Өнімнің өзіндік құнын талдау

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I БӨЛІМ
1. ӨНДІРІСТЕ ӨНІМГЕ БЕРІЛЕТІН ІШКІ ЕСЕПТІК БАҒА ЖӘНЕ НАРЫҚТЫҚ БАҒАНЫ БОЛЖАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.1 Кәсіпорын шығындары түсінігі және олардың түрлері ... ... ... ... ... .4
1.2 Сұраныс пен ұсыныс моделі (үлгісі) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Нарықтың тепе.теңдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.4 Бағалардың мемлекеттік реттеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.5 Өнімнің өзіндік құнының қалыптасуы және мәні ... ... ... ... ... ... ... 21
ІІ БӨЛІМ
2. ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.1 Өзіндік құнды жоспарлау және өнімді өндіру шығындарының классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.2 Өнімнің өзіндік құнын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3. Өнімнің өзіндік құнының бағаны анықтаудағы рөлі ... ... ... ... ... ...36
ІІІ БӨЛІМ
3. ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН АЗАЙТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ..38
3.1 Еңбек өнімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
3.2 Өндіріс процесінде қолданылатын шығындарды азайту ... ... ... ... 40
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
Пайдаланылған әдебиттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
        
        Мазмұны
Кіріспе......................................................................................................................3
I БӨЛІМ
1. ӨНДІРІСТЕ ӨНІМГЕ БЕРІЛЕТІН ІШКІ ЕСЕПТІК БАҒА ЖӘНЕ ... ... ... ... шығындары түсінігі және олардың түрлері .....................4
1.2 Сұраныс пен ұсыныс моделі (үлгісі) ......................................................8
1.3 ... ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнының қалыптасуы және мәні............................21
ІІ БӨЛІМ
2. ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ... ... ... ... және ... ... ... классификациясы...........................................................................................26
2.2 Өнімнің өзіндік құнын талдау.............................................................31
2.3. Өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... ҚҰНЫН АЗАЙТУ ЖОЛДАРЫ..........................38
3.1 Еңбек ... ... ... ... ... ... ... әдебиттер................................................................................46
Кіріспе
Кез-келген кәсіпорын (фирма) өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және ... ... ... ... өзіндік құны) өнім ... ... ... ... ... ... ... шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және ... да өнім ... және ... ... ... ... болып табылады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, ... ... ... ... ... ... ақшалай ресурс шығындарын қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар ... ... ... және көлемде өзіндік құнға ... ... ... өнім және ... ... ... ... құнға қосылғандар оларды өткізу бағасында ... ... ... ... ... мақсатында өндірілген өнім мен қызмет көрсетулерге кеткен шығындардың ақшалай түрдегі сомасын ... ... ... ... барлық шығын. Өндірілген өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған ... ... ... ... ... ... жарна, еңбекақы т.б. кіреді. Өзіндік құн сол ... ... ... ... ол ... өнімге жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім көлеміне бөлу ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындары және өнімнің өзіндік құныны түсініктіеріне жалпы сипаттама; өзіндік ... ... ... ... ... ... баптары бойынша топтау; өнімнің өзіндік құныны негізінде өнімге баға белгілеу; ... ... ... ... ... БӨЛІМ
1. ӨНДІРІСТЕ ӨНІМГЕ БЕРІЛЕТІН ІШКІ ЕСЕПТІК БАҒА ЖӘНЕ НАРЫҚТЫҚ БАҒАНЫ БОЛЖАУ
1.1. Кәсіпорын шығындары ... және ... ... ... шешімдері нарық жағдайлары мен шығындар арқылы анықталады. Өнім көлемінің өзгеруі ... ... ... ... және оның ... ... Өндірістің шығындары бухгалтерлік және экономикалық шығындар болып бөлінеді. Бухгалтерлік ... бұл ... ... ... ... кіретін нақты шығындар. Бұлар шикізат, материалдар, жалақы, амортизация, салықтар және т.б. ... ... ... ... ... Соның ішінде кәсіпорынның (фирма) өз меншігіндегі сатып алынбайтын өндіріс ... ... ... шығындар. Сонымен экономикалық шығындар - бухгалерлік және балама ... ... ... ... = нақты шығындар.
Экономикалық шығындар = бухгалтерлік шығындар + балама шығындар
Қысқа мерзім кезеңінде өндірістің ... ... және ... ... ... ... ... (ТС) - бұл өндіріске кеткен барлық шығындар және ... ... ... ... = ҒС + ... ... (ҒС) - өнім ... көлемінің өзгеруіне байланысты өзгермейтін шығындар. Бұларға салықтар, жалға беру, ... ... ... және ... ... (VС) - ... өнім көлемі өзгерсе бірге ... ... Олар ... жалақыға, энегияға, транпортқа, материалдарға кеткен шығындар.
Өндірістік ... ... ... шығындармен қатар орташа және шекті шығындарды ... ... ... ... шығындары (АТС) өнімнің бір данасын шығаруға ... ... ... көрсетеді. Бұл шығын өнеркәіпте басқаруға көмектеседі. Бұл шығын арқылы бір өнім ... ... ... ... ... ... ... шығындарды (АТС) 2 түрге бөлуге болады ... ... ... ... ... ... ... айнымалы шығындар: АVС=VС/ Q
Өндірістің шекті шығыны (МС) жалпы шығындардың өзгеруіне өнім ... ... ... тең ... және ... қосымша данасын шығарғандағы кететін қосымша шығындарды ... ТС/ ... ... ... өскен кезде тұрақты шығындар (ҒС) өзгермейді. Сондықтан жалпы шығындардың (ТС) өсуі ... ... (VС) ... тең ... VС/ ... ... қызмет процесінде өндірістік тұрақты шығындар құрылымында қалдық және старттық ... ... ... ... ... мен өндірістің тоқтауымен болатын тұрақты шығындардың ... ... ... ... ... ұзақ ... болған сайын, соғұрлым қалдық шығыннның көлемі аз. Бұл жағдайда фирмада ... ... ... мен ғимараттарды жалға беру туралы ... ... мен ... құтылу мүмкіндіктері пайда болады.
Старттық шығындар-өндірісті ... ... және ... ... байланысты туатын тұрақты ... ... ... ... (фима) өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын анықтап алады.
Кәсіпорын ... 2 ... ... ... ... өнім бағасы және оның өндірісіне ... ... өнім ... ... мен ұсыным өзара байланысының нәтижесі болып табылады. Нарықтық баға ... ... ... ... бәсеке жағ-
дайында өндіруші немесе тұтынушы қалауына ... ... ... ... ... ол ... ... орнатылады. Өнім өндірісіне шығындар-өндіріс ... ... ... ... Олар ... ... немесе материалдық ресурстар көлеміне, техника деңгейіне, өндірістің ұйымдастырылуына және ... ... ... өсуі ... ... мүмкін. Сәйкесінше, өндіруші шығындарды азайтудың ... ... ... ол оны ... тиімді басқару қабілетімен жүзеге асыра алады.
Жалпы ... ... ... және ... (өнімнің, жұмыстың, қызметтің өзіндік құны) өнім өндірісі процесінде қолданылатын ... ... ... ... шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және ... да өнім ... және ... шығындарды бағалық тадау болып табылады.
Өндіріс ... және өнім ... ... ... ... қосылады:
* ұдайы өнім өндірісі, белгіленген технология ... ... ... табиғи шикізаттарды қолдану;
* өндірісті дайындау және үйрену;
* өндірісті ұйымдастыру мен технологияны ... ... ... өнім ... жақсарту, оның сапалығын арттыру, ұзақ тұтыну және ... да ... ... ... ... емес ... шығындар);
* рационалдау және құрастыру, тәжірибиелік жұмыстарын жүргізу, моделдер мен нұсқаларды дайындау және ... ... ... ... және т.б;
* ... процеске қызмет ету; өндірісті шикізат, материал, жанармай, энергия, құрал-саймандар және ... ... ... және заттарымен қамтамасыз ету, негізгі өндірістік қорларды жұмысқа қабілетті ... ... ... ... талаптарға сәйкес жұмыс жасау;
* қалыпты еңбек ... және ... ... ... ... өндірісті басқару: кәсіпорынның басқару аппараты қызметкерлерінің, фирма және оның ... ... ... ... ... ... ... ұстау және аудиторлық қызметтерге төлемдер, кәсіпорынның, фирманың коммерциялық қызметімен байланысты өкілеттілік ... және ... ... дайындау және қайта дайындау;
* мемлекеттік және мемлекеттік емес әлеуметтік ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің нәтижесі (табыс және шығын) өнім өткізуден ... және ... ... ... ... негізгі құралдары және басқа да мүліктерін өткізуге байланысты емес ... ... осы ... ... ... ... ... қаржылық нәтижесінен құралады.
1.2 Сұраныс пен ұсыныс моделі (үлгісі)
Сұраныс - сатып ... осы баға ... ... дайын тауарлар саны. Сұраныс міндеті - тауарға сұраныс пен оның шамасы мен көлемін анықтайтын факторлар ... ... Оны мына ... ... болады:
Qd = f (P, I, T, Ps, Pс, N), мұнда
Qd - ... ... ... of ... - ... бағасы (price)
I - сатып алушының кірісі ... - ... ... ... - субститут - тауарлар (substitutes) бағасы
PC - ... - ... ... - complements) бағасы
N - ... ... ... саны (number).
Сұраныс пен баға арасындағы кері тәуекелділік (оның шамасын ... ... ... ... ... ... ... ылдиі (еңкіші) бар сұраныс қисық сызығы түрінде көрсетіледі (бейнеленеді)
4559305715000 ... ... ... ... ... ... сызығының практикалық мәні: оның көмегімен өндірушілер тауарлардың осы санын ... ... ... ең ... баға - ... ... туралы айта алады. Ол сатып алушының кіріс (табыс) шамасымен анықталады.
Сұраныс заңының әрекеті 3 фактормен түсіндіріледі:
* сатып алушының ... - ... ... ... ... ... төмен бағамен алғанды ұнатады.
* кемитін (азаятын) шекті пайдалылық заңымен - оған сәйкес, ... ... ... тұтынушы үшін азайған пайдалылыққа ие болады (керегі аздау ... ... ... оларға баға кеміген (азайған) жағдайда алынады.
* кіріс (табыс) әсері және ауысу әсерімен. ... ... ... ... ... тұрақты кірісі шартында (жағдайында) тауар бағасының төмендеуі оны сатып алу қабілетін жоғарылатады да көп тауарды сатып алуға мүмкіндігі ... және ... ... ... ... ... ... ол қымбат зат болып саналады да, тұтынушы арзандау ауыстырушы - тауарларды ... ... ... ... және ... әсерлері келесі тақырыптарда тыңғылықты (толық) қаралады.
Бағалардан басқа, сұранысқа бағалық емес детерминаттар да әсер етеді, олар: сатып алушының табысы, оның ... ... ... ... саны, солармен қатар, ұштасқан тауарлардың бағалары. Бағалық емес ... ... ... ... ... де графикте сұраныс қисық сызығының жылжытуымен бейнеленеді. (2 сурет) сұраныс көлемінің үлкеюі қисық ... ... және оңға ... ... - Д1 ге дейін), ал азаюы - ... және ... ... - Д2 ге ... ... ... ... ... ... ... ... ... сұраныс заңы әрекет жасамайды. Мұндай ахуалдар сұраныс заңының парадоксы (қайшылығы) деп ... Олар 4 ... ... ... әр ... ... қарастырайық.
1. Бай сатып алушыларға көзделген тауарлар ... ... ... ... олардың тартымдылығы - бағасында. Бұл тауарлар мәртебелі, қадірлі болып саналады да, бай, ... ... ... , үлкен әсер ету үшін сатып алынады. (Веблен әсері). Сондықтан, оларға бағаның түсуі тартылымдылығын азайтып, сату көлемін кемітеді.
2. ... ... ... ... айтылатын тауарлар. Сатып алушыларда тауар туралы аз мәлімет ... ... ... олар ... ... ... сынайды. Тауардың төмен бағасы сәйкес сапасы туралы белгі беріп, сұраныс заңының әрекетіне қарама-қарсы (қайшы) әсер тудырады.
3. Гиффен тауарлары. Ағылшын ... әрі ... ... байқауы бойынша, ХІХ ғасырдағы Англияда , кейін бұл ... ... деп ... болды. мәні мынада: табыстарының деңгейі өте төмен Англия халқының негізгі бөлігінің ең басты ... - нан. ... ... ... ... нан жалғыз, қол жетерлік тамақ болып саналады, өйткені басқа тамақ өнімдеріне (ет, көкөністер, жемістер) бағалар одан да жоғары. Осы ... ... ... ... көлемі өсе береді. тұтынушылар табыстарының өте төмен жағдайында ең қажетті тауарларға ... ... ... да ... ... ... әсеріне қарағанда сұранысқа үлкен ықпал жасауымен түсіндіріледі. Сонымен, ол сұраныс заңының әрекетіне ... ... ... ... арзандаған тауарға (бағасы көтерілсе де), сұраныстың өсуі орын алады.
4. Инфляциялық күтулер - инфляция кезінде ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылар келешекте бағалардың одан да жоғарылауын күтеді.
Жеке сұраныс (бір тұтынушының сұранысы) пен нарықтық ... ... (осы ... ... ... ... ... сұранысы) айыру қажет. Нарықта сатушылар ұсыныс жасайды. Ол (ұсыныс) өндіріс нәтижесі және де сатушы осы баға ... ... ... ... саны болып келеді. Ұсыныс функциясының түрі:
QS = f (P, PS, PC,pres, K,T,N), мұнда
QS - тауар ... ... - ... ... PC - ... - ... мен ... - тауарлардың бағалары
Pres - ресурстар (қорлар) және өндіріс факторларының (resources) бағасы
K - ... ...
Т - ... мен ... (taxes)
N - нарықтағы сатушылар саны
Тауар бағасы мен оған ұсыныс шамасы арасындағы тура ... ... заңы деп ... да ... - ... ... сызығы түрінде бейнеленеді. Ұсыныс қисық сызығының оңды ылдиі, еңкіштігі бар. (3 сурет)
4559301905000 P ... ... ... ... сызығы
Ұсыныс көлемінің өзгеруі ұсыныстың бағалық емес детерминаттары ықпалымен болып жатады - өзара ауысатын және өзара бір-бірін толықтыратын ... ... ... ... және ... ... қойылған бағалар, технологиялар, салықтар мен жәрдемақылар, нарықтағы сатушылар ... бұл ... ... ... ... ... ... (4 сурет).
Ұсыныстың бағалық емес факторларының кез келген өзгерістері (соңғыны санамағанда), экономикалық мағынада өндіріс шығындарының өзгеруінін ... яғни ... ... ... ... ... ... нарықтық ұсынысының қисық сызығы ұсыныс бағасының қисық сызығы болып келеді - сатушылар тауардың осы санын сатуға дайын ең ... ... ... ... ... өндіру шығындарын жабуға тиісті, сондықтан, неғұрлым ол төмен болса, ... ... ... аз саны ... және ... S2
P ... ... ... ... ... жылжуы.
Ұсыныс қисық сызығы нарық сұранысының сипатына байланысты өз кескінін, пішінін өзгертеді. Қисық сызықтың ең көп таралған түрі 5 суретте ... ... ... шамасы өседі, бірақ белгіленген шектен кейін ұсыныс қисық сызығы тік ... ... Бұл ... ... ... таусылып, өндірістің өсуіне мүмкіндіктің жоқ екендігін білдіреді.
4572004445000 P S
Q
5 ... ... ... ... ... (пішіні) - (конфигурация).
Кей жағдайларда ұсыныс қисық сызығы кері еңкішті болуы мүмкін: бағаның ... ... ... ... ... ... ... ал оған жеткенде - қысқарады. (6 сурет). Қисық сызықтың мұндай ... ... ... (А1 нүктесінен В нүктесіне дейінгі аралықтағы) және де табыс әсерінің кейінгі әрекетімен (А1 нүктесіне дейінгі аралықтағы) түсіндіріледі.
457200-508000P
А1 ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы ахуалды (жағдайды) келтіруге болады: күнделікті қажеттіліктерді қанағаттандыруға жеткілікті еңбекақының деңгейіне жеткеннен кейін, ... ... ... ... ... етеді. Ауысу әсерінің әрекеті бос уақыттың баламалы құны - жалақының өсу жағдайында бос ... ... ... ... ... ... әрекеті табыс өскен сайын жұмысшы көбірек бос уақытқа ие ... ... Бұл ... біз ... ... ... және ... қарастырамыз. 6 сурет. - ұсыныс қисық сызығының кері ... ... ... қисық сызығы сонымен бірге уақытша аралықпен де себептелуі мүмкін. Ағымдағы кезеңде (IR - ... run) ... ... бәрі ... ... ... ... қисық сызығы тік болады.
Қысқа мерзімді кезеңде (SR - short run), кейбір ... ... ... ... ... ... сызығы жайпақтау болып келеді. Ұзақ мерзімді кезеңде (LR - long run) өндіріс факторлары құбылмалы, айнымалы жағдайында ... ... ... одан ... ... болады. (7 сурет)
11303013335000P S P S P
S
Q Q Q
7 ... ... ... ... және ұзақ ... ... ұсыныстың қисық сызығы.
1.3 Нарықтың тепе-теңдігі
Нарық тепе-теңдігінің моделі (үлгісі) А.Маршаллдың неоклассикалық синтез деп аталатын теорясында ХІХ ғасырдың екінші жартысында көрсетілген. ... баға ... мәні мен ... ... ... көп ... бойы экономика теориясының негізгі мәселесі болған. Саяси экономия классикалық мектебінің өкілдері осы мәселені тек қана (ұсыныс) ... ... ... ... ... ... - баға ... негізгі рөл өндіріс шығындарына берілуі керек. Маржиналистер, керісінше, өз назарын игіліктің пайдалылығына аудара, оны нарық ... ... ... ... ... ... яғни ... (тұтынушы) тұрғысынан ойлаған.
Неоклассикалық мектебінің негізін қалаушысы ағылшын экономисті А.Маршаллдың бейнелі, нақысты сөзі (сөйлемшесі) ... ... пен ... ... ... ... ... бірдей қатысатынын дәлелдеді. Бір тауардың сұраныс қисық сызығы графигін осы тауардың ұсыныс қисық сызығына ... біз ... ... ... моделін (үлгісін) - бір тауар нарығындағы тепе-теңдікті аламыз. (8 сурет)
Сұраныс пен ұсыныс қисық сызықтарының нүктесі - ... ... ... ол ... баға мен тауардың теңсалмақты санына сәйкес келеді, яғни сатушы мен ... ... ... баға мен ... ... ... нарық тепе-теңдік моделі (үлгісі).
Егер тепе-теңдік бағадан немесе саннан ауытқу байқалса, нарық тепе-теңдік жайынан (күйінен) шығады. ... ... 2 ... ... - ... бойынша тепе-теңдік және Маршалл бойынша тепе-теңдік деп аталады. Швейцар экономисті Л.Вальрас әзірлеген моделінде (үлгісінде) тепе-теңдіктен ауытқу нақты нарық ... ... ... ... нәтижесінде болады (9 сурет). Нақты нарық бағасы (Р1) теңсалмақты баға (РЕ) деңгейінен төмен белгіленді дейік. Бұл жағдайда сұраныс ұсыныстан асып (QD > QS), ... ... ... ол сатып алушылар арасында бәсекелестік туғызып, нарық бағасын теңсалмақты баға деңгейіне ... ... ... Егер ... ... (Р2) теңсалмақтыдан (РЕ) жоғары болса, ұсыныс молшылығы ... ... орын ... сатушылардың бәсекелестігі нарық бағасын теңсалмақты деңгейге дейін төмендетеді. ... ... ... пен ... ... түрі:
QD = f (P); QS = f (P); тепе-теңдік шарты QD = ...
P2 P2
E PE E
PE
P1 QS QE QS' P1 QS QE QS'
9 ... ... ... 10 ... Маршалл бойынша
тепе-теңдік ... ... ... ... ... ұсыныс нақты шамасының тепе-тең шамасынан ауытқуынан болады (10 сурет). Егер ұсыныс ... ... ... ... төмен болса, сұраныс бағасы ұсыныс бағасынан жоғарылап кетеді (Р2 > Р1). ... баға ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс функциялары мен тепе-теңдік шарты мынадай болады:
PD =f (Q); PS = f (Q); PD= PS
Нарық тепе-теңдігінің модельдері ... ... ... ... ... олар ... ... есептемейді. Тепе-теңдік динамикалық моделінің (үлгісінің) мысалы - модель. Оны ... үшін ... ... ... (t), ал ... - өткен кезеңнің бағасынан тәуелді дейік (t-1).
22860010541000 P P S ... ...
P* ...
D ... Qt-1 Q[*] Qt б) ...
Pt ... Qt-1 Qt D
11 ... ... ... ... ...
Нарық бағасының тепе-теңдік бағасымен сәйкес келмеу динамикасының 3 ахуалы ...
а) ... ... ... ... ... ... ауытқу өсуде (сурет 11-б)
в) нарық тепе-теңдік нүктесінің айналасында, оған ... ... тұр ... ... ... динамикалық моделінің (үлгісінің) талдауы бойынша, нарықта оның жоқ болатын ахуалдары ... ... ... Олар ... пайда болады:
1.Егер сұраныс пен ұсыныс қисық сызықтары бірдей еңкіштігінен ... Бұл ... ... тепе-теңдікке жетпей:
а) нарық D мен S қисық сызықтар арасында тұрақсыз түрде қалыптасады. (сурет 12-а)
б) нарық мүлде қалыптаспайды, өйткені не ... не ... ... оған ешқандай қызығушылық білдірмейді. (сурет 12-б, 12-в)
77470-317500
D S S
S D D
a) б) ... ... ... ... ... да, ... пен ... қисық сызықтарының ортақ нүктелері жоқ:
а) қандай баға болса да, ұсыныс сұраныстан асып түседі (сурет 13-а)
б) кез ... (оң) ... ... ... сұраныс бағасынан жоғары - мұндай жағдайда сұраныс қисық сызығы төмен ... да, ... ... ... мүмкін (сурет 13-б) - мысалы сән-салтанат, әдемілік ... ...
D S S
D ... б)
13 ... ... пен ... ... сызықтарының ортақ нүктелері жоқ
1.4 Бағалардың мемлекеттік реттеуі
Нарық тепе-теңдігі тұтынушыға да, өндірушіге де пайдалы (олжалы). Микроэкономикада мұндай пайдалар тұтынушылар мен ... ... деп ... ... мен өндіруші артықтарының сомасы қоғамдық пайданы құрайды. Тұтынушының артығы - ... ... ... ... ... мен ... үшін ... баға арасындағы айырма. Мысалда түсіндіріп көрейік. 14-ші суретте белгіленген тауарға нарық ... ... ... көрсетілген, тепе-теңдік бағасы - 100 доллар, ал сұраныстың тепе-теңдік мөлшері - ... 5 ... 180 ... тұратын тауарға сұраныс 1 құрайды (график бойынша), яғни бір тұтынушы осы тауарды 180 долларға алуға дайын, бірақ, іс ... ол ... ... ... (100$) ... ... 180$ - ... сомасы, ал сұраныс бағасы мен тепе-теңдік баға араларындағы айырым тұтынушының артығын (немесе оның ұтымын) құрайды.
Осы тәсілмен басқа тұтынушылардың артықтары анықталады, ал ... ... (180 - 100) + (160 - 100) + (140 - 100) + (120 - 100) = 200 ... ... ... АРЕ Е ... көлемімен бірдей, (дәл келеді).
4514857048500 200 A ... PE ... 2 3 4 5
14 ... ... ... сомалық артығы - оның тауар үшін алынған нарық ... мен ... ... яғни ... ... ... бағалар араларындағы айырма. Оны сәйкес мысалмен көрсетуге болады. (15 сурет); өндірушінің ... ... ... (100 - 20 + (100 - 40) + (100 - 60) + (100 - 80) = 200. ... ... ... шамасы ВРЕЕ үшбұрыштың көлемімен белгіленеді.
48450563500
PE ... ... ... 1 2 3 4 5
15 ... ... ... ... мен өндіруші артықтарының талдауы парето - ... ... ... Жоғарыда қаралған модель (үлгі) көрсеткендей, нарық тепе-теңдігі ... ... ... ... баға ... тауардың шамалағаннан көбіректеу даналарын сатып алады, сол уақытта өндірушілер алдында келісілгеннен тауардың көбірек даналарын жоғарылау баға бойынша сатады. Мұндай жағдай ... ... - ... деп ... ... ... В. ... атымен). Нарық баға белгілеуіне ықпал келесі түрлерде жүзеге асырылуы мүмкін:
1) баға белгілеу бағалардың үстіңгі немесе төменгі шегін ... ... ... Тепе-теңді бағалардан төмен қылып кесімді бағаны орнату тұтынушылардың табысы аз топтарын қолдау немесе инфляциямен күрес мақсатында ... Бұл ... ... ... баға мен ... ... баға ... айырма шамасына тұтынушы артығы өседі. Бірақ оның ... ... ... ... олардың ең бастысы - тауар тапшылығының пайда болуы. Тепе-теңдік бағалардан жоғары баға белгілеу өндірушілерді қолдау ... ... ... бар ... өндіруін ынталандыру шарасы болып табылады. Өндірушіде шыққан артықты мемлекет сатып алады.
2) сұраныс пен ұсынысқа ықпал ету жолымен ... ... тура ... жанама шаралар арқылы жасалады. Жанама шараларға жәрдемақылар, дотациялар (кәсіпорындарға берілетін жәрдемақылар), салықтар жатады. Сұранысты ... ... ... ... сұраныс қисық сызығының сұраныстың өсуінде жоғары оңға немесе азаюында төмен солға жылжумен көрсетіледі. ... тура ... ... лимиттері, айыппұл санкциялары (шаралары) және т.б.) реттеу сұраныс қисығы ... ... ол тік ... ... де (икемді сұраныс), бағаның құбылуына әкеледі. Ұсынысты реттеу үшін қолданатын ... ... ... ... ... ... ... болады (сұраныс қисық сызығының жылжуына сәйкес). Ұсыныс реттеуінің тура шаралары нәтижесінде ұсыныс қисық ... ... түрі ... ... ... ... ... (норма) енгізілуі қаралады: квота алдындағы ұсыныс қисық сызықтың еңкіштігі оңды жағымды (ұсыныс өседі), ал квота ... ... ... сызық тік болып кетеді (ұсыныс бағасы икемді емес).
1.5 Өнімнің ... ... ... және ... құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету ... ... ... ... шығындарын қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі ... және ... ... ... негізделеді.
Аталған шығындар, өнім және қызмет көрсетуге аударылған, өзіндік ... ... ... ... бағасында өткеріледі. Осылайша, өзіндік ... ... ... ... өнім мен ... көрсетулерге кеткен шығындардың ақшалай түрдегі сомасын көрсетеді.
Өзіндік ... ... ... ... ... Өндірілген өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... материал,
электр энергиясы, амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. ... ... құн сол ... ... ... көрсеткіші, ол әрбір өнімге жұмсалған жалпы шығын ... өнім ... бөлу ... ... кәсіпорын қызметінің негізгі көрсеткіштерінің бірі ... ... ... құн ... ... ол өндірістегі өнім өткізілуінің ақшалай нысандағы шығындар жиынтығын құрайды және барлық өндіріс ... ... ... ... ... ... орнын толтыру және соның негізінде ... ... ... қайта өндіру: өндірістік қорлар және жұмыс күші. Осы ... ... ... ... негзгі элементі болып амортизация, яғни ... ... ... ... ... шығындардың бөлімдері болып табылады. Сонымен қатар кәсіпорын да басқа да ... ... ... өз жұмысшыларына сыйақылар төлейді, банк несиелеріне пайыз төлейді, әлеуметтік объектілерді ұстайды, ... емес ... ... ... ... ... ... шығыстарын құрайды.
Өнекәсіптің дамуының бөлек ... бұл ... ... ... ... ... ... Олар өнімнің өзіндік құнына қосылса немесе кәсіпорын қолында ... ... ... іске ... ... ... есебінен өткеріліп отырған. Осылайша, өнімнің өзіндік құнына қосылатын ... ... ... ... ... Бұл ... ... мақсаты-қазіргі кезеңдегі орныққан өндірістік қатынастардың дамуын қамтамасыз ету, оларды толтыру ... ... ... ... ... құны ... пайда.
Шығындар жиынтығы пайда көлемін анықтайды, олардың көбейуі 2 түрлі ... ... ... ... өсуі және ... ... құнының төмендеуі. Соңғысы тиімдірек болып табылады.
Өнімнің өзіндік құны - ... ... ... ...
жағын бірлікте және өзарабайланыста сипаттайтын жалпылама көрсеткіш болып табылады. Ол кәсіпорынның өндірістік - ... ... ... ... Оның ... мен ... бойынша өндірістің басқару, жоспарлау, еңбек пен еңбекақының ұйымдастырылуы, техника мен технология деңгейін анықтауға болады. ... ... ... ... ... оның ... қызметтерімен де анықталады:
1) Өзіндік ... ... ... ... 5/4 ... ... Сондықтан да өнімнің өзіндік құны арқылы өндіріс құралдарының жұмсалуы қамтамасыз етіледі.
2) Өзіндік құн ... ... ... ... ... ... оның есептемей бағақалыптастыру мүмкін болмайды.
3) ... құн ... ... жеке ... ... , яғни ... өндіру мақсаттылығы есептелінеді.
Өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығындар 2 ... ... ... ... ... Шығындардың алғашқы элементтері бойынша.
* Пайда болу және ... ... ... ... ... ... ... ... өндірі шығындары сметасын дайындағанда қолданылады. Бұл жіктеу негізі ... ... ... ... сипаты бойынша біртекті шығындарда біріктіріледі, олар жиынтық өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... келесідей элементтері ерекшеленеді: еңбекке төлем шығындары; әлеуметтік сақтандыруларға аударымдар; Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... шығындар.
Қарастырылып отырған шығындар тобы заттай және тірі еңбек шығындары ... ... өнім ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Шығындардың бұл тобы айналым құралдарын жоспарлауға, материалды шығындар сомасын ... ... ол өз ... таза ... ... қажет етеді.
Шығындарды калькуляциялық баптар бойынша жіктеу оларды өз алдына өндірістік ... ... ... яғни ... процесінде пайда болу орны және өнімді өткізуді көрсетеді.
Шығындарды калькуляциялық баптар бойынша жіктеудің ... ол ... ... өз алдына тәуелсіз бірыңғай экономикалық элементтері
шығындар бабы ... ... ал ... ... ... ... ... көрсетілген: шикізат және материалдар; жартылай фабрикаттар және технологиялық мақсаттағы көмекші материалдар; ... ... ... және қосымша еңбекақы; технологиялық мақсаттағы жанармай және энергия; ... ... ... цехтық шығындар; Жалпышаруашылық шығындар; Коммерциялық шығындар; жалпыөндірістік шығындар.
Шығындарды ... ... ... негізінде әртүрлі өнім түрлері бірлігінің өзіндік құнын есептеуді ... Ол ... әр ... учаскелерінде өзіндік құнды төмендету резервтерін іздестіруге мүмкіндік ... ... ... ... құнын шығындардың түр-түрі бойынша есептеу. Шығынның түр-түрі ... ... ... бір өлшеміне немесе орындалған жұмыстың әр түрлі көлеміне жұмсалған қаржының мөлшерін анықтау.
Өзіндік құнның көрсеткіштерінің маңыздылығымен байланысты ол ... ... ... ... ... ... ... осы жіктеулердің кейбіреулері кәсіпкерге өзіндік құнды жақсы игеруге мүмкіндік береді:
а)шығу көзі бойынша шығындар ... ... және ... ... түрлері бойынша;
c)өнім өндірісімен байланысты барлық шығындар жиынтығы екі негізгі элементтерге бөлінеді:
* материалды шығындар (шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... және ... тірі еңбекті қамтамасыз етуге шығындар (еңбекақы, әлеуметтік
сақтандыру, демалысқа, ауырған күндерге ... және т.б. ... ... басқаша топтастыру оларды мүмкін болатын өнім өндірісіндегі фирма ... ... яғни ... ... ... бөлістірілуі мүмкін:
* материалдар (шикізат, материалдар,сәйкес көліктік дайындау шығындары);
* еңбекақыға тікелей шығындар(өндіріс процесінде жұмысбасты жұмысшылардың ... );
* ... ... және ... ... ... және ... шығындар;
* цехтық (өндірістік) шығындар;
* жалпышаруашылық шығындар;
е) дайын өнім шығындар құнын аудару әдісі бойынша:
* тікелей шығындар;
* жанама ... ... ... ... ... ... болашақ кезең шығындары (өндірістің келесі кезеңінде қолдануға арналған ағымдық кезеңдегі өндіру );
Қазақстан ... ... ... бойынша
кәсіпорындардағы жұмыс пен қызметке қосылатын ... ... ... ... ... ... мақсатында 1992 жылдың 30 шілдесінде Министрлер ... ... ... ... асырылады. Қазақстанда өзіндік құнның қалыптасуы толықтай жетілмеген, ол өтпелі экономика және соған сәйкес мәселелермен байланысты. 1997 жылдың 1 ... ... ... ... ... жаңа басты есептеу жоспарына көше бастады.
ІІ БӨЛІМ
2. ӨНІМНІҢ ... ... ... ... ... ... және ... өндіру шығындарының классификациясы.
Отандық тәжірибеде шығындарды ... есеп ... ... ... ... түрде классификацияланады:
* өндіріс түрі бойынша-негізгі және көмекші;
* өнім түрі ... ... ... ... ... ... жұмыстар және ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
құнын калькуляциялау үшін және ... ... ... ... шығын элементтері (шығындардың ... ... ... және ... ... ... шығу орны ... цех, өндіріс, шаруашылық есептегі бригада.
Басқару ... ... ... ... ... мақсатты түрде шығындар элементтері және калькуляция баптары бойынша шығындар түрлері есепке алып ... ... ... ... ... тізімін және олардың құрамын, бөлу әдістерін өнім түрлері, ... және ... ... бойынша салалық әдістемелік нұсқамасының есептік жоспарлау сұрақтары және өнімнің өзіндік құнының ... ... ... мен ... ... ... анықталады.
Мысал ретінде машина жасау зауытындағы кеңінен қолданылатын шығындар ... ... ... және ... алынатын бұйымдар, жартылай фабрикаттар және кооперативтік кәсіпорын ... ... ... еңбекақысы.
4.Қосымша өндіріс жұмысшыларының еңбекақысы.
5.Негізгі және қосымша өндіріс ... ... ... ... ... дайындауға және игеруге шығындар.
7.Құрал-жабдықты пайдалануға және ... ... ... өндірістік шығындар.
10.Ақаулардан жоғалтулар.
11.Өндірістік емес шығындар.
Алғашқы сегіз ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құн қосу жалпы өндірістік ... және ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде барлық 11 баптар өзалдына толық өнімнің өзіндік құнын құрайды.
Өнеркәсіптік кәсіпорындарда ... ... ... ... ... негізгі әдістері қолданылады:
* Тікелей ... ... ... Параметрлік.
Ең қарапайым және ең дәл - ... есеп ... ... ... ... ... бұл әдісте өнімнің бірлігінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... өнім ... бөледі. Бұл әдісті қолдану біртекті ... ... ... ғана ... ... ... байланысты бұл әдіс шектелген түрде қолданады. Сонымен бірге ол ... жеке ... ... ... мәлімет көрсете алмайды.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауның ... ... ... ... белгілі бір өнім бірлігінің өндірісіне нақты ... ... ... есебі нақты дәл көрсетілген. Ол материалдық, еңбектік, қаржылық ресурстарды ... және ... ... ... ... ... осы ресурстарды
нормалық және нормативтік пайдалану прогресивті және ... ... ... ... көлемін жүйелі түрде қарастырылуы қажет.
Өнімнің өзіндік ... ... ең дәл және ... ... ... ... Сонымен бірге әдісте өндіріс адайын жн-жақты талдау және онда ... ... ... ... және ... өзіндік құнына әсер ететін факторлар қарастырылады. Норма және нормативтер ... ... ... ... және ... шарт қалыптасады.
Бір типті, бірақ сапасы жағынан әртүрлі бұйымдарды ... ... ... ... қолданылады. Ол өнімнің сапалық ... ... ... ... өзгеру заңдылығын бекітуге негізделген. Осылайша, бұйымның өзіндік құнын ... мен ... бір ... бір ... құны негізінде анықталады. Берілген өнімге тән басқада көрсеткіштер ... ... Осы әдіс ... ... ... ... ... шығындарды анықтауға болады.
Қазіргі нарықтық ... өту ... ... ... және орта ... ... ... қысқартылған номенклатурасын қолданады, олар өзіне мыналарды ... ... ... (шикізат, материалдар, жанармай ... ... ... ... ... ... (тікелей шығындар );
* басқада тікелей шығындар;
* өндірісті басқару және қызмет ету ... ... ... ... ... дәл ... және тез ақпарат мәселесі тұрады. Көп ... ... ... белгілі ұсыным базасында шығындар калькуляциясын құрастыру міндеті тұрады Сонымен бірге ... ... ... ... ... мен ... ... анықтауға мүмкіндік беретін индикативтік сипттағы ... алу, осы ... ... ... және осы ... ... азайту немесе ысыру шараларын қабылдау.
Калькуляциямен ... ... ... көбіне қолданылады, өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығындар (жұмыс, қызмет көрсету) олардың ... ... ... келесідей жалпы бірыңғай элементтер топтастырылады:
* ... ... ... ... құны ... еңбекақыға шығындар;
* әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар;
* негізгі ... ... ... шығындар;
элементінде өндіріске, өнім өндіруге ... ... пен ... ... ... және ... ... технологиялық және өндірісті қамтамасыздандыратын жанармай мен энергияның барлық түрі ... ... ... ету, ... ... және т.б.). ... ... шығындарынан қайтарымды қалдықтар бағасы алынып тасталынады, ... өнім ... ... ... ... ... материалдар, жылу тасымалдаушылар, тұтынушылық қасиетін толықтай немесе біртіндеп жоғалтқан ... өнім және ... ... ... ... ... немесе тіптен тікелей мақсатта қолданылмайтын шығындар жатады.
құрамына кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... шығындар, өндіріс нәтижелеріне жұмысшылар мен қызметкерлерге сыйақы, ... және ... ... ... қатар кәсіпорынның (фирма) штатында тіркелмеген, негізгі қызмете жұмысбасты жұмысшылардың ... ... ... негізгі өндірістік қорларды толықтай қалпына ... ... ... ... ... олардың баланстық құныны бойынша есептеу және нормаларды ... және ... ... ... ... амортизацияны қоспағанда аударымдар кіреді.
Жоғарыда кетірілген шығын элементтері құрамына ... ... ... ... ... ... ... Олар салықтар, жинақтар, арнайы қорлардағы аударымдар, белгіленген ставка бойынша несиелік ... ... ... ... ... қызметіне төлем және т.б.
Осылайша, шығындарды калькуляция ... ... ... ... шығу ... көрсетеді және барлық тауарлы өнім, өім бірлігін өткізу және ... ... ... және ... жоспарлауға қолданылады. Ол көп жағдайларда шығындардың кешендік баптарын қамтиды.
Шығындар ... ... ... ... ... элементтерді олардың шығу орны және ... ... ... ... қосады. Заң бойынша бұлар тікелей ... ... ... ... ... шығындардың экономикалық жіктелуі оңайлатылып шетел ... ... ... ... ... ... өндірістік фактор-еңбек құралы, еңбек заты, еңбектің өзі-өнімнің өндірісі және өзінді ... ... ... ... азайтуды талдауда осы негізгі экономикалық ... ... ... арқылы енгізуге болады. Бірақ тәжірибеде ... ... ... қиын, себебі шығын мен өзіндік ... ... ... экономикалық элементтер арқылы емес, ол элементтер кешенді түрде көрсетілетін шығындар ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнды анықтау.
Өзіндік құнды есептеуге ... ... ... ... ... жабдықтаушылар шоттрынан, еңбекақы есептерінен, ... ... ... ... ... және т.б. ... болады.
Өнім бірлігіне өзіндік құнды толық есептеу алдында белгілі уақыт кезеңіндегі өнім ... ... ... білу ... ... тікелей және қосымша болып бөлінеді.
Тікелей шығындарға өнімге қосылған материалдар құны, ... ... және ... сақтандыруларғааударымдар. Бұл шығындарды шығарылған өнім ... өнім ... ... ... қылуға болады.
Жанама шығындар-бұл фирманың қызмет етуіне қажетті ... ... ... ... ... ... ... коммуналдық қызметтің бағасы, коммерциялық шығындар, өнім ... ... ... емес ... еңбекақысы, несиелер бойынша ... және т.б. ... ... бөлу ... ... ... әр ... кәсіпорында қолданылады. Қызмет түріне тек өзіндік құн ... ... және ... ... арасындағы пропорция ғана тәуелді ... ... ... ... есептеуге мысал ретінде ТОО ... бір ... ... ... ... есептеуі қарастырылады:
Тікелей шығындар
1.Шикізат және материалдар
Нанның бірлігін ... ... ... пен материалдардың калькуляциясы кезінде ... ... ... ... ... алынады; мүмкін болатын жоғалтулар мен бүлінулер, сонымен қатар ... ... ... ... кг
27 тенге/кг
10,80 тенге
Ашытқы
0,010 кг
150 тенге/кг
1,5 тенге
Тұз
0,010 кг
20 тенге/кг
0,2 тенге
Витаминдер
0,005 кг
300 тенге/кг
1,50 тенге
Барлық ... ... ... ... ... үшін ... туралы есепті қарастыру керек:
а) Фирмада 6 жұмысшы бар ... олар ... ... ... ... және тариф бойынша жалақы алады, қажетті й сайынғы 5000 ... ... ... ... ... х 5 000 тенге/жұм.орны = 30 000 тенге/айына
б) Еңбекақыға жылдық шығын ... ... 000 ... х 12 ай = 360 000 ... Жұмыс уақытының жылдық қоры есептелінеді:
47 апта х 41 сағат х 6 жұмысшы = 11 562 ... ... ... бір ... бағасы есептілінеді:
360 000 тенге/ 11 562 сағат = 31,14 тенге-сағат
е) Нанның бір ... ... ... уақыт 0,1 сағат болса, өнім бірлігіне кеткен ... ... ... ... сағат х 31,14 тенге/сағат = 1,868 тенге = 3,1 тенге
Енді өнім бірлігіне тікелей ... ... ... шығындар 14,0 ... ... 3,1 ... ... ... / өнім ... 17,1 тенге
Жанама шығындар
Бұл шығындардан басқа фирманың шығындары болады, ... ... ... ... және ... шығындар, өндіріс
алаңының арендасы, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... келесідей дерлік:
Ғимарат арендасы 120 ... ... 10 000 ... ... 5 ... ... ... 15 ... ... 6 ... ... ... 35 ... ... барлығы 191 ... ... ... және ... ... инфляция пайызына көбейту қажет. Егер инфляция жылына 15 % ... ... ... ... ... 17,1 х 115% =19,67 ... құрайды
жанама шығындар 119 000 х 115% = 219 650 тенге
Шығындар ... ... ... ... ... жолымен өткерлуі тиіс. Өнімнің бір түрлі өндірісі ... ... өте оңай ... бұл кезде мүмкін болатын шығын сомасы мүмкін болатын өнім ... ... ... ... өнім ... ... ... өнімділігі, жеткізілетін шикізат көлемі, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Жоспарланған жылға өнім өндірісінің көлемі 180 000 нан ... ... Бұл ... ... ... және бір ... ... шығындар көлемін есептеуге мүмкіндік береді:
219 650 / 180 000 = 1,22 ... ... ... ... ... өткізілуінің толық өзіндік құнын анықтауға болады:
Тікелей шығындар 19,67 ... ... 1, 22 ... ... 20,89 ... ... ... білу ... ... отырып, 180 000 бірлік орнынына 50 000 нан бірлігі өткізілі дерлік
Онда өнім бірлігіне жанама ... ... ... ... 650 / 50 000 = 4,393 ... / бірл = 4,39 ... ... өз кезегінде өнім бірлігінің жалпы бағасына әсер етеді:
19,67 + 4,39 = 24,06 ... / бірл ... ... ... өндіріс қуатын толықтай пайдаланбай отыр, өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... өнім ... табыстың азаюына, өндірістің шығындалуына, сату бағасының өсуіне ... ... бұл ... өнімді өткізу көлеміне негативті түрде әсер ... ... ... ... ... ... өсуі ... шығындалуға, кәсіпорынның бәсеке қабілетінің төмендемейтіндей деңгейде ұстау және бақылау ... ... ... ... ... өндіретін фирмада жанама шығындар әр ... ... ... бөлінеді. Бұл мәселені шешу үшін қандай да бір ... ... ... мыналар болуы мүмкін:
+ өнімді өндіруге қажетті уақыт ... өнім ... ... ... еңбек мөлшері;
+ өнім өндірумен айналысатын өндіріс алаңы;
+ Өнім өндірісіндегі негізгі ... ... және ... ... ... ... ... көбіне өнімге кететін тікелей еңбек ... ... ... ...
а) ... ... бір ... жанама шығынын есептеуде барлық жанама шығындарды барлық ... ... ... ... 650 / 11 562 = 19,00 тенге / сағат
б) Әрбір өнімге ... ... ... ... өнім ... ... ... уақыт мөлшерін жанама шығындардың сағаттық құнына ...
0,1 х 19,00 ... = 1,9 ... ... ... құнының бағаны анықтаудағы рөлі.
Кәсіпорынның өндіріетін әрбір өнімнің толық ... ... біле ... ... ... осы өнімнің өткізілу бағасын немесе құнын ... ... ... ... ... ... төмендегідей басқада элементтерді ескеру қажет:
+ бәсекелестер бекіткен осы сияқты өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... сапасы жағынан ұқсас басқа бұйымдар бағасымен салыстыру;
Мысалы, кәсіпкер өз шығындарын (тікелей және ... ... ... және 20% ... ... келеді:
Толық өзіндік құн 20,89 ... 4,18 ... ... ... 25,07 ... ... кәсіпкер сатудан 20% табыс ала алмағанын көруге ... ... тек қана ... құрайды (ол 4,18 және 25,07 арасындағы ... ... және ... ... ( маржасы) деп аталады.
Бұл жерде ... ... тек ... ... ... ... ғана ...
Осындай сападағы нанды фирма 22 теңгеге сата отырып ( ... ... ... жоғарырақ), фирманың жақсы табыс табуы қиынға соғады. Сондықтанда ... ... ... осы ... ... өнім ... ... болмайтындай етіп, түсіруі ... ... ... ... құн ... ... болсақ, фирманың өндіретін наны ... ... ... дәрумендендірілген.
Фирмаға осы ерекшелікті ескеру қажет, осы ерекшелікті тұтынушыға ... үшін ... ... ... ... компанияның қызметін қолдану қажет, бұл компанияның көмегімен ... ... ... ... өндірушілер өнімімен салыстырғанда ... ... бар ... жария ете алады. Оған тұтынушыларды ... ... ... ... ... ... ... дәрумендермен байытылғандығына байланысты екенін сендіру ... ... ... фирмаға басқаша стратегияны таңдау қажет болады, тіпті өндірістік шығындарды азайтып және өз ... ... ... ... ... үшін ... бас ... мәжбүр болады. Әйтпесе, оның өнімі нарықтағы бәсекелестердің өнімінен ... ... ... жағдайда өнімді қандай бағамен сатуға тырысатын әр ... ... ... ... ... ... құн ... орнату тәсілінен басқа да нұсқалар бар.
Өндірістің жаңа жүйесі ... ... ... ... өнім ... ескере отырып дұрыс баға жүйесін жасауды талап етеді. Бірақ кәсіпорындардың ... ... ... теңестіру үшін өнім түрлерінің сату бағасына жоспарлы түрде ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Бағаны белгілеу үшін ... ... ... ... ... ... ... соң оған өзіндік құннан белгіленген мөлшердегі рентабелділікті (сомасын) қосады. ... ... ... ... ... ... баға ... Пайданы толық өзіндік құнан белгіленген рентабелділік ... ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... түскен ақша барлық жұмсалған шығыннан (өзіндік құннан) артып, қажетті ... ... ... ... ... ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН АЗАЙТУ ЖОЛДАРЫ.
3.1. Еңбек ... ... ... еркін бәсекелестік жағдайында кәсіпорын (фирма) өндірген өнімге баға ... ... ... Оған нарықтық баға қалыптастыру заңдары әсер етеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... алуға тырысады. Осы жерде Өнім өндірісі көлемін өсіретін, оның ... ... ... әсер ететін факторлардан басқа, осы өнімді өткізу және оның ... ... ... ... ... төмендету мәселесі туындайды.
Дәстүр бойынша шығындарды ... ... ... бірі болып өндіріс ... ... ... ... ... ... ... эконоиды пайдалану: еңбектік және материялдық.
Өзіндік құнды азайтуда еңбек ... ... ... Еңбек өнімділігі-еңбек шығынының тиімділігін арттыру. Бұл өндіріс процесінде
жұмсалған қоғамдық ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі бір уақыт өлшемі ішінде өндірген өнімнің немесе ... ... ... ... 1 ... 10т өнім ... ... бір өнімге кеткен уақыт (10т өнім ... 1 ... ... ... немесе ұлттық табыс мөлшерімен есептелінеді.
Еңбек өнімділігі=Жиынтық қоғамдық өнім / ... ... ... ... ... өнімділігі=Q (өнімнің саны)/ Т (уақыт)
Еңбек ... ... үшін ... ... үнемдейтін факторларға назар аударылады. 1) ... ... ... ...
2) ... ... ... үзілістерді азайту. Жұмыс уақытын ұтымды, үнемді пайдалануға техника мен ... ... ... ... ... жақсарту, ал екінші әдіске - өндірістің жоспардан тыс тоқтап қалуын ... ... ... азайту
жолдарымен қол жеткізеді.
Еңбек өнімділігінің көрсеткіші қызметкерлердің материалдық ... ... ... ... ... ... ... сайын еңбекақы - оған төленетін ақы да өсіп ... ... ... ... өнімділігінің өсу қарқынан кейін ... ... ... ... ... ... Бұл ... бұзылса, ол еңбек өнімділігін арттыруға деген ... ... кері әсер ... ... шығындар құрылымындағы көп бөлігін еңбекақыға шығындар алады ( Қазақстан ... 13 -14 % , ... ... - 20 -25 % ). ... ... ... ... сыйымдылығын азайту, еңбек өнімділігін өсіру мәселелерінде өндірістің әкімшілдік қызметтігі персоналдың ... ... ... ... ... ... оны ... да көп көңіл бөлу қажет: ... ... ... оның толықтай жұмыс жасауы, еңбектің арттыруға басқада әдістерді қолдану.
Еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін, сапасын жоғарылату қажеттілігі мына факторлармен анықталады:
+ Өндірістік ресурс ... ... ... ... Еңбекті тиімді қолдануды және ұйымдастыруды жаңа әдістерді талап ететін бәсекелестер ... ... ... ... және ... жаңа ... ... ететін технологиялық өзгерістер;
+ Өз ... ... ... ... ... ... ... Автоматтандырылған жүйелердің енгізілуі және оларды басқаратын ... ... ... сәйкестілікті талап ету;
+ Жұмысшылардың интелектуалдық дайындығын арттырудың қажеттілігі.
+ Өндіріс ... ... ... ... процесінде қолданылатын шығындардың мөлшерін азайту үшін үнемі экономикалық ... ... ... ...
Өндіріс процесінде өнімді өндіруге жұмсалатын шығындар дайындалған өнімнің өзіндік құнының мөлшеріне тікелей әсер ететіндіктен шығындардардың қандай да ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны да азда болса төмендейді.
Өнімнің өзіндік құнын азатуды ... ... ... ... мыналар жатады:
+ Шикізат, материал, электроэнергия және жанармайды экономдау;
+ өндірістің негізгі құралдарын ... ... ... жаңа ... ... ... ... бойынша шығындарды азайту;
+ кәсіпорынның тауар саясатын ... ... ... ... және ... ... азайту;
+ сатып алынатын материалдардың оптимальды көлемін және өндіріс процесінде өндірілетін өнім ... ... ... және бақылау;
+ жалпы заводтық ... ... және ... ... ... ... жаңа ... үнем тәртібін қатаң сақтап өзіндік ... ... ... ... ... ... құны материал мен еңбек ... ... ... ... жарақтану дәрежесін, сонымен бірге ... есеп ... ... көрсетеді. Кәсіпорындардың өзіндік құнына өндірістен тыс сатуға ... ... ... ... ... ... ... есептеп шығарады. Толық өзіндік құн - ... ... және ... ... ... жиынтығы, құнның негізгі бөлігі.
Өнекәсіптегі өнімнің өзіндік құнын талдау ... ... 1 ... ... ... ... ... ол өзіндік құнның негізгі көрсеткіші болып ... Ол ... құн ... және ... ... сипаттайды. АҚ тауарлы өнімінің 1 теңгеге шаққандағы шығындар динамикасы ... ... 1999 ... ... ...
тауарлы өнімінің 1 теңгеге шаққандағы шығындарын ... ... ... ... ... ... және ... материал
48,48
48,06
-0,42
61,5
49,07
-12,43
2
Көмекші материалдар
4,37
3,94
-0,43
4,14
5,33
1,19
3
Отын
7,62
2,74
-4,88
5,78
4,71
-1,07
4
Электр энергиясы
0,45
0,61
0,16
1,2
0,95
-0,25
5
Айлық еңбек ақы негізгі
2,1
3,83
1,73
6,01
6,0
-0,01
6
Айлық еңбек ақы ... ... ... ... ... ... емес шығындар
1,16
3,06
1,9
4,31
5,31
1
13
Толық өзіндік құн
57,17
84,68
27,51
151,69
112,49
-39,2
14
1 теңгеге шаққ. ТӨ-ге шығын
57,17
84,68
27,51
151,69
112,49
-39,2
15
Үстеме(накладной)шығ. м, ... ... ... ... ... ... ... жасауға болады, 1995 жылмен салыстырғанда фабрика 1996 жылы жақсы ... ... ... ... ... ... ... теңгеге шаққанда шығындары төмендеген. Ең ... ... ... 12,43 ... ... 16,99 ... және ... өндірістік шығындар 9,58 теңгеге жеткен.
Бұл кәсіпорынның жұмысын жалпы ... ... және де ... ... ... ескі ... жаңасымен алмастырумен байланысты болды. бөлімінде өсім байқалады, ол 1996 ... ... ... басқаша және әшекейлі ұсақ ... ... ... ... ... ... өзіндік құнмен сатады, өткізеді. ... ... құн ... ... ... өндіріс тиімділігі жоғары болады. Өзіндік құн ... ... ... ... ... ... орта есеппен өнімнің өзіндік құны шамамен ... оның ... (3/4) ... болады. Өзіндік құнды төмендетудің негізгі жолдары : өнім ... ... ... ... ... мен ... жаңалықтарын және қалдықсыз технологияларды өндіріске енгізу, еңбек ... ... ... ... ... пайдалану, өндіріс циклын қысқарту, ұйымдастыру мен ... ... оған ... ... ... ... қалдықтарын толық пайдалану, өндірістің тоқтауын және ... мен ... ... дер ... ... ... есеп пен экономикалық талдау, айналым ... ... ... тағы ... ... ... ... шығын түрлерінің ғылыми-
техникалық прогресс, механикаландыру, автоматтандыру, ... ... ... үлес салмағы едәуір ... ... құн ... ... оны ... ... өндірістің ішкі мүмкіндіктерін ... оны ... ... ... ... ... ... да болады. Өндіріс көлемі жыл ... өсіп ... ... ... ... да ... Бағаның да негізі - өзіндік құн. ... ... ... ... ... ... мәні бар, ол ... ... ... ... ... ... өнім ... жұмыстары нарық жағдайлары мен өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... тәуелді болады. Нарықтағы өнім бағасы сұраным мен ... ... ... нәтижесі болып табылады. Өнім өндірісіне шығындар- ол тұтынылатын еңбектік немесе ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуына және басқа факторларға ... өсуі ... ... ... ... ... ... азайтудың көптеген көздерін қарастырады, ол оны өзінің тиімді басқару қабілетімен ... ... ...
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және көлемде өзіндік ... ... ... құн-кәсіпорында өткізу мақсатында өндірілген өнім мен ... ... ... ... ... түрдегі сомасын көрсетеді.
Өзіндік құн-өнім өндіруге жұмсалған барлық шығын. ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар: шикізат, материал, электр энергиясы, амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. ... ... құн сол ... ... ... ... ол ... өнімге жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім ... бөлу ... ... ... ... толық өзіндік құнмен сатады, өткізеді. Неғұрлым ... құн ... ... ... ... ... жоғары болады.
Кәсіпорынның ... ... ... толық өзіндік құнын біле отырып, сатып алушыға осы ... ... ... ... ... ... ... Өзіндік құнды ... ... мәні бар, ол ... молайтудың басты көзі.
Сонымен, кәсіпорын қызметінің негізгі көрсеткіштерінің бірі болып ... ... құн ... ... ол ... өнім ... ақшалай нысандағы шығындар жиынтығын ... және ... ... ... анықтайды.
Пайдаланылған әдебиттер
* Абдильдина Л.И. , Абдильдин С.С. Экономика предприятия. Алматы: Каз Нау ГРУ, 2004, 452стр.
* ... В.Д., ... В.П. . ... ... ... -3-е изд.-М.: Финансы и статистика,2004.
* Жалпы экономикалық ... Ө.Қ. ... Б.А. ... Ү.С. ... ... ... ред ... Ө.Қ. Шеденов- Ақтөбе 2004
* Калдыбаев О., Темирбаев А. ... ... ... Пособие.-Алматы, , 1997.-208стр.
* Кендирбаев А., Омаров Г., Хагай В., ... ... А. ... ... успеха/ В помощъ предпренемателю. - ... ... ... ... Б. ... ... түсіндірме сөздігі.-Алматы: Қазақстан, 1995
* Экономика предприятия: Учеб. Для вузов/ И.Э ... С.А., Н. Н. ... С.Г ... ... ... ... ... Под ред А.Е.Карменко М.Л. Шухгальтера. - М.: ИНФРА-М, 2004.
* Экономика предприятия: Пер с ... ... -М, ... ... ... ... Под ред. Проф О.И. ... 2-е изд., перераб и доп.М.: ИНФРА-М 1999
* Экономика предприятия: Учеб. Для вузов / Под ред. Проф В.Я ... проф В.А. ... -3-е изд, ... и ... ... ... ... Ю.В., Земляков Д.Н. Микроэкономика - М.: Издательство , 2002. - 304с.
* Ивашковский С.Н. Микроэкономика: ... 3-е изд., испр - М.: ... 2002 - ... Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика - М.: , , 1992 - 510с.
* ... В.М. ... ... - СПб.: ... школа, В 2-х т., 1998
* Тарасевич Л.С. Микроэкономика: учебник - М: ... 2003 - ... Кац М. ... - ... ООО ... знание, 2004, 828с.
* Пятьдесят лекций по микроэкономике: учебник - СПб.: ... ... ... ... Н.Г. ... ... ... - СПб.: Питер, 2003 - 560с.
* Емцов Р.Г. Микроэкономика: учебник - М.: Дело и ... 1999 - ... ... Ж.А., Султанбекова Г.К. Микроэкономика: учеб. пос. - Алматы: Казстатинформ, 2001 - ... ... Р.М. Курс ... ... для ... - М.: ... 2005 - 576с.
* Макконнелл К., Брю С. Экономикс: Принципы, проблемы, политика. - Т.2 - М.: ... 1992 - ... ... Н.К. ... ... - ... ... 1997 - 276с.
* Овчиников Г.П. Микроэкономика: конспект лекций - СПб.: Изд-во Михайлова В.А., 2000 - ... ... А.Н. ... Промежуточный уровень - М.: ИНФРА-М, 2005 - 382с.
* Базылев Н.И. ... - М.: ... 2004 - ... Микро- макроэкономика: Практикум/Под ред. Огибина Ю.А. - СПб: , , 1994 - ... ... А.С. ... по ... Ситуации. Задачи. Тесты. - СПб.: Питер, 2005 - 432с.
* Сборник задач по ... к Р.М. ... - М.: ... 2004 - ... ... практический подход. Учебник для ВУЗов/Под ред. А.Г. Грязновой, А.Ю. Юданова - М.: ... 2004 - ... ... Д.Н. ... ... ... и ... В 2-х т. - М.: Финансы и статистика, 1992
* Томсон А. ... ... ... - М.: ... 1998 - 544с.
* ... П. ... ... курс. - М.: Прогресс, 1964 - ... ... А. ... ... ... В 3-х ч. - М.: ... 1993
* Коуз Р. Фирма, рынок и право. - М.: Дело, 1993 - 192с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Шараны енгізгеннен кейін эксплуатациялық шығындарды есептеу және бірлік өнімнің өзіндік құнын анықтау12 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау26 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау әдістері25 бет
Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері63 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есебі54 бет
Шығындарды есепке алу мен өнімнің өзіндік құның калькуляциясының нормативтік әдістері26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь