты зерттеді. Оның басшылығымен дайындалған "Ресей. Отанның толық гео-графиялық сипаттамасы" деген еңбектің "Қырғыз өлкесі", "Түркістан өлкесі" атты екі томы Қазақстан мен Орта Азияға арналған. Саяхатшы ғалым Верный, Семей және басқа да Қазақстан коныстарында болған. Бұл өлкелер әсіресе қазақ халқының тарихы туралы, ұлы саяхатшының сипаттамалары мен тарихи шолуларының маңызы зор.
Орыс ғалымдарының қазақ халқының тарихын, мәдениеті мен тұрмыс-салтын зерттеуі - қазак-орыс достығының айқын көрінісі. Көрнекті шығыс зерттеушісі, академик В.В.Радлов (1837-1918 жж.) Іле алқабын, Жетісуды зерттеп, ол жердегі халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинастырып, жариялады.
М. Красовский "Сібір кырғыздарының облысы" деп аталатын еңбегінде қазақ халқының шығу тегіне көңіл бөлді. Көрнекті зерттеуші Л.Мейердің "Орынбор ведомствосындағы кырғыз даласы" атты еңбегі Кіші жүз тарихын жан-жақты сипаттауға арналды.
Қазақ жерінің Ресей құрамына қосылу дәуірін біршама толық зерттеген А. Добросмысловтың "Торғай облысы. Тарихи очерк" атты еңбегінде Қазақстанның саяси дамуы жөнінде сирек кездесетін мәліметтер сакталған. Сонымен қатар қазақ халқының келелі мәселелеріне И.И.Крафт, В.Н.Витевский, Н.А.Макшеев, Л.Ф.Костенко, т.б. авторлар бірқатар еңбектерін арнады. Мұрағаттарда сақталынған белгісіз деректерді жарыққа шығарып, орыс-қазақ халықтарының байланысын барынша зерттеуде бұл авторлардың үлесі зор.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Ч. Мусин «Қазақстан тарихы», Алматы 2005.
2. Ж Қасымбаев «Қазақстан тарихы», Алматы 2004.
3. Н. Мыңжан «Қазақстаның қысқаша тарихы»
4. Қазақстан тарихы очерктер

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге

Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов
XIX ғасырдың екінші жартысы - орыс демократиялық мәдениетінің көтерілген
кезеңі. Қазақстанды игерудің барысы және орыс-қазақ катынастарының
терендеуі өлкені зерттеуді кеңейту қажеттігін туғызды. Дүние жүзіне белгілі
ғалым П.П.Семенов-Тяңьшанский (1827-1914 жж.) Алтай бойына, Жетісу мен Орта
Азияға саяхаттар жасап, өлкені жан-жақты зерттеді. Оның басшылығымен
дайындалған "Ресей. Отанның толық гео-графиялық сипаттамасы" деген еңбектің
"Қырғыз өлкесі", "Түркістан өлкесі" атты екі томы Қазақстан мен Орта Азияға
арналған. Саяхатшы ғалым Верный, Семей және басқа да Қазақстан коныстарында
болған. Бұл өлкелер әсіресе қазақ халқының тарихы туралы, ұлы саяхатшының
сипаттамалары мен тарихи шолуларының маңызы зор.
Орыс ғалымдарының қазақ халқының тарихын, мәдениеті мен тұрмыс-салтын
зерттеуі - қазак-орыс достығының айқын көрінісі. Көрнекті шығыс
зерттеушісі, академик В.В.Радлов (1837-1918 жж.) Іле алқабын, Жетісуды
зерттеп, ол жердегі халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинастырып, жариялады.
М. Красовский "Сібір кырғыздарының облысы" деп аталатын еңбегінде қазақ
халқының шығу тегіне көңіл бөлді. Көрнекті зерттеуші Л.Мейердің "Орынбор
ведомствосындағы кырғыз даласы" атты еңбегі Кіші жүз тарихын жан-жақты
сипаттауға арналды.
Қазақ жерінің Ресей құрамына қосылу дәуірін біршама толық зерттеген А.
Добросмысловтың "Торғай облысы. Тарихи очерк" атты еңбегінде Қазақстанның
саяси дамуы жөнінде сирек кездесетін мәліметтер сакталған. Сонымен қатар
қазақ халқының келелі мәселелеріне И.И.Крафт, В.Н.Витевский, Н.А.Макшеев,
Л.Ф.Костенко, т.б. авторлар бірқатар еңбектерін арнады. Мұрағаттарда
сақталынған белгісіз деректерді жарыққа шығарып, орыс-қазақ халықтарының
байланысын барынша зерттеуде бұл авторлардың үлесі зор.
Украин халқының ұлы акыны Т. Г. Шевченконың шығармашылығында да қазақ халкы
тақырыбы белгілі орын алды. 1847 - 1857 жылдар аралығында қазақ жерінде
айдауда болған ақын жергілікті тұрғындардың кайыршылық өміріне көңіл
аударды. Оның "Қазақ шаңырағы", "Атка мінген казак", "Байғұстар" және баска
суреттері - тұрмыстың шындык жақтарын бейнелеген туындылар. "Менің ойларым"
деген өлеңінде қазақ және украин халықтарының өмірін салыстыра жырлайды.
Қазақ халқының қоғамдық ойы мен мәдениетінің дамуында мәдени ағарту және
тұңғыш ғылыми ұйымдар мен мекемелердің ашылуы, олардың қызметі айрықша еді.
XIX ғасырда халыктың жаңаша сауатын ашып, тіл білімі мәселесін зерттеуді
жолға коюда Тобольск, Томск, Орынбор, Саратов, Астрахан және басқа қалалар
гимназияларында татар тілін оқыту біршама орын алды. Қазан мен Петербург
университеттерінің шығыстану бөлімдері де Орта Азия мен Қазақстанды
зерттеуге ат салысты.
Өлке тарихын зерттеуді ғылыми жолға қоюда 1845 жылы ашылған орыс
географиялық қоғамының Орынбордағы, Омбыдағы, Семейдегі және басқа ірі
коныстардағы бөлімдері мен бөлімшелері үлкен рөл аткарды.
XIX ғасырдың соңғы ширегінде ұйымдастырылған облыстық статистикалық
комитеттер қазақ өлкесінің тарихы, әтнографиясы, рухани-материалдық
мөдениеті хакында кептеген мәліметтер жинады. Олар "Облыстарға шолу жасау"
атты жылма-жыл жарияланатын арнайы жинақтарда жан-жақты сипатталатын.
Қоғамдың кітапханалар жергілікті халықты ағарту ісіне тартуда бірқатар
еңбек сіңірді. Ресей азаттык қозғалысының Қазакстанда айдауда болған
өкілдері: Е. П. Михаэлис, А. В. Леонтъев, Н. И. Долгополов, С.С.Гросс,
А.М.Богомолец, т.б. қазақтар арасында жиі болып, ауылдарды аралады, Ресейде
жүріп жаткаң окиғалармен жергілікті қазақтарды таныстырып, сауатын ашты.
Қазақ пен орыс халқының өнегелі өкілдері достығының та-маша бір көрінісі -
Абай мен Е.П.Михаэлнстің,қарым-катынасы.
Шоқан Уәлихановтың (1835 -1865 жж.) шын есімі - Мұхаммед-Қанапия, Шоқан
-анасының еркелетіп койған аты. 1835 жылы қараша айында Құсмұрын
бекінісінде туған. Ол балалык шағын әуелі Құсмұрында, содан кейін өзінің
атамекені Сырымбетте өткізген. Сырымбет - Солтүстік Қазақстандағы тарихи
аңызға айналіан сұлу өңір. Болашақ ғалым бойындағы рухани қасиеттердің
басты белгілері жастық шағынан-ақ қалыптаса бастады.
Ерте есейген Шоқан өз пікірлерін ересек жастағы адамдар сияқты
тұжырымдайтын. Оның жетіле беруіне, сана-сезімінің ерте оянуына әжесі
Айғанымның ыкпалы ерекше болды. Батыс Сібір генерал-губернаторының жанында
төтенше тапсырмалар орындайтын офицер қызметін атқарып жүрген Шокан сүйікті
әжесі жөнінде суық хабарды алған бойда Сырымбетке арнайы келіп, Айғаным
ханшамен қоштасып, оны ақырғы сапарына шығарып салады.
Шоқанның жас шағынан ғылымға ден коюына әкесінің алдыңғы қатарлы орыс
зиялылары өкілдермен ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шоқан және музыка4 бет
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
Шоқан еңбектерінің тарихи маңызы9 бет
Шоқан Уәлиханов Шығарма5 бет
"Әділет" Демократиялық партиясы3 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
XVII – XVIII ғасырлардағы демократиялық педагогиканың дамуы6 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«НҰР ОТАН» ХАЛЫҚТЫҚ ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ ПАРТИЯСЫНЫҢ БАҒДАРЛАМАСЫ24 бет
Абай және адам мәселесі. Шәкәрім философиясында жан мәселесі. Шокан және географиялык детерминизм. Ыбырай және ағарту идеясы. Ницше және аса кушті адам. Экзистенциализм және өмір философиясы. Фейербах және антропологиялык материализм9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь