Қазақстан ғылымының нәтижелері мен мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І Ғылыми мекемелер жүйесі мен материалдық техникалық базасы
Ғылыми мекемелер саны және орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
Ғылымның материалдық.техникалық базасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
ІІ Ғылымның заңнамалық негіздері
1997 ж. ғылым туралы заңы және оның жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2011 жылғы Ғылым туралы заң: мазмұны мен талаптары ... ... ... ... ... ... .30
ІІІ Қазақстан ғылымының нәтижелері мен мәселелері
Академиялық іргелі ғылымның табыстары мен болашағы ... ... ... ... ... ... 38
Жоғарғы ғылыми оқу орындардың ғылыми әлеуті: нығаюы және мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ТАРИХ, археология және этнология ФАКУЛЬТЕТІ
ҚАЗАҚСТан ТАРИХЫ КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тәуелсіз Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жүйесі мен материалдық техникалық базасы
1. ... ... саны және ... ... ... ... ... заңнамалық негіздері
1. 1997 ж. ғылым туралы заңы және оның ... ... 2011 ... ... туралы заң: мазмұны мен талаптары
.........................30
ІІІ ... ... ... мен ... Академиялық іргелі ғылымның ... мен ... ... ... оқу орындардың ғылыми әлеуті: ... ... ... ... ... жүз жыл ... айтылған ғұлама Абайдың сөзі
бүгін де шындыққа ұласуда. Бүгінде ... ... ... ... тізе ... ... ... саясат бар. ... жол ... Ол - ... кең ... ... ... ғана біздің экономикамыз, ... және ... ... ... ... 50 ... қатарына енуіне
бейімделуі, бой түзеуі және ... жол ... 20 жылы ... еліміз дамыған 50 елдің
қатарына жету ... ... және ... ... мән бере ... ... мен ... ғылыми жаңалықтарға қол ... ... ... жыл ... ... халқына
Жолдауында білім және ... ... ... ... негізгі
мәселелерге айрықша ... ... ... ... ... білім беру мен ғылымды дамытудың жаңа ... ... ... ... білім беру Қазақстанның
индустрияландырылуының және ... ... ... ... Білім берудің сапасын ... және ... ... ... беруге қолдау көрсетудің жаңа ... ... мен ... ... жүзеге асыратын және
ғылыми зерттеулердің нәтижелерін ... ... ... ... ... ... артады. Кемінде 2 ... оқу орны ... ... ... ... ... «Білім туралы» заң мен
«Ғылым ... ... ... өзара тығыз байланыс бар. Шетелде
тағылымдамадан өтуді ... және ... ... ... ...... ... халыққа Жолдауында
атап көрсеткендей, Қазақстан әлемдегі алып ... ... ... ... ... озық ел болып өркендеуі үшін
ғылым мен ... ... ... мән ... тиіс ... ... ... биоинженерия, биотехнология,
нанотехнология, қоғамдық-гуманитарлық және тағы ... да ... ... ... ... ... енгізілуі
мен тұтынушының пайдалануы арасындағы ... ... ... ... өз ... ... ... өзекті тақырыптардың бірі
болып отыр.
Қазақстан ғылымы ... ... ... енгізуге
бағытталған және инновацияларды қолдау мақсатында ... ... ... ... заманғы барлық
табысты мемлекеттер жаһандық ғылыми ... ... ... ... өз ... тапты деуге болады.
Міне, осындай жағдайда ... ... даму ... мектептердің бағыттары, маңызды ... ... ... ... мен ақпараттық, ... ... өте ... ... саналады. Бұндай зерттеулер Қазақстан
ғылымының жаңа ... ... ... қатар, халықаралық
қауымдастықтағы позитивті де ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде Қазақстан ғылымының жетістіктері
қажетті деңгейде БАҚ ... ... ... ... ... ... олардың тамаша ... мен ... ... ... ... ... ... өзекті де
қажет зерттеу болып саналады [2.52].
Қазақстанның әлемнің бәсекеге ... 50 ... ... ... ... ... ... әлемдік экономикаға
табысты интеграциялануы ... ... ... ... ... тектен тек болмаса ... ... ... ... жолы ... ... қолданбалы зерттеулер
мен озық технологияларды өндіру және тәжірибеге енгізу ... ...... ... ... приоритеті. Ең ... ... ... ... ... орталықтар мен оқу ... ... ... қатыса алатын ... ашу және ... жаңа ... ... ... ... отыр [2.22].
Ғылыми әлеуеттің дамуы қолданбалы ... ... ... жақындауы тиіс екендігін уақыт күн тәртібіне ... ... ... Қазақстан ғылымы каншалықты ... және ... ... таяу ... ... ... болмақ
деген сауалдарға жуап іздеуді мемлекет ұлттық ... ... ... ... ... ... отыр.
Диплом жұмысының мақсаты деректер мен зерттеулерге сүйене отырып
тәуелсіз ... ... жан ... ... ... тарихи талдау
жасау.
Мақсатқа жету үшін зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... саны және ... ... Ғылымның материалдық-техникалық базасына талдау жасау;
← Ғылымның заңнамалық ... ... және ... ... орын ... ... ... құқықтық-нормативтік құжаттарды зерттеу;
← 1997 ж. ... ... заңы және оның ... ... 2011 жылғы Ғылым туралы заң: мазмұны мен ... ... ... ... мен ... зерттеу;
← Академиялық іргелі ғылымның табыстары мен болашағына шолу
жасау;
... ... оқу ... ... ... ... және
мүмкіншіліктерін қарастыру және т.б.
Диплом жұмысының теориялық және ... ... ... ... негізі етіп зерттеудің мақсаты мен міндеттерін
дұрыс ... ... ... ... көзқарастар алынды. ... ең бір кең ... ... тұрғы біздің
зерттеуіміздің негізін құрайды. Жүйелілік тұрғы тарихи ... ... ... ... ... ... ... әсер етуші
факторлар ретінде қарастырады.
Методологиялық негізге ... ... ... үшін ... ... ... объективтілік принциптер басшылыққа
алынып ... ... ... ... ... мен
хронологиялық-проблемалық, абстрактылық пен нақтылық секілді ... ... мен ... ... ... деңгейі. Қазіргі ... ... ... тарихына қалам тартып, зерттеу жүргізіп жүрген ғалымдар ... ... ... ... жазылған ғылыми ... ... ... ... ғылымның жеке саласына ... ... ... Сондықтан диплом жұмысы барысында ... ... ҚР ... және ... ... сөйлеген
сөздері мен Елбасының Жолдаулары болды. ... Н.Ә. ... ... ... бес ... ... және ... заман», «Тарих толқынында» атты
еңбектерінде тәуелсіз ... ... ... ... ... ... жетістіктер жайлы ақпараттар берілген [3.52].
Қазақстан ғылымының іргелі ... ... ... ... тарих және этнология институтының ... ... ... ... ... ... ... «Президент және Қазақстан ғылымы» атты мақаласын айта
кетсек болады. Автор ... ... ... саласындағы орын алып
жатқан өзгерістер мен ... жаза ... ... ... ... ... дейінгі ғылыми-техникалық база мен
мекемелердің ... ... ... ... ... ... ... өткен [4].
«Қазақстан ғылымы» энцикопедиясында Қазақстандағы ... ... ... нақты статистикалық ақпараттар ... ... үлес ... ... ... ... ... тарихы келтірілген [5.92].
Ғ.Мұтанов «Инновации: создание и развитие», «Образование. Наука.
Инновации» атты ... ... ... ... ... ... ... туралы жазған. Білім және ... ... және ... ... ... нақты ақпарат беріп
өткен[6,7].
Смайлов К. ... ... XXI ... атты ... ... жоспарлар негізінде ғылым дамуының конструкциясын
жасайды[8.52]. ... С.А., ... С.П. ... на пороге
XXI века; образование в ... ... ... и ... ... ... білім берудің ел экономикасына әсері мен маңызын
айтады. Сонымен ... ... мен ... ... жолдарын
атап өтеді [9.106]. Сарбасова Т.С. «Білім беру ... ... және ... ... ... ... ... мен ғылым мәселесіне қатысты соңғы жетістіктер
мен ... ... [10.52]. ... ақ ... ... сотрудничество ... ... в ... атты ... ... ... ... саласына арналған тараулары бар [11.44].
Диплом жұмысының ... ... ... Республикасының
Білім және Ғылым Министрлігінің қабылдаған заңдары мен ... ... ұзақ және ... мерзімді стратегиялық
жолдаулары [3,5], Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жалпыға міндетті білім беру
стандарты [14], ... ... ... ... 2011 ... ... заңы [15], Қазақстан Республикасының ... ... ж. заңы [16], ... ... ... [17], ... ... Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасында
ғылымды басқарудың мемлекеттік ... ... ... ... ҚР ... 1996 ... ... №2996 Жарлығы
[18,19], Ғылымды ... ... ... ... ... әрі ... 2007—2012 жылдарға арналған ... және ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсіздік
алғаннан бастап, қазіргі кезге дейінгі ... ... ... тәуелсіз Қазақстан ғылымындағы ғылыми мекемелердің ... да ... ... ... ... ... жұмысы кіріспеден, ... ... және ... ... тізімі мен
қосымша материалдардан тұрады.
І Ғылыми мекемелер жүйесі мен материалдық техникалық ... ... ... саны мен ... ... білімсіз, ғылымсыз елестетудің өзі мүмкін емес.
Сондықтан болар, алысты ... ... ... ... ... мен
ғылымға ерекше көңіл бөліп отыр[3.52].
1991 жыл ... ... ... есебiндегi отандық ғылым дамуының
жаңа кезеңi басталғандығымен ерекшелендi. Қазақстанның құқықтық ... ... ... одақтық мемлекет ғылылми-техникалық мекемелер
өткендiктен ғылымды мемлекет ... ... күрт өстi. ... байланысты қысқа мерзiм iшiнде мемлекеттік ғылылми-техникалық
саясатты айқындау қажеттiлiгi туындады, елдiң ғылылми-техникалық ... қалу мен одан әрi ... үшiн ... саланы мемлекет
басқарудың тиiмдi құрылымын қалыптастыру ... ... ... Жоғ. ... 1992 ... 15 ... ... “Қазақстан
Республикасының ғылым және ғылыми-техника саясаты туралы” ... Заңы ... Осы жылы ҚР ... ... ... ... ... мемлекет басқару органдарының
iс-қимылдары мен ұйымдастыруын жетiлдiру” туралы Жарлығымен Қазақстан
Республикасының ... және жаңа ... ... ... ... ... ... республиканың ғылылми-техникалық
саласының дамуы жолында мемлекет саясат жүргiзу; ғылылми және ... ... ... ... ... салада халықар.
ынтымақтастықты ұйымдастыру[8.44].
2000 ж. қайта құрылған ҚР Бiлiм және ғылым министрлігі — ... ... ... ... ... асыратын, республикалық
бюджет есебiнен ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Министрлiкке
бiлiм және ғылым мен техника саласында бiрыңғай ... ... мен ... ... ... ... ... ақысыз бiлiм алуды
мемлекет оқу орындарында қажеттi жағдайлармен қамтамасыз ету, ғылым мен
техниканы ... ... ... ... шоғырландыру, сондай-ақ,
ғылылми және педагог кадрларды аттестациялау мен даярлау мiндетi жүктелген.
Министрлiк қарамағында әр түрлi ... 130 ... ... бар. ... ҚР Президентi ұсынған “Қазақстанның ... ... ... мен ... ... аясында халықтың рухани
мәдениетiн түлетуге, сондай-ақ ... өзге де ... ... және ғылылми-техникалық мәселелерге байланысты
өзектi мәселелердi шешуге бағыттауға ерекше ... ... ... ... мен ... потенциалды дамыту, ғылылми-
техникалық саланы мемлекет басқарудың бiрыңғай жүйесiн жасау ... ... ... ... қадамдары болды. Осы
мақсатта ... ... ... ғылылми орталықтар құру, академиялық
ғылымдарды реформалау, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... зерттеулердi дамыту, ғылымды ұйымдастырудың
жаңа формаларын мемлекет ... ... ... ... ... ... ... [9.102].
Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 22 қаңтардағы
“Қазақстан Республикасында ғылым мен ғылыми-техникалық ... және ... ... ... ... Қаулысы бойынша
ғылылми-техникалық және тәжiрибелiк-конструкторлық жұмыстар (ҒТТКЖ) мен
ғылылми-техникалық бағдарламаларды ... ... ... ... ... және жаңа ... ... жанынан Ғылым
қоры ... 1993 ... ... ... бюджеттен
қаржыландырылатын ғылылми-техникалық бағдарламалар мен ... ... ... ... ... ... ... және жобалық-технологиялық жұмыстар мен олар
бойынша есеп беру құжаттарын мемлекет тiркеудiң бiрыңғай тәртiбi бекiтiлдi.
Осылай, ... ... ... әдiске көшiрудiң
нормативтiк-құқықтық негiзi жасалды [10.29].
Республика ... ... ... ... 1998 ж. ... ... қ-ндағы көрмеде көрсетiлдi. Елде
машина жасау, атом өнеркәсiбi мен ... ... ... ... ... ... ... тау-кен металлургиясы кешенiн
дамытудың тұжырымдамасы жасалды. ... ... ... ... ... және тас ... ... тасты сұйылтып қайта өңдеу
кезiнде алынатын синтет. мұнай мен оны ... ... ... ... Астық пен күрiштiң жаңа сорттары шығарылды. Түрлi ... ... мен ... және ... ... ... ... мен тәсiлдерi анықталды. Әр түрлi үлгiдегi аспаптар — жылу және
электр есептегiштер, жылу ... ... және суық суды ... мен ... жедел мед. куәландыру, т.б. ... ... ... рет отандық компьютерлер мен бiрқатар өндiрiстiк
және тұрмыстық мақсаттағы ... ... ... 1998 ... ... 30 шағын кәсiпорын мен өндiрiстер ұйымдастырылды. ... ... ... ... ... ... ... үлес
қосты: көне дәуiрлерден бастап бүгiнгi күнге ... ... ... ... пен ... ... ықпалдасуы контексiнде жаңа философия мен
ғылым методологиясы, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... интеграция, геосаясат, демогр. даму болжамы жасалды.
Каспий т-нiң құқықтық мәртебесi, ... ... ... ... мен ... ... ... ету жүйесi, М.Әуезов
шығармаларының 50 томдық академиялық толық жинағын дайындау мақсатында
көптеген ... ... ... ... ... ... және қолданбалы ғылым мен техниканы
дамытудың мемлекет ... және ... ... ... органы болып саналатын Жоғары ... ... ... ҚР Үкiметiнiң 1998 жылғы 14 сәуiрдегi ... ... ... есте ... ... ... ... 1999 ж. бiрқатар
мерейтойлық шаралар өткiзiлдi. Қ.И. ... ... 100 жыл ... ... ... ... мерейтойлар санатына қосылды. 1999
ж. 15 — 23 ... ... ... ... бас ... аса ... акад. Қ.И. Сәтбаевтың 100 ... ... ... ... өттi. ... ... ... өткен шақтан болашаққа” деген
атпен көрме ашылып, “Қазақстандағы ғылыми ой-пiкiрлер тарихы”; ...... ... ... ... ... ... шикiзаттарды өңдеу” және “Ауыл шаруашылық
ғылымдарының жетiстiктерi” деп аталатын бөлiмдер ... ... ... және ... ... ... ... заманғы байланыс
құралдары”, “Өмiр сапасы”, “Қазақстан ... ... ... ... ... деп ... тақырыптарда материалдар
қойылды. 1999 ж. 26 ... мен 1 ... ... Будапештте ЮНЕСКО және
Халықар. ғылылми қауымдастықтың бастамасымен “21 ғасырдағы ғылым. Жаңа
мiндеттер” ... ... ... өттi. 2000 ж. ... ... ... ... саланың тұрақты
дамуын қамтамасыз етуге және ғылылми-техникалық потенциалдың қалыптасуына
бағытталған, экономика мен оның ... ... ... ... ... беретiн ҚР-ның ғылым және ғылылми-техникалық саясатының
тұжырымдамасы мақұлданды [13.52].
Қазақстан Республикасы Президентi мен ... ... ... сондай-ақ ЮНЕСКО-ның бiрлесуi арқылы Астана мен
Алматы қ-нда 2000 ж. 11 — 14 ... ... ... ... ... халықар. конференция өткiзiлдi. Түркiстан қ-ның 1500 жылдығын тойлау
шеңберiнде 20 — 21 ... ... мен ... ... ... тарихындағы
Түркiстан және Қожа Ахмет Иасауи” халықар. ғылылми-практик. конференциясы
өткiзiлiп, оның ... ... мен таяу және алыс шет ... ... ... ... мен ... қатысты. ЮНЕСКО шеңберiнде атап өтiлген
бұл шараның соңы Париждегi ЮНЕСКО бас пәтерiнде ... ... ... ... ... 1500 жыл” деп аталатын дөңгелек
столмен аяқталды. 2001 ж. 2 ... ... ... бiлiм және ... съезi өтiп, онда Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә.
Назарбаев ... ... ... өз ... ... үшiн елдiң
әлеуметтік-экономикалық, рухани дамуы факторында отандық ғылымды қайта
құрудың ... ... бар ... атап көрсеттi. ҚР-ның 2001 ж. 12
шiлдеде қабылданған “Ғылым туралы” Заңы ... ... одан ... ... мен ... процестерiн ұйымдастырудың, кадрлар
даярлаудың, отандық ғылымды әлемдiк ғылылми қауымдастыққа интеграциялаудың
негiзiн қалаушы құжат болды. Бұл заң ... және ... ... ... қоғамдық қатынастарды үйлестiруге бағыттала отырып,
мемлекет ғылылми-техникалық саясаттың принциптерi мен негiзгi мақсаттарын,
оны жүзеге асыратын мемлекет ... ... ... және ... ... ғылымның жаңа ұйымдық формасының дамуын, ғылым
саласындағы субъектiлердiң мiндеттерi мен ... ... ... ... ... ... ... мақсатында,
ғылылми зерттеулер үшiн бiрегей құрал-жабдықтар сатып алуға, ғылылми
мекемелердi ... ... ... ... жарақтандыруға
бағытталған “Ғылыми мекемелерге құрал-жабдықтар сатып ... ... ... туралы жаңа бюджеттiк бағдарламаға сәйкес алғаш рет
қаржы бөлiндi [14.15].
Соңғы жылдардағы ғалымдар жүргiзген ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... жаңа iргелi
бiлiмге бағытталып келедi. Ғылыммен тығыз байланысты ... үшiн ... ... құрылуы табиғи және минералды ресурстарды
ұтымды пайдалану, жаңа ... мен ... ... ... ... ... ... тау-кен металлургиясы кешенiнiң тұрақты
жұмыс iстеуi мен ... ... ... және ... ... биотехнологияда, медицинада, ауыл шаруашылығында ... және ... ... ... мен байланыстың қазiргi
заманғы жүйесiн құру, атом ... ... ... ... ... [16.77].
Жаңа отандық технологияны пайдалану негiзiнде кеңейтілген және
жаңартылған химия және ... ... ... ... ондаған
млрд.теңгеден астам өнiм бередi.
Тәуелсiздiк жылдарындағы кезең ғылымды ұйымдастыру мен ... ... ... жаңа ... ... ғалымдар iс-
әрекетiне қолайлы жағдай туғызумен, ғылыми ... жаңа ... бiлiм мен ... ... ... ... ... сипатталады.
2010 жылы әлемдік стандарттарға сай келетін ашық ... 5 ... ... ... ... оқу ... ... бейіндегі 15 зертхана жұмыс
істейді.
6 инновациялық-білім беру, оның ішінде 2 ... ... ... ... үшін Н5N1 құс ... қарсы вакцина;
- денсаулық сақтау саласы үшін үшін A/H5N1 ... ... ... A/H5N1 ... ... ... отандық
препаратының 3 эксперименттік үлгісі;
- «A/H1N1 инфлюэнца» доңыз тұмауына қарсы “Refluvac” ... ... ... ... ... ... және ЕвроОдақ мемлекеттерімен қатар
осы вакцинаны әзірлеп шыққан 5-ші мемлекет)
Әлемде баламасы жоқ жайылым кадастрының картографиялық ... ... ... ... ... тұжырымдамасы әзірленді.
Қоғамдық ғылымдар саласында:
- қазақтардың этникалық аумағын қалыптастыру және ... ... және т.б. ... ... саласында:
- өнеркәсіптік қалалар атмосферасының ... ... ... әзірленді;
- күрделі айқындалған және стохастикалық технологиялық процестерді
басқарудың көп мақсатты ... ... ... жаңа ... көп функциялы материалдарын компьютерлік құрастырудың
негізгі принциптері әзірленді;
- шешуші қабілеттілігі жоғары электростатикалық энергоанализатор және
бұзылудың жоғары қабатын талдау үшін ... ... ... ... ... ... және ... бақылау жер серіктік түсіру
базасында астық дақылдарының түсімін болжау әдістемесі әзірленді;
- Қазақстан аумағын агроклиматтық аудандарға бөлу жүргізілді;
- ... маңы мен Арал маңы ... ... ... ... мен ... ... туралы ғылым саласында:
- металлогендік және ... ... жаңа ... әзірленді;
- болжау элементтерімен геологиялық-экономикалық ... ... ... ... және газ ... болжау картасы басып
шығарылды;
- жаңа ілгерілемелі гидрогеологиялық жүйелер мен ... ... ... ... жел ... ... ... физикалық және динамикалық
үлгісі жасалды;
Химия-технологиялық ғылымдар саласында:
- казақстандық ... ... ... үшін жаңа ... ... мен ... ... әзірленді;
- негізінде беріктігі жоғары композициялық материалдар, суда ... ... ... ... мономерлер мен полимерлер
синтезделді;
Фармацевтика саласында әртүрлі ықпалы бар жаңа ... ... ... Оның ... ... атты ... ... бірегей отанндық препарат;
- Қазақ кардиология және ішкі аурулар институтына жеткізілетін жүрек-
тамыр ауруларын емдеу үшін әзірленген отандық ... ... ... ... да ... ... ... үшін қуаттылығы жылына 2
млн.ампула, 150 млн. капсула және таблетка болатын ... ... ... ... ... ... тіркеуден өткізу
жұмыстары жалғасуда) [11.52].
Ғалымдарды әлеуметтік қолдау бойынша шаралар ... ... ... ... мен техника саласындағы мемлекеттік сыйлықтың мәртебесі
өсті, сонымен қатар материалдық мазмұны өзгерді (ҚР Президентінің ... 3 ... № 451 ... Тек ... 10 ... ғылым, техника
саласындағы мемлекеттік сыйлық 24 жұмысқа берілді, 137 автор ... ... ... ... ... ... ... жеткен жетістіктері үшін 2002 жылдан
бастап теоретикалық және практикалық ... бар, ... ... терең
мағыналы, қойылған ғылыми мәселелері мәселелерді шешуде тың шешімдер тапқан
атаулы сыйлықтар беріледі. Тағайындалған уақыттан бері бұл атаулы сыйлықтар
108 ... ... 167 ... ... ... [11.66].
Мемлекеттік ғылыми стипендиялар еліміздің 2925 жетекші ғалымға, оның
ішінде 1950 жас ... ... ... ... – жаратылыстану ғылымдары саласындағы ең ... ... ... ... ... – гуманитарлы ғылым саласындағы ең үздік ғылыми
зерттеулер үшін;
Ы. Алтынсарин ...... ... ең ... ғылыми
жұмыстар мен зерттеулерлер үшін; жас ғалымдар үшін;
Д. Қонаев атындағы – жаратылыстану ... ... ең ... ... ... ... – гуманитарлық ғылым саласындағы ең үздік жұмыстар
үшін;
Күлтегін атындағы – түркітану ... ең ... ... ... ... жалпыға бірдей білім беру саласына реформа жүргізілді.
6 жастан оқыту ... ... Ауыл ... ... сәйкес бағдарламалардың жаңаруына, олардың 2001-2002 жылдары
толық ауысуын қамтамасыз ететін мәселелерге аса ... ... ... ... беру ... оқу жүйесі – 11 жылдық. Тегін білім берумен
қоса ақылы мектептер де ұйымдастырылды [24.52].
1991 жылы жаңа үлгідегі мектептер мен ... орта оқу ... ... ... ... ... ... жылы Қазақстанда жаңа Конституция қабылданып, онда жалпыға
міндетті тегін орта ... алу ... ... жылы ... 8160 ... ... ... беру мектебі жұмыс
істеді, олардың ішінде қалалық – 2016 және ауылдық – 6144.
Оқу жүргізілген мектеп оқушыларының саны ... ... – 1 млн. ... 700 ... орыс ... – 1 млн. 300 мың 200 ... ... тілінде – 87
мың 300 адам, ... ... – 21 мың 500 ... ... бағдарламасы шеңберінде 8 облыста дарынды балалар
үшін интернат-мектептері және ... ... бар ... ... ... ... 1996 ... аяғында шетелдік
отандастарымызды қолдау мақсатында мемлекеттік ... ... ... ... оралған оралмандарды оқыту және қайта оқыту кіреді.
1997 жылы республика мектептерін компьютерлік сыныптармен ... ... Орта ... беру ... информатизациялау мемелкеттік
бағдарламасы қабылданды[26.32].
Мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру белсенді жүріп жатыр: 2005-2010
жылдарға арналған Қазақстан ... ... ... ... ... ... ауыл ... дамыту. Жаңа редакцияда «Білім туралы»
Заң және ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы қабылданды, бұл осы аталған саланың жүйелі
дамуын ... ... ... білім беру мектептері үшін оқулықтар және
оқу-әдістемелік жинақ дайындау және шығару туралы» бағдарлама компьютерлік,
жаңа технологияларды енгізуді ... ... ... арқасында тәуелсіздік алғалы еліміздегі
білім беру тұрақты даму траекториясына шықты. Бұл халықаралық деңгейдегі
сапалы және сандық көрсеткіштермен ... ... ... ... ... әлемнің 129 елі ішінен 1-ші
орынды иеленді («Теңсіздікті жою: ... ... рөл» ... ... мониторингі жөніндегі 2009 жылғы ЮНЕСКО-ның жетінші ... ... ... Ұлттар Ұйымының «Кедергіден өту: адами шапшаңдық пен даму»
баяндамасының мәліметтері бойынша 2009 жылы Қазақстан ... даму ... 82-ші ... ... отырып, алғаш рет адам әлеуетінің дамуы жоғары
деңгейлі елдердің қатарына енді;
2009 жылы Қазақстан Дүниежүзілік ... ... ... емес ... ... ... бәсекеге қабілеттілік индексі
рейтингісінде 67-ші орынды иеленді;
2010 жылдың 11 наурызынан Қазақстан ... ... ... ... ... ... беру ... толық қанды мүшесіне енді
(Болон процесі) [26.52].
2009-2010 оқу жылында 7576 жалпыға ... беру ... ... ... 2 486 303 бала ... ... 1991 жылмен салыстырғанда педагогтардың
саны айтарлықтай жақсарды. 1991 жылы мектептерде – 270228 педагогтар ... ... ... 178634 (66,1%) ... ... бар, 70695 (26,16%) ... кәсіптік, 11929 (4,2) % - аяқталмаған жоғары білім, 9432 (3,3%) –
жалпы орта ... жылы ... ... білім беру мектептерінде 274914 педагог
жұмысы еңбек етеді, олардың ішінде 236271 (85,9%) жоғары білімі барлар, ... ... ... 19,8% ... ... ... білімі бар педагогтар саны 1991 жылмен салыстырғанда
13,56% қысқарды.
Кабинеттерді жаңа қалыпта ... 2005 ... ... ... ... - 4508, ЛМК-2077, интерактивтік тақталармен 100 мектеп
жабдықталды.
Мектептерді ... ... ... 98% мектеп Интернет
желісіне қосылды [29.52].
Жалпыорта ... беру ... оның ... ... ... ... қамтамасыз ету мультимедиялық кабинеттерді есепке
алғанда 1 компьютерге 18 оқушыдан келеді.
Мектепке дейінгі тәрбие мен ... 1991 жылы ... ... ... жартысынан көбі (4868) «оңтайландыру» кезінде жеке ... ... бір ... ... ... бұзылды.
1995-1998 жылдары елдегі қалыптасқан экономикалық жағдай ... ... ... әкелді. Балабақшалардың 82% жабылды.
Мектепке ... ... ... балалардың саны 10,6% қысқарса, ауылдық
жерлерде – 1,6% . Нәтижесінде мектепке негізгі дайындығы бар балалардың ... ... 2010 жылы 385 мың бала ... 5192 мектепке дейінгі ұйым
жұмыс істейді, ол мектеп ... ... ... 40%-ын ... ... дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамтамасыз ету
жөніндегі 2010-2014 жылдарға арналған ... ... ... жылғы 28 мамырдағы № 488 ҚРҮҚ).
5-6 жастағы балалардың мектеп алды даярлығы ұйымдастырылда, ол - ... және ... оқу ... ... ... жылы Елбасымен «Болашақ» халықаралық стипендиясы бекітілді (1993
жылғы 5 қарашадағы № 1394 Қазақстан ... ... ... ... ... мамандарды дайындау 2005 жылдан
бастап Басым мамандықтар тізіміне сәйкес жүргізіледі. Жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... тізімі бекітіледі.
2008 жылдан бастап ауыл жастары, мемлекеттік қызметкерлер, ғылыми және
педагогикалық жұмыскерлерге, ... ... өту үшін ... жылы ... ... үшін 24 елдің 105 ғылыми ұйымдарында
академиялық оқу үшін ұсынылған жоғары оқу орындары тізіміне 23 ... ... оқу ... ... оқу ... ... бағдарламасының 3000 стипендианты
27 елде білім алды.
1994 жылдан 2009 жыл аралығында бағдарлама бойынша 1700 ... ... жылы ең көп ... ... – 810 ... оқу жылының басында елде 177 жоғары оқу орны жұмыс ... 597 мың 489 ... ... алды. Жекеменшік жоғары оқу орындарының саны
127 құрады. Онда 257 мың жас ... алды ... ... Президентінің Жарлығымен жоғары білікті
мамандарды даярлауда, ... ... және ... ... ... ... жатқан сегіз мемлекеттік жоғары оқу орнына ерекше мәртебе берілді.
Олар - Әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Л.Н. ... ... ... ... ... ... аграрлық университеті, Қ.И.
Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық ... С.Д. ... ... ... медициналық университеті, Т.Қ. Жүргенов атындағы
Қазақ ұлттық өнер ... ... ... ... ... Қазақ ұлттық музыка академиясы.
Жаяу әскерлер әскери институты, Әуе қорғанысы әскери институты,
Радиоэлектроника және ... ... ... ... ... ҚР ... ... әскери оқу орындары болып табылады
және Қазақстанның Қарулы күштері үшін ... ... және ... ... жылы ҚР ... және ғылым министрлігі ... ... ... ... алуға болатын мамандықтардың санын барынша ... ... ... ... беру ... ... ... [31.51].
Республикада 141 жоғары оқу орыны жұмыс істейді, оның ... ... емес ... оқу ... Студенттердің жалпы контингенті 768 мың
адамды құрады. Профессорлық - оқытушылық құрамның саны 42 мың ... оның ... ... ... мен ... ... ... бар.
Болон процесінің талаптарына сәйкес Қазақстан мамандарды даярлаудың үш
деңгейлі үлгісіне көшті: ... - ... - ... ... ірі жоғары оқу орындары - Әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық
университеті мен Л.Н. ... ... ... ... ... ... жұмысқа тарту үшін жыл ... 2 млн. ... ... ... ... көтермелеу үшін «Жоғары оқу орнының
үздік оқытушысы» ... ... ... ... ... ... оқу ... тағылымдамадан өту мүмкіндігі бар.
Білім беру ұйымдарын аккредиттеудің халықаралық үлгісіне көшу бойынша
жұмыс жүргізілуде. Бұл ... ... ... агенттіктерінің жұмыс
тәжірибесін ескере отырып, қалыптастырылған. ... күні 42 ... ... ... ... сапа ... жүйесінің сертификаттау
аудитінен өткен. Кластерлік бастамаларды ескере отырып, докторлық ... ... ... ... ... үшін ... мамандықтар
тізбесі белгіленген.
2008-2009 жылдары 5 ұлттық университет Еуропа мен ... ... ... 10 білім беру бағдарламаларын аккредиттеуден
өткізуді жоспарлап отыр[32.112].
Ірі білім беру жобасының бірі - ... ... ... ... ... Жоба ... ... тәжірибені қолдана отырып,
өңірде бірегей академиялық ортаны қалыптастыруға бағытталған. Бұл ең жоғары
әлемдік ... сай ... ... сапалы жаңа институттары
мен орталықтары бар жаңа жоғары оқу орны болмақ. Осы жобаны іске ... - ... ... ... институттар.
2010 жылы білім беру қызметін 42 мемлекеттік, 13 ... емес ... ... оның ... 16 ... оқу орны ... ... Мемлекеттік
емес жоғары оқу орындарының саны 1991 ... 71 ... 2010 ... ... ... оқу ... студенттерінің саны 2001-2002 оқу жылындағы 514738
адамнан 2009-2010 оқу жылындағы 610264 адамға өсті [32.144].
Оқу ... ... - ... ... (ПОҚ) сапалы
өзгерістер орын алды. Егер 1992 жылы мемлекеттік ... ... ... ПОҚ 17100 ... ... ... оқу жылы 39200 адамды
құрады.
Жоғары оқу орындардағы ғылыми ... ... ... ... ... ... ғылыми ұйымдардан жоғары білім беру жүйесіне ауысуы
себеп, сондай-ақ берілген ғылым докторы мен ... ... ... ... бастап шетелдік оқытушыларды және кеңес ... ... үшін екі ... оқу ... (Әл ... ... ... ұлттық
университетіне және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіне)
республикалық бюджеттен 2 млн. доллар бөлінеді (әр ... оқу ... 1 ... ... ... ... стандартының жіктеушімен (ХБСК)
үйлестірілген және Болон декларациясының негізгі ... ... ... және ... оқу ... ... ... беру мамандықтарының жіктеуіші
әзірленді.
Мамандарды даярлаудың үш деңгейлі үлгісіне көшу ... ... - ... - ... ... ... ... болып өзгертілді.
Қазақстан Республикасы Болон декларациясына қосылды. 30 жоғары оқу
орны Университеттеріне Ұлы ... қол ... жаңа ... ... ... ... қ.),
Назарбаев Университеті (Астана қ.) жұмыс істейді.
Жоғары білім беру сапасын бағалаудағы халықаралық тәжірибені ескере
отырып, мемлекеттік аккредиттеу рәсімі ... ... ... ... ... тұжырымдамасы
мақұлданды[33.11].
Дарынды жастарды қолдау үшін «Дарын» ... ... ... ... және ... ... беру 90-шы жылдары техникалық және
кәсіптік білім беру жүйесінде ... ... мен ... ... алдымен техникалық және технологиялық бейіндегі оқу орындарының қысқаруы
орын алды. Қазіргі күні кәсіптік лицейлердің саны 1991 ... ... 81%-ын ... отыр. 23 ауданда кәсіптік ... ... ... жылы ... 882 оқу орны (322 ... лицей мен 560
колледж), оларда 609,0 мың адам білім ... ... ... ... (416 біліктілік) бойынша жүзеге асырылады.
ҚР Үкіметі жанынан Техникалық және ... ... ... ... ... даярлау жөнінде ұлттық кеңес құрылды.
3 кәсіптік лицей ... ... ... ... ... ... және ... көрсету еңбегі кадрларын даярлау ... ... ... ... орталықтарын құру жұмыстары
жүргізілуде.
Келесі орталықтар ашылды:
- «Аджип ККО», «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ, «Тенгизшевроил» ЖШС БК, ... ... ... ЖШС ... ... және ... көрсету
еңбегі мамандарын даярлау, қайта даярлау және ... ... ... оқу ... ... ... жатқан оқу орындарының негізінде экономиканың ең басымды
салалары бойынша ет-сүт өнімдерін өңдеу, автоқызмет, металл өңдеу жөніндегі
мамандарды ... және ... ... ... ... заманғы
өңіраралық орталықтары;
- техникалық және ... ... беру ... ... ... ... 6 өңіраралық орталық (Астана, ... ... ... және ... қалаларында). Соңғы жылдары осы
орталықтарда техникалық және кәсіптік білім беру ... ... ... ... ... ... ресурстарды дамыту, зияткерлік капитал және жас ... ... ... ... мәселелері бойынша, оның
ішінде мемлекеттік – жеке меншік ... ... ... ... ... [35.52].
Ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттырудың ... бірі – ... ... ... ... экономиканың жаһандануы
және өркениет дамуының қазіргі деңгейі жағдайында оның мәні күннен-күнге
артып ... Бұл ... ... ... ... ... елдің
экономикалық жаңаруына басты кедергі екенін ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен бизнес
арасында ұлттық деңгейдегі диалогты ұйымдастыру үшін ... ... ... ұлттық кеңесті құру)
ҚР Білім және ғылым министрлігі алдағы онжылдыққа ... ... ... ... ... ... ... жобасын
әзірледі[36.52].
Аталған Мембағдарламаның басты ерекшелігі – онда білім ... ... ... ... материалды және рухани әл-
ауқатын жақсарту үшін адами ... ... ... ... үшін ... қол ... ... ету арқылы экономиканы тұрақты
дамытуға аса мән берілгендігі.
Қойылған міндеттердің бірі – патриоттық тәрбие беру және ... ... ... және ... ... ... ... қалыптастыру бойынша іс-шаралар кешенін іске асыру.
Қазақстандық патриотизмді қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ерікті ұйымдардың, әскери-патриоттық,
әскери-спорттық, әскери-іздеу ұйымдарының және спорттық-техникалық
клубтардың ... ... ... жастарды патриоттық шаралармен қамту
көлемі ұлғаятын болды.
Осындай ... бірі – ... ... 2011 жылы ... «Біз ... ... Біздің Отанымыз - Қазақстан» атты жасөспірімдер мен
жастар форумы.
Білім берудің тиімді жүйесін дамыту үшін елде ... ... - жеке ... ... тетіктері бойынша жеке салымдар
тартылатылды.
Бағдарлама шеңберінде мемлекеттік - жеке ... ... ... ... ... ... және ... қалаларында 16
энергоүнемдеу мектеп тағамы комбинатын салу, республика мектептерінің 50% -
ның тамақ ... ... ... - техникалық базасын жаңарту;
- жұмыс берушілермен серіктестік есебінен техникалық және ... беру ... ... ... ... практикасының базасын
кеңейту;
- жоғары оқу орындарының оқу - зертханалық базасын жаңарту;
- жоғары оқу ... ... ... ... және ... ... үлесін ұлғайту көзделген [36.52].
2. Ғылыми мекемелердің ... ... ... ... экономикада материалдық құндылықтардан гөрi
зияткерлiк әлеуетке көбiрек назар аударылады. Ұлттың қазiргi ... ... бiлiм беру ... қолдауға, оқыту арқылы жұмыс күшiнiң зияткерлiк
әлеуетiн арттыруға қабiлеттiлiгi бәсекеге қабiлеттiлiктi қамтамасыз ... аса ... ... ... қазiргi кезде экономиканы дамытудың индустриялық-
инновациялық сатысына аяқ басты. Бұл ... ... ... ... жүйесiн қазiргi заманғы экономикалық талаптарға қайта бағдарлануымен
сипатталады, сөйтiп, тиiстi нормативтiк құқықтық базамен реттелетiн ғылымды
дамытуды ... ... ... ... ... ... ... түбегейлi өзгерiстерге алып келуге тиiс[38.211].
Ғылыми-техникалық әлеуеттi дамыту экономиканың дәстүрлi секторларына
тән болып табылмайтын iлеспелi фактор ретiнде ... тиiс. ... - бұл да ... ... үшiн ортақ барлық ерекшелiктерге, ережелер
мен реттеу тетiктерiне ие ... бiр ... ... 80%-тен астамы жекеше сектордың қолында
болып отырған жағдайда ... ... ... ... ... жүйесiн реттеу принциптерi ескiрген әрi барабар болып табылмайды.
Жаңа технологиялар мен ғылымды ... ... ... ... ... iшкi және ... нарықтарда бәсекелестiк басымдыққа қол
жеткiзу мен оны ... ... ... ... ... ... ... әлеуеттi дамытуға жекеше секторды тартудың тиiмсiз тетiгi, ҒЗТКЖ
саласына қатысушылардың салыстырмалы түрде төмен белсендiлiгi Қазақстандағы
барлық ғылыми-техникалық жүйенiң әлсiз буыны ... ... ... алатын болсақ, экономикасы дамыған елдерде (АҚШ,
Жапония, Финляндия) өнеркәсiп кәсiпорындары ҒЗТКЖ-нi ... өтеу ... ... ... жүзеге асырады және мемлекеттiк шығыстардың
үлесiне орта есеппен 30% келсе, өнеркәсiп ... ... ... ... ... ... дейiн игередi.
Ғылымды қажетсiнетiн өнiмдер үлесi мен ғылымға арналған шығыстар IЖӨ-
нiң жалпы көлемiнде экономиканың ... ... ... ... ... ... соңында экономикасы дамыған елдердiң көбiнде
зерттеулер мен ... ... iшкi ... үлесi орта есеппен
алғанда IЖӨ-нiң жалпы ... 3,0%-тi ... ... - ... - 3,5%; ... - 3,04%; ... - 2,73%; ... -2,84%;
Германияда - 2,44%, бұл ретте бұл шығыстардағы ... ... ... ... ... ... ... елдерде адам басына шаққанда ҒЗТКЖ-ға арналған
шығындар: АҚШ-та - 892, Швецияда - 875, Финляндияда - 726, ... ... ... - 613, Германияда - 580, Данияда - 541, Норвегияда - 479,
Францияда - 478, ... - 420 АҚШ ... ... ... ... ... ... шығыс: АҚШ-та - 123 299, Жапонияда - 113 ... - 154 234, ... - 146 422 АҚШ ... ... ... ... ... нарығындағы көшбасшы елдерде
IЖӨ-нiң жалпы көлемiндегi ғылымға арналған шығыстар үлесi, оның ... салу ... ... ... баж салығы, бюджеттiк қолдау көрсету,
инвестицияларды ынталандыру, ғылыми ... ... ... ... ... жолымен қатаң бақыланады.
Әлемдiк нарықтағы Ресейдiң ғылымды қажетсiнетiн өнiмдер үлесi 0,3-
0,5, Еуропалық Одақ елдерi - 35, АҚШ - 25, ... -11, ... - ... Корея - 4, Қытай - 2 %-тi құрайды [36.54].
Дамыған елдердiң тәжiрибесi көрсеткендей, жаңа ... ... бар жаңа ... ... технологиялар, өнiмдер, жабдықтар
үлесiне IЖӨ өсiмiнiң 70-тен 85%-iне дейiн келедi[36.54].
Қазақстандағы ғылыми-техникалық дамуға жүргiзiлген макро-экономикалық
талдау ... жаңа ... өнiм ... ... ... ... ғылыми өнiмдер өндiру жөнiндегi белсендiлiгi - 2,3%-тен
артпайтынын көрсеттi. Бұл ... ... ... ... әлi де ... бола ... ... Бұл ретте мемлекеттiк
кәсiпорындардың төмен белсендiлiгi кезiнде (0,6%), ... ... ... ... (5%) және ... ... (3,7%) нысанындағы
кәсiпорындарға тән екенiн атаған ... ... ... ... тыс ... Ол ... ... прогрестiң факторларын жандандыру және Қазақстанның дамыған
елдерден артта ... ... үшiн аса ... ... ... дәйектi
жасалуын қамтамасыз етпедi.
Проблемаларды неғұрлым егжей-тегжейлi талдау Қазақстандағы ғылымның
дамуын тежейтiн негiзгi факторларды ... ... ... саласының ұйымдастырушылық құрылымында шешiмдер қабылдауда,
жекеше ... ... мен ... ... жүйе жоқ. Мемлекеттiк
бюджет қаражаты есебiнен орындалатын ғылыми зерттеулер ... ... көп ... елде ... зерттеулерге бiрыңғай
әкiмшiлiк ету мен үйлестiрудiң заңдық ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастырудағы құрылымдық сәйкессiздiк
ҒЗТКЖ нәтижелерiне сұраныстың iс жүзiнде ... әкеп ... ... ... өзiндiк сипаттарының бiрi қаржыландырудың негiзiнен
(71%) қолданбалы ... ... ал ... ... әрi - ТКЖ) 8%-i ғана ... фактiсi болып табылады.
Iргелi ғылымға жұмсалатын шығыстар шамамен 21 %, бұл тұтастай ... ... орта ... ... ... ұйымдар үлесi өте төмен: орташа алғанда 9
ғылыми ұйымға 1 ғана ... ... ... Бұл ... мамандар саны
ҒЗТКЖ орындайтын қызметкерлердiң жалпы санының шамамен 5%-iн ... ... ... санының 0,1%-iн құрайды[36.52].
2005 жылғы деректер бойынша ғылымның мемлекеттiк сектордағы ұйымдар
үлесi зерттеулер мен әзiрлемелердi ... ... ... жалпы санының
38,2%-iн (390-ның 149-ын) құрады. Ғылымдағы мемлекеттiк ... ... ... 2001 ... берi байқалуда.
2005 жылы ғылымның мемлекеттiк секторында ... ... ... 18,9 мың ... 10,7 мыңы жұмыс iстедi, бұл
олардың жалпы санының, ... ... ... ... жалпы саны 2005 жылы шамамен 54%-ке қысқарды, бұл ... ... ... ... ... 1,6%-тi ... ... қатысатын
кәсiпорындарда жұмыс iстейтiн ғалымдар саны соңғы сегiз жыл iшiнде ... ... ... ... ... отандық ғылыми әлеуетте кадрлық құрам ... ... ... Жоғары бiлiктi кадрлардың ғылым саласынан
кетуiне байланысты кадрлық әлеуеттi қалпына келтiру жағдайы қиындады.
Мысалы, ... ... және ... ... саны 1991 жылмен салыстырғанда 57,6%-ке кемiдi (яғни 2 еседен
астам) және 2006 жылы 18,9 мың ... ... ... өзiндiк»шыңы» 1991-
2000 жылдар аралығына келедi - 26,1 мың ... ... ... қысқарды және 2006 жылы 11,0 мың адамды құрады. Егер 1991-2000
жылдары Қазақстанда ... және ... ... барлық саны 2,8 есеге қысқарса, ғылымның мемлекеттiк
секторындағы қысқартулар қарқыны едәуiр төмен ... ... ... ... ... қорытындысы ғылыммен қамтылу
құрылымының бiршама өзгеруi болды. Ең көп қысқартуларға ғылыми процестерге
тiкелей қатысушылар - ... ... ... ... мен
техниктер (1997-2006 жылдары 14,1%-ке) ұшырады. Қосалқы персонал саны 68,4%-
ке, шаруашылық персонал саны - 22%-ке ... ... орта жасы ... ... 55-59 ... ... ... ғалым мамандығы беделiнiң тұрақты түрде төмендеуi байқалуда.
Қазақстанда, BISAM Central Asia 2005 жылы ... ... ... ... мамандығын ел тұрғындарының 4,3%-i ғана беделдi деп ... осы ... ... ... бiр ғана ... дәрежесi бойынша
жiктеуге бағытталған зерттеудiң (2004 жыл) ... ... ... көзқарасы тұрғысынан ең тартымдысы ғалым мамандығы ... ... ... 51%-i бұл мамандықты жоғары дәрежеде беделдi, 25%-i -
мейлiнше ... және 20%-i - ... деп ... ... ... 2005 жылы 50 жастан және одан ... ... ... ... ... ... ал 1997 жылы олардың үлесi, бағалау
бойынша, ... ... (60 ... және одан ... жастағылар тиiсiнше
10,9 және 8,8 процент) едi.
Отандық жоғары оқу орындарындағы ғылыми ... бар ... ... саны 2005 жылы 15642 ... оның ... 2869-ы ғылым
докторы және 12773-i ғылым кандидатын құрады.
Бұл ретте жоғары бiлiм ... ... ... ... ... ... себебi оның негiзiнен бiлiм беру функциясына қайта
бағдарлануы болып табылады. Бұл ... бiлiм ... ... ... ... бiлiм ... басым дамуына, жеке оқу
орындарының пайда болуына, осы сектордағы тұрақты өсiп отырған бәсекелестiк
аясында ... ... оқу ... ... ... ... ... бар зерттеушiлердiң жалпы ... ... ... 2006 жылы 4124 ... ... ғылыми қызметкерлердiң саны - 18,9 мың адамды, оның iшiнде
1106 ғылым докторы мен 3018 ... ... ... [37.52].
Сонымен катар, ғылыми кадрларды даярлауда келеңсiз үрдiстер: ғылыми
салада жұмыс iстемейтiн iзденушiлердiң ... ... ... ... ... ... ... жеткiлiксiздiгi; ғылыми-бiлiм беру
саласы қызметкерлерiнiң ғалым дәрежесiн алғаннан кейiн ... ... ... ... одан әрi кәсiптiк өсуге ықыласының
болмауы орын алып отырғанын атаған жөн.
Осының бәрi:
• отандық ғалымдардың ... мен ... ... ... ... Мысалы, республикада орта есеппен 100 ... ... бiр ... ... ... 15000 ... ... патент алынады;
• ғылыми зерттеулерге сараптама жасау сапасының төмендеуiнiң ... ... ... ие ... ... қарқынды өсуiне;
• ғылым мен өндiрiс арасындағы байланыстың үзiлуiне әкеп соққан қолда бар
ғылыми және инновациялық әлеует пен ... ... ... ... ... ... ... мектептер мен жекелеген ғалымдардың арасында бәсекелестiктiң
болмауына;
• жоғары бiлiктi кадрлардың коммерциялық ... және ... ... ұйымдарына кетуiне;
• жаңа ғылыми-педагог кадрлар ағымының төмендеуi мен ғылыми-техникалық
салада жас мамандардың жетiспеуiне;
• ғалымның әлеуметтiк ... және ... ... төмендеуiне;
• ғылыми зерттеулер нәтижелiлiгiнiң төмен болуына;
• сабақтастықтың үзiлуiне әкеп соқты[36.52].
2005 жылы ҒЗЖ-ға жұмсалған мемлекеттiк шығын үлесi 59,7%-тi ... 1997 ... ... ... ... (44,0%). Оның iшiнде Бiлiм
және ғылым министрлiгiнiң барлық iргелi және ... ... ... 50,7%-тi, басқа салалық министрлiктердiң үлесi - 48,6%-
тi құрады [36.49].
2005 жылы Қазақстанда адам басына шаққанда ҒЗТКЖ-ға арналған шығын ... ... ... ... арналған шығындар деңгейi бойынша Қазақстан
(IЖӨ-нiң 0,26%-i), Португалия (0,77%) және ... (0,51%) ... ... артта қалып отыр[36.54].
Оның үстiне, бюджеттiк циклдiң бiр жылдан ғана ... ... ... ғылыми-техникалық бағдарламаларды қаржыландыру жөнiндегi шешiм жыл
сайын қабылданады. Бұл уақыттық та, әкiмшiлiк те шығыстардың артуына ... ... ... ... ... сатып алу бойынша
конкурстар жүргiзу ... ... ... ... ... ... бұл ... жылдың аяғына дейiн жоспарланған ҒЗТКЖ
нәтижелерiн алуға келеңсiз әсер етедi.
Зерттеулердi, ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге емес, ресурстарға
бағдарлануын тудырады.
Ғылымның ... және ... ... негiзiнен ғылымның
мемлекеттiк секторында шоғырлану фактiсiн де атаған жөн. ... ... ... жабдықтар мен машиналардың басым бөлiгi мемлекеттiк
меншiктегi ғылыми ұйымдарда шоғырланған және құндық тұрғысынан ... жылы 5104,7 млн. ... ... (барлық негiзгi құралдардың 41,2%-i).
Бұл ретте жекеше ұйымдар мен ... ... ... ... ... негiзгi қаражатының үлесi 2000-2004 жылдары тиiсiнше 2%
және 17,6%-ке өстi [36.52].
Зерттеулер мен әзiрлемелердi орындайтын ... ... ... ... ... ... жекеше нысанындағы кәсiпорындардан 3 еседей
iрi. Соңғы бес жыл iшiнде жекеше ... ... ... аз да
болса үрдiсi байқалуына қарамастан, зерттеулермен және ... ... ... саны 100 ... аспайды, ал бұл цифр
мемлекеттiк секторда 150 адамды құрайды[36.52].
Соңғы онжылдықта отандық ғылым ... ... ...... ... ... жоқ: ғылыми ұйымдар, оларда жұмыс iстейтiн
персонал және мемлекет ... ... ... ... кешенiнiң негiзi болып табылады.
Тұтастай алғанда ескiрген материалдық-техникалық база және бөлек
алғанда зертханалық жабдықтар тұтынушының сұранысына ... ... ... мен ... ... ... ... Жобалық және конструкторлық бюролардың (институттардың) болмауы
технологияларды өндiрiске беру процесiн тежейдi, бұл ғылымның ... ... әкеп ... ... ... ... сапасы мен ғылымның жекеше
секторының ... ... ... күйiнде қалып отыр, Қазақстанның
әлемдiк нарықта бәсекеге қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ету ... ... iске ... ... ... орын алып ... ... экономикалық дамуды басқарудың дамытылған
жүйесiне ие, ... ... ... әлем ... ... ... стратегиялық мiндеттерiн iске асыру ұзақ мерзiмдi бағдарлама
әзiрлеу мен оны орындауды, оның ... ... ... жүйенi
дамыту жөнiндегi нақты жолдар мен шараларды көздейтiн бағдарламаны талап
етедi.
Ғылыми-техникалық саланы басқару жүйесiн және ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер бағдарламаларын бiрыңғай үйлестiруiн және оған әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... ... және бiрiздiлiгiн қамтамасыз етуге тиiс:
"саясатты тұжырымдау" -»"қажеттiлiктердi айқындау" - "жоспарлау"
-«"қаржылық ... ... ... ... ... ... қабылдау" -»"атқару (қаржыландыру)" -»"нәтижелерге мониторинг
жүргiзу және ... ... - ... ... ... ... және ... ортаға беру"[38.52].
1. "Саясатты тұжырымдау" ЖҒТК деңгейiнде ғылыми-техникалық саладағы
уәкiлеттi орган арқылы ... ... ... мен ғылыми
бағдарламаларға бiрыңғай әкiмшiлiк етудi бiлдiредi. Ғылыми әлеуеттi тиiмдi
дамыту мақсатында ғылыми орталықтарды оңтайландыру ... ... ... ... ... ... ЖҒТК қызметiнiң шеңберiнде қаралатын
болады.
2. "Қажеттiлiктердi айқындау" ... ... ... ... ... ... ... әрi - ҒТБ) жобаларын iрiктеудi бiлдiредi.
Ғылыми-техникалық саладағы уәкiлеттi орган мен ... ... ... ... және оларды ЖҒТК қарауына енгiзетiн ... ... ... ... ... ұйымдар (бiрлестiктер) әзiрлейтiн
және тиiстi мемлекеттiк органдар (бюджеттiк бағдарламалар ... ... ... (ҒЗЖ) ... ... ... мiндеттердi iске асыру тетiктерiн және нақты
көрсеткiштерi бар күтiлетiн нәтижелердi айқындауды бiлдiредi. ҒТБ-ның әрбiр
жобасында (3-5 жыл ... ... ... ... 5 ... ... ... 3 жылға дейiн) мақсаттарының, мiндеттерiнiң
сипаттамасы, қажеттi ... ... мен ... ... ... тиiс. ҒТБ ... әрқайсысы - ғылыми есеп,
диссертация, патент, жаңалық ... ... ... куәлiк, жұмыс түрiне
байланысты конструкторлық-технологиялық құжаттама немесе ... ... ... нақты өнiммен аяқталатын ғылыми-зерттеу жобаларынан
тұрады.
4. "Қаржылық жобалау" ... ... ... қойылған
мiндеттердi ескере отырып, кезең-кезеңiмен бағалауды бiлдiредi.
5. "Өтiнiмдерге сараптама жүргiзу" мемлекеттiк органдардан түскен
өтiнiмдерге ... ... ... ... әрi - ... бiлдiредi. Бағдарламалар жобаларын iрiктеп алудың өлшемдерi:
олардың әлемдiк үрдiстерге сәйкестiгi; оларды Қазақстанда iске ... ... және ... ... ... ұлттық қауiпсiздiктi қамтамасыз
ету; экономикалық мақсатқа сәйкестiгi; патенттiк мақсатқа сәйкестiгi;
Қазақстанды ... ... ... жаңа ... шығару
әлеуетiнiң болуы.
6. "Қаржыландыру туралы ... ... МҒТС ... ... ... ... ... әрi - РБК) шешiм
қабылдауы үшiн ЖҒТК-ның тиiстi ... ... екi ... ... ... ЖҒТК әрбiр әзiрленiп жатқан ... ... ... ... ... және РБК отырысында
қарау үшiн қаржыландыру көлемiн ұсынатын болады.
7. "Атқару" бюджеттiк бағдарлама әкiмшiсiнiң қаржыландыруы арқылы ҒТБ-
ны iске асыруды ... ... ... ... және ... ... ... iске
асыру барысын үйлестiруге мүмкiндiк бередi және күтiлетiн нәтижелердi алуды
қамтамасыз етедi.
9. "Нәтижелерге сараптама жүргiзу" МГТС арқылы жүзеге ... ... ... ... де сараптама жүргiзу жүзеге асырылуы мүмкiн.
10. "Нәтижелердi коммерцияландыру және бәсекелi ортаға беру" ... ... ... одан әрi ... бiлдiредi.
Сөйтiп, ғылыми қызметке бiрыңғай әкiмшiлiк ету принципiн ... ... ... және ... ... ... ЖҒТК
деңгейiнде ғылыми-техникалық саладағы уәкiлеттi орган iске ... ... ... ... ... тиiстi әкiмшiлерi жүзеге
асыратын болады[38.92].
Жүргiзiлетiн ҒЗТКЖ-нiң серпiндi сипатын және ... ... ... ... ету ... сараптама жүйесi 2007 жылдан
бастап үш деңгейлi болады [39.52].
1-деңгей. ... ... ... ... ... ... ... және отандық ғалымдар кiретiн ЖҒТК-нiң халықаралық
сараптамалық ... ... ... Бұл үшiн ... қатар Қазақстан
Республикасы Ұлттық ғылым академиясының ғылымның жай-күйi мен ... ... ... пайдаланылатын болады.
2-деңгей. Ғылыми-техникалық бағдарламаларды бағалау кезiнде МҒТС
пайдаланылатын болады. МҒТС-тiң негiзгi ... ... ... ... ... ... ... перспективалық ғылыми-техникалық
бағдарламалар мен алынған нәтижелердi әдiл бағалау болады.
3-деңгей. Ғылыми-техникалық бағдарламаларды бағалау кезiнде бюджеттiк
бағдарлама ... ... ... ... ... ... жүргiзiлетiн болады.
Үш деңгейлi сараптама ҒЗТКЖ-нiң мақсаттары мен қажеттiлiгiн айқындау
кезiнде шешiмдер қабылдаудың, ашықтығын, әдiлдiгiн және де, ең ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Қазақстанда республикалық бюджет қаражаты есебiнен жүргiзiлетiн барлық
ҒЗТКЖ МҒТС-тiң объектiсiне жатқызылады. Бұл ретте ... ... ... ... басқарушы принциптерiне негiзделетiн болады.
Әдiл бағалау жүргiзуге септiгiн тигiзетiн МҒТС жүргiзу регламентi мен
сарапшылар ... ... ... ... қоса, сарапшылардың қызмет
көрсетулерiн орташа әлемдiк деңгейде қаржыландыру қамтамасыз етiледi.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... жөнiндегi қызмет көрсетулердi жеткiзушi болып табылады, сондай-
ақ бағдарламалар мен жобаларға жүргiзiлетiн ғылыми-техникалық сараптаманың
әдiстемелерiн жетiлдiруге және сапасын ... ... ... ... ... ... жүргiзетiн болады.
Ғылымды басқаруды демократияландыруды дамыту ... ... ... ... ... ... саласын мемлекеттiк
реттеу қағидаттарын өзгертудi көздейдi [39.52].
Мемлекеттiк органдардың азаматтық қоғам өкiлдерi ретiндегi ғалымдардың
қоғамдық бiрлестiктерiмен өзара тиiмдi iс-қимылы жөнiнде:
➢ отандық ... ... ... ... ... ... ... құру, қоғамдық тыңдаулар ұйымдастыру;
➢ ғылыми қоғамдастықтың мемлекеттiк органдармен және даму институттарымен
өзара ... ... ... ... қоғам институттары өкiлдерiн ЖҒТК-ның құрамына енгiзу;
➢ қоғамдық ғылыми ұйымдар өкiлдерiн ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... және ... консультациялық-кеңестiк органдардың құрамына енгiзу жолымен пәрмендi
шаралар қабылдау қажет.
ІІ Ғылымның заңнамалық негіздері
1. 1997 ж. ... ... заңы және оның ... ... ... мен гүлденуі табиғаттың шынайы заңдылықтарын үйренуге
және оған қоғам мүшелерін тартуға тікелей байланысты. Кеңес ... ... ... республика ғылыми мекемелері дағдарыс ... ... ... себебі бірнешеу:
• Ғылыми зерттеулердің негізгі көздері мен бағыттарын белгілеу КСРО
кезінде орталықтан ... ... ... ... ... ... республикалардың қалауынсыз жүргізіп келді;
• Республика ғылыми-техникалық әлуетінің басым бөлігі жалпы-одақтық
ғылыми құрылымға тартылғандықтан, олар ... ... ... ... ... Ғылым академиясы мен салалық ғылым мекемелері (КСРО ... ... ... 6 ... және газ ... ... қазақстандық институты, т.б.) өзара ... ... ... жұмыс істей алған жоқ;
• Экономикалық дағдарыс салдарынан ғылымды қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ұстап отыру мәселелерін одан сайын қиындата түсті;
... ... ... құнсыздану ғалымдардың айлық жалақысын
төмендетті, ... жас та ... ... ... ... ... XX ... 90-жылдарындағы республика ғылымының өрісі, оның ... ... ... күн ... жауап бере алмады.
Аталған кемшіліктердің орнын толтыру бағытында ... ... және жаңа ... ... ... ... ала бастады. Министрліктің ұсынысына сәйкес 1997 жылы Қазақстан
Республикасының Президенті ... ... және ... ... ... ... ... Жарлыққа қол қойды[15.99].
Жергілікті жерлердегі бөлімшелері мен ... ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан,
Оңтүстік Қазақстан және Батыс Қазақстан облыстарында үш аймақтық ... ... ... аса ... ... ... 7 ұлттық ғылыми
орталықтар дүниеге келді[16.52]. Олар:
1. ... мен ... ... ... ... және ... техника бойынша,
3. биотехнология,
4. экология,
5. ... ... ... минералдық шикізаттарды кешенді өңдеу,
7. жаңа ... ... ... ... ғылыми орталықтары.
Бірақ бұл аталған ... дер ... ... ... етілмеді. Елдегі экономикалық ахуал мен ... ... ... ... ... ... бұрыннан қаланған ғылыми ошақтар, ... ... ... ... т.б. ... жүйенің күйреуі мен
құрылымдық құлдырауына қарамастан, өз ... ... ... ... ... ғылымның мүшкіл хал кешуімен есте қалады[17.92]
Ғылым және жаңа ... ... ... ғылыми-техникалық
бағдарламалар мен жобаларды мемлекеттік сараптау бөлімі құрылды. Аталған
құрылым ғылымға ... ... ... ... ... ... мен жобалардың бөрін дерлік
сараптаудан өткізуге тиісті болды.
1997 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру шаралары
туралы» Жарлығы шықты[17.52].
1998 жылы мемлекет ғылыми саланы қайта жаңғыртуға, академиялық ғылымның
реформалық жолдарын анықтауға бет бұрды. Осы ... ... және ... ... Ұлттық академияны, ауыл ... ... ... ... асырылды. Сөйтіп, жаңадан ... ... ... ... келді.
• жылы республикада ғылым мен ғылыми-техникалық саланы дамыту туралы
заңдар базасын жетілдіруге ... ... ... ... ... Республикасында бірыңғай ақпарат кеңістігін құру және
дамытудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» ... ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасы Жоғары білім және ... ... ... ... ол ... ... Білім және ғылым
министрлігі деп аталады.
2001 жылы министрлік ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды қорғап, конкурстық
негізде жеңіп алуы ... ... ... ... ... басым бағытына сәйкес келуі қажет. Бағдарлама зерттеушілері
істелген жұмыс жайлы жылда есеп ... егер ол ... ала ... сай ... ... ... ... Ғылымды
қаржыландыруға байланысты мұндай жағдай 2001 жылы қабылданған ... ... ... ... заң ... ... соңғы он жылдығында болған өзгерістерді
ескере отырып ... ... ... ... ... ғылыми
мекемелер мен ғылыми қызметкерлердің өзге де қаржы көздерін тауып, қаражат
тартуға мүмкіндіктері бар. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ала алады. Сөйтіп, жаңа заң ... ... ... мен ғылыми-техникалық саясаттағы өзгерістерге сәйкес
келеді.
Ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасында ғылым саласын одан ... ... ... ... ... ... ... және оған ілеспе ғылым мәселелері бойынша ... ... ... мен ... ... қарастыратын заң
жобалары да депутаттар тарапынан қолдау тапты. Заңдық құжатта Жоғары ғылыми-
техникалық ... рөлі ... ... ... ... жетекші
отандық және шетелдік ғалымдар кіретін, ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды
қалыптастыру мен оның ... ... ... ... ғылыми жобаларды
конкурстық іріктеу үшін жауапты ... ... құру ... ... ... ... ... болып отыр. Ол ... ... ... ... гранттық және бағдарламалық-
нысаналы қаржыландыру. Бұл ... ... ... ... ... арттыру мақсатында гранттық қаржыландыру шеңберінде қосымша
жалақы төлеу қарастырылған. Тағы бір айта кетерлігі, тыйым ... ... ... ... ... ... ... барысында айтылған ұсыныстар мен ескертпелердің басым
көпшілігі ... ... мен ... және ... қызметті
ұйымдастыруға, ғылыми-зерттеулер нәтижелерін ... ... жаңа ... енгізу қағидаларын жетілдіруге қатысты
болды. Ғылыми ... ... ... және әлеуметтік
қамсыздандыруға ... ... де ... ... депутаттары
тарапынан болған 60 ұсыныстың 50-і жобаға енгізіліп, заң ... ... ... пікірлері бойынша, ғылым мен ... ... ... ... жеке меншік ғылыми секторға
мемлекеттік тұрғыда қолдау жасау құжаттағы көптеген жаңа ережелердің іске
асуына тікелей ... ... ... ... тәжірибе бойынша зерттеу
және тәжірибелік жұмыстардың 70-90 пайызын солар атқарады[22.212].
2. 2011 жылғы «Ғылым ... заң: ... мен ... ... ... 18-і күні ... ... «Ғылым туралы» заң
қабылданғаннан кейін бұл салада үлкен ... ... ... ... ... қазіргі қолданыстағы заң баптарының шамамен 60 пайызы өзгертілді
немесе толықтырылды. Білім беру мен ... ... үшін ... ... ... ол ... ... бастап біздің қызметкерлер үшін жалақы көлемін арттыру,
екінші мәселе Елбасы 2020 ... ... ... ... балаларға арналған
мекемелерді 100 пайызға қамтамасыз ету ... ... Заң 8 ... және ... ... ... ... ережелер (1-2-баптар)
2-тарау. Мемлекеттік органдардың ғылыми және (немесе) ғылыми-
техникалық қызмет саласындағы құзыреті ... ... және ... ... ... субъектілері (6-
11-баптар)
4-тарау. Ғылыми қызметкерлерді әлеуметтік қамсыздандыру (12-16-баптар)
5-тарау. Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті басқару (17-
23-баптар)
6-тарау. ... және ... ... ... ... Ғылымды дамытуды экономикалық ынталандыру және халықаралық
ынтымақтастық (28-29-баптар)
8-тарау. Қорытынды ... ... ... ... болсақ (Ғылыми қызметкерлерді
әлеуметтік ... ... ... қызметкерлерге еңбекақы төлеу):
«2. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... ... ғылыми қызметкерлерге ғылыми дәрежесі үшін ... ... ... (PhD), ... ... докторға бір айлық ең төменгі
жалақы және ғылым докторына екі ... ең ... ... ... ай ... ақы ... ... зерттеулерді Қазақстан Республикасының аумағында аккредиттелген
ғылыми ұйымдармен немесе ... оқу ... ... ... ... ... өз ... шетелде жүзеге асыратын
қазақстандық ғалымдарға еңбекақы төлеу олардың ... ... ... ... ... асырылады» делінген [16.52].
Ал, 6-тараудың (Ғылыми және ... ... ... ... ... және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті
қаржыландыру):
«1. Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті ... ... ... ... ... тыйым салынбаған өзге де көздерден жүзеге асырылады.
2. Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
1) базалық қаржыландыру;
2) гранттық қаржыландыру;
3) бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру.
3. Ғылыми және (немесе) ... ... ... ... және ... ... ... базалық,
гранттық және бағдарламалық-нысаналы ... ... ... және ... бір ... ... қаржыландыру
нысандары бойынша жүзеге асырылуы мүмкін [16.72].
4. Ғылыми, ғылыми-техникалық жобаларды немесе бағдарламаларды іске ... ... ... және ... ... ... ... органмен немесе салалық уәкілетті органмен олар іске асырылатын
бүкіл ... ... үш ... ... ... ... көптеген ғалымдары соңғы бірнеше жылдан бері «Ғылым ... заң ... ... жайында айтып келеді. Бұл жайында 2011 жылдың
ақпан айында ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаев та ... ... Осы ... ғана ... ... оған ... қол қойды. Бірақ бұл ... ... не ... Жаңа ... ерекшеліктері жайында сөз
қозғаудан бұрын, қазір ғылымға қатысты заңнамаларды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ұшырағаны» мен оны «тірілтудің» тым қиын ... ... ... ... ғылымның болашағынан не күтуге болады? Деген
сұрақтарға көңіл бөліп ... ... жаңа ... ашу үшін ... ... ... - тіпті елдің дамуы тұрғысынан алғанда да өте маңызды іс. Біріншіден,
индустриалдық дамудан кейінгі кезеңде алға ... күш - ... ... Ал оның қайнар көзі - ғылымның жетістіктері. Бұл -
аксиома. Сол үшін де ... ... ... оның ... экономикалық және
әлеуметтік жүйесін енгізу қажет. Бірінші мақсат - ... ... ... ... ... Назарбаев бірнеше рет айтқан
болатын. Қазақстан халқына арналған Жолдауында ол «біз ... ... ... ... ... ... деп қадап айтты.
Көптеген халықаралық сарапшылардың пікірінше, соңғы бес жылдан бері
бүкіл әлемде ғылымға деген ... ... ... ... ... ... ... біздің Президент ғылым саласын басқарудың жаңа үлгісін
ұсынды. Бұл үлгі Қазақстанда ... ... ... ... ... ... қана ... ғылымды елдің даму жүйесіне қосудың озық
шараларын ... ... Әрі бұл тек ... ғана ... ... ... ... стратегиялық бастамалары Қазақстан өмірінің
барлық салаларына қатысты. ... ... ... ... осы шараларды
жүзеге асыруда біз екі жылға кешігіп қалдық, енді оның ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы жасанды түрде жоғары
білім жүйесінен бөлініп келді. Бұл - ... ... ... Бірақ енді
бұған көніп отыруға болмайды. Дамыған ... ... ... ... тәрбиелеп шығару үшін білім беру мен ғылым үдерістерін
біріктіру ... ... ... қабілетін, жаңа білімді үйрену
қабілетін арттыру үшін ... ... ... ... түрде
қатысуы тиіс. Қазір Қазақстан ішкі ғана емес, сыртқы еңбек нарығында да
бәсекеге қабілетті мамандар ... ... ... отырғандықтан, жоғары
білімнің халықаралық сапасына ұмтылыс жасап отырғандықтан, ғылымды жоғары
мектептегі ... беру ... ... ... баса мән ... ... – екінші міндетіміз.
Сонымен қатар ғылымға өз жетістіктерін инновациялық үрдістер ... ... ... ... ... ... Бұл - ... үш міндет тың тетіктерді, ең алдымен заңнамалық тетіктерді
қажетсінеді. Ғылым саласындағы заңдарды түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... келсек, ол басылымдардағы кейбір пікірлерде
айтылатындай соншалықты ... ... ... ... ... ... және өзге де бағыттарда өзін мойындатқан ... ... ... ... ... ең ... халықаралық сыйлықтарға қол жеткізген
талантты ғалымдарымыз бар. Мысалы, ... ... ... бірі ... ... ... сыйлығы.
Әлемдегі ең ірі университеттер мен ғылыми орталықтармен ынтымақтасқан
университеттердің құрылуы да жоғары білім, ғылым мен ... ... ... ... бірі ... ... Бұл – ... талабы.
Дүниежүзілік банкпен бірлесе «Жобаларды коммерциялау» жобасы іске
қосылды. Өйткені әлемдік ... ... мен ... ғылым
Қазақстанға келуі үшін бізге қайтсек те ғылыми ізденістерді коммерциялаудың
тәжірибесі мен тетіктерін ... тура ... ... ... бізде жоқ
әзірге[11.52].
Елбасының бастамасымен еліміздегі ... ... оқу ... ашық ... ... ... мен инженерлік зертханалар ғылыми
инфрақұрылымның басты элементтерінің біріне айналуы тиіс. Біз ... ... ... ол осы ... ... ... ... істемей келді. Енді
қабылданған «Ғылым туралы» заң ... ... ары ... ... ... ... ... Мұндай мүмкіндікті жібермеу керек. Бұл
жауапкершілікті ... ... ... ... ЖОО-ның ректоры өзіне
алуы тиіс. Білім және ... ... ... ... үшін ... пайдалану мүмкіндігі пайда болады. Бұл жақсы, ... ... да осы ... ... мүдделі болуы тиіс, олар зертхананы
ЖОО-ның бюджеттен тыс қаржысымен ... ... ... ... ... ... ... екенін көрсету үшін бірқатар
сандарды келтіре кетейін.
2009-2010 жылдар ішінде ғылыми зерттеулерге бөлінетін қаржыландырудың
көлемі 16,9 млрд ... 20 млрд ... ... 18 ... ... 400-ден
астам ғылыми ұйым жұмыс істейді, Ғылыми-зерттеу институттарында ғылым
докторы, ғылым кандидаты, PhD ... ... ... ғылыми дәрежелері
бар 22 мың ғалым жұмыс істейді. 400-ден астам ... ... ... ... тәжірибеден өтті. Ірі, халықаралық 27 жоба ... ... жылы ... ғалымдар зияткерлік меншікке қатысты 1168
құжат алды, әскери техникаға арналған отандық мобильді ... ... ... ... A/H1N1 ... тұмауына қарсы
вакциналар табылды, жаңа дәрі-дәрмектер өндірі ұйымдастырылды, 6,5 мыңнан
астам ғылыми ... ... ... ... аса ... ... жарияланған қазақстандық ғалымдардың жұмыстары көбейді.
Сондықтан ғылымымыз әлі ... ... ... ... ... ... ғана көрінуде. Жағымсыз факторлар да бар - қаржыландыру
деңгейінің төмендігі, ізденістерді жүзеге асырудың жеткіліксіздігі, ... ... мен ... ... саладан кетуі және өзге де
себептер көп ... ... ... үш ... шешімі әлі бір жүйелі ... ... жоқ. ... ... жаңа заң дәл осы ... қамтамасыз етуге
бағытталған. Нәтижесінде, ғылым ел өміріндегі өзінің жаңа ... ... ... ... ... ... ... кеткен ғалымдардың өз рөлін,
олардың әлеуметтік мәртебесін көтеру үшін аянбай еңбек ету керек, біз де
қолдан ... ... ... ... жаңа ... ғылымды
басқарудың түбегейлі жаңа үлгісі енгізілді. Оның басты негіздерін ... 2009 ... ... ... ... Бұл модельдің екі
басты құрамдас бөлігі бар[11.82].
Біріншіден, ғалымдардың шешім ... рөлі ... ... ... ... ... ... функцияларын
реттеу» қажеттігіне назар аударып, шамадан тыс ... ... алып ... ... ... жаңалықтардың бірі - ғылымды
басқарудағы стратегиялық, әкімшілік және эксперттік ... ... үшін ... ... Үкіметі жанындағы Жоғары ... ... ... ... Бұл ... ... жетекші ғалымдары енгізіледі. Ғылымды дамытудағы басымдықтар,
бағыттар, қаржыландыру және тағы сондай мәселелерді осы ... ... ... бойынша Ұлттық ғылыми кеңестер құру туралы шешім де
басты ... бірі ... ... кеңестер қазақстандық және шетелдік
ғалымдардың қатысуымен құрылып, нақты жобалар мен бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... орын ... болады. Осылайша,
біздің тарихымызда бұрын-соңды болмаған қадамдар жасалып отыр. Білім және
ғылым ... ... ... ... өзге де ... -
денсаулық сақтау, ауыл ... т.б. ... ... ... ... міндетті болады. Біз өзіміз саналы түрде осындай
шешімге барып ... ... ... ... ... органдарға
бюрократтығы үшін көп сын айтылатын. Өйткені ғылыми жобалардың ... ... ... ... ... ... ... бастап,
министрліктерге дейін. Енді ғылыми кеңестің ... ... ... қана ... оның ... ... ... айналады [19.12].
Сондай-ақ жетекші ғалымдардан тұратын ғылыми-техникалық сараптаманың
рөлі де артады. Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманың ... ... Ол өз ... ... ... ... емес,
тікелей Ұлттық ғылыми ... ... жаңа ... ... ... мен ... өтуі мен
қарастырылу процедурасын жеңілдетеді, ғылымды заң жүзінде мемлекеттік сатып
алу ... ... ... ... формализмді азайтып, бюрократизмді
шектейді.
Осының бәрі түптеп келгенде, ғылыми жобаларды ... ... ... ... мен сапасын қамтамасыз етеді. Енді ғалымдар
басты фигураға айналады. Менің ойымша, бұл ... ... ... мен оның кәсіпқойлығын арттыру жолындағы өте үлкен қадам
болғалы тұр.
Қазақстандық ... ... ... ... АҚШ, Жапония,
Батыс Еуропа елдерін айтпағанда, ... өзге де ... ... төмен. Ал жаңа заңда қаржыландырудың көбейтілуі жазылмаған сияқты. ... заң ... ... ... ... белсенді түрде талқыланған.
Ал талқылау ісі ғылыми ... мен ... ... семинар мен
конференцияларда екі жылға жуық уақытқа созылған. Бәрінің шешімі бір -
ғылымның ел ... ... ... үшін ... ... ... ... бөлінетін қаражат көлемін көтеру мәселесі аталмыш заңның
реттейтін саласына жатпайды. Бұл үшін республикалық бюджет туралы заң ... және ... ... бар. ... қаржылық
мүмкіндіктерін күшейту мәселесі осы деңгейде шешілуде.
Мәселен, Үкіметтің өткен ... 30 ... ... 2010 - ... ... ... ... мен технологиялық модернизацияға жол
ашу бағдарламасына сәйкес, 2015 ... ... ... мен инновацияға
жұмсалатын мемлекеттік шығындарды Ішкі ... ... 1 ... дейін
көтеру көзделген. Қазіргі уақытта ғылымды қаржыландыру Ішкі ... ... 0,24 ... ... ... төрт ... ... «Ғылым туралы» жаңа заңға келсек, онда зерттеулерді қаржыландыру
тетіктеріне қатысты өте маңызды мәселелер өз ... ... ... үш ... ... - ... ... және бағдарламалық-
мақсаттық. Бұл бізге не береді?
Грант жүйесін енгізу - әлемдік ғылыми кеңістікке кірігуімізге ... ... ... қаржыландырудың осындай жүйесі басымдыққа ие. Мұндағы
жаңалық - грантты бұрынғыдай тек ғылыми ұйымдар мен ЖОО-лар ғана ... ... ... ... ұжымдары ала алады. Бұл ғалымдардың өз
жұмысындағы бағыттарын кеңейтуге әрі ... ... ... алуына мүмкіндік
береді. Осылайша, ғалымның мәртебесі мен оның ғылыми еркіндігі артады.
Ал базалық қаржыландыру мемлекеттік ғылыми ұйымдар мен ... ... ... ... әкімшілік шығындар,
қызметкерлерге ақы төлеу, ақпараттық қамтамасыз ету сияқты шығындарын өтеу
үшін ... Мұны ... ... зерттеулерге жұмсалатын шығындармен
шатастырмау керек. Бұл жоғарыда ... ашық ... ... ... инженерлік зертханалардың жұмысын жолға қою үшін пайдаланылады.
Ал қаржыландырудың бағдарламалық-мақсаттық тетігі - ... ... ... өзге де жоғары деңгейлі құжаттарда
көрсетілген стратегиялық маңызы бар мемлекеттік міндеттерді шешу ... ... ... ... ... деген ұғым бар.
Олардың кәдімгі университеттерден айырмашылығы қандай болады ... ... ... ... ... ... - ... берудің барлық
деңгейінде ғылыми жұмыс пен білім беру ісін ... Оның ... де ... Өйткені кәдімгі ЖОО-ларда зерттеу жұмыстары жүргізілмеуі де мүмкін.
Дамыған ... ... ... университеттері жоғары білікті элита
шығаратын құрылым болып табылады. Шын ... ... мен ... берудің
интеграциясы шығармашылық ойы бар ең ... ... ... ... ... ... ... мұндай университеттер аса көп емес.
Әдетте бүкіл ЖОО-лар санының 5 ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыстарға 100 пайыз араласады.
Қазір осындай университет құру ісі Ресей мен Қытайда қолға алынып
жатыр.
Қазақстанда ... ... ... ... ... қалануда. Алдағы уақытта тағы осындай 2-3 университет ашу
жоспарланған. Өзінің ... ... бола ... ... мемлекеттің қолдауымен өз дамуының мақсатты бағдарламасын
жүзеге асыру мүмкіндігін алады. ... ... кем ... ... ... айқындалуы тиіс. Бұл ... ... ... ... алатындай мықты ғылыми мектептері болуы шарт. Осылайша
зерттеулер деңгейін көтерілгенін көріп қана ... ... ... ... ... бетбұрыс жасауға ұмтыламыз. Ғылыми кадрлардың
қартаюы мәселесін де түбегейлі шешу заңда ... ... ... ... ... ... баса мән ... отыр. Осы
мақсатта біз жұмысымыздың екінші кезеңінде тағы 10-20 жоғары оқу ... ... ... ... арттыратын боламыз [39.52].
Елбасы айтқандай, биылдан бастап «ғылым кандидаттары мен докторларын
қаптатып отырған» диссертациялық кеңестер таратылды. ... ... кім ... ... ... та өз шешімін тауып келеді. Ең алдымен ғылым
кандидаты мен докторы ... бас ... PhD ... докторларын
дайындауға көшуге не себеп деген мәселені анықтап алайық. Мұның екі факторы
бар. Біріншіден, Елбасы қазақстандық ғылымды ... ... ... ... ... жүйесіне кірігу міндетін жүктейді. Онсыз ғылым
экономика мен инновациялық дамуда ... ... шыға ... ... ... ... соңғы онжылдық ішінде ғылымды жас
таланттармен толықтыра алмады. Ғылыми дәрежелерді кейде ғылымнан ... да ала ... ... ... PhD дайындауға көшу осы
міндетті шеше алады. Ал материалдық ынталандыру ... ... ... ақысы да
көтеріледі. Бірақ бұл адам ғылым ... ... үшін ғана ... жыл бұрынғы жетістігі үшін жоғары айлық алады деген сөз ... ... ... әрі ... жұмыс істейтін ғалымдар мен ұжымдарға
қаражат бөлуді көздейді[39.177].
Біріншіден, толыққанды құқық аясы мен ғылымды басқарудың барлық ... іске қосу үшін әлі ... ішкі ... актілерді
қабылдауымыз керек. Қазір министрлік бұл іске білек сыбана кірісіп кетті.
Екіншіден, бұл тетіктерді іс жүзінде жолға қойып алу ... Бұл ... ... ... ... бұл бағытта тек құқық аясын, ... ... ... ғана ... түсіну қажет. Қалғаны
біздің ... ... ... ... ... ... ілгеріге үлкен қадам жасап
үлгерді. Ұлт көшбасшысы ... ... ... ... ... ... ... сәтті асырып келеді. Алдымызда тұрған ұлы
міндеттер көп, ... ... осы ... шешу жолындағы мықты
құралға айнала алатынына сенемін. Олар ... ... ... мақсаттарды
орындай алады.
ІІІ Қазақстан ғылымының нәтижелері мен ... ... ... ... ... мен болашағы
Елдiң ғылыми-техникалық жүйесiн дамыту оны ... ... ... ... ... және ... сектор
тарапынан сұранысқа бағдарлау бағытында жүзеге асырылуы тиiс.
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын iске асыру 2015 жылға
қарай ... ... ... ... ... елдер деңгейiне дейiн (IЖӨ-
нiң 2,5 %-i) жеткiзудi көздейдi[44.52].
Бұл ретте 2012 ... ... ... ... ... мынадай
құрылымы қамтамасыз етiлетiн болады:
➢ зерттеу түрлерi бойынша: ғылымды дамытуға және қолдауға бағытталған
барлық ... ... ... - 20 %, ... ... -
30 %, ... ... - 50 %;
➢ қаржыландыру көздерi бойынша: мемлекеттiк ... - 45-50 %, ... ... секторлар - 45-50 % және шетелдiк ... - 5 ... ... ... сала ... ... бiлiмдерi
дамыған елдерге тән параметрлермен қалыптастыруға мүмкiндiк бередi.
Мемлекеттiк және жекеше секторлардың ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық қызметтi базалық
және жобалық қаржыландыру болады. Бұл ретте ... ... ... ... базалық бюджеттiк қаржыландыру арқылы
сөзсiз мемлекеттiк қолдаумен қамтамасыз етiлетiн болады.
Мемлекеттiң рөлi ... ... ... ... құралдарды,
оның iшiнде бiрегей зерттеу құрылғыларын ағымдағы ұстап тұру және күрделi
жөндеу, құрал-жабдықтар сатып алу), кадрлар даярлауды және ... ... ... ... және ... ... етудi,
халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытуды ... ... ... ... ... мемлекеттiк тапсырыс шеңберiнде: математика,
физика, жер туралы ғылым, химия, ... ... ... ... ... - ... археология, тiлтану, әдебиет,
экономика, шығыстану және философия (жалпыұлттық игiлiктiң ... ... ... iргелi зерттеулердi; мемлекеттiк маңызы бар
бағдарламаларды ... ... ... су ... ... ... ... қамтамасыз ету, табиғи және техногендi сипаттағы ... ... алу және жою және т.б.) ... тиiс ... ... жаңа ... ... Республикалық бюджеттiк
комиссияның бекiтуiне қосымша ұсынылады және осы ... ... ... ... ... ... ... жеткiлiктiлiк принципi перспективалық жобаларды бағдарламалық-
мақсатты қаржыландыру және Бiлiм және ... ... ... ... ... ... ... АҚ (қолданбалы сипаттағы
бастамашылық және ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттi ұжымдар мен жекелеген ғалымдарға
iрiктеп қолдау көрсету жолымен ... тиiс. Бұл ... ... ... есебiнен және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым
салынбаған өзге де көздерден ғылыми-техникалық қызметтiң барлық бағыттары
бойынша ... ... ... және ... ... гранттық қаржыландыру көзделетiн болады[45.52].
Ғылыми-техникалық жүйенi әртараптандыру да сонымен қатар ... ... ... ... бiрлестiре қаржыландыру
принципiн енгiзу жолымен ... ... ... ... ... АҚ ... Бiлiм және ғылым министрлiгi ғылым жөнiндегi
бюджеттiк бағдарламалардың әкiмшiсi ретiнде бюджет қаражаты ... ... ... мүдделi және оларға сұраныстары бар экономиканың нақты
секторы кәсiпорындары ... ... ... ... қосымша
қаржыландыру тәсiлдерiнiң бiрi болып табылады. Республикалық қаражаттан
(50%) ... ... ... үлесiне конкурсты жеңiп алған кәсiпорын,
өзi үшiн қажеттi ғылыми-техникалық жұмыстарды орындайтын ғылыми ұйымды
өздiгiнен ... ... ... енгiзу кәсiпкерлердiң отандық ғылыми
әзiрлемелерге қызығушылығын қамтамасыз етуге, ғылыми ұйымдар ... ... ... ... бiр ... ... ... нысаналы жүргiзуге және түпкi нәтижеде ғылыми өнiмге
сұранысты күшейтуге ... ... ... ... экономиканы ғылыми қамтамасыз етудi
қаржыландырудың ... ... қол ... үшiн салалардың жекеше
секторын ғылыми өнiмге олардың тапсырысын дербес ... ... ... ... ... ... негiзгi қызметi тәжiрибелiк- ... ... ... ... жекеше инвесторлармен тең
қаржыландыруды көздейдi[47.222].
Жобаларды ... ... ... ... отырып,
нәтижелiлiк, тиiмдiлiк, өзектiлiк, бiлiктiлiк, жарақтану деңгейi өлшемдерi
бойынша елдегi және ... ... ... ... iрiктелiп алынатын
болады.
Конкурс жариялайтын, тәжiрибелiк-конструкторлық жұмыстарды орындауға
үмiткерлердi iрiктеп алатын»"Ғылым қоры" АҚ ... Бұл ... ... ғалымдардың қатысуы да көзделуде. Бұдан басқа,»"Ғылым қоры" АҚ
жобаларды iске асырудың ... өз ... ... пен ... ... қоры" АҚ арқылы ТКЖ-ге арналған шығыстар үлесi мемлекеттiң
ғылымға арнаған 2010 ... ... ... шығыс көлемiнiң 25 %-не ... ... Бұл ... ... ... ... - ... зерттеулердiң аяқталмай қалуын, олардың өндiрiстен алшақ
қалуын шешедi, сондай-ақ ... ... және ... ... ... ... қаржыландыруды жүзеге
асыратын мемлекет қатысатын ұйымдардың инвестициялық ... ... ... ... АҚ ... ... арналған ұлттық инновациялық
жүйенi қалыптастыру және дамыту бағдарламасына сәйкес»"Самұрық" мемлекеттiк
активтердi ... ... ... ... ... ... ... АҚ, "Ұлттық инновациялық қор" АҚ және "Самғау" ұлттық ғылыми-
технологиялық ... АҚ даму ... ... ... ... Бұл институттар ғылымның нақты ... ... ... ... нәтижелiлiгiн арттыруға ықпал етуге тиiс[49.12].
Мемлекет жекеше бизнес үшiн тәуекелдiгi бар ... ... ... қаржыландыруды өзiне алады, Жеке бизнес мұндай»"белгi"
ала отырып, жобаға»"қосылады" және оны мәреге дейiн өз күшiмен ... ... бөлу ... пен ... ... ... тең қаржыландыруының икемдi тетiктерiмен толықтырылуға тиiс.
Бұл мақсаттар үшiн Қазақстанның Даму Банкiнiң, Инвестициялық қордың, Ұлттық
инновациялық қордың, ... ... ... мен ... пайдаланылатын болады. Бұл инновациялық циклдiң әзiрлемелерiн
толассыз қаржыландыру ... ... ... ... ... нәтижелерiне құқықтың туындауын және оның
азаматтық ... ... ол ... өнеркәсiпке берудi қамтамасыз
ететiн инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстеп тұрған кәсiпорындар мен инновациялық
жобаны iске асырушы отандық ғалымдар үшiн екiншi деңгейлi банктер беретiн
несиелер үшiн ... ... ... ... ... ... ... дамудың қажеттiлiгiне мүдделiлiгiн арттыруға
және екiншi деңгейдегi банктердi ... ... ... тартуға
мүмкiндiк бередi[50.92].
Елдiң Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын iске ... ... бiрi ... ғылымды дамытуға жекеше кәсiпкерлiктi
тарту мыналарды көздейдi:
а) зерттеулер мен әзiрлемелердi бизнестiң тең қаржыландыруын дамыту.
Тең қаржыландыру шарттары мен ... ... ... ... және
нәтиже алуға бағдарланған зерттеулер мен әзiрлемелерге бағытталуға тиiс;
б) серпiндi ғылыми-техникалық бағдарламаларды ұлттық ... ... және ... мақсаттар үшiн»"Самұрық" мемлекеттiк активтердi басқару жөнiндегi
қазақстандық холдингi" АҚ,»"Қазына" орнықты даму ... АҚ және ... ... ... АҚ мүмкiндiктерi пайдаланылатын
болады [51.32].
Ғылыми-техникалық жаңалықтардың ... ... ... ... бiрi ... нысанына қарамастан ғылымды қажетсiнетiн
өндiрiстер кәсiпорындарын ... ... ... ... ... ... жеңiлдетiлген салық салумен қатар
жоғары технологиялық, оның ... ... ... ... ... ... Одан арғы ... салықтық рәсiмдердi оңайлату мен
ашықтығын арттыру мүмкiндiгiн қарастыру болып табылады.
Сонымен қатар, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының
индустриялық-инновациялық даму ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалану, сондай-ақ
олардың негiзiнде ғылымды ... ... ... ... ... технологиялық және қосалқы құралдарға ... ... ... мезгiл-мезгiл қайта қарап отыру қажет[52.56].
Сонымен қатар ғылыми ұйымдар үшiн ... ... ... ... көздеу қажет:
ғылыми аспаптар мен жабдықтарды әзiрлеумен, өндiрумен және оларға
қызмет көрсетумен және осымен ... ... ... ... сақтандыру;
ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасы ... ... ... ... ... үшiн Қазақстан
Республикасының заңнамасында көзделген салықтық, кедендiк жеңiлдiктер мен
преференцияларға әкiмшiлiк ету ... ... ... ... орган ұсынылған тауарларды,
жұмыстар мен ... ... МГТС ... ... ... ... жатқызудың орындылығы жөнiнде шешiм қабылдайды [61.52].
Ғылыми-техникалық қызметтi реттейтiн нормативтiк құқықтық базаның
елдiң ғылыми-техникалық ... ... ... және ... халықаралық нормаларға толықтай ... келе ... ... ... ... ... ... Республикасының
Заңына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы" Қазақстан ... ... ... қатысты ережелер заңнамалық түрде ... ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер бағдарламаларына бiрыңғай әкiмшiлiк ету нормасы енгiзiлетiн
болады. Бұл қаржылық құралдарды, ... және ... ... ... ... шоғырландыруға, ғылыми-техникалық
бағдарламаларды қалыптастыру мен iске ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық сараптама
жүргiзуге, бағдарламалардың орындалу нәтижелерiн мемлекеттiк қабылдап алуға
мүмкiндiк бередi. Бiрыңғай ... ... ... қатар iргелi және
қолданбалы зерттеулердi ... ... ... ... үйлесуiн
жүзеге асыруға, қайталанушылық пен ұсақ ... ... ... ... ... қатысты қайталану сипатындағы нормалардың ара
жiгiн ажыратуды көздеу қажет [65.52].
Зияткерлiк меншiк құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында зияткерлiк меншiк
объектiлерiн, оның iшiнде ҒЗТКЖ жүргiзу нәтижесiнде ... ... және ... ... ету ... ... ... құқықтық база бар. Алайда ғылыми-техникалық саладағы зияткерлiк
меншiк объектiлерiн құру, бағалау мен пайдалануды ынталандыруға ... ... ... ... актiлер қабылдау қажеттiгi жоқ емес
[56.52].
Осы бағыттағы заңнаманы жетiлдiру мынадай ... ... ... ... қаражатынан қаржыландырылатын зияткерлiк меншiк
объектiлерiн әзiрлеу, құру және одан әрi пайдалану жөнiндегi қызметтi
мемлекеттiк ... ... ... ... меншiк объектiлерiн құру жөнiндегi
Жобаларды ... ... ... патенттiк-ақпараттық ресурстар қалыптастыруға жәрдемдесу;
□ қазақстандық зияткерлiк ... ... ... патенттеу үшiн
жасау;
□ ҒЗТКЖ жүргiзу нәтижесiнде жасалған зияткерлiк меншiк ... алу және ... сату ... ... ... ... ... және қамтамасыз ету;
□ патенттiк қызмет көрсететiн нарықтың, осындай қызметтер көрсететiн
тұлғалар мен ұйымдарға конкурстық ... ... ... ... дамуына жәрдемдесу[57.96].
Көрсетiлген принциптердi ескере отырып, мыналарды қамтамасыз ету
қажет:
• пайдаланушылардың кең ауқымы үшiн ... ... ... бар ақпараттық ... ... ... монографияларды, ғылыми мақалаларды, диссертацияларды рецензиялауды,
осы бағытта жұмыс iстейтiн шетелдiк зерттеу орталықтарымен қарым-
қатынас ... қоса ... ... меншiк саласындағы ғылыми
қызмет мониторингi;
• ҒЗТКЖ жүргiзу нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... сай ... байланысты мейлiнше
өзектi проблемалар бойынша ұсынымдар дайындауды қоса ... ... ... ... ... құрылған зияткерлiк меншiк
объектiлерiне ... ... мен ... заңдық тұрғыдан мәндi
қызметтерге, оның iшiнде қорғау құжаттарын ... ... ... ... үшiн ... ... ... жоспарлау;
• мемлекеттiң экономикалық мүдделерi мен ұлттық қауiпсiздiгiн ескере
отырып, технологиялардың, оның ... ... және ... бiрлесiп қаржыландыратын ғылыми-техникалық жұмыстардың
нәтижесiнде жасалатын технологиялардың ... мен ... ... ... ... ... мен ... оқу орындарының патенттiк бөлiмшелерiнiң
жұмысын қалпына келтiру [57.52].
Ғылым саласында осындай өзгерістер әкелетін шаралардың ... ... ... республикалық бюджет қаражаты жұмсалатын болады. Бағдарламаны
iске асыруға байланысты қаржы шығыстары 43386,2 млн. теңгенi, оның iшiнде:
1-кезеңде 2007-2009 ... - 24133,7 млн. ... ... 2010-2012
жылдары 19252,5 млн. теңгенi құрайды [58.88].
Республикалық бюджет қаражаты есебiнен қаржыландырылатын iс-шаралар
бойынша шығыстар көлемдерi ... ... ... ... республикалық
бюджеттi қалыптастыру кезiнде нақтыланады [36.52].
3.2 ... ... оқу ... ... әлеуті: нығаюы ... ... ... ... ... жұмыстар атқарылуда.
Тәуелсіздік жылдары алыс-жақын шетелдермен мәдени, ғылыми байланыс орнап,
бірнеше оқу ... ... 1991 жылы ... Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігін мойындап, дипломатиялық қарым-қатынас орнату
ниетін білдірген шетелдердің ішіндегі тұңғыш мемлекет – ... ... 1990 ... бас ... ... мәдени, ғылыми байланыстардан
бастау алған осы қарым-қатынастар тәуелсіздік жылдары кең өріс ... ... ие ... 1991 жылы 16-маусымда  ҚР Президентінің №329
қаулысы бойынша ... ... ... ... 1992 жылы 1-
мамырда ғылым, мәдениет, спорт және ... беру ... ... ... ... туралы Түркия мен Қазақстан арасында жасалған келісім, ҚР
Білім министрлігі мен ТР ... ... беру ... ... 1992 ... ынтымақтастық хаттамасы және Қазақстан мен Түркия арасындағы
1992 ж. 31 қазанда қабылданып, қол ... ... ... Қожа ... ... ... ... университетін құру туралы» келісім-
шарт негізінде 1993 ... ... ... оқу орны ... ... ... көтеруде Астананың арқалаған жүгі ерекше.
Қазақстан Республикасының ... келе ... ... байланыстарын,
оның әлемдiк интеграциялық процестерге, Евразия ... ... ... белсене қатысуын ескере отырып, ҚР Президентінің 1996 ... ... №2996 ... Ақмола университетi Л.Н.Гумилев ... ... ... ... ... ... Астана қаласында құрылымы, ұйымдастыру принциптері,
оқыту әдістемесі және ғылыми ... ... ... шетел
университеттер үлгісіне мейлінше жақындатылған Назарбаев ... ... ... жұмыс істеуде [59.124].
Қазақстан Республикасы ... мен ... ... ... ... ... ... арқылы Астана мен
Алматы қалаларында 2000 жылы ... ... ... ... атты ... ... ... оның жұмысына Қазақстан мен
таяу және алыс шетелдерден келген 200-ден астам ... мен  ... ... жылы ... ... қаласында бiлiм және ғылым қызметкерлерiнiң
съезi өтiп, онда Қазақстан ... ... Н.Ә. ... ... ... үшiн ... ... рухани дамуы
жолында отандық ғылымды қайта құрудың маңыздылығына аса мән ... ... жылы ... ... ... ... Заңы ... басқаруды одан
әрi жетiлдiрудiң, инновация мен зерттеу үрдістерін ұйымдастырудың, ... ... ... ... ғылыми қауымдастыққа интеграциялаудың
негiзiн қалаушы ... ... Бұл заң ... мен ... ... ... қатынастарды үйлестiруге бағыттала отырып, мемлекеттік
ғылыми-техникалық саясаттың ... мен ... ... ... ... ... өкiлеттi   органдарды айқындайды ... ... ... ... жаңа ... ... дамуын,
ғылым саласындағы субъектiлердiң мiндеттерi мен құқықтарын белгiлейдi.
Ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... үшiн бiрегей құрал-жабдықтар сатып алуға,
ғылыми ... ... ... ... техникамен жарақтандыруға
бағытталған “Ғылыми мекемелерге құрал-жабдықтар сатып алуды ... ... ... жаңа ... ... ... ... рет
қаржы бөлiндi [60.123].
Өтпелі кезеңде өмір сүріп, жаһандық даму үрдісімен тең ... ... ... ғылымы мен білімін дамытып, ғалымдарға қолайлы ... ... ... ... сара ... ... ... ғалымдарымыздың
ғылыми мұрасын жаңғыртып, әлемдік деңгейдегі ғылыми жаңалықтарға қол
жеткізу аясында ... қиын ... ... ... ... ... ... қолға алды. 2004 жылы Нұрсұлтан Әбішұлы «Отан»
партиясының кезектен тыс съезінде «келешекте ғылымға бөлінетін қаржыны ... ... ... Қазіргі уақытта ғылымды қаржыландыру ішкі жалпы
өнімнің ... 0,24 ... ... ... ... ғалымдар жүргiзген ғылыми зерттеулер отандық ғылым
мен технологияның бәсекелестiк мүмкiндiктерiн жоғары көтеретiн жаңа iргелi
бiлiмге ... ... ... ... кезең ғылымды
ұйымдастыру мен ғылыми шығармашылық үрдісті басқарудың жаңа ... ... ... ... ... үшін ... жағдай туғызу,
ғылыми кадрлардың жаңа буынын даярлау, бiлiм мен ... ... ... ... iздестiрумен сипатталады [66.52].
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі кездесуде Елбасы
ғылымға байланысты жұмыстарды қолға ... ... ... жаңа ... керектігіне баса назар аударды. Бұл – ғылымға деген ... ... ... Осы ... ... ... ... ғылым туралы жаңа Заңның жобасы қарастырылып, көптеген
толықтырулар мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Парламенті мақұлдаған
«Ғылым туралы» Заңын қабылдап, №408-ІУ шешімімен Елбасы қол қойды. ... ... және ... талаптарға сай дайындалды. Жаңа «Ғылым
туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... үлкен өзгерістер,
дамудың түбегейлі жаңа бағытына бетбұрыс  болмақ. Жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... ... қабылдау кезінде
ғалымдардың рөлі, зерттеулерді базалық және ... ... ... ... қызметті  қолдаудың жаңа механизмдерін, ғылыми кадрларды
даярлаудың жаңа моделін ... ... ... ... ... туралы»
заңда ел дамуының экономикалық басымдықтарына сәйкес ғылым жөніндегі ұлттық
басымдықтарды айқындайтын, ғылыми және ... ... ... ... ... және ... ... іріктеу рәсімінде, оларды қаржыландыру туралы шешім
қабылдауда тәуелсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... отандық және шетелдік ғалымдардан тұратын ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен қаржыландыру жүйесінде 3
нысанда іске ... ... ... ... ... ... саласындағы бұл реформалар Президент ұсынған ... ... ... ... іске асыру үшін жаңа
жағдай жасайды. Бұл – ... адам ... ... ... серпін
береді. Ғылыми кадрларды даярлау, оның ... ... мен ... шеңберінде даярлау халықаралық деңгейге ... ... үшін бұл ... Заң – ... де, ... ... ... Оның маңыздылығы жайында Елбасы Нұрсұлтан ... ... ... ... «біз ... ... жаңа деңгейін қамтамасыз
етуге тиіспіз» — деп атап ... ... ... ... ... ... құру туралы шешім де басты жаңалықтардың бірі болды. Осының ... ... ... ... арттырып, зерттеулердің маңызы мен
сапасын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар Қазақстандық ғылымды қаржыландыру,
ғалымдардың ... ақы ... ... ... алу, ... ... бөлу, ғылыми қызметкерлерді баспанамен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қызметкерлерді әлеуметтік қорғау шаралары мәселесі де басты назарға
ілігіп отыр. Бұл мәселе заң ... ... ... ... белсенді
түрде талқыланған [62.183].
Ел Президенті ғылымды дамытуда жастардың алатын орнына ерекше көңіл
бөліп, мектеп табалдырығынан ... ... ... ой, ... сана
қалыптастыру, жоғары оқу орнында білім беру мен ғылыми жұмысты бірге алып
жүріп, шетелдер тәжірибесін ... ... ... ... ... дайындау мәселесіне, университеттердің инновациялық жұмысына
баса мән беріп отыр. Бұл – еліміздің ертеңіне ... ... ... бірден-бір тура жолы. Жоғары оқу орындарында білім беру ... ... ... бейімдеу арқылы жүргізілуі еліміздің
алдыңғы қатарлы дамыған 50  ... ... кіру ... ... мен ... ... ... жоғары білікті мамандар дайындауға
мүмкіндік береді. Осы ретте «Заң ... тағы бір ... ... ... ... ... мен инновациялық қызметті қолдаудың ... ... ... ... ... ... деген жаңа
ұғым енгізілетіні. Мұндай университеттің негізі ... ... ... кеңінен қолданып, мемлекеттің қолдауымен басқа
да университеттерді ... ... ... ... ... ... еліміз алға қарай үлкен қадам жасап, Ұлт ... ... ... ... ... стратегиялық бағытын жүзеге сәтті
асырып келеді [63.152].
Қазақстан ғылымы бүгіннің өзінде Елбасы ... ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру стратегиясында»
атап өтілген мақсатына сай ... ... ... және ... ... Бақытжан
Жұмағұлов, 2011 жыл 22-ақпанда «Жаңа заң бізге жаңа ... ... ... газетіне берген сұқбатында: «Біздің Президент ... ... жаңа ... ... Бұл үлгі Қазақстанда қайталануы мүмкін
жаңағы ... ... ... ... қана ... ғылымды елдің даму
жүйесіне қосудың озық шараларын қабылдауға бағытталған. Әрі бұл тек ғылымға
ғана ... ... ... ... ... ... бастамалары
Қазақстан өмірінің барлық салаларына қатысты» деп ерекше атап өтті [65.52].
2007-2010 жылдар ішінде ғылыми ... ... ... 16,9 млрд ... 20 млрд ... ... 18 ... өсті. 400-ден
астам ғылыми ұйым жұмыс істейді, ... ... ... ... ... PhD ... ... сияқты ғылыми дәрежелері
бар 22 мың ғалым жұмыс істейді. 400-ден астам ... ... ... ... ... ... Ірі, халықаралық 27 жоба ...... ... ... болатын [66.12].
2011 жылғы 27-мамырда 60 жылдан астам тарихы бар, алғаш ... ... ... ... ... ... ... ғылымның
бастауында тұрған академиктер мен  ... ... ... ... Академиясының ғимараты күрделі жөндеуден өтіп, Ғылым ордасы атауымен
ашылды.  ... орай ... ... ... – еліміздің болашағы!» атты
форумда  ғылымды басқарудың жаңа ... ... ... ... ... ... Бақытжан Жұмағұлов «Ғылымның дамуы – ... ... ... ... ... ... ... талқылап, нақты ойлар
айтты. Ғылым саласының жаңа жүйеге ... ... ... ... ғалым ретінде өсуіне жақсы жағдай туғызылатыны туралы мәселелерге
баса назар аударды. Сонымен қатар орта бiлiм беру ... ... ... ... ... техникалық және кәсiптiк
бiлiм берудiң жаңа моделiнiң iске асып жатқанын айтып, ендiгi жерде ... ... ... ... ... ... төмен болу
мәселелерi шешiлетiнiн жеткiздi. Форум ... ... ... ... он екi ... ... Алтын» медалiн табыс еттi [66.52].
ҚР Ұлттық Ғылым ... ... ... ... ... әкімі Ахметжан Есімов, академик ғалымдар сөз ... ... ... ... ... өз ... ... Ғылымды экономика
мен қоғамға тиімді түрде енгізуге талаптар жыл санап ... ... ... де ... тек ... ... 29,3 ... теңге бөлінді.
Ал, интеллектуалды ұлт қалыптастырамыз десек, ғылым ... ... ... күшіне айналуы керек, – десті академик ғалымдар [69.52].
Міне, сондықтан білім және ғылым саласында әлі де болса алар асу ... ... ... көп ... болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Елбасы «ғылым жүйесіндегі барлық ... ... ... ... ... аударып, шамадан ... ... ... алып ... ... енгізілген
жаңалықтардың бірі - ғылымды басқарудағы стратегиялық, ... ... ... шектелді. Бұл үшін ... ... ... ... ... комиссияның
функциялары кеңейтілді. Бұл ... ... ... жетекші
ғалымдары енгізіледі. Ғылымды ... ... ... және тағы ... мәселелерді осы комиссия айқындайды
Соңғы ... ... ... ... ... ... мен технологияның бәсекелестiк мүмкiндiктерiн жоғары көтеретiн
жаңа ... ... ... келедi. Ғылыммен тығыз байланысты
өндiрiстердiң қалыптасуы үшiн ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, жаңа материалдар мен
препараттар жасау, ... ... ... өңдеуге тарту, тау-
кен металлургиясы кешенiнiң тұрақты жұмыс ... мен ... ... және ... ... нәтижелерiн
биотехнологияда, медицинада, ауыл шаруашылығында қолдану, ... ... ... телекоммуникация мен ... ... ... ... атом ... ... сияқты қажеттi
шаралардан тұрады.
Отандық ғылымның жаңа мүмкіндіктерін ашу үшін тиісті ... Бұл - ... ... дамуы тұрғысынан алғанда да өте ... ... ... ... ... ... алға
жетелеуші күш - инновациялық ілгерілеу ... Ал оның ... ... ... ... Бұл - ... Сол үшін де ... керек, оның заманауи, экономикалық және ... ... ... ... мақсат - ... ... ... ... ... ... ... рет
айтқан болатын. Қазақстан ... ... ... ол «біз
ғылымды дамытудың жаңа деңгейін ... ... ... деп қадап
айтты.
Көптеген халықаралық сарапшылардың пікірінше, ... бес ... ... әлемде ғылымға деген ... ... ... екен.
Осынау үрдісті есептен шығармаған ... ... ... ... жаңа ... ұсынды. Бұл үлгі Қазақстанда қайталануы
мүмкін ... ... ... ... ... қана ... елдің даму жүйесіне қосудың озық ... ... Әрі бұл тек ... ғана ... емес, Елбасының
болашаққа ... ... ... ... өмірінің
барлық салаларына қатысты. Өкінішке қарай, ... ... ... ... ... біз екі жылға кешігіп қалдық, енді оның
есесін қайтаруға тура ... ... ... ... ұзақ жылдар
бойы жасанды түрде жоғары білім жүйесінен ... ... Бұл ... ... ... ... енді бұған көніп ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеп
шығару үшін білім беру мен ғылым ... ... ... ... қабілетін, жаңа білімді үйрену қабілетін арттыру
үшін студенттер ғылыми ... ... ... ... ... ... ішкі ғана емес, сыртқы еңбек нарығында да бәсекеге
қабілетті мамандар ... ... ... отырғандықтан, жоғары
білімнің халықаралық сапасына ... ... ... ғылымды
жоғары мектептегі білім беру ... ... ... баса ... ... Бұл – екінші міндетіміз.
Сонымен қатар ғылымға өз ... ... ... нарыққа шығара алатындай мүмкіндік туғызуымыз керек. Бұл ... ... үш ... тың ... ең ... ... тетіктерді
қажетсінеді. Ғылым саласындағы ... ... ... да ... келіп тіреледі.
Ғылымның қазіргі әлеуетіне келсек, ол ... ... ... ... ... емес. Бізде ... ... ... және өзге де ... өзін ... ... ... бар. Шетелдерге танылған, ең беделді
халықаралық ... қол ... ... ... ... сондай танымал сыйлықтардың бірі - америкалық ... ... ең ірі ... мен ... ... ... ... да жоғары білім, ғылым мен
инновацияны біріктіру ... ... ... бірі ... ... – заман талабы.
Дүниежүзілік банкпен бірлесе ... ... ... ... Өйткені әлемдік деңгейдегі зерттеулер мен әлемдік
ғылым ... ... үшін ... ... те ... ... тәжірибесі мен тетіктерін меңгеруге тура ... ... ... жоқ ... бастамасымен еліміздегі жетекші жоғары оқу ... ашық ... ... ... мен ... ... инфрақұрылымның ... ... ... ... Біз оларды іске ... ... ол осы ... дейін
жөнді жұмыс істемей келді. Енді қабылданған ... ... ... ... ары ... дөңгелетіп әкететін нақты ... ... ... ... ... Бұл ... зертханасы құрылған әрбір ... ... ... алуы ... және ... министрлігінің аталған зертханалар үшін базалық
қаржыландыруды пайдалану ... ... ... Бұл ... ... ... да осы ... дамытуға мүдделі болуы тиіс,
олар зертхананы ЖОО-ның ... тыс ... ... ... ... шығыс ойшылдарының пайымдауынша, ғылымның екі
қаруы бар көрінеді. ...... ... яғни ... келесісі – қорғаныс, яғни сол ... ... ... ... ... ... ... ішінде еліміз ілгеріге үлкен ... ... Ұлт ... ... ... ... жолмен
айқындаған стратегиялық бағытын ... ... ... ... ... ұлы ... көп, ... ғылымның осы
міндеттерді шешу ... ... ... ... ... сенемін.
Олар Президент жүктеп отырған мақсаттарды ... ... ... қазақстандық ақпараттық киберкеңістіктегі ғылым
жайлы дебаттардың өрбуіне, өріс ... тағы бір ... ... және де Сіз сол ... ... ... ой мен ... ғылым жайлы дебаттың шыңдала ... үлес ... ... ... ... ... направления развития образования и науки на ближайший
период". К.Е.Кушербаев, министр Образования и ... РК. Из ... ... ... ... ... //"Актуальные проблемы
высшей школы" 2000 год. №1,4. с.15-23.
2. "Закон об образовании РК". Глава 6 ... ... ... ... Н. Ә. Ғасырлар тоғысында. Алматы: Өнер, 1996; Назарбаев Н. Ә.
Тәуелсіздігіміздің бес жылы. Алматы: Қазақстан, 1996; Назарбаев Н. ... ... жөне ... ... ... ... 1997. Тарих
толқынында. Алматы; Атамұра, 1998.
4. Өскенбаева Г. Президент және Қазақстан ғылымы. 4-Шілде, 2011 ... ... Н.А. ... ... Казахстана до 2030 года: Послание
Президента народу Казахстана. – Алматы, 1997.
6. Журнал "Высшая ... ... № 1, 1999 г., стр. ... ... ... ... и развитие. Алматы, Қазақ университеті.
2012 ж.
8. Смайлов К. Қазақстан ғылымы. XXI ғасыр ... ... 1996, ... ... С.А., ... С.П. ... на ... XXI века; образование
в странах восточной Европы и Средней Азии //Педагогака, 1995, №1.
10. Сарбасова Т.С. ... беру ... ... ... ... интерактивті әдістері. – Алматы, 2006. 87б.
11. Жумагулов Б.Т. Закон дает ... ... ... ... от ... ... ... терминологиялық сөздік. 24. Алматы:
Рауан, 2000, 306 б.
13. Қазақстан ... ... ... Қазақстан, 1995.
14. ҚР Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру ... ... 2001 ... ... ... ... туралы» заңы. Астана, Ақорда, ... ... 18-і. № 407-IV ... ... ... ... туралы» 2011 жылғы 18 ақпандағы заңы.
17. Білім туралы. - Об образовании: Қазақстан Республикасының ... ... ... 2000. - 96 ... ҚР ... ... 2008 ж.
19. Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа Жолдаулары.
20. ҚР Азаматтық кодексі, «Юрист», 2004 ж.
21. ҚР Азаматтығы туралы Заңы, «Юрист», 2004 ж.
22. ҚР ... ... ... ... беру ... Астана, 2001 жыл.
23. Экономикалық теория және экономика (Я. ... А. ... ... 1995, №12, 3-7 ... Г.Мутанов. «Образование. Наука. Инновации». ВКГТУ, 2010. с.226
25. Журнал ... N 52(554) 31 ... 1999 ... ... в ... Казахстан: Проблемы и стратегические
ориентиры на XXI век". ... ... ... ... Президенте Республики Казахстан, академик, ... ... ... ... проблемы высшей школы" 2000 год. №1,4
27. Н.А. Назарбаев. ... 2030". ... ... ... Казахстана" № 31-32, 1 сентября 2001.
29. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – ... ... ... Н.Ә. ... түрлендіру стратегиясы және ... ... – М., ... Роман Василенко. ҚР әлемдік қоғамдастықпен халықаралық байланыстары.
//Дипломатия жаршысы. 5(27) 2010 жыл.
32. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан 2030 – барлық ... ... ... және жақсаруы. – Алматы, 1998.
33. Дағдарыстан – дамуға. ... ... ... ... жолдауы. //Егемен Қазақстан, 2009 жылғы 6
наурыз.
34. Қазақстан. Ұлттық ... ... А., 1999. ... ... ... Казахстана 2007-2008. – Стат. сборник /Под
ред. А.А.Смаилова. – Алматы, ... ... ... Б. С. ... ... научный статус и ... ... 1991, ... ... Б. С. ... ценности в образовании //Советская
педагогика, 1992, №5, 6.
38. Давыдов В. В. ... ... ... ... ... ... ... Республикасында гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы: Егемен
Қазақстан, 1994, 25 тамыз.
40. Қазақстан Республикасында этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы
//Егемен ... 1996, 7 ... ... Республикасы жалпы білім беретін мектептерінің тұжырымдамасы.
Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептері білім мазмұнының
тұжырымдамасы. ... РБ ... ... ... В. С. ... образования: сущность, структура, перспективы.
Москва: Высшая школа, 1991.
43. Нұрахметов Н.Н. Мемлекеттік білім стандартының оқу ... ... ... әсері. "Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру
проблемалары" жинағын қараңыз. ... РБК, ... ... ... Казахстан. – Алматы, 1997. 48-с.
45. Исаева З.А., Мынбаева А.К., ... ... и ... ... в ... – Алматы, 2005.
46. Әбдіманапов С. Білім мен ғылымға жаңа ... ... ... ... ... ... Т. Тест ... түсініп болдық па? //Егемен Қазақстан. 1-
маусым. 2004.
48. Айғамұлы Е. Білім саласына ... ... ... Ана тілі.
1-сәуір. 2004.
49. Атутов П.Р. Технология и современное ... ... ... Н. ... толқынында. – Алматы: Атамұра, 1999. - 296 б.
51. Инновационные технологии в учебно-педагогическом процессе школы ... ... ... 1993 ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан Халқына
Жолдауы. //Егемен Қазақстан, 2010 ... ... ... ... ... 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы. Қаңтар, 2011 жыл.
54. Назарбаева Г. Әбжанов Х. Қазақстан: тарих, тұлға, теория. – ... - 344 ... ... С. ... ... және Қазақстан Республикасының тарихы:
ғылыми монография. – Алматы: Қазақ ... Бас ... – 240 ... ... программа развития науки в Республике Казахстан на 2005-
2010 годы. Астана 2004.;
57. Жумадилова А.С. Международное сотрудничество Республики ... ... ... ... ... кандидатской дисс. Алматы
2004.;
58. Ирсалиев С. ... ... ... ... в области
образования. //Вестник высшей школы. 1998. №6.;
59. Мұхамедов М. Тең дәрежедегі ... ... 1997.5 ... ... К.И. Исследование стратегий развития зарубежной системы
высшего педагогического образования. М., ... ... ж. ... в ... приоритет образования. — М.: Педагогика-
Пресс, 1993. Нив Г. ... ... ... ... ... ... ... в Европе. Т ХVI. 1991. № 3. С. 6-34.;
62. Педагогическое образование и подготовка учителя по ... в ... и США: ... ... ... М.: ... Тарихи сана қалыптастыру туралы мемлекеттік бағдарлама. -Алматы, 1995.;
64. Бордовский К.И. ... ... ... зарубежной системы
высшего педагогического образования. М.,1996.
65. Аллак ж. Вклад в ... ... ... - М.: ... 1993.;
66. Нив Г. Европа перемен: проблемы исследования высшего образования:
Высшее образование в Европе. Т ХVI. 1991. № 3. С. 6-34. ... и ... ... по многоуровневой системе в Европе и
США: Материалы международной конференции. -М.: ГКШВ, 1993.
ҚОСЫМША
1) аккредиттеу – нәтижесінде ғылыми және (немесе) ... ... өз ... Қазақстан Республикасының заңнамасында
белгіленген талаптар мен ... ... ... ... ... ғалым – ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын әрі ... және ... ... нәтижелеріне қол жеткізетін жеке адам;
3) ғылым – функциясы ... ... ... ... және ... басқару мақсатында табиғат, қоғам және ойлау заңдарын зерделеу,
болмыс туралы объективті білімді тұжырымдау және ... ... ... табылатын адам қызметінің саласы;
4) ғылым жөніндегі ұлттық баяндама – әлемдік және ұлттық ғылымның ... даму ... ... ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстарды, ... ... ... ... ... жыл ... есеп;
5) ғылыми-білім беру консорциумы – ғылыми ұйымдар, жоғары оқу орындары және
басқа да заңды тұлғалар, оның ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар іргелі, қолданбалы ғылыми ... ... ... ... және ... ... ... даярлау
үшін зияткерлік, қаржылық және өзге де ресурстарды біріктіретін ... және ... ... ... шарт ... ерікті тең құқықты
уақытша бірлестік; 
6) ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарлама бойынша бас ұйым ... ... ... іске ... ... ... ... мемлекеттік уәкілетті орган айқындайтын әрі іргелі
және ... ... ... ... ... іске
асыруды сүйемелдеуді және орындалатын бағдарламаның шеңберінде орындаушы
ұйымдардың қызметін үйлестіруді ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық жоба мен бағдарлама – болжанған ғылыми-
техникалық жұмыс мазмұнын ... ... ... ... мен міндеттері, өзектілігі, жаңалығы, ғылыми-практикалық
маңыздылығы мен ... ... ... ғылыми-техникалық,
тәжірибелік-конструкторлық, маркетингтік зерттеулерді білдіретін құжат;
8) ғылым және ғылыми-техникалық қызмет саласындағы ... ... ... ... және ... ғылыми-техникалық қызметке қатынасын
білдіретін, ғылым мен ... ... ... ... ... ... іске асырудың, жаңа технологиялар жасаудың,
оның ішінде ұлттық ... ... ету ... ... ... бағыттарын, қағидаттарын, ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясаттың құрамдас бөлігі; 
9) ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет есебі – ғылыми-техникалық
жұмыстың іске асырылуы ... ... ... ғылыми-техникалық,
тәжірибелік-конструкторлық, маркетингтік ... ... ... әрі қарай жүргізілуінің орындылығы туралы не
аяқталған ғылыми, ғылыми-техникалық жоба мен ... ... ... ... ... ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметтің нәтижесі – ғылыми және
(немесе) ғылыми-техникалық ... ... ... ... және ... ... ... тіркелген жаңа білім немесе шешімдер, ғылыми
әзірлемелер мен технологияларды ... ... ... ... ... мен ... модельдері, макеттері, үлгілері;
11) ғылыми-зерттеу жұмысы – бар білімді кеңейту және жаңа білім алу, ғылыми
гипотезаларды тексеру, табиғат пен ... ... ... ... ... жинақтау, ғылыми негіздеу мақсатында ғылыми ... ... ... ... ... ... зерттеулер – ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет
нәтижелеріне қол ... ... ... тәжірибелік-
конструкторлық және технологиялық жұмыстар шеңберінде ғылыми және (немесе)
ғылыми-техникалық қызмет ... ... ... ... ... жүзеге асыратын қолданбалы, іргелі, стратегиялық ғылыми
зерттеулер;
13) ғылыми инфрақұрылым – ... ... ... ... ... инженерлік жабдық, тәжірибелік-өнеркәсіптік өндіріс, ... ... өзге де ... және ... мүлік;
14) ғылым кандидаты, ғылым докторы – ізденушілердің диссертациялар қорғауы
негізінде ... ... ... ... ...... объектiлерге, құбылыстарға (процестерге)
тән қасиеттерді, ерекшелiктер мен заңдылықтарды анықтау мақсатында ... ... және ... ... ... пайдалануға бағытталған
қызмет;
16) ғылыми қызметкер – ғылыми ұйымда, жоғары оқу орнында ... ... ... ... ... ... ... бар, ғылыми және (немесе)
ғылыми-техникалық қызмет нәтижесіне қол жеткізетін және оны іске ... ... ... ...... ғылыми-техникалық, инновациялық
және өндірістік қызмет барысында алынатын, ғылымның, ... ... және ... ... туралы мәліметтерді
қамтитын ақпарат;
18) ғылыми-техникалық қызмет – технологиялық, конструкторлық, экономикалық
пен әлеуметтік-саяси және өзге де міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... саласында жаңа білім алуға және оны ... ... ... үшін ... ... құжаттама
әзірлеуді қоса алғанда, ғылымның, технологияның және ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған қызмет;
19) ғылым саласындағы уәкілетті орган (бұдан әрі – уәкілетті орган) – ... ... ... саласында салааралық үйлестіруді және
басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган;
20) зияткерлік меншік – ... ... ... тұлғаның ғылыми-зерттеу,
тәжірибелік-конструкторлық және технологиялық жұмыстардың нәтижесінде
алынған зияткерлік шығармашылық ... ... және ... ... ... жұмыстарды немесе көрсетілетін
қызметтерді дараландыру құралдарына айрықша құқығы;
21) инженерлік-техникалық қызметкер – ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік орта немесе жоғары білімі бар, ғылыми және
(немесе) ғылыми-техникалық қызмет ... қол ... және оны ... ... жеке адам;
22) қауымдастырылған профессор (доцент), профессор – ғылыми ұйымның ... оқу ... ... ... ... ... ... ғылыми
атақтар;
23) қолданбалы зерттеу – практикалық мақсаттарға қол жеткізу және нақты
міндеттерді шешу үшін жаңа ... ... және оны ... ... ... уәкілетті орган – ғылым және ... ... ... ... іске ... және ... ... ғылыми
зерттеулер жүргізу жөніндегі жұмыстарды үйлестіруді ... ... ... ... ...... міндеттерді шешуге бағытталған
іргелі не қолданбалы зерттеулер;
26) тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар – ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік үлгілерге арналған
конструкторлық және ... ... ... ... ... ... ... дайындау және сынау;
27) тәжірибелік өндіріс – негізгі қызметі тәжірибелік үлгілер мен ... жаңа ... мен ... процестерді дайындау және
байқаудан өткізу болып табылатын ғылыми ұйымдардың, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... (РһD), бейіні бойынша доктор – тиісті мамандықтар
бойынша докторантураның кәсіптік ... беру ... ... ... ... адамдарға берілетін ғылыми дәреже;
29) іргелі зерттеу – табиғат, қоғам, адам дамуының негізгі заңдылықтары мен
олардың өзара ... ... жаңа ... ... ... ... және (немесе) эксперименттік зерттеу.
|№ |Ғылыми мекемелер ... |
|1 |Қ.И. ... ... геология ғылымдары Институтының |Өскемен |
| ... ... | |
|2 ... ... ... ғылыми зерттеу тау кен |Өскемен |
| ... ... | |
|3 |В. ... ... Астрофизика институты |Алматы |
|4 ... ... ... ЖАҚ ... |
|5 ... ... тау кен институты ... |
|6 |Ә. ... ... ... институты ... |
|7 ... ... ... ... және ... |
| |фитоинтродукция (ДГП) ... | |
|8 ... ... ... институты ... |
|9 ... ... ... ... |Қ.И. Cәтбаев атындағы геология ғылымдарының институты |Алматы ... ... ... ... ... ... зерттеу |Алматы |
| ... | ... |У. ... ... ... және ... |Алматы |
| ... | ... ... ... ... ... |Ионосфера институты ... ... |Ш. ... атндағы тарих және этнология институты |Алматы ... ... У.М. ... атындағы ғарыш зерттеу |Алматы |
| ... | ... |М. ... ... ... және өнер ... ... |
|18 ... ... ... ... |Кен ... ... ... |
|20 |Ө. Жолдасбеков атындағы механика және машинатану ... |
| ... | ... ... және ... институты ... ... |М.А. ... атындағы молекулярлы биология және ... |
| ... ... | ... ... ... және ... ... ... ... |Д. ... ... органикалық катализ және |Алматы |
| ... ... | ... ... ... және көмір химиясы институты ... ... ... ... ... ... ... ... институты ... ... ... ... ... ... |информатика және басқару институты ... ... |Жер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |А.Бектұров атындағы химия ғылымының институты ... ... ... ... ... ... ... |Адам және жануарлар физиологиясының институты |Алматы ... ... ... және биотехнологиясы институты |Алматы ... ... и ... ... ... ... ... ... өндірістік холдинг "Фитохимия", АҚ |Қарағанды |
|38 |Экономика институты ... ... |А. ... ... тіл ... институты |Алматы ... ... ... ... ... ... |Алматы ... ... ... ... ақпарат |Алматы |
| ... ... ... | ... ... ... ... |Алматы |
| ... ... ... | ... |Механика және математиканың ғылыми зерттеу институты |Алматы ... ... ... ... ... ... |Алматы |
| ... ... ... | ... ... ... мәселесінің ғылыми-зерттеу |Гвардейский |
| ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... |
| ... | ... ... және ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... Биология және биотехнология|Алматы |
| |ғылыми-зерттеу институты | ... ... ... ... ... ... |Астана,Степногорск,|
|51 |Тестілеу және білім беруді мемлекеттік стандарттаудың |Астана |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... кітапхана ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... |Физико-техника институты ... ... |ҚР ... ... ... ... ... | Ж. Әбішев атындағы химико-металлургия институты |Қарағанды ... ... әдіс ... орталығы ... ... ... ... ... зерттеудің орталық |Астана |
| ... | ... |ҚР ... ғылыми кітапханасы ... |

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есеп жүргізуді ұйымдастыру19 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь