Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi

ҚР.дағы ақша айналымның өзiндiк тарихы бар. Ол бiрнеше стаылардан өтiп, бiрнеше реформаларды бастан кешiрдi. Соның алғашқысы ретiнде 1922.1924 жж. Ақша реформасын қарастырайық. Алдымен осы ақша реформасын жүргiзу қажеттiлiгiне тоқталайық. Революцияға дейiнгi Қазақстанда жүргiзiлген 1895.1897 жж. Ақша реформалары нәтижесiнде алтын монета айналысы бар алтын монометализм жүйесi енгiзiлдi.
Айналыста алтын, күмiс, мыс монеталар жүргiзiлдi. Негiзгi ақша белгiлерiне 92% алтынмен қамтамасыз етiлген мемлекеттiк банктiң несиелiк билеттерi жатты. Ақша массасының басты бөлiгiн алтын монеталарға ауыстырылатын айналыс құралдары құрады, сондықтанда оларға деген халықтың сенiмi болды. 1917 ж. кезде уақытша ұкiмет 20 және 40 рубльдiк ақша белгiлерiн шығарды, олар шынының бетiне жабыстырылған этикеткаларға ұқсас, бұны халық арасында “кренки” деп атады. Несиелiк ақша мен ”кренкилерден” басқа уақытша ұкiмет сурогаттардың әртүрiн енгiздi: мемлекеттiк қазынаның қысқа мерзiмдi мiндеттемесi, заим купондары. Мемлекеттiк шығыстарды жабу мақсатында ұкiмет iрi купюра қағаз ақшаларды шығарды. ұсақ ақшалар ролiн чектер, бондар, маркалар және басқа да ақшалай сурогаттар атқарды. Ресейде ақша жүйесiнiң жалпы құлдырауы басталып, оның Қазақстанға да өзiндiк ықпалы болды. Қазан революциясынан кейiн ақша айналысының жағдайы, бiршама нашарлай түстi. үш жыл iшiнде (1917.1920) айналыстағы қағаз ақшалардың массасы 48 есеге дейiн өсiп кеттi. Ақша 10 мың есеге құнсызданды. 1919 ж. алғаш рет кеңестiк мемлекеттiк билеттер, кейiннен РСФСР.дiң есеп айырысу белгiлерi айналысқа шығарылды. Түркiстанда, Солтүстiк Кавказда, Кавказда, Қиыр Шығыста және басқа жерлерде жергiлiктi ақша белгiлерiн шығаруға рұқсат берiлдi. Ақша массасы сан алуан түрлi болды. Жергiлiктi ақша белгiлерi Жетiсуда, Верный қаласында (Алматы) шығарылды. Жетiсулық несиелiк билеттер Мемлекеттiк банкте апиынмен сақталған және Жетiсу облысының барлық байлығымен қамтамасыз етiлдi. Бұл туралы несиелiк билеттiң бет жағында көрсетiлген жазу куәландырылады. Дұниежұзiлiк тәжiрибеде мұндай жағдайлар болған емес. Жергiлiктi билiк органдарының иелiгiнде мұндай бағалы дәрiлiк шикiзаттың 275 пуды болды, олар елдiң байлығы болып саналды. Бiрақ бұлар қаржылық жағдайды нығайта алмады. ”Верненск рублi” күн сайын құнсыздана бастады. Азамат соғысы мен шетел интервенциясы жағдайында интервенттер, шетелдiк және ақ гвардия “үкiметi” өздерiнiң ақшаларын басып шығарды. Олардың бағамдары әртүрлi болды және олар тезiрек құнсызданды. Ақшаның қатты құнсыздануының нәтижесi: шаруашылық қатынастардың натуралануы мен ақшаның айналыстап шығарылуы болып табылды. 1920 ж. соңынан бастап “еңбек поягын” ақысыз беру басталды. Келесi жылдарда пәтер ақы мен коммуналдық қызметер үшiн төлем алынып тасталды. Оқушыларға тегiн киiм берiлдi. Базалардың өзiнде, азық.
        
        Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi
ҚР-дағы ақша айналымның өзiндiк тарихы бар. Ол ... ... өтiп, ... ... бастан кешiрдi. Соның алғашқысы ретiнде 1922-1924 жж. Ақша реформасын қарастырайық. Алдымен осы ақша ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жүргiзiлген 1895-1897 жж. Ақша реформалары нәтижесiнде алтын монета айналысы бар алтын монометализм жүйесi енгiзiлдi.Айналыста ... ... мыс ... жүргiзiлдi. Негiзгi ақша белгiлерiне 92% алтынмен қамтамасыз етiлген ... ... ... ... ... Ақша ... басты бөлiгiн алтын монеталарға ауыстырылатын айналыс құралдары құрады, сондықтанда оларға деген ... ... ... 1917 ж. ... ... ұкiмет 20 және 40 рубльдiк ақша белгiлерiн шығарды, олар ... ... ... ... ... бұны халық арасында "кренки" деп атады. Несиелiк ақша мен "кренкилерден" басқа уақытша ұкiмет ... ... ... ... ... қысқа мерзiмдi мiндеттемесi, заим купондары. Мемлекеттiк шығыстарды жабу мақсатында ұкiмет iрi купюра қағаз ақшаларды шығарды. ұсақ ақшалар ролiн чектер, ... ... және ... да ... ... ... Ресейде ақша жүйесiнiң жалпы құлдырауы басталып, оның Қазақстанға да өзiндiк ықпалы болды. Қазан ... ... ақша ... ... ... ... ... үш жыл iшiнде (1917-1920) айналыстағы қағаз ақшалардың массасы 48 есеге дейiн өсiп кеттi. Ақша 10 мың есеге ... 1919 ж. ... рет ... мемлекеттiк билеттер, кейiннен РСФСР-дiң есеп айырысу белгiлерi айналысқа шығарылды. Түркiстанда, Солтүстiк Кавказда, Кавказда, Қиыр ... және ... ... ... ақша ... ... рұқсат берiлдi. Ақша массасы сан алуан түрлi болды. Жергiлiктi ақша белгiлерi ... ... ... ... шығарылды. Жетiсулық несиелiк билеттер Мемлекеттiк банкте апиынмен сақталған және Жетiсу облысының барлық байлығымен ... ... Бұл ... несиелiк билеттiң бет жағында көрсетiлген жазу куәландырылады. Дұниежұзiлiк тәжiрибеде мұндай жағдайлар болған емес. Жергiлiктi билiк органдарының иелiгiнде ... ... ... ... 275 пуды болды, олар елдiң байлығы болып ... ... ... ... ... ... ... "Верненск рублi" күн сайын құнсыздана бастады. Азамат соғысы мен шетел интервенциясы жағдайында интервенттер, шетелдiк және ақ ... ... ... ... басып шығарды. Олардың бағамдары әртүрлi болды және олар тезiрек құнсызданды. Ақшаның қатты құнсыздануының нәтижесi: шаруашылық қатынастардың натуралануы мен ... ... ... ... ... 1920 ж. ... бастап "еңбек поягын" ақысыз беру басталды. Келесi жылдарда пәтер ақы мен коммуналдық ... үшiн ... ... тасталды. Оқушыларға тегiн киiм берiлдi. Базалардың өзiнде, азық-түлiктермен алмасу ... яғни ... ... ... ... етiк жұбы 30 фунт ... немесе 1 пуд қара ұнға, немесе 3 фунт махоркаға және т.б.) түрiнде ... ... 1921 ж. ... болғанРКП (б)-ның Х съезiнде жаңа экономикалық саясат (ЖЭС) қабылданды. Шаруалар өнiм ... ... ... кейiн, артық өнiмдерiн базарға сатуға мүмкiндiк туды. Қала мен ауыл ... ... ... дами ... Жеке ... ... саудаға және ұсақ өнеркәсiпке араласуына жол берiлдi. Бiртiндеп еңбекақыны ақшамен төлеу ... ... Егер 1921 ж. ... ... ... ақыны төлеу тек 10% құраса, онда 1923 ж. бiрiншi ... ол ... ... ... Бұл ақша ... ... ғана мүмкiн болды. 1921 ж. қазанда Ресей кеңестiк Федеративтiк Социалистiк Республикасында Мемлекеттiк банк ұйымдастырылып, ол ... ... ... ... ақша ... жүргiзуге дайындық жасау болды. Ақша реформасын өткiзудiң экономикалық алғы ... жЭС ... ... ... ... ... ... әртұрлi өнеркәсiп салаларындағы өнiмдер көлемiнiң өсуi, еңбек өнiмдiлiгiнiң артуы, ауыл ... ... ... өсуi ... мақта) тауар айналымының артуы жатады. Тауар шаруашылығындағы ақша айналысының бiрқалыпты болуының екiншi бiр алғы ... ... ... ... ... ... жылдан 1.01.1923 жылдар аралығында Мемлекеттiк банктiң алтын ... ... 6,7 ... 31 млн рубльге дейiн өстi. 1922 ж. сәуiрде бағалы металдарда және ... ... ... ... ... ... оған дейiн халық оларды мемлекетке тапсыруға мiндеттi болатын. Бағалы металдан жасалынған монеталар мен шетел валюталары сатып алу мен сатуда Мемлекеттiк ... өзi ғана ... ... ... ... Ақша айналысын қалыпқа келтiрудiң басты бiр қадамына 1922 ж. мемлекеттiк ақша белгiлерiн шығару жатты. ... 1 ... ... шығарылған 10 мың рубльге теңестi. Ақашаларды қайта есептеу олардың төрт көлiк сызып тастау ... ... ... ... 1922 ж. 1 ... ... барлық есептесулер жаңа ақшалармен жұзеге асты. Айналыстағы ескi ақша ... 1923 ж. 1 ... ... ... ... Екiншi рет деноминациялау барысында 1923 жылғы үлкендiгi 1 рубль 1922 жылы 100 рубльге немесе бұрынғы ... ақша ... бiр ... ... Деноминациялар ақшаны есепке алуды, оңайлатты ақша айналысын ... ... ... ... куәландырды. Әйтседе рубльдi тұрақтандыру мүмкiн болмады. Мемлекеттiк бюджеттiң тапшылығы жағдайында жаңа ақшалар үстi-үстiне шығарыла бергендiктен де, олар тезiрек құнсыздануға ... ақша ... екi ... ... 1922 ж. 25 ... және 11 ... Кеңхалком декретiмен Мембанкке 1,2,3,5,10,25, және 50 червонец тұрғысындағы банктiк билеттердi шығару ... ... ... Бұл ... ... ... ... монетадағы (7,74234 алтын 10 рубльге теңестi). Мембанк червонецтердi кәсiпорындарды вексельдiк және тауармен қамтамасыз ... ... беру ... ... ... Бұл тауар айналысының қажеттiлiгiмен байланысты червонецтердi шығаруға мүмкiндiк бердi.Червонецтердi эмиссиялардың несиелiк сипаты олардың қарызды өтеу барысында ... ... ... еттi. ... мен ... ... басқа да червонецтер эмиссия сомасынан 25% алтынмен және шетел валютасымен қамтамасыз етiлдi. Банктiк билеттер алтынға айырбасталмады, бiрақ банк червонецтердiң алтын ... ... ... ... ... ... мемлекетiнiң барлық тарихында червонец жалғыз ғана тұрақты валюта болып табылды.Сауда-саттықтың және ... ... ... қарай червонецтерде айналыста қолданыла бастады. Олар айналыстағы барлық ақша массасының нақты құнының 1.04.1923 ж-15%, ... және ... ... есеп айырусылар, мемлекеттiң кiрiстерi мен шығыстары және басқа да төлемдер червонецтармен бейнеле бастады.Червонецтер iрi ақша болғандықтан да олар ... ... ... ... қызмет еттi. Кеңестiк ақша белгiлерi өздерiнiң ұсақ құндылығына қарамай, олар ұсақ ... ... және ... айналымында қызмет ете бердi. Шын мәнiсiнде, елде екi валюатның қосарлы айналысының жүйесi қалыптасты: мембанктiң несиелеу барысында ... ... және ... ... ... ... ... жабы мақсатында шығарған кеңес ақшасының белгiлерi.Екi валютаның қосарлы айналысы-халық пен елдiң экономика жағадйына қатты әсер еттi. ... ... ... есептелгенiмен кеңестiк ақшалық белгiлерiнде берiлдi. Шаруалар өздiрiнiң өнiмдерiн құнсыз кеңестiк ақша белгiлерiне ... ... жылы ... ақша ... ... санға - 762,3 квадрильон рубльге (квадрильон-бұл 15 нолi бар ақша ... ... Бұл ақша ... ... құны ... 15,2 ... құрады.Кеңестiк ақша бiрлiктерiнiң құнсыздану қарқыны орташа және ұсақ купюрадағы ақшалардың жетiспеушiлiгiне әкелiп соқты. Сөйтiп, ұсақ ... ... әр ... ... ... ... ... бейнеленген сурогаттарды шығарды.Кеңестiк ақша бiрлiктерiнiң құнсыздануы шаруаларға үлкен зиян әкелдi. Червонецтер қаланың валютасы болды, iс жұзiнде олар ... ... Ауыл ... ... тауарлығы төмендей бастады. Мұның бәрi ақша реформасын тезiрек аяқтауды талап еттi. Бұған деген өзiндiк экономикалық алғышарттары болды: бюджет ... 15%-ға ... ... ... пен ... ... өсуi ... алтын қоры ұлғайды (1.01.1923 ж. 10,9 млн. рубльден, 1.02.1924 ж. 153,6 млн.рубльге дейiн). Бiрақ алтын қорының ... ... ... ... ... болған алтын қорына қатынасты алғанда 9%-ға жуығын құрады.5.02.24 ж. Орталық атқару комитетi (ОАК-ЦИК) және Халық ... ... ... ... байланысты ақша реформасы тоқтатылды. Айналысқа 1,3 және 5 рубльдегi қазыналық билеттер шығарылды, ... 10 ... ... құны 1 ... ... ... ақша ... шығару тоқтатылды. Олардың қаржы Халық комиссариатының қорында болған қоры жойлды. 22.02.24ж. бастап 10,15,20 және 50 тиындық кұмiс ... және 1,2,3 және 5 ... ... монеталар шығарылды. 1924 ж. бастап айналыстағы ақаашның кеңестiк белгiлерiн нақты бағаммен ... алу ... 1 ... ... билет 50 мың рубльге теңестi. Қазыналық билеттердiң шығарылу шамасы айналыстағы червонецтер сомасының жартысынан аспауға тиiс болды. 1888 ж. ... ... ... ... ... ... ... жж. Ақша реформасын ұйымдастырушы және теоретигi, болды. 1921 ж. ... ... ... ол ... ... ... басқарған болатын. Оның жетекшiлiгiмен бөлiнген қаржы-несие жүйесi ... ... Не бары 3 жыл ... 1924 ... ... ... бюджет тапшылықсыз болды. Бұл кеңестiк ақша белгiлерiнiң ... ... ... ... ... мүмкiндiк жасады. Ол 1922 ж. басынан бастап валютаның тұрақтылығы ... ... ... қажеттi шарты деп дәлелдедi. Осы уақыттарда көптеген шаруашылық иелерi, құнсыз кеңестiк ақша белгiлерiнiң ... ... ... ... ... қажеттiлiкке қайта бөлудiң мұмкiн болар тәсiлi деп санады. Бұл көзқарасқа қарсы болған Г.Я.Сокольников, барлық тауарлық шаруашылықта ақша тек қана ... және ... ... ... ... ... құн ... және қорлану құралы болып табылады деп санаған. Соңғы екi қызметтi құнсыз ... ақша ... ... ... ... құралы ретiндегi ақшаға деген қажеттiлiк алтынның, тұрақты валютаның келуiн талап етедi. Ол бюджеттiк эмиссиялауға негiзделген гиперинфляцияның ... ақша ... ... әкелiп соғатынын дәлелдеген болатын. Қаншалықты сырты сауданың дамуы iшкi айналымдағы ақшалар мен дүниежүзiлiк ... ... ... ... қатынастың болуын талап ететiндiктен де, алтынға байланысты ұлттық валютаның тұрақты ... ... ... ... валютаның еркiн ауыстырылуын жақтаушы ретiнде ғана емес, сонымен қатар Г.Я.Сокольников ... ... ... қажет деп санады.Алтын қорының үш ролi болды::: халықаралық есеп ... ... қор ... iшкi ... ... ... ... (мембанк алтынды шетел валютасымен бiрге iшкi нарықтан сатып алып ... ... ... ... арналған сақтандыру резервi.Червонец тарихқа "алтын" деген атпен кiрдi, бұл жерде боның мазмұны патшалық он ... ... ... ... ... қатысы болғандықтан емес. Мембанк валюталық бағамды өзгерiссiз (1 червонец тең 1фунт стерлинке) қалыпта ұстау мақсатында "еркiн нарықта" ... және ... ... ... және ... алып ... ... нарықтағы алтын және шетел валютасына деген сұраныс пен ұсыныс қатынасына араласуын валюталық интервенция деп атай отырып, ол өз кезегiнде ... ... ... оның ... ... ... ... қатар, червонецтер кеден баждарын төлеуге де қабылданды. Червонецке тұрақты бағамды валюта алу ... ... ... ... ... ... етiлуi, оған деген "сенiмдi" арттырып қоймай, боның пайдалану аясын кеңейте тұстi. 1.07.1923 ж. ... ... ақша ... 45%-ын ... Ең ... червонецтер тұрақты қорлану құралы болып табылды. Валюталық нарыққа алтынның және ... ... ... ... ... жж. Ақша реформасында көптеген адамдар құнсыз қағаз ақшалардың орнына мыс монеталардың келуi ... ... баға ... Ақша айналысын реттеудi, ақша белгiлерiн эмиссиялауды қатаң орталықтандырып Ұлы Отан соғысына тұрақты ақша жүйесiмен қадам басуға мүмкiндiк жасады. 1947 ... ақша ... Ұлы Отан ... ... ... ... ... әкелдi, оның iшiнде әскери шығындар 551,1млрд.рубльдi құрады (соғысқа дейiнгi бағамен есептегенде). Өндiрiс пен халық тұтынатын тауарлардың ... ... аяқ асты ... ... ... ... азайтты. Осы уақыт iшiнде әскери шығыстар өсе бастады. Оларды жабу мақсатында халықтан алынатын табыс салығына қоса әскери салық, ... ... ... ... ... ... және жалғыз басты азаматтарға салынатын салықтар енгiзiлдi. Халық арасында мемлекеттiк займдарға ерiктi ... ... және ... техникаларды құрауға ерiктi жарналар беру жұмыстары ұйымдастырылды. Соғыс уақытында халықтан ... 270 ... ... немесе мемлекеттiк табыстардың 25,4% шамасында қаражаттар түстi. Бюджет ... ... ... жабылды. өндiрiс көлемiнiң қысқаруымен айналыста ақша массасы жоғарылады. Бұл ұйымдастырылмаған (колхоз) нарықта бағаның көтерiлуiне әкелдi. Мемлекеттiк сауданың тұтыну заттарына соғысқа ... ... ... Бұған халық тұтынатын тауарларды сатуда карточкалық жүйе арқылы қол жеткiздi. Рубльдiң сатып алу қабiлеттiлiгi төмендей бердi. Соғыстың ... жою үшiн ... ... ... ... және оның ... алу ... көтеру қажет болды. өнеркәсiпте және ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... ... көбеюi ақша реформасын жүргiзуге (КСРО Кеңес министрлiгiмен БКП(б) ОК қаулысына сәйкес 1947 ж. 14 ... ... ... ... туралы және азық-түлiк пен өнеркәсiп тауарларына карточкаларды алып тастау туралы" ) ... ... ... жаңа ақша бiрлiктерi 1,3,5,10,25,50,100 номиналдық купюрлар шығарылды. ... ... ескi ... 1:10 қатынаста айырбасталынды. Бұндай жолмен айналыста ақша массасы 10 есеге азайды. Мемлекет жасанды ақшалардан құтылды. Халықтың жинақ кассаларындағы 3000 ... 10000 ... ... 3:2 ... ... 10000 ... 2:1 ... қайта бағаланды. Мемлекеттiк кәсiпорындар мен ұйымдардағы ақша қаражаты қайта ... ... ... ... және ... ... ... ақша қаражаты жеңiлдiк қатынаспен 5:4 есебiнде айырбасталды. Ақшаның айырбастлуы қысқа ... 15-20 ... ... ... асырылды. Ол арнайы ұйымдастырылған айырбас пункттерiнде жүрдi. Бұрынырақ кезде шығарылған металдық монета айырбасталуға жатпады және айналыста номиналы ... қала ... ... ... жартысы үшiн жалақы бұрынғы мөлшерде жаңа ақшамен төлендi. Реформаның басты элементтерiнiң бiрi бұрынғы ... ... ... (1947 ж. ... ... 1948 ж. бiртұтас 2%-дық займға конверсиялануы болды. Барлық бұрынғы займдағы облигациялар 3:1 арақатынасымен айырбасталды. Ақша реформасын жүгiзуiмен ... ... ... және ... тауарларына деген карточкалық жүйе алынып тасталынды және карточкалық жүйемен салыстырғандағы нанның бағасы 10-12% төмендедi.Еркiн мемлекеттiк сауданың ... ... ... ... ... 1948 ж. ... ... салыстырғанда 41%-ға өстi. 1947 ж. Ақша реформасы ақша жүйесiнiң түбiрiмен қайта құрылуын бiлдiрген жоқ. Оны ... ... де, ... дейiнгi болған ақша айналысының құрылымы сақталды. Бұның сәл айырмашылығы сол, Мемлекеттiк банктiң билеттерi червонец емес рубль түрiнде ... ... ... ақша ... ... ... ақшаның барлық қызметтерiнiң маңызын арттырды. Бұл реформа өз кезегiнде бiрнеше рет төлем қабiлеттi бар сұраныс пен ... ... ... ... ... ... қала алды.Бiрақ бұл елуiншi жылдардың басында-ақ бөлшек сауда бағаларын төмендетудiң ойланбаған саясатының әсерiнен бұзылды. ... ... ... және оны 1950 жылы алтын базасына өткiзу 1947 ж. Ақша реформасын кейiн алғашқы жылдары ... ... қол ... ... және карточка жүйесiнiң алынып тасталуы өнiмнiң өзiндiк құнының төмендеуiне, дүкегндерде азық-түлiктердiң көюеюiне жол ... Жыл ... ... ... ... ... ... Әдетте ол, 1948 ж. көктемiмен 1954 ж. ... ... Бұл ... ... ... тауарларының бағасы 2,6 есе өнеркәсiп тауарларының бағасы 1,9 есеге төмендедi. Әйтсе де бағаның төмендеуi халықтың төлем қабiлетiнiң сұранысы, ... ... ауыл ... ... ... асып түсуiне әкелдi. Айналыстағы ақша массасының өсуiн тежеу мақсатында хылқтың жүмыс жасайтын барлық категорияларының жалақыларынан ... ... ... келтiруге және дамытуға" арналған облигациялық займдарды төлеуге 10% ұсталып отырды. Үкiмет рубльдiң бағамын шетел валюталарына қатысты көтеру және боны ... ... ... ... ... Оған ... ... шетел валюталарына қатысты бағамы алтын базасында емес, қандай да бiр ... ... бар және ... ... ... ... ... белгiленiп келдi. Бастапқы кездерi рубльдiң бағамын анықтау үшiн база ретiнде француз франкi ... ... ... ... ... ... алтындық құрамы болды, ал девальвацияланған болатын. Бiрақ 1936 ж. француз франкi де девальвацияланды, сөйтiп боның бағамы бiршама түсiп кеттi. 1937 ж. ... ... АҚШ ... базында есептеу енгiзiлiп, 1 доллар=5 рубль 30 тиын болды. 1950 ж. 1 наурыздан бастап үкiмет рубльдiң алтындық ... ... ... 0,222168 г таза алтынмен белгiледi. Осы бекiтiлген алтындық құрамына байланысты рубльдiң шетел валюталарына қатысты бағамы анықталды. ... ... 5 ... 30 ... ... доллар (доллардың алтындық құрамы ол кезде 0,888671 г алтынды құрады) үшiн 4 рубль болып жаңа ... ... ... фунт ... ... ... 14 рубль 84 тиынның орнына 11 рубль 20 тиын бекiтiлдi. Соған сәйкес басқа да шетел валюталарына қатысты бағам өзгердi. Шетел ... ... ... ... ... ... ... өзгерiстерi болған жағдайларды КСРО Мембанкi өзiнiң түзетуiн енгiзуге тиiс болды. Шетел валютасына қатысты рубль бағамының жоғарлануының зор маңызы бар. ... ... ... ... ... оның ... есеп айырысуларды пайдалануын кеңейттi. 1961 жылғы деноминация Рубль бағамын алтын базасына өткiзгеннен кейiнгi он жылдың iшiнде (1950-1960 жж.) ... ақша ... ... ... ... сондай-ақ өндiрiс, ұлттық табыс көлемi және т.б. ... тыс өстi. ... ... ... ... ... миллиардтармен және триллиондармен бейнелендi. Осындай ұлкен сомалардағы ... ... ...... қаржы-банктiк және шаруашылық органдардың жұмысын қиындатып жiбердi. Баға масштабы өте ұсақ болып қалды. Сондықтан да үкiмет баға масштабын 10 ... ... ... ... ... ... және ... ақшаларды жаңаға айырбастау туралы шешiм қабылдады.1961 ж. қаңтарынан бастап, айналысқа жаңа үлгiдегi мынадай ақша бiрлiктерi шығарылды: 1,3,5 қазыналық ... мен 10,25,50 және 100 ... ... банк ... билеттерi, сондай-ақ 1,2,3,5,10,15,20 және 50 тиындық монеталар. Ескi үлгiдегi ақша билеттерi және монеталар жаңа ... 1:10 ... ... 1,2,3,5 ... монеталар айырбастауға жатпағандықтан айналыста номинал бойынша қала бердi. Айырбас 3 ай iшiнде 1961 ж. 1 ... ... 1 ... ... ешқандай шектеусiз жүргiлдi. Сондықтан да 1961 ж. I тоқсанында айналыста ескi және жаңа ақшалар қатар жұрдi. Барлық ақшалай операциялар 1:10 ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер бағасы, жалақы тарифтерi, зейнетақы мөлшерi ... ... ... мiндеттемелер, келiсiм-шарттар және т.б. жүргiзiлдi. Баға масштабын iрiлендiру ақша есебiн және ... ... ... ... ... Ақша билеттерiнiң пiшiндерi қызмет көрсетуiн жеңiлдеттi. Ақша билеттерiнiң пiшiндерi шағын болып келуi, оларды айналыста қолайлы еттi. Баға масштабын iрiлендiрумен бiрге ... ... ... ... және боның шетел валюталарына деген бағамын жоғарлату жүзеге асты. 1961 ж. 1 қаңтарынан бастап, рубльдiң алтындық құрамы 0,222168 г ... 0,987412 ... ... ... ... жаңа ... құрамы рубльде бейнеленген алтынның ресми дүниежүзiлiк бағасын тауарлар бағасымен теңестiрiп, ... ... ... сауда арасындағы күрделi қайта есептеулердi қалыпқа келтiрдi. 1964 ж. Экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық ... ... ... 19914ж. ... ... ... ... кеңесiне мүше елдердiң арасында көп жақты клинрингтiк есеп айырусылар үшiн қолданылатын ақша ... ... ... 1993 ж. 23 ... ... ... банкi 1961-1991 жж. Кеңес ақшаларының белгiлерiн, сондай-ақ 1992 ж. 5000 жән 10000 рубльдердi ... бiр апта ... ... 35 мың ... ... соалар жатты.Қазақстан Республикасы Президенттiң Жарлығымен екi кұн ... соң ... ... 1993 ж. 1 ... ... ... ... айырбас шегi бiр адамға 100 мыңға дейiн ұлғайтылды. Ресейдегi ақша реформасы ескi ... ... ТМД ... оның iшiнде Қазақстанға қарай жаппай ығысуына жол бердi. 1992 ж. ... ... ... Республикасының жетекшiлерi ендiгi жерде рубльден күдер үзiп, өз ... ... ... ... ... шарт ... Сөйтiп, 1993 ж. 1, 3,5,10,25,50 және 100 теңгелiк ақшалар Қазақстанға жеткiзiледi. Оларды қолдан жасаудан қорғанатын 18 дәрежесi бар. 1993 ж. 12 ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаны енгiзу туралы" Жарғыға қол қойды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық валюта-теңге ... ... және ... жж. ... ... қазыналық және банктiк билеттердi айырбстау 20 қарашада сағат 18-де аяқталды. Қолма-қол ақшалардың, рубльдiк шоттардың, ... мен ... ... ... 1 ... үшiн 500 рубль айырбас бағамы бойынша жүргiзiлдi. ... ... 16 ... асқан барлық азаматтары 100 мың рубль шегiнде ақша айырбастай алды. Айырбас бiр рет қана жүргiзiлiп, ол ... ... ... соғылды. 100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке бет шотына аударылып, оны 6 ай мерзiм iшiнде ... ... ... ... ... қаражаттардың шығу тегiн құқысыз болды. Лимиттен асқан қаражаттардың шығу тегiннiң заңдылығын арнайы құрылған комиссия тексердi. ... ... ... бұл ... ... бұрын босатылды. 15 қарашадан 18 қарашаға дейiнгi аралықта халық теңгемен және рубльдермен де есеп айырыса алды. Сондықтан заңды ... сол ... ... ... жүзеге асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететiн тұлғалардың ақшалай түсiмдерi ... ... ... ... жж. ... ... ... 1993 ж. шiлдедегi ақшалай түсiмдердiң орташа шамасынан аспайтыны сомада, 1,3 коэффициентке түзетiлген шамада қабылдады. Кәсiпорындардың баланстарындағы рубльмен берiлген активтер мен ... екi күн ... (15-16 ... ... есептелiндi. Қолма-қол ақшаны айырбастау және активтер мен пассивтердi қайта есептеу кезеңiнде банктер клиенттермен операциялар ... ... ... ... ... ... валюталық бағамын: 1 доллар=4 теңге 70 тиын шамасында белгiледi. Келесi жылдары ол ... өсiп ... ... ... баға мен ... да ... өсуi ... iрi ақша купюраларын қажет еттi. 1994 ж. бастап 200,500,1000 және 2000 купюрдағы ақшалар айналысқа шығарылды. 1995 ж. ұсақ ... ... ... ... қалды, олардың орнына мыс-никельден жасалған 1,3,5,10,20 теңгедегi монетелар шыға бастады. Сонымен қатар, Абай Құнанбайұлы жүз жылдық мерейтойының құрметiне 100 ... ... ... шығарылды. 1995 жылдың аяғында "Жiбек жолы" жиынтығын құрайтын жоғары ... төрт ... ... ... ... ... 57,24 г ... жиынтығына 1,2,5 және 10 мың тегелiк алтын ... ... ... 816 ... тұрды. Сонымен Қазақстан теңгесi соңғы жылдары тұрақты төлем құралы болып қана қоймай, еркiн алмастырылатын валюталарға шексiз айырбасталады және ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары мен қазIргI ақша жүйесIнIң дамуы29 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
Ақша мәні және реформалары27 бет
Ақша реформалары31 бет
Ақша реформаларын талдау36 бет
Ақша реформасы15 бет
Ақша реформасы жайлы мәлімет15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь