Сыныптан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыру негізінде оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың әдістемесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

I тарау. Бастауыш сынып оқушыларының экологиялық мәдениетін қалыптастырудың теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.1. Бастауыш сынып оқушыларының экологиялық мәдениетін қалыптастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Сыныптан тыс тәрбие жұмысын негізінде экологиялық мәдениетті қалыптастырудың педагогикалық мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

II. тарау. Сыныптан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыру негізінде оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың әдістемесі ... ... ... ..

2.1. Тәжірибелік.педагогикалық эксперимент жұмысының нәтижесі ... ... ... ...
2.2. Сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: бастауыш сынып оқушыларын СЫНЫПТАН ТЫС ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫ
НЕГІЗІНДЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ
МӘДЕНИЕТІН ... ... ... сынып оқушыларының экологиялық мәдениетін
қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... Сыныптан тыс тәрбие жұмысын негізінде экологиялық мәдениетті
қалыптастырудың ... ... ... тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... әдістемесі..............
2.1. Тәжірибелік-педагогикалық эксперимент ... ... тыс ... ... ... ... ... ... мен ... ... мен ... өзара әрекеттестігі, оның
өнеркәсіпті өндірістің қазіргі тандағы көптеген жарамсыз технологиялармен
қарқынды өсу жағдайында өмір ... ... ... ... ... ... қаупі төніп табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа түсті,
ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді.
Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен ... ... ... ... ... Қазақстанның Семей, Қызылорда (Арал ... ... ... ... ... ... (Саршаган,
Байқоңыр, Балқаш),Оңтүстік Қазақстан (Созақ) аймақтарыыда көрініс тапты,
олар табиғи экологиялық жүйе ... ... ... өте ... ... ал экологиялық әлеуметтік түрғыда экологиялық зардапты
ауданның бірі болып саналады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының 2005-2007 жылдарға
арналган қоршаған ортаны ... ... ... ... (1999) ... ... мәселелер (жаһандық
экологиялық проблемалар, қоғамды экологияландыру, ... ... ... ... ... ... ... оқу жүйесінің орта білім
беретін мектептерге енгізу т.б.) бойынша қабылданған шешімдер нәтижеге
бағытталған білім мазмүнын жүзеге ... ... ... білім негіздерін
меңгерген мектеп түлегінің тұлғасын қалыптастыру проблемасы тұр.
Экологиялық проблеманың пайда болуы ең алдымен әлеуметтік-экономикалық
факторларға ... және бүл ... ... ... ... ... ... қауымның қоршаған ортаға көзқарасын, қатынасын
қайта бағдарлау жолымен де шешуге ... ... ... ... ... көзқараспен байланыстағы жаңа менталитетті қалыптастыру
қажеттігін мойындайды. Әлеуметтік әрекет құралы ... ... ... ... бақылаудың барлық механизмдерін дұрыс іске
асыруды қамтамасыздандыру ... ... ... ... ортаны жақсарту
мәселесіне, сонымен бірге оқушыларға ... ... мен ... ... аса ... ... жөн. Осы тұрғыда жеткіншектердің
экологиялық ой-өрісін дамыту, ... ... ... ... күннен-күнге арта түседе. ... ... ... мен ... ... тіршілікке қатысты ішкі
жауапкершілік сезімі мен парызды дамыту қажет, өйткені ... ... мен ... ... ... ... ... ең маңызды
категорияның бірі болып саналады.
Демек, қазіргі танда балабақшадан бастап жас ұрпақтардың ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие
берудің ең тиімді мүмкіндіктерін жолдарын зерттеп, оны орынды пайдалану
маңызды мәселе. Жас ... ... ... ... ... жас ... ... қарым-қатынасын
орнықтыру, дүние танымын дамытуда қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... М.Дулатов еңбектерінің орны ерекше. Соңғы
жылдары көптеген философтар, психологтар, педагогтар саналы ... ... ... күрделі міндеттерді шешуге атсалысуда.
Экологиялық тәрбиенің философиялық ... ... ... ... ... Ж.М.Әбділдин,
Ә.Н.Нысанбаев, А.Қ.Қасабеков, Ү.Е.Сыдықов еңбектерін басшылыққа алдық.
Бастауыш сынып оқушыларын табиғатпен ... ... ... ... қалыптастыру заңдылықтары туралы ... ... ... ... ... ... ... зерттеуімізге өзек бола алады.
Қазақстандық белгілі психолог ғалымдар Т.Тәжібаев, ... ... ... ... ... мектепке
дейінгі балалардың табиғатты қорғау туралы ұғымының ... ... ... ... ... ... ішінара ой қозғап,
құнды пікірлер ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбиенің
теориялық және ... ... ... ... ... ... ... Л.А.Родова,
В.Н.Максимова, М.Н.Фомин, И.Т.Кондакова және тагы ... ... ... ... ... ... ... В.А.Ясвин экологиялық іс-әрекеттің мәні мен
мазмүнын зерттеген.
Қазіргі таңда елімізде ... ... ... тәрбие мен білім
берудің түрлі мәселелерін ғалым- зерттеушілер Ә.С.Бейсенова, Н.С.Сарыбеков,
Ж.Ж.Жатқанбаев, Ә.Б.Бірмағамбетов, ... ... ... ... ... М.Н.Сарыбеков,
С.Т.Тілеубергенов, ... ... ... және тағы ... өз ... ... экологиялық білім
беру мен тәрбиелеудің теориясы және әдістемесін дамытуға үлес ... ... ... ... ... ... ... Ш.Қарамергенов, К.Қүрманғалиев,
Р.Төлегенова, У.Т.Тоқбергенов, ... ... ... жеке ... ... ... ... біліммен тәрбие берудің әдістемелік жолдарын зерттеген. Сонымен
бірге А.Д.Болтаев экологиялық білім ... ... ... ... К.Ж.Бұзаубақованың зерттеу жұмысы сабақтан тыс
жұмыстарды өткізу ... ... ... ... тәрбиелеуге
арналған. И.Н.Бодықова, Қ.О.Шайхисламова, А.К.Сатынская ... ... мен ... ... ... мүғалімдер дайындаудың
педагогикалық негіздерін ... ... ... ... ... ... берудің дамуын (1960-2000) А.Ш.Икрамова
зерттеген.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... оқушыларда экологиялық мәдениеттің іс-
әрекеттік компоненттерін дамытуда ... ... ... ... ... ... Л.А.Чистякова,
Е.В.Яковлева, төменгі сынып ... ... ... ... ... қалыптастыруды Н.Э.Якубова, ... ... ... ... ... ... кетуге болады.
Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие берудің
педагогикалық шарттары ... ... ... Оқыту
үдерісінде мектеп оқушыларының экологиялық мәдениетін қалыптастыруда
К.И.Исламованың зерттеген еңбектері басшылыққа алынды.. ... ... ... ... мен әдет-ғүрыптармен
байланысын С.Қ.Қалиев, ... ... ... ... ... қорғау дәстүрлерінің тәрбиелік мәнін зерттеген.
Жоғарыдағы аталған еңбектер жалпы ... ... орта ... ... ... оқу орындарында болашақ мамандарға экологиялық білім беру ... ... ... ... және ... ... ... жолдарын қарастырған. Бұл еңбектердің біздің зерттеуімізде
балабақша мен бастауыш мектептегі экологиялық ... ... ... ... ... таңда экологиялық мәселелердің күн санап артуы, қоршаған ... ... ... ... ... сезімінің
жетіспеушілігінен туып отырғаны белгілі. Десекте, ... ... ... мәдениетін қалыптастыруда жүйелі жүргізілген
жүмыстың нәтижесі ... ... Сол ... ... ... ... қалыптастыру дұрыс жолға қойылу қажет. Бастауыш
сыныпта экологиялық мәдениетке тәрбиелеу ... мен оның ... ... сай ... және ... мүмкіндіктері мен экологиялық
мәдениетке тәрбиелеудің ғылыми-теориялық түрғыда ... ... ... ... ... ... туып ... қайшылықтарды шешу үшін ... ... ... ... ... ... өзекті мәселесі болып саналмақ.
Осы ... ... ... ... зерттеу проблемамызды
айқындауға және тақырыпты "Бастауыш сынып оқушыларының сыныптан тыс тәрбие
жұмысында ... ... ... деп ... негіз
болды.
Зерттеудің мақсаты: бастауыш сынып оқушыларының сыныптан тыс ... ... ... мәдениетін қалыптастыруды теориялық -
әдіснамалық тұрғыда негіздеу
Зерттеу обьектісі: ... ... ... ... ... ... сыныптан тыс тәрбие жұмыс негізінде
экологиялық мәдениетін қалыптастыру
Зерттеудің ... ... ... тыс тәрбие жұмысы негізінде ... ... ... ... анықтау;
– бастауыш сынып оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру ... ... тыс ... жұмысында оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастырудың әдістемесін негіздеу.
Зерттеу болжамы: егер ... ... тыс ... ... экологиялық мәдениетін қалыптастыру мазмұны теориялық негізделіп
оқу-әдістемелік кешенмен ... ... ... ... білімі
артып, практикалық біліктілігі, дағдысы, дүниетанымдық, ... ... ... ... ... көзқарасы
қалыптасады.
Зерттеу көздері. Зерттеу мәселесі ... ... ... мен ... еңбектері;
Зерттеу әдістері. Зерттеу жүмыстарын ... ... ... ... ... - дедуктивті талдау,
эмприкалық сұрау, бақылау, педагогикалық эксперемент, ... ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеудің негізгі жаңалығы:
– бастауыш сынып оқушыларын сыныптан тыс ... ... ... ... ... қалыптастыруды теориялық түрінде
негізделуі.
– бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... орта ... білім мазмұнын жаңа технология бойынша оқыту
әдістемесі оқушылардың экологиялық ... ... ... әдеп ... ... ... жетілдіріп, қоршаған ортаны қорғауға
бағыттайды.
Диплом жұмысы құрылымы. Кіріспеден, екі тараудан, ... ... ... . ... ... оқушыларының сыныптан тыс тәрбие жұмысы негізінде
экологиялық ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының экологиялық мәдениетін қалыптастыру
ерекшеліктері
Адам мен табиғат арасындағы ... ... ... іс- әрекет
арқылы көрініс береді. Әр қоғамның дамып ... ... ойы мен ... қажет болса, табиғат пен оның байлығы ... ... ... ... ... қоғам бір-бірінен бөліп қарауға болмайтын, бір-бірімен
бірлікте дамитын тұтас дүние екенін ... ... ... өмір қоршаған
ортада, табиғат аясында, олармен қарым- қатынаста өтетіндіктен адам ... ету үшін ол ... ... тәсілін меңгеруі тиіс. Мұндай әдіс-
тәсіл бала жастан қоршаған орта туралы білім алу арқылы меңгеріліп жүйелі
жүргізілген ... ... ... Олай ... ... ... ... этикалық, эстетикалық адами тұрғыда жүзеге
асыру үшін адам қоршаған орта ... ... ... ... тиіс. Қоршаған
ортаны танып- білуде әлеуметтік орта мен географиялық ортаның атқарар ролі
ерекше.
Адамның жеке басының ... ... орта ... орын алады. Адам
қоғамдық ортада дамып қалыптасады, ал қоғамның алғашқы сатысы- отбасы,
ағайын туыс.
Сонымен, бастауыш ... ... ... тыс ... ... білім бере отырып экологиялық мәдениетін қалыптастыру болады.
Табиғаттың даму заңдылықтарын оқыту мен тәрбиелеу жұмысы педагогтардың
көбі баса ... ... жас ... ... ... екендігін айтқан болатын.
Я.Коменский "Мир чувственных вещей в картинах" деген атақты трактат жазды.
Бұл балаларға ... ... ... ... еңбе болды. Онда
адам орғанизмінің құрылысы, тіршілігі, жер мен ... ... ... ... ... ғғ. Үлы ... ... И.Г.Песталоци,
А.Дистерверг және т.б. прогресшіл ой- пікірлері классикалық педагогикада
оқушыға табиғат пен ... ... ... ... беру, тәрбиелеу,
дүниетанымын қалыптастыру заңдылықтарын негіздеген “ … адамның бүкіл рухани
тіршілігі табиғатпен берік ... ... – деп ... [19, ... ... педагогикалық трактатында Я.А.Каменскийдің табиғат
және оны қорғауға тәрбиелеу идеяларын толықтырып әрі қарай дамытты.
XIX-ғасырдың демократ ... ... ... ... ... ... саналы білім беру адамның мінез-құлқының
дұрыс қалыптасуына ерекше мән береді.
Кезінде орта ғасыр ғұламалары ... ... өз ... ... ... IX- XV ғғ. ... Әл-
Фараби, Ж.Баласағұни, Қожа Ахмет Яссауи, М.Қашқаридың тіл ғылымы, логика,
психология, география, ... және т.б ... ... ... ... ... ... ішінде Әл- ... ... ... ... теориялық- философиялық тұрғыда негізделген.
Табиғат- сұлулықтың өмір бақи ... ... ... ... ... ... ең маңызды құралдарының бірі болып саналады. ... ... пен ... дарытушы табиғатты қорғау сезіміне тәрбиелеу туралы
ғұлама ғалым К.Ушинскийдің ... ... ... үнін ата- ... ... да, ... де, заң шығарушылар да көңіл қойып тыңдауы
тиіс.Табиғатпен егесу, зиян келтіру ... ... ... тек ... білу және оның табиғи күшін пайдалану ғана ... " ... ... ... әлде қашан жетті. Солай екен, жер тағдыры- ел ... ... та, ... та ата ... ... ... ... туралы түсініктеріне, таным-талғамдарына ой жеткізу тиіспіз.
Экологиялық тәрбие жұмысы ... жас ... сай ... жақын қарым- қатынаста жүргізілсе ұтымды болады. К.Д. Ушинский
өзінің "Детский мир ", ... ... ... ... және ... ететін хайуанаттар мен құстардың тіршілігі, адам және оның еңбегі
жөнінде көптеген деректер ... ... ... ... ойлау
қабілетін арттыруда, эстетикалық сезімін ... ... ... ... [23,24,25]
Халқымыздың көрнекті ұлы ағартушылары Ш.Уәлиханов, А.Құнанбаев,
Ы.Алтынсарин – ... ... пен ... ... деп ... ... оны ... оның тепе- теңдігін сақтауға
ақыл- кеңес берген.
Халқымыздың зерттеушісі Ш. Уәлиханов табиғат ... ... ... ... ... ... ... атап көрсеткен. "Қазақтардың
шамандықтың қалдығы"атты еңбегінде "О,Табиғат ! Өзіңіз айтыңызшы тіршілікте
' одан ғажап, одан қүпия не ... ... ... ... отты ... мен ... тұрмысқа қажетті заттарды киелі деп қастерлейді.
Осы аталғандарды құрмет түтып, оларға ырым жасап тұру, адам ... ... ... ... '" деп ... ... табиғат-аясының адамның жан ... ... ... ... ... бүкіл тіршілікті қоршаған орта ерекшелігіне
байланыстыра отырып, салыстыра қарайды. Табиғат ... ... ... ... пен тұрмыстың мәнін, адам баласының табиғат аясындағы орнын
айқындак түседі. ... пен ... ... алып ... ... ... мен қоғамның дамуына тигізетін әсерін айқын көрсете білді. [5]
Қазақтың белгілі ойшыл ағартушысы ... өз ... ... ... ... экологиялық тәрбиеге баса назар
аударған. Әсіресе "Бай баласы мен ... ... ... әңгімесінде әрбір
қазақ баласы кішкентайынан бастап, табиғат сырларын түсініп, дала ... ... ... өсуі ... ... ... ... терең танып, табиғатпен етене жақын болған бала ... да ... ... ... [26,27]
Абайдың шығармаларынан қоршаған орта, оны қорғау туралы ... Ол ... ... бір-бірімен өзара байланыста, үнемі өзгеріс
дамуда болады деп қарастырды. Абай ... ... оның ... және ... ... өмір сүру ... ... әсем көріністері арқылы жас-ұрпақтың бойына адамгершілік
қасиеттерін, ... ... ... ... тәрбиелеу туралы даналық
сөздері осы ... ... ... ... біз үшін баға ... дүние.
Ш.Құдайбердиев "ар, ұяты бар, ... ... адам ... ... ... өзінің лайықты орнын біледі "- деп ескерткен.
Ұлы ... ... ... ... ... ... ой - пікірлері мен көзқарастарының көкейтестілігі ... ... жоқ. ... ... ... бойы ... ... тура болса, жанама болса түскен емес. [6,28]
Эколог ғалым Ғ.Сағымбаев "Табиғатты өзгерту, ... ... ... ... ... ... Мұны ... қоршаған ортаны осы
қарқынмен тонай берсек, табиғат өздігінен қалпына келу ... жер ... ... ... ... ... - дей ... туған
табиғатты аялап, халқымыздың болашағын ойлау абыройлы борышымыз ... ... ... ... ... ... жол ... үшін
ғалым табиғатты үтымды пайдаланудың ғылымк теориялық негізін жасады.
Адам мен табиғаттың өзара қарым-қатынасының адамгершілік аспектісін
ашуда, ... мен ... ... сананы қалыптастыруда адамның
экологиялық мәдениеті жетекші орын алады.
"Экологиялық мәдениетке" тәрбиелеу қажеттілігі XX ... ... ... Ол бір жағынан, орта ... ... ... ... ... ал ... ... экологиялық
дағдарыстың тереңдеп, қоршаған ортадағы үйлесімділіктің бұзылуы әсерін
тигізді.
"Мәдениет экологиясы" ... ең ... рет ... ... 1980
жылы ұсынды. Оның пікірінше, ... ... ... ... ... ... — мұраларды сақтау, сондықтан мәдениет
экологиясын адамгершілік экологиясы ... ... ... ... сақтамаған жағдайда ол қоғамның адамгершілік, рухани
жағынан құлдырауына әкеліп соқтыратындығын ескертті.
Сондықтан, біз Д.С.Лихачевтің ... ... ... ... пен адам" арасындағы қарым-қатынас -өздеріне тән "мінез-құлық
ережелері" бар, әлеуметтік екі мәдениетгің ... Екі ... ... ... оның ... адам ... ... ықпалымен
дамыса (адамзат тіршілік ете бастаған кезден), ал табиғат адам мәдениетімен
тығыз байланыста дамыды. [29]
Сонымен, мәдениет саналы ... — адам мен ... ... өзара
қатынастардың барлық жүйесін қайта құруға үлкен жаңалық жасайтын адам
тұрмысының ... ... ... ... классикалық анықтамасын И. П. Сафронов бсрді.
Ол экологиялық мәдениетті "рухани құндылықтарды, әлеуметтік ... ... ... және ... бір әлеуметтік бірліктің
шеңберіндегі табиғатты танып-білумен, меңгерумен және жаңартумен тікелей
байланысты адам ... ... ... ... қоғам мен
табиғат арасындағы қарым-қатынастардың сипаты мен ... ... ... ... арнайы бөлігі" ретінде анықтады. Ол ... ... ... ... ... гуманистік
тұрғыдан түсіндірді [30].
Ал, монографиялар мен диссертацияларда экологиялық мәдениет ұғымын сан
алуан ... ... ... ... ор ... ... ... зертгеушілер бұл ұғымды табиғатты ... ... ... саяды. Бұл тұрғыдан қарауды бірінші рет М. С. Каған ұсынды, оны
одан әрі А. И. ... және т.б. өз ... ... ... ... ... ... зерттеушілер толықтырады.
Мысалы, Э. С. Маркарян: "Экологиялық ... ... ... ғана
емсс, сонымен бірге әлеуметтік-тарихи ортамен өзара әрекетінің тәсілдерін
сипаттауды талап етеді", — деп ... И. ... ... экологиялық мәдениет, адамзат дамуының
сапалық қасиеттерге ие болатын бағыттылық ... Ал Э. В. ... ... ... ... мәдениетті "материадцық және рухани
құндылықтардың ... ... ... ... алға ... қамтамасыз
ететін адам іс-әрекетінің тәсілдері ретінде" айқындайды, ал экологиялық
мәдениетті "ортаның тіршілікке ... ... ... ... ... себепшісі болатын" жалпы мәдениеттің бөлігі ретінде
қарастырады [31,32,33].
Хейзингтің пікірінше, экологиялық мәдениет бұлрухани және ... сай ... ... бірлестіктің және биосфсраның
(алдымен, индивидуумның денсаулығы, социум мен ... ... ... формаларын дамыту мен көбейтуге, сақтауға жагдайлар
жасауды қадағалау [34].
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... утилитарлық практикалық аспекті тұрғысынан біржақты карастырса,
ал ғалымдар Л. Я. ... Е. В. ... ... ... ... мемлекетара-лық жонс басқа да дау-жанжалды шешуге мүмкіндік
бсріп, жалпыадамзаттық құндылықтың мөртебесін ... жер ... пен ... ... ... ... есептейді.
Экологиялық мәдениет" салыстырмалы жаңа ... ол ... ... кезеңі жөнс кұрамды бөлігі. Экологиялық мәдениет
ұғымының пайда болуы экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... қорғау мен жақсартуды қамтамасыз ету қажеттілігін түсінумен тығыз
байланысты екендігін көрсетеді.
К.Исламова Экологиялық мәдениет" ұғымын ... ... ...... ... ортамен ғана емес, әлеуметтік
тарихи ортамен өзара әрекетінің тәсілдерін сипаттайтын, барлық рухани өмір
мсн істе ... ... ... ... маңызды бөлігі және
табиғаттың ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға ізгілік қарым-қатынаспен ... ... ... ...... ... ... оның құрылымы өзара
тығыз байланысты бөліктерден тұрады: ... ... ... ... ... тәрбие; экологиялық, ... ... ... қарым-қатынас; экологиялық іс-әрекет.
Ғалымдар И. Д. Зверев, А. Н. Захлебный, И. Т.Суравегина экологиялық
білім мен тәрбиенің ... ... ... қоғамдық қажеттілігін ішкі
қажеттілік пен қызығушылыққа толығымен ... деп ... [35, ... ... біз табиғатты қорғаудың қоғамдық қажеттілігін ұғынуды
білім, сезім, сенім, іс-әрекет деңгейінде ... ... ... жүзегс асыру қажет деп есептейміз.
И.П.Софранов, М.С.Коған, Э.С.Маркорли, Е.В.Стинис, ... ... ... ... ... ... Е.М.Кудрявцева, В.А.Ясвин, Л.И.Божович,
П.Я.Элъконин, .А.Люблинская, М.Мұқанов, Қ.Жарықбаев, т.б. өз ... ... ... мен ... беру ... баланы қоршаған
ортамен қарым-қатынастары барысында, оның психологиялық жас ерекшеліктерін
ескергенде ғана ... ... ... ... ... Ал, ... жеке тұлғаның қоршаған ортамен байланысының басты компоненттерінің
бірі ... деп ... Ол ... ... ... қалыптастыру, мінез-құлық нормаларын дамыту екенін айқын
көрсетеді. Оның ... ... ... жарамды қатынасқа ену, басқа
адамдардың адамша тіршілік ... ... ... білу, тек толық бағалы
адамның ғана қолынан келуі ... ал ол ... ... өмірге,
табиғатқа шын дос қатынастағы адам болуына негіз болады. [30, 37]
Қазіргі педагогикалық теория экологиялық ... мен ... ... негізін, мақсаттары мен ... ... ... Н.А.Гладков, А.Н.Захлебный, И.Т.Суравегина, ... т.б. ... ... ұмтылып, табиғи ортаға ... ... және ... тәрбие беруді зерттеген.
Қазақстанның эколог-педагог ғалымдары Ә.С.Бейсенова, М.Н.Сарыбеков,
А.А.Сотников, Ө.Танабаев, А.Болтаев, У.Д.Жангельдина т.б. ... ... және ... ... ... ... ... пәндер негізіңде
экологаялық білім мен тәрбие беру концепциясын, ... ... Осы ... еңбектерді талдай отырьш, бастауыш сынып окушыларына
экологиялық ... бер ... ... ... ... ... тәрбие берудің мақсаттары
жөнінде үзілді-кесілді айтылған алшақтық жоқ. ... ... ... экологаялық білім мен тәрбие берудің мақсаты мен
мәні-қоршаған ... ... ... ... ... жауапкершілікпен қарайтын көзқарасы мен сенімін қалыптастыру.
Ал, А.Н.Захлебный экологиялық білім берудің мақсаты -қоршаған ортаға
құқық нормалары мен ... ... ... жауапкерішік
қатьшастың негізінде экологиялық мәдениетін ... ... ... болса экологаялық білім мен тәрбие беруде оқушыларды
табиғатты пайдаланудың ғылымк негіздері жөнінде ... ... ... ... ... және молайту саласында белсеңді
көзқарастар қалыптастыруға қажет ... ... ... ... тәрбие" ұғымына анықтама беріп, мәнін ашуда ... ... ... айырмашылықтар жоқ. Экологиялық
тәрбиенің мәні жайлы айтқанда: оқушылардың табиғатқа жауапкершілікті қарым-
қатынастарын қалыптастыруда, оны қорғау, ... ... ... ... негізінде адамгершілік қасиеттерін дамытып, қоршаған ортаны
жстілдіруге дайыңдау. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... - И. Д. Зверевтің пікірінше, экологиялық мәдениеттің
маңызды элементтерінің бірі, оның мазмұны төмендегідей принциптер негізінде
құрылуы ... В. И. ... ... ... ілімін, табиғаттың және
адамзат қоғамының бірлігі идеясын дамытатын ғылымилық принципі;
- адамның табиғатқа және адамның ... ... ... ... ... гумандық принципі;
- экологиялық мәселелердің аймақтық және өлкетану аспектісін ... ... ... (интеграция), үздіксіз және жүйелілік принципі Д. Н.
Кавтарадзе ... ... ... жеке ... және жалпы-адамзаттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, экологиялық дүниетанымды қалыптастыратын
негізгі құрал, жер бетіндегі ... ... ... әр ... ... ... ортақ тағдырлас екендігін саналы
түсіндіретін , ... ... ... пен ... дамуына
бағыттайтын рухани өзек ретінде қарастырады [39].
Н. И. Мамедов және И. Т. Суравеғана білім ... ... мен ... ... сана дамуының деңгейімен, адамның адамгершілік
түсініктерімен, оның түлғааралық байланысының ... және ... ... ... ... адамдардың тіршілік әрекетінің құнды
мақсаты мен ... ... ... [40]. Зерттеудің нәтижесінде
экологиялық білімнің мазмұны табиғи жөнс ... ... ... ... ... ... керек екендігі анықталды, ол төмендегі
көзқарастардан туындайды:
- қоршаған ортаны жүйелі ұйымдастыру;
- тіршілікті экожүйе деңгейінде ұйымдастыру;
- ... ... ... жауапкершілігін түсіну.
Сонымен, экологиялық тәрбиенің мақсаты жеткіншектердің рухани дамуына,
қоршаған ортамен ... ... ... ... оның ... ... сезімдіх қарым-қаты-насының қалыптасуына бағытталған деп
түсіндіріледі. Егер эколо-гиялық білім беру ... ... онда ... тәрбие "құндылық-қарым-қатынас-
мінез-құлық" ұғымдарымен ... Бұл ... ... экологиялық тәрбиені жүйеге келтіруіні тетік қызметін атқарады,
ал жеке тұлғаның құнды бағдары, кажеттілігі, ниет-тілегі, оның адамгершілік
бағытын анықтайды деп ... ... сана — ... ... жәнс ... ... өзара
қарым-қатынасын көрсететін экологиялық мәдсниеттің рухани формасы.
Б.Т.Лихачев өзінің ... ... ... жоне ... ... ... атты ... мақаласында
экологиялық сананы табиғатта, қоғамда (социумда) және жеке түлғада тірі
ағзалардың ... ... және ... өзара төусдділігі, тұрақты
тепе-теңдігі туралы адамның меңгерген жоне жинақтаған білімі ... ... ... ... сана ... ... ... мен тәжірибенің негізінде жетіліп, экологиялық ... ... ... философия, экологиялық идеология,
экологиялық мәдениет және жекетұлғаның тіршілік ... ... ... ... сананың құндылығы артқан сайын соғұрлым жеке тұлғаның
экологиялық мәдениеті де жоғары ... Ол ... ... ... ... ... мен ... тәрбислік сияқты негізгі бағыттарын көрсетті. [29,41]
Экологиялық тәрбиенің бұлбағыттары экологиялық сананың ... ... ... ол ... ... ... ... қарым-қатынасқа сүйенеді. Бұл жеке ... ... ... сана мен ... сөз ... сенім мен қылықтың ,арасындағы қауіпті алшақтықтан сақтандырады.
Ал, В.И.Вернадский ... ... ... ... ... ... -қатынасы деп көрсетеді.
Э.В.Гирусов экологиялық сананы "табиғи ортамен қоғамның арақатынасы
проблемаларын нақты әлеуметтік және ... ... ... ... көрсететін козқарастардың, ілімдердің және сезімдердің жиынтығы", ... ... ... ... ұғымдардың бірі — экологиялық ойлау.
Экологиялық ойлау экологиялық ... мен ... ... ... ... экологиялық жағдайларды талдауға мүмкіндік жасайды.
Қорыта айтқанда, экологиялық сана — ... ... және ... сәйкес қоғам мен табиғаттың арақатысының проблемаларын
тиімді ... ... ... және ... ... ... мәдениеттің "қоғамдық жады" қызметін атқаратын бір бөлігі ... сана ... ... ... ... ... қарым-қатынастың іргетасын құрап, баланың іс-әрекетінен, мінез-
құлқы мен әдет-дағдысынан көрініс табады.
Экологиялық сенімді ... үшін ... ... ... ... ... зор. Оқушы табиғи ортаны қорғаудың нақты
жұмысына ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, нақты мысалдарда экологиялық заң мсн ережелерді
сақтау қажеттігін ... ... ... ... экологиялық маңызды
жағдайлардың нөтижесін ойлайды. Ол тұлғаның эмоционалдық сферасын ... ... із ... ... ... табиғатты пайдалану
практикасымен байланысты фактілер мен құбылыстарға тұрақты тұлғалық қарым-
қатынасқа дағдыланады, экологиялық ... мен ... ... ... қорғау қажеттілігіне сенім қалыптасады. Қорыта келгенде,
экологи-ялық сенім теория мен практиканың, білім мен ... ... ... ... ... қызметін атқарады.
Экологиялық қарым-қатынастар — адам тіршілігінің табиғи жағдайларын
танып білуге, өзгертуге және сақтауға бағытталған ... ... ... ... ... ... экологиялық мәдениеттің маңызды
бөлігі. "Адам — қоғам — табиғат" ... ... ... ... ... ... экологиялан-дырмайынша мүмкін емес.
Ф.Я.Полинчак және Г.В.Платонов экологиялық қарым-қатынастарды ..."адам
мен табиғат, сонымен қатар, "табиғат—қоғам" жүйесінің оптимальды ... ... ... өз ... " ... ... деп есептейді.
Бұдан шығатын қорытынды, адам биосферасыз өмір сүре ... ... ... ... адам мен ... ... зат алмасу
процестерін қолдау үшін болады, онда ... ... ... ... бір ... адамды қоршаған табиғатпен
байланыстырса, ал, ... ... ... бір-бірімен қарым-
қатынастарының қажетті ... ... ... Олай ... ... ... ... экологиялық іс-әрекет сияқты элсменттері арқылы
өзінің негізін құрайтын экологиялық қарым-катынастың деңгейін көрсетеді.
Ғалымдар көрсеткендей, ... ... адам ... үш ... көрінеді: біріншісі - материалдық өндірісте;
екіншісі — экологиялық ... ... ... ...... ортаны
зерттеу мен қорғауда.
А.П.Сидельковский "оқушылардың табиғатқа карым-қатынасы күрделі де,
кешенді әлеуметтік ... ол ... ... ... ... — жеке түлғаның өмірінде және оның ішкі ...... — деп ... [42,43].
Сонымен қатар, Н.А.Рыков және Б.Г.Иоғанзен [44] зсрттеулерінде
табиғатпен қарым-қатынастын, төмендегідей мотивтерін ... ... ...... ... оның байлығын
көбейту мен қорғауда қоғам алдындағы борышын түсіну;
— гуманистік мотив — іс-ірекеттердс мейірімділік, қамқорлық ... ... ниет ... ... мотив — табиғаттың әсемдігін сезіну және түсіну.
Қорыта келгенде, экологиялық қарым-қатынастар адамдардың ... ... ... ... ... қалыптасып,
біртіндсп ішкі өзгеріске ұласады. Осы ішкі үдеріс адамньщ ісі мен ... ... ... жоне т. б. ... ... ... қалыптастырады деп тұжырымдауға болады.
Экологиялық іс-әрекет адамның табиғи ... ... ... ... және сақтауымен сипатталады. Ол экологиялық
модениеттің ... ... ... ... ұтымды шешуші орекет
болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... жаңа ... ... ... тигізген шығынын бағалау,
ғылымда -экологиялық проблеманың төңірегінс ... ... ... саласында — табиғатты қорғау ... ... ...... ... стилі мен мінез-құлықты қалыптастыру және
т. б.
Қорыта келгенде, экологиялық тәрбиенің мазмұны ... ... ... Экологиялык мәдениеттің құрылымдық қалыптасу
процесі барысында жеке ... ...... ... әрі ... ... немесе қоғамның сыртқы орта ... ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысы ерте кезеңде қызығушылық
басымдығымен, әрі қарай сүйіспеншілікпен ... ... ... қуатты
себепшарт болып саналатын сана-сезімінің дамуымен анықталады. Шектелген
өзіндік танымнан білім ... ... ... ... ... ... да, таным мүмкіндігі шектелген, мағыналы ойлау қабілеті
жетілмеген балалар үшін табиғат жүріс-тұрыстағы қарапайым ... ... ... ... ...... жойқын жүріс-тұрыспен
жүзеге асырылады. Атап айтқанда, балалардың ойыншықты сындырып ішінде не
бар екенін көргісі келетіні, ... ... ... ... ... білу ... түрткілеуі сияқты, бір ... ... ... назарын аударған гүлді жүлып алып, оның белгілерін
мұқият зерттеумен түсіндіріледі. ...... ... ... ... дүниесін қалыптастырады.
Балалардың экологиялық жүріс — тұрысын негізгі түрі ретінде әрекеттер
арқылы тану ... ... ... оның ... және ... және ... деп екі ... бөлуге мүмкіндік береді. Ол
жағымсыз нысаналар мен ... ... ... ... ... өзімшіл негізін көрсетеді. Дегенмен, баланы "болмайды,
рұқсат етілмеиді деген ... тек қана ... ... ... ... дейінгі балалардың табиғатқа деген саналы көзқарасының
болуы, оның мотивтеріне байланысты ... ... ... ең ... ... ... ... ересектердің дүниесіне қызығуы және
әрекеттеріне еліктеуімен пайда болатын мотивтер жатады.
Психологтар Б.Г. ... ... ... ... баланың
жеке түлға болып қалыптасуының бірінші жағы қоршаған дүниені біртіндеп
біліп, өзінің алатын орнын түсіне ... ... ... ... типтері, екінші жағы сезімі мен еріктің дамуынан пайда болатындығын
атаған. [45]
Л.И.Божович ... ... ... 6-7 жасынан бастап, өмірде
ересек адамдарға ұқсағысы келіп, жаңа тапсырмалар орындауға талпынады. Тек
өзі ғана ... ... ... да ... ... ... ... жаңа әлеуметтік өмір иесі болу тілегі пайда болады.
Ересектің тапсырмасын орындайды. Өзіне ... да бір ... ... ... болғысы келеді. Бірақ, бұлүмтылыстардың психологиялық нышаны сол
қалпында қалады, жоғары сатыдағы мектепалды балалар ... ... және ... мәні бар ... жаңа ... ... ... тәрбиенің мақсаты, адамдардың қоғам мен табиғаттың іс-
әрекеті мен адам мен ... ... ... ... ... ... табиғатқа ақьшы қонымды, ғылыми негізделген әсер ету жауапкершілігі
болып ... ... бала ... (анасының баласына гүлдің әдемілігін көрсетіп,
оның қош иісін сезінгенде, гүлді суаруға,болмаса, гүл қойған ... ... ... ... Одан ... ... эмоционалдық
қатынас жасаудың үйлесімді багдарламасы күнді, күн сәулесін, ... гүл, ... ... арқылы да жүзеге асырылады. Гүл
ортасына орналасқан ыдыста шомылған нәресте кейін табиғат ... ... ... ... ... сезімі ретінде қабылдаған,
көптеген гүлдер мен ... ... ... ... ... бала ... кезден-ақ табиғатпен етене араласып, оны сүйіп,кейін оны
аялайтын болады.
Халқымыз бала сезіміне әсер ... хош ... ... мән
береді.Сондықтан белгілі уақыт бойы баланы айрықша шомылдырып, жусан иісі
түндырылған сумен баланың ... ... ... ... ... иісі ... бойына мәңгі еніп туғаннан кейін бала ... ... ... ... "біліпқоймай", көру арқылы да таниды. Жусан шөбі-
көшпенділер үшін жай ғана ... ... ... ... ... рухани-этикалық бірлікпен біте қайнасқан ұғым.
Біршама поэтикалық аңыздар да баршылық:
"...баланың мектепке оқи ... ... ... ... ... Оқытудың әсері арқьшы сыртқы ортаны танудан біртіндеп ішкі ортаны
тануга, тұтас қасиеттер мен белгілерді ойлау арқылы жүйелеуге көшеді. ... ... ой ... қарапайым қорытындъілар, салыстырулар жасауға
мүмкіндіктер береді. Балалардың ... ... ... төменгі
мектеп жасында қалана бастайды, адамгершілік негіздері мен ... ... жеке ... ... ... бастайды".
Бастауыш мектеп оқушыларының өмірінде сөздің ... ролі ... бұл ... саналы екіжүзділік пен зұлымдық жат. Сөз ... ... ... ... етпейді. Төменгі мектеп жасында ғана
мұғалім сөзі бала ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу үшін тірек
болады. Осы жастағы балалар үшін ересек адам сөзі тәртібін, ... зор әсер ... ... төменгі сынып оқушьшары үшін үлкеннің сөзі
мінез-құлық ережелері болып қабылдануы да ... ... ... оның жаңа ... ... оның ... енуі, оқытушылармен қатынас жасауы- бүлардың бәрі де ерекше өзге
әлеуметтік жағдай.Осы ... ... ... ... ... мінез-құлық сезімдері тәжірибесінің ерекшеліктерін атап өтуге
болады.
Сезімге сүйену. ... ... ... ... ... тәрбиелеудің ең тиімді әдістерінің бірі болып
табылады. Әрине, ондай тәрбие ... ... ... ... ... ізеттілікті қажет етеді.
Сонымен бірге жас жеткіншектер бойында ненің жаман, ... ... ... өз ... ... ... ... оларға
әсер ету жағдайы олар тарапынан бәрін де өзім ... ... ... ... Дегенмен, бұлжастағы балалардың әлі де ... ... ... ... Осы ... ... деген терминді қолдану тек шартты түрде ғана. ... ... ... түсініктері мен ой қорытындылары, кейбір
зерттеушілердің ... ... қара ... қарапайымдылықпен
ерекшеленеді. Көбінесе адамгершілік түсініктері ... ... ... ... ... Төменгі сынып оқушыларының жалпы айрықша
ерекшеліктерінің бірі- жасөспірімдерге қарағанда олар өздерін және ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Олардың өрқайсысы үшін "Мен" табиғатты, ал табиғат ... ... ... олар ... ... ... деп ... Егер бірінші
сыныптағы балалар бойында жануарларға және ... ... ... ... ... қоршаған орта әсемдігінен эстетикалық ләззат
алуы жай ғана ... ... жас ... ... ... ол ... ... мақсатқа бағытталған қызмет түріне ... Бұл ... ... ... ... ... қалыптастырумен қатар жүреді.
Педагогикалық жағынан осы жас кезеңінде балалар бойында табиғаттағы мінез-
құлқын өздігінен реттеу, баланың ... ... ... ... ... отырып дамыту өте қажет.
1.2 Сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық мүмкіндіктері
Экологиялық мәдениетін қалыптастыратын сыныптан тыс жұмыстардың ... ... ... өз ... ... ... ... қорғауға және оған жауапкершілік қатынасының қалыптасуы. Егер
оқушы өз еңбегінің табиғатқа пайдалы және қажетті ... ... онда ... ... ... ... қандай болмасын жұмысты бастар алдында
практикалық маңыздылығын көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... мектептік шара, оған ... ... ... ... ... ... ... өз сыныбына бөлме
өсімдіктерін отырғызудан ... жөн. ... ... ... ... күту жөнінде әңгіме өткізеді.
Сыныптан тыс жұмыс шартының бірі балалардың жеке ерекшеліктерін есепке
алу. Ұжымдық ... ... ... неге ... ... ... жасалады. Экологиялық ... ... ... ... тыс ... балаларды мұғаліммен жақындастырады.
Баламен олардың сүйіспеншілігі мен құрметіне бөленуіне жағдай жасайды. Осы
жұмыс үлгісінде танымдық іс- өрекеттерін, табиғатты оқу ... және ... ... ... ... ... тәрбиелеуге жағдай жасайды,
патриоттық сезімін дамытады.
Бастауыш ... ... тыс ... ... жұмыстар:
1. Бастауыш сынып оқушыларының оқу іс- әрекетінде белсенділігін
арттыруға, ... ... ... ... мазмүндағы
материалдарды тез меңгеруіне жәрдемдеседі.
2. Сыныптан тыс экологиялық жұмыстарды өткізу жөне оған дайындық барысы
оқушыларының табиғатқа ... ... ... ... ... ... береді.
3. Сыныптан тыс жұмыстар тәрбиелік мәні өте жоғары. Ол оқушылардың жеке
басын, ... ... ... жөне ... ... ... жауапкершілік сезімін қалыптастырып, табиғатқа ... ... ... тәрбиелеуге көмектеседі.
Бастауыш сыныптарда экологиялық мәдениетін қалыптастыруға байланысты
сыныптан тыс және мектептен тыс жұмыстардың түрлері өте көп, ... ... ... бола ... да ... ... ... мынадай ортақ
ұстанымдары бар:
- сыныптан және мектептен тыс экологиялық ... ... ... тек қана ерікті түрде іске асырылады;
- жүргізілетін қандай жұмыстың түрі болса да , оның
белгілі бір қоғаффдық бақыты болу керек;
- сыныптан және ... тыс ... ... ... ... әрбір оқушының өзіндік көзқарасына, ... ... ... ... экологиялық жұмыс түрлері оқушылардың белсенді
қатысуына ізденушілігіне бағыттайтындай ... ... ... мен ... ... ... әр ... романтика
және оның жасалған жоспары, графигі болуы ... ... ... қалыптастыру жұмысының кешенді түрде іске
асырылу талабы үнемі сақталып отырьшуы ... ... және ... тыс ... ... ... ... түгелдей қатыстыру жолдарын
қарастыру;
- экологиялық мәдениетін қалыпиастыру ... ... ... дамуын ескеру қажет.
Біз зерттеу жұмысымызды осы ұстанымдарды ескере отырып ... ... ... ... ... ... дағдыларды қалыптастыру
үшін, оларды келешекте табиғаттың шынайы достары етіп ... ... тыс ... ... ... ... ... білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық
мәдениетін қалыптастыруда сыныптан тыс жұмыстардың орны ерекше. Сыныптан
тыс жұмыстардың сан ... түрі ... ... ... ... ... экологиялық мәдениетін
қалыптастыруда сыныптан тыс жұмыстардыың мақсатына қарай төмендегідей етіп
топтастыруға болады.
1 Оқушылардың өз бетімен жүргізілетін жұмыстары:
- ... ... ... ... көріністеріне суреттер салу, өлендер шығару, эссе жазу.
2 Оқушылардың табиғат аясында істейтін жұмыстары:
- оқу тәжірибе үлескісінде ... ... және ... шығу ... тану әр ... ... экскурциялар мен экологиялық соқпақтар.
3. Оқушылардың экологиялық білімін жетілдіру жұмыстары:
- атақты табиғат зерттеушілерімен, ғалымдармен кездесу.
- табиғат қорғауға бағытталған ... ... жас ... ... ... ... ... диафильм, кинофильмдер көрсету.
4. Қоғамдық пайдалы еңбек:
- оқушылардың өндірістік және еңбек бригадасын құру.
- жасыл жасақшьшар үйірмесін құру.
5.Оқушылардың табиғатты аялауға арналған мерекелік » ... ... ... ... ... атап ... науырыз мерекесі
- маусымдық мерекелер
6. Оқушылармен өлкетану ... ... ... ... ... мүйісі" табиғат бұрышын ашу "Жас эколог" клубын құру
Жалпы орта ... ... ... ... ... ... ... өткізгенде оқушьшардың ата-анасымен қалың жүртшылықты да
қамтыған абзал.
Оқушыларға экологиялық ... ... ... ... жұмыстардың үйірме жұмыстарының алатын орны ерекше. Себебі экологиялық
білім беру ... ... ... ерекше міндетті атқарады. Олар
мынандай міндеттер:
- оқу процесі мен сыныптан тыс уақытта экологиялық материалдардың ... оқып ... ... туғызу.
- оқушылардың теориялық материалдарды меңгеруде экологиялық және ... ... ... ... ... ... ... дамытуды
ұйымдастыру.
- оқушылардың экологиялық мәдениетін жетілдіре түсу үшін ... жеке ... ... ... және іс әрекеттерін
іске асыруға мүмкіндік жасау.
2 Драмалық ... ... сөз ... би, фотосурет, радио үйірмелері
№15, № 4, №30, мектептерде бар.
Мұндай үйірмелердің негізгі мақсаты- оқушьшардың жаратылыстану ... ... ... тірі ... ... ... тану арқылы оны
бағалап, құрметтей білуге тәрбиелеу. Табиғатты ғылыми ... ... ... оның шын ... білу ... ... жұмыстарды өткізуді ұйымдастыруға байланыста жазылған
Л.Ф.Мельчяковтың, ... ... ... атап өтуге болады.
Үйірме ерікті, оған қабылданған оқушылар белгілі бір ережелерді сақтауы
тиіс.Үйірме жұмысының нақты жоспарыболу керек, оған ... ... ... ... ... ... аты- жөні, жоспары, жеке ... ... ... ... [Қазіргі уақытта Республикамызда осы
бағытта үйірмелер аз емес. Мысалы республикалық ... ... ... ... ... "Жас ... "Гүл ... балықтарын өсірушілер", "Кактус өсірушілер", "Табиғат қорғау",
"Жануарлардың физиологиясы" сияқты үйірмелер жүйелі түрде жұмыс ... ... Жас ... зерттеушілер орталығында "Бақ ... ... ... "Құс ... ... ... "Жас ... және
тағы басқа үйірмелер бар].
Енді "Жас эколог" үйірмесінің жұмысына тоқталайық:
Үйірме ... ... ... терендету, қоршаған дүние туралы көзқарасын
қалыптастыру, экологиялық тәрбие беру.
2.Қоршаған табиғи ортамен байланысты жүзеге асыру.
3.Шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... міндеті: олар белгілі бір ережелерді
сақтауы тиіс:
- белгілі бір тақырып бойынша жұмыс істейді;
- ... ... ... ... ... мен тәжірбиелер күнделігін жүргізеді;
- үйірме сабақтарына тиянақты ... және ... ... ... ... ... ... туралы үйірме мүшелері алдында есеп
- береді;
- үйірмеге қажетті материалдар мен ... ... ... ... ... ортада өзін-өзі үстау ережесін бүзбау және
- тәртіпті болу.
"Үйірменің жұмыс ... ... ... ... мүмкін. Алайда үйірме
тақырыптарына міндетті түрде қойылатын талап- олардың қоғамдық мөнділігі.
Пайдалы іс ... ... Бұл ... тыс жұмыстың оқу
сабақтарынан көбіне көп айырмашыцлықтарының ... ... да ... ... пен ... пайдалы істерді атқаруына ... ... ... тыс жұмыстар барысында экологиялық мәдениетін
қалыптастыруда өлкетану ... ... ролі зор. ... түрліше бағытта жүргізуге болады. Олар ... ... да ... болып келеді. Солардың ішінде "Тірі табиғат мүйісі" немесе
"экологиялық музей мен ... ... ашу ... ... анықау экспериментінің нәтижесімен Алматы қаласы бойынша №141,
№123, №43 мектептерде Қазақстан ... ... ... ... ... ... табиғат жүйесі”, “Жас жолы”, “Какту
өсісдіктер”, “Аквариумда балық ... ... ... ... істейтінін анықтадық. Тәрбиеші ұстаздардың 20 жылдық ... ... біз ... жұмысымызда іс-тәжірибелерді өзіміздің тақырыбымызда
басшылыққа алуды жөн ... ... ... ... баяндаймыз.
2.2. Бастауыш сынып оқушыларының қоршаған орта туралы білімі ... ... ... ... ... ... экологиялық тірбие мәселесінің зерттелуі соңғы 10-жылда
психология, педагогика, әдістемелік ғылымдарда біршама жаңалықтарға ... ... ... ... ... ... ... ғылыми әдебиеттерден педагогикалық ... ... ... орта ... ... ... ... экологиялық мінез-құлқын
тәрбиелеуде қолдану үшін жолдан көрсетуді мақсат еттік.
Этнографялық музей:
1.Тұрғылықты ... ... ... ... ... ... ... жердің мекен орындары: су- көлдер, тау-тастары, орман-
тоғайлары көрсетіледі.
3.Тұрғылықты жердің халық шаруашылығы ... ... ... ... ... даму ... ... кезендерге бөлініп сипатталуы
керек.
5. Тұрғылықты жерден шыққан атақты адамдарға, соғыс жөне еңбек
ардагерлеріне, ... ... ... ... ... ... ... альбомдар шығарьшады.
6. Жергілікті жердің шығу өсу кезеңдері толығымен
көрініс ... ... ... музейлерінің жалпы білім беретін мектептерде ашьшуы
оқушьшарды өз туған жерін, елін, туып өскне отанын ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен
оқушыларға материалистік көзқарасытң қалыптасуына, туған ... және ... ... ... аудандарына деген сүйіспеншілік сезімін
тәрбиелеуте септігін тигізеді. ... ... ... ... ... ... молайтады, табиғатқа үқыптылық пен ... ... ... ... ... ... мен ондаға адам
өмірін материалистік түрғыдан түсінетін болады, мүның өзі ... ... ... ... Бұл ... оқушылар бойында
әсемдікті қабьшдай білу ... ... ... ақ ... ... ... ... түседі, жаратылыстану жөніндегі гьшыми
білім ауқымын кеңейтеді.
Табиғаттану экскурциясының маңызды міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... насихаттау.
XX- ғасыр басында оқушыларға арналған табиғаттану экскурцисын
ұйымдастыруда негізгі екі ... орын ... ... оқу тәрбие үрдісінің деке дара жетекші базасы.
2 Экскурция мектептің оқу жоспарының маңызды ... ... ... ... мәселесіне Н.К.Крупская көп көңіл
бөлді. Ол экскурция "басылып шыққан кітапты ғана емес өмір ... ... ... ... бірі екенін көрсетті.
Н.К.Крупская "Экскурциялар:табиғаттану, тарих, тарихи-эстетикалық,
археологиялық сипатта алуан түрлі болуы, ... ... ... және тағы ... оқып үйрену міндетін көздеуі мүмкін. Құбылыстар
қанша түрлі болса сол ... ... ... ... ... да түрлі- түрлі болады".
Экскурцияларға беріліп отырған Бұл анықтама оның мазмүндық жағын ашады
және ... ... ... ... ... болады.
Экскурцияның өткізілетін орнына қарай оқушыларды орман мен ... ... ... ... аң мен ... ... жөнінде
қолданылып отырған заң актілері мен аң аулау, қүс ату және ... ... ... жөніндегі зандар мен әртүрлі дәрежеде таныстыруга
болады.
Табиғаттану ... ... ... ... көлдер,
тоғандар, саяжайлар, таулар,вулкандар, тау шындары, сирек кездесетін
ағаштар, сарқырамалар ... мен ... ... ... ... іріктеліп алынады.
Сондай-ақ, экологиялық обьектілеріне ескерткіш орындары, ... ... ірі ... ... ... ... экскурциялары
тақырыптық жөне шолу экскурциялары ... ... ... экскурция
ботаникалық, геологиялық, ... ... ... ... және тағы ... ... қала сыртындағы немесе қала маңындағы аса көрікті
орындарда өткізіледі. Мәселен, мемлекеттік қорықтарды көру ... шолу ... ... ... ... ... гидрологиялық экскурциялар өткізіледі.
Олардың негізгі міндеті- "Судың адам өміріндегі ролі" деген ... ... ашып ... ... су ресурстарының тұрмыстағы халық шаруашылығындағы
маңызы, судың энергетикалық маңызы және тағы ... ... ... ... ... ... табиғаттану экскурцияларын өткізу кезінде өнемесе
арнайы мүражайлардың тиісті бөлімін көрген де жөн, ... ... ... ... ... ... стансаға тағы да басқа орындарға барған дұрыс.
Экскурцияға әзірлік жасаған кезде барлық бағыттар бойындағы ... ... ... ... ү шін ... табиғат обьектісін көрсету
оңай болатын ең көрікті және ... ... ... ... ... ... ... қайда өсетінін, сирек кездесетін
Мүмкін болып жатса, табиғаттану экскурцияларын ... ... ... ... ... ... ... де жөн, сондай-ақ әртүрлі
зерттеу ... ... ... ... тағы да ... ... барған дұрыс.
Экскурцияға әзірлік жасаған кезде барлық бағыттар бойындағы мекен-
жайларды мүқият зерттеу, аялдамалар ү шін ... ... ... ... ... ең ... ... және көзге түсерлік орындарды белгілеу қажет,
сирек ... ... ... ... ... қай ... ... геологиялық жағынан алып қарастырғанда жалаңаштанған
деп аталатын орындарды қай жерден көрген ... ... білу ... экскурциясында бақылау әдісі ерекше орын алады. Бұл
экскурциялар барысында ... ... ... ... жануарлар мен қүстардың түрін жөне ... ... ... ... ... ... қала ... табиғат
құбылыстарын байқай білмейді.
Табиғаттану экскурцияларында оған қатысушылар белсенділігінің жоғары
дәрежеде болуы көзделеді. Сондықтан оған әзірлік істеген және ... ... ... және іс ... ... үшін ... болатын
құрал- жабдықтар мен саймандарга: сызғыштар, альбомдар, қатырмаға арналған
арнайы жүқа ... ... ... ... ... мен басқа да құрал- жабдықтарға ерекше ... ... шығу ... ... ... ... үнатады, Бұл
экскурциялардың әсіресе қаланың ... үшін тек ... ... ... ... маңызы да бар, сонымен бірге олар ... ... мен ... үшін ... ... ... ... Мүндай
экскурция кезінде балаларды туған ... ... ... оны аялауға деген көзқарастарын қалыптастыруға үлкен ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті жануарлар
мен өсімдіктер әлеміне, басқа да ... ... ... ... ... ... жасайды.
Экскурциялар кезіне оқушылар қоршаған орта жайындағы білімді, елеулі
түрде үстей түседі және кеңейтеді, табиғат пен ... даму ... ... ... ... ... ... мүрасы, өз халқының салт-
дәстүрімен танысады. Сондай- ақ, экскурйиялар жалпы білімге ... ... ... ... алу ... ынтасын арттырады, оқудың
өмірмен байланысын нығайтады.
Экскурция оқушыларды әлеуметтік, этикалық, эстетикалық, денешынықтыру,
еңбекке баулу, ... және ... ... қаруландырып
қоймай халықтық педагогика негіздерін дамытуға үлкен рол атқаратыны сөзсіз.
Экскурцияға шығар алдында мұғалімнің дайындығының мәні ... ... ... ... жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың
шығармалары мен жете ... ... ... ... ... және басқа да ақын-
жыраулардың шығармалары арқылы өсімдіктер мен ... ... ... байланысын ашып береді. Экскурция кезінде қазақ композиторларының
әндері мен шығармаларын да кең ... ... Әсем ән мен ... ... түйсігіне жақсы әсер етеді. Әсіресе, Құрманғазы Сағырбаевтың
"Ақсақ киік", "Сарыарқа", "Алатау" күйлерінің мәні өте ... ... ... ... ... ... оқушыларға
эстетикалық тәрбие бере отырып, қоршаған ... ... және ... жете ... ... ... ... Соңғы оқу жылында біздің елімізде жалпы орта білім
беретін мектептерде экологиялық оқу сабақтарын ... ... ... ... оқу сабақтары түрлі мақсаттарға ... ... ... зоологиялық, географиялық, ботаникалық, өлкетану және тағы
басқа. Ондай ... ... ... оқу ... деп аталып жүр.
Мүндай соқпақтарды тікелей табиғаттану, өсімдіктану, жануартану, жағрапия
сабақтары бойынша да ... ... ... ... ... ... ... табиғаты көрікті табиғи ландшафт арқылы да ... ... оқу ... ... ... ... мәні ерекше. Эклогиялық ... ... ... ала жан- жақты тексеріліп ондағы табиғи жагдай ескеріледі, оны
ұйымдастыруға қатысқан әрбір оқушының ... ... ... ... ... ... Сол арқылы өз құбылыстарына ерекше
ықпал жасайды, әрі өз бойында ... ... ... ... ... соқпақ оқушының қызығатын әрі қимайтын орнына айналуға
тиіс. ... ... ... ... ... ... болған жөн.
Экологиялық соқпақ өтетін табиғат алқабында әртүрлі ... ... онда ... ... ... мен ... ... болғаны дұрыс.
Сонымен бірге экологиялық соқпақ өтетін жер ... ... ... да қамтыған абзал. Яғни адамның іс- өрекетінің
табиғатқа өсерін айқын көрсететін ... су ... ... жасалған
үйінді қоқыс қалдықтар, эрозияға үшыраған жер, өтенеген ориан алқабы ... ... ... сол ... оқушылардың көзін жеткізуге болады.
Әрбір соқпақты өткізгенде мыналарды ескерген жөн.
Біріншіден, соқпақ өтетін жерге анық көрінетіндей етіп тақта іліп оған
қажетті ... ... ... салу ... ... дәрежесі бар табиғат қоргау жайындағы мөліметтер
болуы қажет.
Үшіншіден, табиғатта әрбір ... ... алып жүру ... нүсқаулар болу керек.
Төртіншіден, оқошьшардың рухани сезіміне өсер ететін әртүрлі тақпақтар,
даналық нақыл сөздер, мақал- мәтелдер жазьшып қойьшуы қажет.
Экологиялық оқу ... ... ... ... бөлу ... оны
салтанатты түрде өткізіп, әрбір оқушының есінде өмір бақи үмытылмайтындай
әсер қалдыру қажет. ... ғана ... ... алдындағы жауапкершілігін
сезіне алады. Экологиялық соқпақты ұйымдастырғанда:
1.Оқушының өз бетінше білімдерін толықтыруларына ықпал жасайды.
2.Оқушылар мен мұғалімдерді бірігіп жұмыс істеуге ... ... ... жеке ... ... экологиялық жүйені
оқыту мен тәрбие жұмыстарының нақтьшы түрі.Егер Бұл жұмыс жақсы ұйымдасса
қоршаған орта мен ... ... ... ... баға ... ой ... ... байланыстыру мүмкіндігі туындайды.
4. Қоршаған орта жағдайындағы тапсырмаларды орындап, оған баға беру
оқушылардың әртүрлі пәндерді оқығанда алған білімдерін ... ... ... ... табиғатқа деген жеке сенім, бағдарлау қүштарлығы
артып, тек кітаптан алған ... ... ... ... ... іс- ... ... мүмкіндік береді. Табиғат пен тікелей
байланысу нәтижесінде оларда табиғатқа деген мінез- қүлық, саналы дұрыс
қатынас ... ... ең ... балалар үшін соларды оқыту мен тәрбиелеуге арналып
жасалынады. Жан- жақты ... ... жыл бойы ... ... жүргізу- оқушыларды қоғамдық еңбекке баулуға бүкіл халықтық
табиғат байлығын үқыптылық пен ... ... ... ... ... ... қызметі оларды
азаматтық, адамгершілік жауаптылыққа баулиды.
Балалармен экологиялық бағыттағы іс әрекет ... ... ... қол ... ... - ... кәсіби шеберлігін танытып,
экологиялық тәрбиен ... ... ... ... ... ... Сол себе,пті балалардың эколгиялық тәрбиелілігінің
деңгейін көтеруге олардың тұлға ретінде ... ... ... болтын мынадай әдіс түрлерін ұсынамыз.
"Тіршілік иелерінің өміріне ... ... ... және ... ... экологиялық тәрбие берудегі басты әдіс түрі болып саналады.
Ол балардың тәбие жасау дағылардың, икемділіктерін айқындауға бағытталған.
Объектілерді ... ... ... ... ... ... береді және оларға сипаттама беруді қамтамасыз
етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы ... ... әдіс ... ... ... ... бір-бірінен байланыста болуында. Сондай-ақ,
заттарды күтіп баптауда, оларды жөндеуде және жаңартуға қаты.су балаларға
қажетті тәжірибелік дағдыларын ... ... ... - ... ... тұрғыда тану әдісі, мақсатқа біғытталған
қабылдау, сезім мен тиімділіктің бірлігі көрінетін танымдық ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланыста
болуда қамтамасыз етеді. Табиғи объектілер мен табиғат құбылыстарын
бақылауды ... ... ... ... ... тәсілі
болып табылады. Ұзақ мерзімді бақылауларды. ... ... өмір сүру ... ... ... ... балалардың сол
ортаға деген бейімділігін танудың алғы шарты. Бақылау балаларға табиғат
жөніндегі нақты ... ... ... қабілетін, тілін дамытады.
Өсімдіңктерді, жәндіктерді, құстарды бақылау арқылы ... ... тап ... Ал ... ... ... жеке ... байқампаздығын
аңғартады, осының әсерінен баланың дүниетанымы кеңейіп, қоршаған ... ... ... ... болып біреуге деген ынтасы арта түседі.
Табиғатты бейнелеу әдісі экологиялық тәрбие жүйесінде өзіндік орныбар
әдіс түрі. Мұнда ... ... ... кәсіби шеберлер дайындаған
көркемдік суреттерді, музыкалық және әдеби шығармаларды тамашалап таьиғат
күнтүзбесімен жұмыс ... ... ... ... ... ... тікелей байланыста алынған халқымыздың ұлттық тұрмые ... ол ... ... ... ... ... ... береді. Сондай-ақ, бұл әдіс түрі арқылы табиғат адамдарға жоғары
дәрежеде ... ... ... ... сыйлап, олардың сезімдеріне
әсер етуарқылы әсемдікті сақтай ... ... ... ... ... ... үлкен ерекшелік үлесіне қарай "табиғатты
бейнелеу ... ... ... өз ... ... қарауға болады.
Сөз белгілі бір формада және деңгейде кез ... ... ... ... түрінде (әңгімеде, пікір алмасуда) үлкен мен баланың
қарым-қатынасында табиғат ... және ... ... іс-әрекеті туралы
түсініктердің көрініс табуы мен ... ... ... ... ... ... ... жаңа саласына енеді.
Тіл дамытудың үшінші формасы өте маңызды. Онда балалармен белгілі бір
ой жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... түсінігі қалыптасады, тіршілік объектісінің өмір ... ... ... ... ... білуі жүзеге
асырылады. Осындай әңгіменің көмегімен балалар ... ... жаңа ... ... Бұл ... ... ... қалыптасуының бастауы болып табылады.
Жоғарыдағы әдістерді ... ... ... ... ... мен ... ретіндегі экологиялық білімін дамыту
мақсатында жүргізілетін мынадай жұмыс түрін ұсынамыз:
-балабақшаның немесе мектептің, туған ... ... ... ... желімдеу;
-теңіздермен мұхиттар жөнінде қарапйым түсініктер беру;
-өздеріне таныс қалаларды үлкен жалаушалармен белгілету;
-таныс немесе балалар ... ... ... мен өсімдіктер түрін
белгілеу;
-экологиялық таза емес аймақтарды белгілеп, желімдеу;
Картамен ... ... ... ... балалардың алғашқы
географиялық танымдарын қалыптастырып және оқу іс-әрекетінің бастапқы
дағдыларын ... ... өз ... ... ... жағдайларын танып-
білуге мүмкіндік береді. Осы бағыттағы жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... түсіндіргенін
құрдастарының жауаптарын тыңдап, ұжымдық ... ... ... ... бір тұжырым, қорытынды жасауға белсенді түрде қатыса
алады.
Өнер туындыларынан көрмелер ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ... ... олардың сезімдік талғамын,
әдемілікке ұмтылу қабілеттерін дамытады. Кішігірім ... ... ... ... ... ... бағалай білу баланың тұлға
болып ... ... ... ... ... ... ... отырып ұйымдастырылатын жақын жердегі экожүйелерге,
орманға, жорықтарға ... ... ... ... ... бетіне түсіру-
экологиялық-сауықтыру мәні бар өте маңыздыц жұмыстар. Бұдан балалар таза
ауада дем алып табиғат ... ... ... ... ... мен ... бірлестігі туралы біледі, олардың қимыл-
қозғалыстарын бақылайды. Тіпті тірі табиғатпен осылайша өзара қарым-қатынас
жасау ... ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Жоғарыда ұсынылған әдіс түрлері тек шартты ... ғана ... ... ... ... ал ... балалардың күнделікті іс-
әрекетінде орынды пайдалана ... ... бір ... қол ... тәрбиеші-
ұзтаздардан кәсібіне сәйкес білімділікті, шығармашылық ізденіспен жұмыс
істеуді талап етеді. Ғылыми- ... ... ... ... тікелей ықпалын тигізіп.жер шарындағы экологиялық жағдайдың күн
сайын қиындап бара жатқанын көрсетіп отыр.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... Экологиялық дағдарыстың неғұрлым қауіпті көріністері-
аймақтың техногенді шөлейттенуі, топырақтың тозуы, су ... ... ... ... сиреуі, табиғаттың
генетимкалық қрорының білінуі, тіршілікке қатер төндіретін қауіпті ... мен ... ... ... ... әрі улы ... айнала қоршаған ортаға терең зиян тигізуде. Соған байланысты
бүгінгі таңдағы жастарға, жаппай ... ... ... мен ... ... ... ... отыр. Ол "Қазақстан-2030" даму
стратегиясында басты орын алады.
Экологиялық ... мен ... беру ... кешенді зерттеулерді талап
етеді: біріншіден.табиғат пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты қалыптастыру
үшін көпшілікке ... ... ... ... ... екіншіден, тұлған^ың
дүниеге дегек ... ... ... үшіншіден, экологиялық
мәдениетті дамыту; төртіншіден, қоршаған ортаны ... ... ... және ... білімді тәжірибе жүзінде іске асыру.
Экологиялық білім мен тәрбие беру ... ... ... ... ... белгілі. Соған байланысты дәстүрлі емес білім алуңдың
жаңа бір түрі: оқу ... ... ... ... ... ... ... уақытындағы табиғат туралы білім мен тәрбие алу
мүмкіншілігін тудырады.
Сонымен оқу ... ... - ... ... ... ... мен ... беруді насихаттауға бағытталған әр ақпаратқа толы,
ұйымдасқан және белгіленген маршрут.
Оқу экологиялық соқпақтың басты ... ... ... ... басқа оқушы келуші қауымға қоршаған ... ... ... мәдениетін қалыптастыру және басқа да мәселелер айқындала
түседі:
-танымжорық ... ... ... ... ... ... үрдістерді және табиғат нысандары туралы ... ... ... ... ... ... көздейді.
-танымжорық жетекшілермен жол көрсетущілер өзінің тыңдаушыларына
соқпақтың маршрут аймағында көру, байқауға ... әр ... ... ... және де ... қоршаған ортамен қарым-
қатынасының ... ... ... адам ... ... тәрбиелеуге, яғни бір-бірімен және табиғатқа үйлесілімдік қарым-
қатынасын қалыптастыру.
Оқу экологиялық соқпақта экологиялық білім мен тәрбие беру ... ... ... ... ғана ... оқушының еркін түрде
ақпаратты қабылдауды, табиғи ортада жүріс-тұрыс ... ... ... бәрі оқу ... ... демалу және танып білу
кезінде орғаникалық үйлесімділікпен іске ... ... ... ... мен ... беру ... ... қатар олардың дұрыс
ұйымдастырылуы табиғатты қорғау щараларына ... Оқу ... ... ... ... ... зиянын келтірмейтін қауіпсіз
бағыттарды меңгеруге себін тигізеді.Сонымен ... оқу ... ... ... ... ... ережесінің сақталуына мүмкіндік
береді. Соның арқасында келушілерге бақылау жасауды және ... ... ... оқу ... ... ... бір жүйеге келтірілсе
төмендегідей мәселелердің шешуіне мүмкіндік туар еді. ... ... ... және ... ... демалыс аймағында дұрыс
орналастыруға; тартымдылығы жоғары аймақтарды келушілер санының шамадан ... ... ... ... ... ... еді. Ал мұндай оқу табиғи
экологиялыұ соқпақтардың ерекше қорғалатын табиғат аймақтардың төңірегінде
болуы ... мен ... ... қызықты да қол жетерлік
жерлерін ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беруге,
келушілердің демалу ... ... ... бір ... табиғатты
сақтауға, т.б. мәселелерді шешуге бағытталған.
Дәстүрлі түрде оқу экологиялық ... ... ... ... ... ... жанаса жатқан аралық (буферлік)
аймағында өтеді. ... ... оқу ... ... салынуына орман
бақтары, демалыс белдемдері, ... ... ... ... өндірістік
қолданысы бар ормандар, ормансыз алқаптар (дала, ... ... ... Соңғы жылдары мектеп, лагерлер төңірегінде оқушылар өз күштерімен
де оқу табиғи ... ... Бұл ... өзі ... деген мейірімділік, жанащырлық, тәрбиелік қасиеттерін
қалыптастырады. Жастарға ... ... мен ... ... ... ... ... көзқарасын өзгертеді, яғни ... ... ... ... экологиялық соқпақты әр түрлі критерийлерге жіктегенде маршруттың
ұзындығы мен ұзақтылығы және қатысушылардың жас ... ... ... ... оқу ... соқпақтар да ұзындық (сызықтық),
айналмалы (сақиналы) және ... ... ... ... ... ... де, берілген ақпараттың күрделігімен де ажыратуға
болады. Оқу соқпақтарының жаяу жүріс түрімен қатар табиғат ... ... су ... ... ... аттылы жүріске арналған соқпақтар да құрылған. Кейбір
табиғат аймақтарында осы аталған ... ... ... ... отырады және бір жүйеге келтіретін кешен больіп саналады. Бұл әрі
ыңғайлы, әрі демалушының еркіне байланысты таңдалынады.
Дегенмен де соқпақты ... ... ... оның ... яғни ... және оқу ... ... Әрқайсысының өзіндік ерекшелігі болады.
Табиғи танымдық-серуендеу соқпағы, ұзындығы 4-8 шақырымға созылады.
Әдетте бұл маршрут қалажәне курорттық ... ... ... ... бір ... біріктіріп, танымжорық жетекшісінің басқаруымен 3-4
сағат жаяу жүріспен аралатып, маршрут бойындағы табиғат ... ... ... ... ... соқпақ бойында
туатын сұрақтар, негізінен, адам мен табиғат ... ... ... ... әсері, оны ластауды ... ... ... ... ... Негізінен, жылдың жылы кездерінде
өтетін танымдық серуендеу ... ... ... ... ... қорғауға, рекрациялық, ақпараттық-танымдық және ... ... ... ... ... Оның ... бірнеше ондаған шақырымнан
бірнеше жүздеген шақырымға жетеді. Бұл ... ... ... ... аз ... демалыс аймақтарынан және сонымен қатар қорықтар мен
ұлттық ... ... ... ... ... Мұндай белсенді демалыстың
маңызды жағы кешенді ескерткіштермен танысу, адамбаласының табиғатқа
тигізетін ... ... ... ... білім мен тәлім-тәббиені
тәжірибе ... ... және ... және ... табиғи соқпақтар, негізінен,
ғылыми-ақпараттық құүнндылығы жағынан ... ... ... және ... ... экологиялық соқпақ. Бұл табиғатты ... ... ... 2 ... аспауға және оқу танымжорықтарын 3 сағат аралығында
өтуге есептелген. Оқу экологиялық соқпақтар, біріншіт кезекте, әр түрлі оқу
орындарында ... ... ... ... ... ... оқу
орындарының студенттеріне арналған. Демалушылардың келуіне де ... ... ... ... сол, оқытушы-педагог немесе
танымжорық жетекшісінің басшылығында болды. Жолсілтегіш бағаналарға және
ақпараттық ... ... ... ... өз ... ... ... болады.
Оқу экологиялық соқпақтар келушілердің жүріп өтуіне жеңіл болуы ... да ... ... қаланың рекрациялық аумақтар: бақтар, орман
бақтары, елді-мекендердің жасыл-желек жерлерімен өтеді: Оқу экологиялық
соқпақтың негізгі ... ... ... топтары.
Аталған үш табиғи соқпақтар өзінің маңыздылығы жағынан кешенді болып
келеді. Бұл соқпақтарда ... ... мен ... ... танып-
білуге, табиғатты пайдалану мәдениетімен танысуға.экологиялық этикаға
тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ұйымдастыру түріне
тәуелді. Соқпақтар әрбір ... ... ... және ... ... ... ... оқу соқпағын танымжорық топтары
да, өз бетімен құрылған топтар да, ... ... де ... өтуіне
болады. Келушілерді міндетті түрде буклеттермен, жол көрсеткіш анықталармен
қамдау керек.
Жоғарыда аталған кез ... оқу ... бір ... ... ... ... бір аймақта орналасса,сол жердің табиғи және әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... Кез ... ... аймақ
келушілерге әр түрлі оқу соқпағының тармақталған ... ... ... ... ... ... жерде сол жердің жалпы картасы
мен ... іліп ... жөн және әр ... соқпақтың бір-бірінен
ажыратылатындай етіп безендірулер мен белгілерді орнатқан дұрыс.
Табиғи оқу соқпағы міндетті ... елді ... ... ... ... ... ... қиындық келтірмеуі тиіс.
Табиғи оқу экологиялық соқпақты салу- көрсетілген табиғат нысандарының
әр тірлілік және ақпараттық нысандарына негізделеді, ал олардың ... етуі ... ... ... ... ... әрі қызықты
етіп жеткізуіне байланысты. Бұл мүмкіншілікті ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы ретінде Іле ... ... ... зерттеулуі, бұл қорықтық өлкенің ғылыми зерттеу
нысаны-табиғи ортаның ... ... ... ... ... ... келешекке іске асу үшін төмендегідей мәселелерді шешу
керек.
1. Іле Алатауы мемлекеттік табиғи ... ... ... ... әр ... ... Іле Алатауы мемлекеттік табиғи ұлттық бағының табиғатына экологиялық
фактордың ... ... ... ... негізінде экологиялық соқпақты салудың
ұстанымдары өңдеу және функционалдық бағытын анықтау.
4. Маршруттың өтер жерін, оның ұзындығымен ... және де ... оның ... ... ... ... ... Туристер ағынын реттеуге болатын ұсыныстарды өңдеу, рекреациялық
аймақтарында ландшафтарға түсетін салмақты азайту.
Іле Алатауы мемлекеттік табиғи ұлттық ... ... ... оқу соқпақтары саларда әдіснамалық материалдарға сүйене отырып
мынадай ұстанымдарды басшылыққа алуға болады:
-соқпақтың ұзындығы ... ... ... ... ... ... ... өтуі керек (қайталанбас және
типтік ландшафтарға, көркем әрі әдемі шатқалдар, сирек ... ... ... түрлері мәдени -тарихи ескерткіштер, т.б.);
-танымжорық демалушының көңіл күйін қанағаттандыруы қажет.
Иә, қандай да бір антропогендік факторлардың әсер ету ... ... ... және ... ... жойылуға ұшырайды
және де табиғат ландшафтарына да айтарлықтац зиян келтіреді. ... ... ... сақтап қалу-біздің бүгінгі міндетіміз. ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
қоғам алдындағы тәрбиенің бір міндеті - жас ұрпақтың бойына ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбие
беруде мынадай жолдардың тиімді болатынын тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... мектептегі экологиялық мазмұндағы практикалық жұмыстарға
тарту.
3. Оқушылардың экологиялық уйірмелерге қатынасуы.
Сонымен қатар, әр оқушы "Табиғат" , ... ... ... , ... ... , "Мөлдір су" , "Көгілдір аспан " , ... ... құс" , ... аң" , "Менің өлкем", "Туған жер
экологиясы", т.б. ... жете ... ... оқушыны жан-жақты дамыту мен тәрбиелеуде сабақты және сыныптан тыс
жұмыстарды дұрыс ... ғана ... ... ... ... тыс ... ... толықтырып , дамытып отыруы қажет.
Белгіленген жоспар бойынша жүргізілген сабақ әр ... ... ... ... ... ... жағын алып
көрсете алмайды. Сондықтан, сабақта өтілген материалды кеңірек оқып ... ... тыс ... ... маңызы зор.
Бірақ сыныптан тыс жұмыстарды өткізудің мәні оқушыларға экологиялық
материалды көп беруде ғана емес. Сыныптан тыс ... ... ... олар ... ... ... ... сабақтағы
материалды сапалы, тез ұғып қабылдауына, туған ... ... ... ... ... араласуға жетелейді. Сыныптан тыс
жұмыстар оқушылардың ... ... және ... ... ... және тереңдетуге, оқу іс-әрекеттерінде белсенділіктерін
арттыруға, бағдарлама бойынша берілген экологиялық материалды тез меңгеруге
көмектеседі.
Сыныптан тыс жұмыстарды ... және оған ... ... ... жүргізуіне, қарапайым тәжірибелер қоя білуіне, ... ... ... ... тыс ... өз ... ... жағдайы, қоршаған орта,
дүние туралы ғылыми білім мен тұжырымдарды, құбылыстарды ... ... беру ... ... ... ... ... қоғамдық әлеуметтік қарым -қатынастардың элементі болуы
тиіс.Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың ... ... мен ... ... ... педагогикалық білім .экологиялық тәрбие
беруде басты орын алатын жұмыстардың рөлінің ртуына бірнеше жағдайлар ... ... оқу ... ... ... ... оқушылардың іскерлігін жан-жақты арттыруға болады.
Міне.осы орайда сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларға экологиялық ... ... ... ... жүргізуге болады:
1 .Экологиялық үйірме (экологиялық кештер, дөңгелек үстел, экологиялық
апталық ,экологиялық соқпақ);
2. Табиғи ортадағы жұмыстар(танымжорық,экологиялық ... Осы ... ... ... ... ... ... алдындағы
жауапкершілік сезімдерін қалыптастыруға әсер етеді.Осы жұмыстардың ... бірі - ... ... ... ... білім беру мүмкін емес.Экологиялық экскурсия латын тілінен
аударғанда жол жүру ... ... және ... орындарға
білім алу мақсатында топталып қатысатын экологиялық ... ... ... ... XX ... ... танымжорық
жүргізудің негізгі ұстанымдарын ұсынды, ол ... ... ... тірі ... ... жаттату емес ,табиғатты бақылауға
уйрету" деді.Танымжорық кезінде ... ... ... ... ... ... салыстыруға үйренеді.Сонымен қатар
әлеуметтік.этикалық, экологиялық және ... ... ... ... ... ... баулуға, сабақта өтілген экологиялық
материалдарды пысықтауда үлкен рөл атқарады.
Танымжорықтың ... ... ... ... ... негізінде экологиялық мәселелерді оқып үйренуге, айналадағы ортаны
қорғауға,зерттеп білуге, дүниетенымды ... ... ... орта ... ... дағдыларын
қалыптастырады. Табиғи орта қорғау ... ... ... ортада іс-
әрекеттер жасауда танымжорлықтың рөлі ерекше. Табиғи құбылыстарды білуге,
табиғат нысандарын анықтауға, ... дала ... ... ... ... ... барысында бір-бірімен байланысты үш мақсат бар:
І.Табиғи ортаны қорғауталаптарын ... ... ... ... тәрбиелігін қалыптастыру.
2. Ағаш отырғызу, қалдық заттардан өзен жағасын, өзенді бақтардын ішін
тазарту, топырақ ... ... және ... ... ... ... ... іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыру, табиғи ... есте ... тыс ... ... ... тақырыптарға байланысты
жергілікті жерге, табиғат аясына осындай ... ... ... ... ... ... оның ... жөнінде
пікірлесумен бірге оқушыларды туған ... ... оны ... ... ... ... білім берудің, тәрбие берудің бірден
-бір табиғи жолы.
Оқушыларға экологиялық тәрбие берудегі сыныптан тыс
ұйымдастырылатын жұмыстардың бір табиғи ... ... ... ... тәрбие мен білім беруде маңызды рөл атқарады. Экологиялық
үйірме арқылы ... ... ... ... өз ... ... ... деген құштарлығын, табиғи орта дүниетанымын
арттыруға болады. Экологиялық білім мен тәрбие беруді күшейту қазіргі өмір
талабынан ... ... ... ... ... ... мәселе.
Сондықтан өзімізді қоршаған табиғат байлығын ... ... ... ... ... біз бұл ... жас ... қандай да
бір тиімді жолмен жеткізе білуіміз керек. Оқушылардың қоршаған орта ... ... ... ... ... ... қызығуын арттырып,
экологиялық мәселелерді өз бетінше шешуге дағдыландырып ... ... ... тыс ... жұмысын ұйымдастыру негізінде оқушылардың
экологиялық ... ... ... ... ... жұмысының нәтижесі
Бүгінгі таңда жас өспірімдерге үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін
жаңаша құру және оны ... ету ... ... ... жан-жақты қарастырылған. Оның үстіне жалпы білім ... 12- ... оқу ... ... ... оқу ... өзгерістер әкелері сөзсіз. Осы түрғыда бастауыш сыныптарда
оқушыларды ... ... ... ... ... ... оның оқу жоспары
мен бағдарламаларын оңтайландыру ... ... ... ... жылдары
бастауыш сыныптарда "Дүниетану" пәні ... Бұл ... ... ... қалыптастыруда рөлі зор. Яғни, үздіксіз білім
берудің біртұтастық, жүйелендіріп кіріктіре оқыту ұстамдарының бірізділігін
жүзеге асырады. ... та ... ... ... ... ... ... бір-біріне тәуелді байланыстылығы сақталмаған. Жас
өспірімдерге қоршаған ... орта ... ... ... ... ... әрі ... сабақтастықта берілуі тиіс. Тағы бір жағдай соңғы
жылдары үздіксіз ... ... ... ... асыру барысында кейбір
бастауыш мектептерде экология курсы енгізіле бастады. Көптеген мұғалімдер
өзінің авторлық ... ... ... жүргізеді. Бастауыш мектепке
арналған экологиялық оқу бағдарламаларын бір жүйеге ... ... ... біз ... ... ... ... арналған жоба
бағдарламасын назарларыңызға үсынуды жөн көрдік.
Бастауыш ... ... ... ... сай "Дүниетану" курстарына
қосымша білім беруге бағытталған. Алдына ... ... ... ... ... ... адам өмірімен байланыстыра
отырып білім ... ... ... ... ... ... үғындыру.
3.Оқушыларда алғашқы экологиялық ұғымдарды қалыптастыру және табиғатқа
деген жауапкершіліг ой-өрісін дамыту.
Жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... былайша топталған. Мәселен, 1-
сыныпта: Қоршаған ортамен адамның арасындағы қарым-қатынастар, ... бір ... және ... ... ... ... нысандары,
өсімдіктер мен жануарлар туралы алғашқы оң және теріс ... ... ... ... табиғатқа деген сұранысы мен қамқорлығы, туған
өлке мен атамекен, ... ... оның ... ... ... мекені мен оның құрауыштарының ... ... ... адамның табиғатты пайдалану кезіндегі теріс іс-әрекеттерін
көрсету арқылы олардың табиғатқа деген қамқорлығын, аяушылық сезімдерін
ояту, ... пен ... ... ... ... ... ... көздерін
жеткізу, үй және мектеп ... ... ... жасау
элементтерін бойларына дарыту
Бастауыш сынып пәндеріне (ана тілі ... ... ... ... қаншалықты камтылған, бағдарламаларда атап көрсетілген
міндеттерді шешуге ... бар ма? ... ... тыс ... ... ... беру ... қандай? Зерттеу
жұмыстарымызда сң алдымен осы ... ... ... ... Біз, ... бастауыш мектеп бағдарламалары мен оқулықтарына талдау ... ... ... ... ... жыл ... ... жалпы табиғат туралы мәтіңцер енген. Бірақ та, оларда бастауыш
мектеп оқушыларына экологиялық ... ... ... ... ... ... ... жасалған оқу бағдарламалары мен окулықгарда
окушыларга экологаялық білім мен ... беру ... ... тыс
қалған. 1996 жылғы "Мектеп" баспасынан шыққан III ... ана ... 150 ... 50-і, 1997 ... "Рауан" баспасынан шыққан IV
сыныптың ана тілі ... 134 ... 26-сы ... ... ... Бастауыш сыньштьщ ана тілі пәнінен III ... оку ... ана тілі ... бір оку ... ... ... экологиялық қатынас 3 сыныптың ана ... ... ... ... "Балапан торғай",
С.Көбеевтің "Құстың ұясы", С.Сейфуллиннің "Ақсақ киік" 4 сыныптың ана тілі
окулығында, Б.Соқпақбаевтың "Ағаштар неге ... ... ... ... бақ" атғы ертегіде, Ж.Аймауытовтың "Торғай"
т.б. әңгімелеріндс ашылса, ал ... ... ... қалған
тақырыптарда табиғатты сүйе білуге, қорғауға оқушылардың табиғатка леген
эстетикалық адамгершілік ... ... ... ... оку ... тыс әр ... ... мәні бар сабақтан тыс жүрілген жұмыстарды сыныптан тыс жұмыстар
деп атайды. Бұл оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... - балаларды жан-жақғы дамытуға бағытталады, ал оның негізгі
міндеті – оқушылардың қызығуын, ... ... ... ... ... қалыптастырьш, бұлардың бос уақытын дұрыс ұйдастыру. Сныптан
тыс және мектептен тыс ... ... ... ... жолдары,
әдістемесі түрлері мен формаларын Н.И.Бодырев, В.И.Фурсов, Л.П.Мельчаков,
М.Н.Скаткин, Г.С.Орынбаева және т.б ... ... ... ... ... ... байланысты сыныптан және
мектептен тыс жұмыстардың түрлері өте кеп, ... та ... ... бола ... да ... ... ... мынадай ортақ
ұстанымдары бар:
- сыныптан және мектептен тыс экологиялық жұмыс түрлеріне оқушыларды
қатыстыру тек қана ... ... іске ... ... ... ... түрі болса да оның белгілі бір қоғамдық
бағыты ... ... ... және ... тыс ... зкологаялық жұмыс түрін
белгілеуде, әрі оқушының ... ... ... ... дұрыс;
- ұйымдастырылған экологаялық жұмыс түрлері окушылардың белсенді
қатысуына, ізденушілігін бағыттайтындай ... ... ... ... ... экологиялық жұмыстьщ әр ... және оның ... ... ... ... ... тәжірибелі болуы үшін оның белгілеген кұні, ... ... ... ... ... ... ... кешенді түрде іске асырылу талабы үнемі
сақталып отырылуы қажет;
- сыньштан және мектептен тыс ... ... ... ... ... ... қарастыру;
- экологиялық тәрбие жұмысын жүргізгснде ... ... ... ... ... ізденіс барысында бастауыш сынып ... ... ... ... өлшемдер арқылы белгіленді.
Оқушылардың экологиялық мәдениетін ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі өзгерістер мен жаңалықтар,
жаңаша ... ... етіп ... ... ... ... ... қоршаған орта туралы саналы сапалы білім алып, табиғат заттарын
үнемді пайдалануға, оны қорғап ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру мақсаты
экологиялық ... ... ... ... ... болғандықтан
тәрбие процесін жүйелі ұйымдастыру жолдары мен педагогикалық тиімді әдіс-
тәсілдерді анықтауды талап етеді. Бастауыш сынып оқушыларына қоршаған ... ... ... экологиялық мәдениетін қалыптастыруда кездесіп
отыратын күрделі психологиялық, педагогикалық ... ... ... жолдарын іздестіріп отыру қажет.
Біздің тәжірибелік-эксперименттік зерттеуіміз бойынша, мектеп
оқушыларымен ... ... ... ... ... ... 20 ... бақылау тобына 25 оқушы қатысты. Мектептегі
зерттеу жұмыстарының кезендері 2003-2005 оқу жылы аралығында жүргізілді.
Эксперимент барысында ... ... ... қоршаған орта
гуралы білімі негізінде экологиялық мәдениетін қалыптастырудың қазіргі
деңгейі мен ... ... баса ... ... ... сынып оқушыларының қоршаған орта туралы білім деңгейін
анықтау;
- ... ... ... ... ... туралы білімін және экологиялық мінез-құлқын анықтау.
- Қоршаған орта туралы білімін қалыптастырудың әдістемелік тиімді
жолдарын ... ... ... әдіс-тәсілдерді қолдандық:
сауалнама, ... ... эссе ... ... ... ... ... жұмыстарының барлық сатыларын сапалы ұйымдастыруға қажетті
төмендегідей дайындықтар жасалды:
- балалардың қоршаған орта ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың моделі, сұрақтар, педагогикалық
жағдайлар.
- Дүниетану бағдарламасы (2-3 сынып);
- ... ... жэне ... ... ... ... ... қажетті оқу-әдістемелік нұсқаулар;
- қоршаған ортамен таныстыруға арналған суретті альбомдар, бейнекөрініс
тапсырмалары;
Эксперимент сынып оқушыларымен және жеке ... ... ... ... ... ... ... мағлұматтар жинауға және
қорытындылауға мүмкіндік берді.
Эксперимент ... 3 ... ... ... ... –кезең анықтау. Эксперимент 128, 136 мектептерде жүргізіліп,
эксперименттік жэне ... ... ... ... ... ... ... әдістерін пайдалан отырып, нәтижелері ... ... ... мэндеттер қою керектігі белгіленді.
2-кезең. Қалыптастыру эксперименті 136, 128 мектептерде ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратындай
оқу-тэрбие жұмыстарының қазіргі оқыту ... ... ... ... ... ... ... №128, 136 мектептердегі бастауыш
мектептің 2-3 сыныптары бойынша оқушылардың оқу жылының аяғында ... ... ... ... ... мен жануарлар туралы
білімін табиғаттаы қорғауға ... ... тыс ... жэне ... жоғарғы аталған зерттеу әдістерін ... ... жэне ... ... ... ... ... деңгей пайыз есебімен қорытындысы шығарылды.
I- тарауда экологиялық қоршаған ... ол ... ... ... ... беру ... шешудегі білімі экологиялық мәдениет
ұғымына жан-жақты сипаттама ... ... ... проблемасы
өзінің көкейтестілігі жөнінен философиялық, психологиялық, ... ... ... ... ... ... бірі болғаны
дэлелденді.
Сондықтан жас үрпақты қоршаған орта ... ... ... ... ... пен ... тұрақты әдеттерін
меңгерген, қоршаған ортаны қорғауға ат ... ... ... мол
тұлғаны қалыптастырудың қажеттілігі педагогикалық проблемалардың бірі болып
табылатыны айқындалды.
Эксперименттік -тәжірибе ... ... сай ... ... ... негізінде оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың
мүмкіндіктері, ... ... ... ... тыс жұмыстар арқылы
баяндалды.
Эксперименттік ... ... ... адам мен ... ... мен олардың бастапқы біртұтастығы принциптері және
қоршаған орта туралы білімі оқушылардың ... ... ... басшылыққа алынды.
Қазіргі кезенде экологиялық зардаптардың кең көлемде таралуы, ... ... кету ... ... мен адамзат үшін экологиялық мәдениет
проблемасының көкейтестілігін ... ... ... ... ... ... ... өлшемдері анықталды:
- қоршаған орта туралы білімі;
- табиғатты сақтау мен көбейтуге бағытталған экологиялық мінез-құлқы;
- ... ... ... ... өсімдіктер туралы білі
Осы аталған өлшемдер негізінде оқушылардың қоршаған орта білім
негізінде үш деңгей белгіленеді:
Жоғарғы деңгей қоршаған орта туралы ... бар, ... ... ... жаңарту және көбейтудегі қоғамдық пайдалы еңбекте саналы
қолданылатын, терең экологиялық білімі бар ... ... ... пен ... ... бағыттылығы айқын көрінеді.
Жануарлар мен өсімдіктер туралы білімінен көруге болады. Орташа деңгейі
- қоршаған орта туралы білімі ... ... ... ... ... ... ... тэжірибеде сирек қолданады. Табиғатқа
қызығушылығы экологиялық мінез-құлқы жануарлар мен ... ... ... ... ... - ... ... орта туралы білімі таяз,
экологиялық мінез-қүлқы қалыптаспаған, жануарлар мен ... ... ... ... ... ... оқушыларын қоршаған орта туралы
білім ... ... ... ... ... ... жасөспірім мен ұжым туралы алғашқы деректер
жинаудан ... ... ... ... ... ... жүргізу, тест алу, оқушылардың іс-әрекеттерін зерттеп
білу сияқты педпгогикалық әдіс-тәсілдер қолданылды.
Мектеп оқушьшары (2-3 сынып) ... ... ... ... ой-өрістерін айқындау мақсатында пікірлесу әңгімелері
өткізіліп, ... ... ... ... ... ... ... жасағанда оқушылардың ой-пікірлері ... ... адам мен ... өзара қарым-қатынасы
қандай болуы керек?
а) адам-табиғаттың қожайыны
б) адам-табиғаттың бір бөлігі
в) адам-табиғаттың құлы
2.Табиғат туралы әңгімелерге, ... ... ... ... ... шеңберінде оқимын
в)Бұл кітаптарға мүлде қызықпаймын
З.Көгершіннің, құмырсқаның тіршілігін бақылыған сәттеріңіз болды
ма?
а)жиі болады
б)сирек болады
в)элі де көп ... ... ... экологиялық аппаттар сені толғандыры ма?(мысалы:
Семей полигоны, Арал тағдыры т.б.)
а)қатты толғандырады
б)аздап
в)ол туралы мүлде ойламаймын
5.Құрдастарың ... ... ... ... сен ... ... ... айтамын
В)құрдастарыма басқа эңгіме айтуын өтінемін
6.Дүниетану сабағын-экскурция сабағы ретінде өткізсе саған қызықты
болар ма еді?
а)әрине қызықты
б)аздап қызықты
в)мүлде ... ... ... ... ластанған аймағында серуендеген болсаң,
сенің көңіл-күйің:
а)қуанышты болар еді
б)жауап бергенге қиналамын
в) жабырқау күйде боламын
8.Сені өсімдіктер мен жануарлардың тіршілігі туралы теледидардағы
discavri, ... ... ... ... ... ... ... қараймын және тындаймын
Б)сирек қызықтырады
В)қызықпаймын
9. Үйіңде және саяжайларда ағаш отырғызуға көмектескен сәттерің ... ... ... ... ... ... және ... демалысыңды қайда
өткізгенінді қалайсың?
а)табиғат аясында (тауда, өзен жағасында, орманда)
б)үйде отырғанды қалаймын
в)жауап бергенге қиналамын
11. Үйде үй ... мен ... ... ... ба?
А)Ұнатамын
Б)олардан қорқамын
В)мүлде ұнамайды
12. Сен табиғатқа қандай қамқорлық жасадың?
а)табиғат туралы үнемі ... ... ... ... ... ... қорытындысы оқушылардың экологиялық мәдениетінің
төмен дәрежеде екендігін көрсетті.
Біздің 2- сынып оқүшылары қатысуымен алған ... ... ... бақылау тобына 25-оқушы қатысты. Сауалнаманы пайыз есебімен
шаққанда:
30-39 ... ... ... ... ... деңгей;
1-20 аралығын төменгі деңгей есебінде бақыланды. Алынған нәтижелер
қосымша А- да ... ... ... ... ... орта ... ... деңгейі пайыз есебімен.
Бұл жүргізілген сауалнама бойынша оқушылардың экологиялық мәдениетінің
төмен екендігін ... Оның ... ... 128- ... топ ... 27%- ы ... ... оқушылар 26% болды. Ал
қалған 47% берілген сауалнамаға жауап беруге қиналды. Демек, Бұл ... ... орта ... ... ... ... ... көрсетеді.
№6 мектептегі бақылау тобындағы оқушыларының жоғарыдағы сауалнаманы
пайдаланып нәтижесін алған кезде, 25% - ... ... ... ... 24% - ... ... қорғау керектігін жетік түсінбейді; 51% -
қоршаған ортаға деген қызығушылығы мүлде жоқ. ... ... ... ... ... деңгейлер - 25%, ортаңғы деңгей - 24%,
төменгі деңгей - 51 % ... ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша,
эксперименттік жэне бақылау тобындағы оқушылардың деңгейі шамалас екендігі
анқыталып, әлі де ... орта ... ... беру ... әдіс-тәсілдерін
іздестіру қажеттігін түйіндеді.
Зерттеу объектімізге байланысты екінші көрсеткіш ... ... ... оқушыларының экологиялық мінез-құлқын анықтау барысында педагогикалық
жағдайлар қолдандық. 128-мектептегі ... топ ... ... ... ... ... мінез-құлқы анықталды.
1. Мектептен үйіне қайтып келе ... ... ... ... ... ... ... жүп-жүбымен илеуіне
дәндер тасып жатқанын көрген Серік, құмырсқаның илеуін ... ... ... жағдайда Серіктің орнында сен болсаң не істер едің? ... ... ... ... ... '
- ... бұзып, өлтіріп тастар едім;
- Қызыға қарап тұрар ... - ... ... оқушылардан естідік.
пайымдауымызша Жоғарғы деңгейден жауап берген оқушылардың жауабынан мысал
келтірейік.
Азаматтың жауабы: "Құмырсқаның илеуін ... өтіп ... ... ... - деп едік.
- Себебі, құмырсқа адамдар тірізді, ол да ... ... ол ... Мен де айналып өтемін, өйткені ол қысқы тамағын дайындап, үйіне
өзінің қысқы тамақтарын тасуда, олар өздері кіші ... да ... ... ... бара ... ... Мен ... қызығып қарап, содан кейін илеуді айналып өтер
едім.
- Неге сен илеуді ... ... ... ... ... ... ұнайды. Біз ана тілі
сабағынан ... мен ... ... ... өзінің еңбегі арқылы
тамағын тауып, жаурамай жүреді. Ал шегіртке болса, ... ... ... қарыны ашып, жаурап құмырсқаға барады. Құмырсқа ... ... ... тоқ ... ... тамақ сұрамай өмір кешеді.- деген жауап
алдық.
Ортаңғы деңгейдегі оқушылар ... ... ... "Мен ұяны ... ... ... мені ... алған", "Құмырсқалар өте көп, тағы
көбейіп кетсе не істейміз?" ... ... ... ... құмырсқа туралы білмейді. Ал №136 мектептегі
бақылау тобындағы оқушыларға Серіктің ... сен ... не ... ... ... олар:
- Илеуді айналып өтемін.
- Илеуді басып өтемін.
- Құмырсқалар илеуге кіріп біткенше қарап тұрамын. - ... ... ... ... жоғарғы деңгейдегі оқушылардың жауабынан
мысал келтірсек: Құралай: "Айланып, өтемін".
- Неге?
- Себебі мен ... ... олар ... - деді. Ортаңғы
деңгей: Құмырсқалар илеуіне кіріп біткенше қарап түрамын.
- Неге?
- ... ... ... ... бірі ... қызықтап қараймын.
Төменгі деңгей: басып өтемін. Өтйені мен құмырсқаларға мән беріп қарамаймын
деген ... ... ... ... ... ... үйінің жанындағы ағаштан қарлығаштың балапанының
құлап қалғанын көрді. Сенің ойыңша Алмас не ... ... ... ... эксперименттік топтағы оқушылар:
1) Алмас балапанды өзімен бірге үйге алып кетеді;
2) Балапанды ұясына салып қояды.
3) Балапанның жараланған аяғын таңып, ... ... ... - ... естідік.
Сондағы жоғарғы деңгейдегі жауап берген оқушылардың жауабы бойынша
жоғарғы ... ... ... ... ... таңып, ұясына салып
қояды.
- Өйткені балапанның аяғы жараланса, ол ауырады. Сөйтіп ол өліп ... ... ... оның ... ... ... өз анасына қосу керек.
Ортаңғы деңгей бойынша: Алмас балапанды ұясына салып кетеді - деп
ойлаймын.
- ... ... ... өз ... іздеп, шырылдайды, анасы тамақ береді,
бауырына басып жылытады - деп жауап берді.
Төменгі деңгей бойынша: Айгерім: ... ... ... бірге үйіне
алып кетеді. Өйткені ол балапанды торда ұстап, асырағанды ұнатады.
Ал №136 мектеп бойынша бақылау тобындағы оқушылар:
- ... ... ... Үйіне алып кетеді.
- Балапанға мүлде көңіл аудармайды - деп жауап береді. Сондағы ... ... ... ... ... салып кетеді.
- Неге?
- Өйткені оған жэрдемді өз анасы көрсетеді - деген жауап алдық.
Ортаңғы деңгей:
Талғат: ... алып ... ... өз ... ... салып асырайды.
Төменгі деңгей мүлде көңіл аудармайды.
Сонда педагогикалық жағдаяттың нәтижесінен ... ... ... ... ... сынып оқушыларының экологиялық мінез-құлқының
қалыптасу деңгейі пайыз есебімен.
Осы мәселені оқушылардың ... орта ... ... ... анықтау мақсатында келесі зерттеу әдісі – ... ... ... ... ... ... ... “Еңбекке баулу”
пәндеріне байланысты ... Г. ... А. Атты ... ... ... ... ... мынандай мәселелерге көңіл
бөлдік.
1. Оқушылардың қоршаған ... ... ... ... өсімдіктер туралы білуге туралы білуге
құштарлығы.
3. Қоршаған орта туралы таным белсенділігін анықтауды
мақсат еттік.
Сондағы Садықова Г мен ... А ... ... ... Ана тілі пәні бойынша бақылау нәтижесі
Сабақтың тақырыбы: Б.Майлин “Күлпаш”, С.Торайғыров “Кедей”.
Сабақтың мақсаты: 1. ...... ... ... ... ... ... Сөздік қорын, тіл байлығын дамыту. Есте сақтау қабілетін арттыру.
Сабақ барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.
2. Өткен сабақты ... Жаңа ... ... мәнерлеп, түсінікті етіп оқып беру.
ә) мазмұнын ашып түсіндіру.
б) кедей өлеңін мәнерлеп оқып беру.
в) сұрақтарға жауап алу.
5.Жаңа сабақты қорыту.
а) Күлпаш пен ... ... ... ... Қали ... бүк ... жатыр? Қали пен Күлпаш Мақтымның келдік пен асыға күтеді? Мақтым мен
Күлпаш неге жылайды?
Сабақты қорыту.
Үйге ... ... ... ... ... ... болды. Оқушыларды
өзіне тарта алмады және де бұл сабақты дүниетану пәнінен ... еді. ... апай тек ... ... ... ғана шектеледі.
Дүниетану пәні бойынша бақылау нәтижесі
Сабақтың тақырыбы: Суды қорғау.
Сабақтың мақсаты:
1. Су туралы жалпы түсінік беру. Оны ... ... ... тігін ұғындыру.
2. Судың да сұрауы бар мақалды пайдаланып, суға деген жанашырлығын дамыту.
3. Бұлақ ... ... аш ... суды ... суды ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.
ІІІ. Жаңа сабақ.
а) Су жайлы түсінік беру.
ә) Оқулықпен жұмыс.
б) сұрақтарға жауап беру.
Сабақты қорыту.
Үйге ... ... ... ... ... оқушылар сапалы білім алды
деп айта алмаймыз. Олай ... ... ... ... ... ... сабақта пайдаланбады. “Судың да сұрауы бар”, ... ... аш” ... ... ... ... жетік түсіндірмеді.
Еңбекке баулу сабағында “Табиғи материалдадан бұйымдар ...... ... ... ... ... адам өміріндегі маңызын
олардың пайдасын айтып түсіндірмейді екен. Тек ... ... ... олардан бұымдар жасады. Бұл сабақтар барысын бақылау
нәтижесінде ... ... ... ... жануарлар туралы оқушылардың қызығушылығын туғызатын жағдай
болған жоқ.
2. Өсімдіктер туралы тереңірек білуге, проблемалық жағдаяттар пайдаланылған
жоқ.
3. Танымдық ... ... ... ... ... ... ... айтқанда №128-136 мектептердегі жүргізілген бақылау нәтижесін
төмендегі 3-суретте көрсетілді.
3-сурет. Бақылау әдісі.
Жоғарыдағы суреттерді талдап көрсетсек, 128 мектептегі ... ... ... ... 27%, ... ... 26%, ... 49% көрсетті. Бұдан бастауыш сыныптың 2-сыныптан ... ... ... білімдерін тереңдететін жүргізу, жануарлар мен өсімдіктер
туралы білімін күшейту, экологиялық ... ... ... жүргізу керектігін тұжырымдадық.
136 мекткептегі бақылау тобындағы оқушылардың қоршаған орта туралы
білімі, жануарлар мен өсімдіктер туралы ... мен олар ... ... ... ... ... бойынша жоғары деңгей 28%, ортаңғы
деңгей 24%, ал төеменгі деңгей 48% ... Бұл ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу қажет деп
тұжырымдадық.
- дүниетану, ана ... ... баул ... ... ... отырып, оқушылардың қоршаған орта туралы білімін тереңдетіп
жүргізу және ... ... ... ... етіп қою;
- сыныптан тыс тірбие жұмыстарын аталған проблемалық мәселеге ... ... тыс ... ... бірі ... экологиялық үйірмелерді
ұйымдастыру;
- оқыту мен тірбие үдерісінде оқытудың жаңа технологияларын пайдалану.
Алдыңғы қатарлы іс – тәжірибелерді ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізілген жұмыстар
жинақтауды жөн көрдік.
2.2 Сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында оқушылардың ... ... ... ... мақсатта ұйымдастырылған тәрбие жұмысының
маңызды шарттарының бірі-балалардың психологиялық ерекшеліетерін есепке алу
болып бабылады. Жеті- он ... ... ... өтө ... болып келеді.
Олардың қызықпайтыны жоқ: аспан мен жер, күн мен жүлдыздар, су мен ... мен ... ... ... ... оларды еңбек пен еңбек
үдерісіндегі адамдардың қарым- қатынасы қызықтырады. Бірақ бастауыш сынып
оқушыларының ... әрі ... ... ... ой- ... ... олардың ынтасы арта түседі және қажетті алғы шарттар жасала бастайды.
В.А.Сухомлинский балаларды табиғат тамашасын көре білуге ... ... ... ... ... қандай тамаша ... ... ... ... ... ... соларды суретке салындар"
дейтін.
Балалардың табиғатқа жан- жақты қызығушылығын ескере отырып, ... ... ... Осы мақсатпен зерттеудің жалпыга әдіс- бақьшау әдісі
қолданьшады. Сондықтан сыныптан тыс жұмыстарды ... ... ... ... орын ... Бақылау жаттығулары жеке бастың
байқампаздық және білуге қүмарлық сияқты аса ... ... ... ... жағдайлар туғызады. Балалар өзінің болмысынан-ақ бақылағыш
жөне білуге қүмар болып келеді.
"Туған табиғат ... ... және ... ... ... ... бойында әсемдікті түсіну, табиғатқа мүқияттылықпен қарау
сезімдерін ... ... ... ... ... мектептерде бақылау және
эксперимент жиі ұйымдастырылады.
Бақылау үдерісінде балалардың қоршаған ортага қызыгушылығы дамиды.
Балалардың табиғаттың ... ... және ... аңдардың,
балалардың, насекомдардың тіршілігі мен ... ... ... ... ... Республикада барлық жалпы білім беретін мектептер жаңа
бағдарламаға көшуіне байланысты бірінші сыныпта ... өз ... ... ... Ал Бұл ... ... ... жасауы
оқытушының шеберлігіне байланысты. Бұл орайда бірінші ... ... ... ... ... ... Ол бақылау дәптерінде табиғат
құбьшыстары баланың өзі салған ... ... ... ... ... түстіжапсырулар, қатырылған өсімдік жапырағы ... ... ... тән ... ... ... сыныпта
балалардың мүндай өзіндік бақылаулары күрделене түседі: желдің бағыты ... ... және т.б. ... ... оқушылар үшін мұғалім қандай өсімдік немесе жануарлармен
таныстыратындығын алдын- ала ... ... жөн. ... табиғат
материалдарымен таныстыру оқушылар санасын табиғатқа деген ... ... ... етіп ... ... ... пен оған ... ықпалын оқу үрдісінде, сыныптан тыс жұмыстарда бөлме өсімдіктерін
көбейту, қүстарды ... ағаш ... ... іс ... кең ... алады. Табиғаттың жеке құбылыстарына тән
белгілерін бақылап, ... ... ... ... байланысын
анықтауға үйретеді.
Оқушыларды қызықтыра білу үшін мұғалімнің қандай ... ... ... ... Ол ... өлкесінің табиғатын жетік ... ... ... жауап беруге дайын болуы тиіс.
Ана тілі.
Сабақтың тақырыбы: Қарлығаш
Сабақтың мақсаты: 1. Өлеңнің мазмүнын меңгерте отырып, табиғат пен адам
баласының арасындағы ... ... ... ... ... ... ... мөнерлеп оқуға өз
сөздерімен әңгімелеуге, ауызекі сөйлеуге ... ... адам ... жан-жануарларға қажеттілігі туралы ғылыми
түсінік беру, қоршаған ортаны сақтауға тәрбиелеу.
Сабақтың типі: Жаңа білім беру.
Сабақтың түрі: ... ... ... ... ... жұмыс, мәнерлеп айту, оқу.
Пәнаралық байланыс: Дүниетану, қазақ тілі, дене шынықтыру.
Құралдар: Оқулық, Өтебай Түрманжановтың суреті, үнтаспа, графопроектор,
сюжетті суреттер (құрастырудың ... ... I. ... кезеңі.
- Балалар, біздің мектепте қай сыныптардың апталығы жүріп жатыр?
- Апталықтың тақырыбы қалай аталады?
- Апталықта қандай ... ... ... II. Үй тапсырмасын
бекіту.
-Біз қазір қай тарауды оқып жатырмыз?
-"Айхай, көктем"тарауын.
-Үйге қандай тапсырма берілді?
- Сансызбай Сарғасқаевтың «Шыбық» ... ... ... ... неге ... деп ... Ә) Сен ... орнында болсаң не
істер едің?
Бақыттың орнында болсаң ше? Орманга жалғыз кетер ме едің, әлде бармай-
ақ ... ... ... ме ... Б) ... пен ... қылықтарын салыстыр.
Саған олардың қайсысы үнайды?
Бақыт пен Темірге мінездеме бер.
(Венн диаграммасы бойынша мінездеме бергіземіз).
Қорытынды:
1. Осы өңгімеде сендерге кім үнады?
2. Өз ... ... ... бар ... Бақыт шыбықты қалай күтіп, баптап өсірді?
- Олай болса, сендер де осы шыбықтай өсіп, ... келе ... ... ... Жақсы әдеттерді үйреніп, жаман
қылықтардан аулақ болайық.
Сергіту сәті: (Әр ... ... ... ... ... ... таң ... тік боп шығады.
қарлығаштар қанатын
Самғап биік үшады.
Қоюланып қара Бұлт
Төкті жаңбыр себелеп.
Жапырақты жамылып,
Бүға қалды көбелек.
III. жаңа ... ... ... айтып түсіндіру.
- Бүгін "Қарлығаш" өлеңінің мазмүнын меңгеріп, адам мен ... ... ... ... өз сөзімізбен әңгімелеуге үйренеміз.
1. Қыстап қалған қүстардың ... ... ... беремін. Тапсырмалар жүмбақ
түрінде беріледі.
1 Сайрайды бір талмайды Әнші қүс бал ... ... қүс не ... Өзі ... түсіндей, Қүдды қырдың гүліндей. ... ... ... ... ... не ... Бөрі ... жұмысқа, Шығатын не?
(Қүмырысқа)
- Қүмырысқа не іздейді?
Табиғаттағы сюжетпен жұмыс. Бұл суреттен қарлығаштың қасиетті киелі қүс
екенін ... ... А ... ... ... ынтасы артып,
қарлығаштарға үйреніп қалды.
Жүмбақ: Бүдыр-бүдыр балшықты Жинады да ... ... ... ... ... ... не ... қарлығаш ұясын іздейді.
- Дұрыс айтасындар, қарлығаш үшып келгенде өз ұясын іздейді. Естерінде
ме, Төле би ... ... ұя ... үйін жау келгенде де жықпай отырғаны,
халқымыздың қарлығашты қадірлеп, адам баласының досы деп сыйлағандығының
белгісі екенін ... ... ... екі ... мәнерлеп оқып беремін. Оқушылар жалғастырып оқиды.
Өлеңнің мазмүнын оқушылардан сүрай отырып, ... ... ... ... ... ... ... Салыстыру.
V. Өздік жұмыс, өленді мәнерлеп оқу. Дәптермен жұмыс.
А) Осы жерде қыстап ... ... ... Ә) ... ... графопроектордан көрсетіп, мағынасын ашу. Қырмызы
бел, тоқсан тоғыз, қиянат, тоқ санап.
VI. Сабақты бекіту, қорыту.
Өздерің ... ... ... өте ... адал қүс екенін. Ата-
бабамыз қүстардың атынан қыздардың атын қойған.
Мысалы: Қарлығаш, Үлар, БұлБұл, т.б. жөне де ... ... ... де салған. Ән де шырқаған екен.
"Қарлығаш" әнін тыңдату (үнтаспадан) ... ... ... ... ... салауаттылық өмірге, денсаулығы мықты болуға су ... бере ... осы ... ... ... ... ... қызығушылығын, сөздік қорын молайту, тіл байлығын
дамыту.
3. Оқушыларды салауатты өмір сүруге, денсаулығын ... ... ... дені сау ... ... ... қорғауға, сүюге
тірбиелеу.
Сабақтың түрі: аралық сабақ, саяхат сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, ... ... ... әдіс, жеке
әдіс, әңгімелесу әдістері т.б.
Сабақтың көрнекілігі: плакат, мақал-мәтелдер, оқулықтар.
І. Ұ.к. Психологиялық дайындық.
Қош келдіңіздер!
Құрметті ұстаздар, ... қош ... Ал ... ... топ
саяхатқа шығамыз.
1. Асхана – аспазшы апай бізге ... ... сол ... ... ... апай бізге ас бермеймін дейді. Ал, қаш аспазшы апайдың
тапсырмасы:
Су туралы мақал-мәтел айт депті. – Қанекей, кім су ... ... ... ... ... Айман, Назым, Алтынай, Аман, Назым, Сафура Минара, Жанар,
Әдлер.
Тамаша. Кім айтады ... су не үшін ... Ыдыс жуу ... еден ... тамақ әзірлеу үшін.
Жарайсыңдар! Аспазшы апай енді бізге ас беретін болды.
Енді асымызды ішін ... ... ... ... ... аяғы жоқ,
Ұстаған қолдарында таяғы жоқ.
Күшіне талай жерге кетер кезіп,
Нәрсенің бұл секілді саяғы жоқ.
(Бұлт)
Дұрыс айтасыңдар, ол бұлт екен.
Күн сәулесі қызуынан ... ... көл, өзен ... ... ... барады. Топырақтан өсімдіктерден, жануарлардан да су бу күйінде
бөлініп, ауаға көтеріледі.
Көзге көрінбейтін су буы ауаның ... ... ... тау ... ... бұлт ... Олар ауаның ағымен қозғалыста болады. Ал
енді осы бұлттардың бізге берген тапсырмасы жұмбақ жасырыпты соны шешейік.
4. ... ... ... ... ... ... жақта жер құрғайды. (Су).
3.Аяғы жоқ, қолы жоқ,
Бірақ тыныш тұрмайды.
Сақтамасаң – қорын тек,
Барша тірлік құрайды. (Су).
Жарайсыңдар, жұмбақтардың ... біз ... Енді ... баратын
жеріміз спорт зат – яғни дене шынықтыру залы. Ол бізге не үшін керек?
Дене шынықтыру залында біз жүгіреміз, ойнаймыз, сол ... ... ол да су. Біз ... ... ... ... жуынамыз. Адам ауасының 80
пайызы судан тұрады. Адам су ішпей бір апта ғана шыдайды. ... ... ... ... сау ... ... ... өлең жаттап едік қой. Соны
маған кім айтып береді.
Сау болсын десең
Он екі мүшең,
Ерте тұр!
Құлақ түр
Тыңда сыр.
Жапырақтар ... ... ... ... ауа ... ... сылан,
Болып қыран,
Өс ұлан….
-Ал балалар біз шаршап қалғна ... ... ... ... болды, күн шықты, жел соқты жаңбыр жауды, найзағай жарқ ... ... ...... апай ... ... қызықты
кітаптар оқуға бермеймін дейді. – ал кітапханашы ... ... ... ... ... дәптерлеріңе бүгінгі күнді жазып, 1
сөйлем ... ... ... Ал ... Ал қане кім енді ... ... енді сыныпқа оралайық. Бағанадан бері жүріп шаршаған
шығарсыңдар, енді мына әнді ... ... ең ... ... мән ... ... сала ... Не
жайында айтады.
Біз бағанадан бері не жайында айтып жатырмыз? Су! ... ... ... ең көп ... зат – су. Су ... ... өзен, көлдер.
Мына қасиетті шарға қарайықшы. Көкпен боялған жердің бірі ол – су. ... ... ... ... ... Сі көп жерді алапы жатыр ма? ... ... үш ... су алып ... Су ғажайып зат. Олай деуіміздің
себебі: су 1 ... 3 ... ... ... қатты, газ күйінде болады.
Су тіршілік көзі.
Жердегі тіршілік және сан ... ... ... ... жер ... ... ... жануарлар тіршілік ете
алмайды.
Ал ендеше балалар кітабымыздың 108-бетін ашып қарайықшы.
“Салауаттық- денсаулық кепілі” – деген тараудың “Су” ... ... Мен ... ... кітапқа қарап, мені мұқият тыңдаңдар. Өзім
оқимын. Ал енді іштей оқимыз.
Тізбектеп ... ... ... Жанар.
Су тіршілік көзі. Дегенді қалай түсінесіңдер?
Су атасы- бұлақ. Су негізінен жер астынан шығады. Сол жер астынан ... су ... деп ... Сол ... арқылы су өзен, көлдерге ... су ...... ... ... ... да сұрауы бар. Суды біз үнемдеп жұмсауымыз керек. Ол біздің
күнделікті тұрмысымызда қолданамыз! Ал біздің ... ... ашып ... бар ма? Олар ... балалар?
Ал енді балалар,
Приздарын тарату.
Күннің көзін ашу
Сау болыңдар!
Құрметті ұстаздар, студенттер сау ... ... ... ... Өсімдік — тірі орғанизм.
Сабақтың мақсаты: Өсімдіктің тірі табиғат екенін ... ... ... жер ... өніп ... ... ... беру. Өсімдік
мүшелері (тамыр, сабақ, жапырақ, тұқым, жеміс) және ... ... ... ... ... ... ... бьіі^иерін
дамыту, табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу, ... ... ... құрал-жабдығы: қатысушылардың нөмірі жазылған тиындар,
үстелдерді белгілеуте арнапған ... ... ... тамыр
Өрмеяегіш сабак Ә>
§
Төссмслі
Тыныс алуға қатысады
Собақтың көрнекілігі: суретгер, тірек-сызбалар, 5 ... ... ... ... ... ... ... әдісі: "Қарлы к ;сек" окыта-үйрету ойыны, топпен жұмыс.
Сабақтың ... 1. ... ... ... ... таныстыру.
Сыныпты 5 топка бөлу. Ойын шартымен таныстыру. Әр топқа тапсырма-лар
(мәтіндер ... ... ... ... - ... - тірі ... ... — Тамыр
В тобына — Сабақ
Г тобына - Жапырақ.
Д ... - ... ... топ өз ... дайындалады (10-15 мин). Дайындалып болған соң
оқушьшар келесі тәртіппен орын алмасады: бір ұстелдің басына А-1, Б-1, ... Д-1 ... ... ... ұстел басына А-2, Б-2, В-2, Г-2, Д-2 тиыны
барлары т.с.с. Мұғалім үстелдердің сілтемесін өзгертіп, А, Б, В, Г, ... ... 1 ... ... (10 ... ... ... алғашқы топ өз тақырыбын әнгімелейді (әріптершің
кезегі). Олардын. әнгімелерін басқа топ өкіддері тыңдайды.
II айналым.
Окушылар өздерінін ... ... ... ... Үстел сштемелері
ауыстырьшады. (1, 2, 3, 4, 5 орнына А, Б, В, Г, С қойылады).
Әр топтан бір ... ... ... өз ... ... тотың тірек-сызбалары, суретгер тақтада ілініп тұрады.
А тобының тірек-сызбасы.
Тұқымнан өнеді.
Өсімдікті топырақта ... ... ... ... заттар тартады
Б тобының тірек-сызбасы:
В тобының тірек-сызбасы
Г тобының тірек-сызбасы:
Д тобынын тірек сызбасы:
Әр топ жетекшілері сөйлеген кезде, әр қатысушы мұғалім сүрағана ... ... ... 1. Ойын ... ... Екі топ бір-біріне кезек сұрақ
береді, жауап қайтарады. А-Б, Б-В, В-Г, Г-Д, А-Д, А~В, А~Г, А-Д. 2. ... ... ... ... ... өттік? "Қызғалдақ пен карасора",
"Ақ ... ... ... түрлерін айту (мысал. еотегі) Макаі-мәтелдер
ату:
1. Таста тамыр жоқ.
2. Мәуелі ағаш — ... Ағаш ... Адам ... Білім басқа бітеді, Қына тасқа бітеді.
5. Жарда өскен жантақты, Жанына ... нар ... ... күміс тас екен, Арпа,бидай ас екен.
7. Бетегеден биік, жусаннан аласа.
Сабақты қорытындылау. Модульдік ... ... - ... | ... ... ... |Тамыр |Бөліну |Өсу ... ... ... |
| ... ... |аймағы |аймағы | ... ... ... |Клеткала|Су, |Су мен онда |
|қызметі ... ...... ... |
| ... ... | |ды ... жер |
| ... ... | ... |
| | ... | ... ... | ... ... түзу ... | ... ... денесін топыраққа берік орнықтыру. Суды және |
| ... ... ... ... өткізу ... ... ... ... ... ... | ... ... және ... ... ... сабаққа өткізу. |
|әдісі ... ... ... (сору әдісі). Қорға жинайды |
|Нәтиже ... ... ... ... етеді ... ... ... су, минералды заттар қайда барады? |
2-модуль - ... ... ... ... ... (өң, тоз, ... |Камбий ... |
| |тін) | | | ... |өң ... ... |Клеткалар ... ... ... |қасиет береді.|бөлініп, сабақ|заттар ... |
| ... |Су, ... ... ... |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | | |
| |Жіп, мата ... | | |
| | | | | ... | | | | ... ... түзу ... | ... ... ... жапырақ пен тамырды байланыстыру |
|Байланыс ... ... ... ... ... | ... қызметінің|Тасымалдау, өткізу, байланыстыру ... | ... ... ... ... ... жеткізу ... ... ... су, ... ... ... қайда барады? |
3-модуль – «Жапырақ»
|Жүйе ... ... ... |Жапырақ өңі |Жасыл ... ... ... |
| | ... | ... |
| | | | ... ... ... ... ... алу су |Қорек өткізу. |
|қызметі | ... |буы, О2 және | |
| | | |СО2 газы | |
| | | ... | |
| | | | | ... | | | | ... ... зат ... су буландыру, оттегін бөлу ... | ... ... ... ... ... ... қызметінің|Фотосинтез ... | ... ... ... ... ... ... қаматамасыз ету |
|Проблема |Жапырақтан кейін не пайда болады? ... - ... |Гүл ... ... |Гүл сағақ|Гүл табан|Тостаға|Күлте |Аталық |Аналық |
| | | |нша | | | ... ... ... ... түс ... ... |
|қызметі | | |ш ... ... ... |
| | | | | ... | | | | |ын ... |
| | ... | ... ... ... қамтамасыз ету ... | ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... пен ... түзу ... ... не ... ... |
5- ... «Жеміс»
|Жүйе ... ... ... |Қабық ... ... ... ... |қорек ... ... | | | |
| | ... | ... ... түзу ... | ... ... зат, ... ... түзу ... ... ... ... ... ... | ... қызметінің|Толыққанды пісіп жетілу ... | ... ... ... (адамға, жан-жануарларға) қоректік зат |
| ... ... беру ... |Жемістен не ... ... ... ... ... ... ... |Қабығы |Кіндігі ... ... ... |Айналадағы |Суды ... ... зат ... ... ... |тыныс алады |жинау ... |
| ... | | ... |
| ... | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | | ... | | | | ... ... түзу ... | ... ... ... физикалық заңдылықтар |
|Жүйе ... өсу, даму ... | ... ... ... ұқсас ағзалар санын көбейту ... ... ... тірі ... бар? ... «Өсімдік»
|Жүйе |Гүл ... ... ... ... ... |Гүл |Жеміс | Тұқым |
|Элементтердің |Су, минералды|Қорек ... ... ... ... ... ... |Су ... |орғанизм|даму |
| ... ... ... ... | |
| ... ... алмасу |қамтамасы|қорек. | |
| ... ... |з ету. ... | |
| ... ... |ыру | | ... | |
| | ... | ... ... ... ... күйінде сақтау ... | ... ... ... ... ... етеді ... | ... ... ... физикалық заңдылықтар ... ... зат, ... ... ... | ... |Табиғат бірлестігіндегі тепе-теңдікті сақтау ... ... ... ... орғаникалық дүние бар? |
1. ... ... ... Мақал-мәтелдер айту.
4. Ана тілінен өсімдік туралы қандай мәтіндер өттік?
5.Өсімдік - өмір нәрі, өмір сәні схемасын оқушылар көмегімен құру.
Бағалау.
Табиғат тағдыры – ... ... ... ... беру ... экологиялық мәдениетін
қалыптастыруда, жас ... ... ... сүюге, табиғатты аялауға,
экологиялық сананы қалыптастыруга баулу.
Қатысушылар:!. Жер ана.
2. Ана.
3. Немересі.
4. Оқушылар.
5. ... Ауыл ... ... ... ... ... ... Жүргізуші: Табиғат, жанымды алсаң, алшы менің. Бір түйір жерге ... едім ... ... ... ... ... қалсын жерім, қалсын
елім...
2 Жүргізуші: Безендіріп жер ... ... ... ... ... төгер, Анамыздай жер иіп емізгенде, Бейне әкеңдей үстіңе ... ... ... ... ... ... қолынды бер! Әкетейін, мен өткен жолымды көр. Сонау ... ... ... ғой Бұл ... ... ... ... шыға келдік
шың басына, Ал, енді, қүлағың сал құрдасыңа. ... бүр, ... үні, ... ... Саханада ару баланы тербетіп, зарлап, Ана
отыр, бүк түсіп, мүңға батып, Әке отыр. Ақын ... ... ... ... Бала ... төсекте, албыраған, Әке жатыр ... ... ... ана ... қос ... Шарасыздан шаршаған, жаудыраған. Биік барып
жаралған жер бетінен Сол байырғы "Жетім көл" келбетімен. ... ... ... ... ... ... ... Бала жатыр төсекте күйіп
жанып... Ана: Мана күндіз тәуіп шал не деп ... Әлде ... әлде ... ... баланы аластаңдар,-
Деді-дағы жәйімен жөнеп кетті- (күбірмен ... ... ... Ана: ... таяу ... таң ... ... санасзыз жаратьшған?! Ұмытылып ... ме ... ... ... ... ол да адамға бола туған. «Жетім
көлге! Барып қайт таң жамылып. ... ... ... ... аққу ... ... ғана?! ... Оқ атам қасиетке ... ... бара ... ... ... ... ... үлдан артық па,
жалған бәрі. Балам өлсе бақыттың ... не?! ... су ... ... ... сүрап несіне армандадың? Құрысын онсыз сенің жанған
бағың! Мылтықты әкел" Атты ертте! Жалған бәрі! ... ... ... шарт
түйіп, шығып кетеді. Ақын өлең оқиды, ... ... аққу биін 2 қыз ... ... ... таң, ... ... бетінде Аққулар үйқтап жатыр тербетіле. ... Аққулар...
Аққу мойын ... ... ... ... ... ... Ақ ... асыр салып. Бірде суға сүңгиді басын салып... ... Аққулар ақ
айдынды қалдырды да, ... кеп ана ... ... ... екі ... ... Тарс еткен мылтық үні естіліп,
Іаққу қүлап түседі, 1-еуі айналып үшып кетеді, қанатымен жер сабалап ... ... ана ... ... Шашы ... ... қара ... қарт шығады). Қарт: Ей! Кімсің" Тірісің бе?
Жаның бар ма? Аққуды неге ... арың бар ... ... ... түрып). Қарт: Әй ... ... ... ... ... ... ... айтқанының бөрі өтірік,
Атқа мін, ауылға қайт, олжаны қой...
(Әйел мылтықты лақтырады. Ауыл.Әкесі өлген баланы алып шығады да ... ... Ана ... соза аққуды көрсетеді). Ана: Мына жатқан
"Жетім көл", мына ... ... ... ... ... Мен ... Мен атпадым...
Кеше гөр, кешіре гөр жаратқаным!! Ана: ... ... таң ... ботам аққумен үшықтаймын...
Жазыласың, қүлыным... балапаным!...
(қолын соза) Қасиет! О, ... ме ... ... ... ... Иә, ... перзенті. Дүниеде екі ана бар. Бірі
тіршіліктің анасы- табиғат ана, екіншісі- ... ... ... ... Осы екі ... да ... ... жанын жаралауға болмайды.
Бірақ, біз адамдар, солай етіп ... бе? Ол ... ... ... Ел ... көз жіберсек. (Сахынаға бір топ балалар шығады. ... ... ... ... ... ... Арал теңізінің
қасіретіне кім кінәлі?
Арайлы Арал өңіріндегі үйір-үйірімен ... ... ... ... ... та ... ... 10 шақты түрі ғана қалған: Жерүйықты
көзімен көрген, аты аңызға айналған Асан-Қайғы ... ... ... бел ... ... ... шалқар көл ғаріп,-
Дегендей, су айдындары өзінің аң қүсымен ғана ... ... ... ... Міне, өздеріңіз естіп отырғандай, табиғат апаты-Жер ... ... ... өз нәрімізді саулатқанымыз. Жер ... адам ... ... ... ... ... Мөлдір, кәусар тынысын,
Пәк табиғат- жүрегімнің
Тамылжыған жырысың.
Ей, адамдар, қалай ғана
Қатыгездік жасайсың?!
Ол-Анаң ғой, ал сен-оның
Кенже ұлысың!- деп айқай ... ... жан ... бүкіл әлемді дүр
сілкіндіргендей болады. 1991ж. 29 тамызда Қазақстан ... ... ... отын ... ... ... жабылса, 1997ж.
қыркүйекте Қазақстан бастауымен ядролық қаруды қолданбау ... ... ... ... ... ... 56875 экологиялық зардаптар
тартқызар қалдықтар орны болса, соның ... ... өз ... Срндықтан да экология-ел тағдыры- басты мәселе болып отыр. Жанар:
"Қазақстан-2030" бағдарламасында президентіміз ел ... ... ... ... ... ... 3 ... орталығын белгіледі.
I- Каспий теңізі аймағы;
II- Шығыста Нүра мен ... ... ... ... ... ... ... жақсарту.
Фархат: "Табиғатты қорғау-басты ... ... ата ... да ... ... ... 1- ... да мәнді өмір сүрсін десең:
2- Рухы мықты азаматтар дүниеге келсін десең;
3- ... ... ... тартылмай, суымыз
ластанбасын десең;
Бірге: Табиғатты қорғайық.
Жүргізуші: ... Сәкенді туған, Абайды туған, ... ... ... деп ақын ... ... ... ... мұңы"
(Ана немересімен шығады. Жөй басып, Жер-анаға жақындайды).
Ана: ... ба, Жер ана? ... көп ... күн ... ... бүрғызбады. Әдейі арнап, немеремді алып амандасып, жүз көріскелі
келдім.
Жер-Ана: Амансың ба, Ана? ... ... үзақ ... Келгенің
дұрыс болды. Өзінді асыға күтуде едім.
Қалай, қаладағылар аман ба? Өзіңнің өңің сынық қой, шаршағансың ба,
әлде...
Ана: Иә ... ... ... ... ... күннің көзін де
дұрыстап көре алмадым. Бір түрлі түманданып, қошқылданып, тіпті ... ... ... ... ... ... дем ... көкірегің көк
түтінге толып шыға келесің.
Жер-Ана: Иә, иә дұрыс айтасың. ... ай ... ... ... ... ... ... жамылған ғашықтар тыныштығын да үрлады ғой.
Мен бәрін сезіп, көріп » ... ... ... айғайлаған музыка
сендер түрмақ, менің де тыныштығымды бүзады. Ана: Осының бәрін адамдардың
өзі ғой жасап жатқан. ... ... мен ... түтініне қақалудамыз.
Айтып жатса да, адамдар санасына жетер емес. ... Иә, сол ... ... ... деп жайқалтып бақ өсірудім, ал олар болса, түбінен қырқып,
отын етті. Бірде- біреуінің жаны ашымады. Ана: Иә, ... ... бақ та ... ... Бала ... ... ... деп өнге қосушы
едік, ол да жоқ.
Жер-Ана: Өзің ... ... мен ... да ... ме, кете бастады.
Оның қалған 1-2 талын "Қызыл кітап" дей ме, ... ... қоя ... ... қалармын өсти берсе.
Немересі: Жоқ, әжетай! Олай болуы мүмкін емес! Мына ... ... ... ... ... ... баурайыңа орнатамыз. Ана: (Жер-
анаға қарап қолын созады).
О, Жер-ана, кешір біздің, ... ... ... рас, ... ... ... не ексе, соны орады, Көсіп алып ... жоқ ... "Жер ... енді ... ... тек, ... ... деп. Сөйлеймін мен төтенше елшіңдей бір Үлдарымды ... ... ... деп. Осы ... бір топ ... шығады, қолдарында күрек,
ағаш. 2 ұл-қыз ересектеу екінші жақтан ... ... ... ... ... ... Хормен "Заман-ай" әні орындалады.Сонымен зерттеу
нәтижесінде сабақтан тыс тәрбие жұмыстарын ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ортаға оның ішінде табиғатқа деген көзқарасын дұрыс
қалыптастыруды ... етіп ... ... ... және ... ... ... қалыптастыру міндетті білім мен тәрбие саласына,
әсіресе мектепке жүктелетіндіктен, мектептің ... ... ... ... ... арта ... ... байланысты
бүгінгі мектеп мұғалімінің алдында оқушыларды экологиялық тәрбиенің жаңа
жолдарын іздестіріп, іс жүзіне ... ... ... Ал оны ... ... ... ... экологиялық іс-әрекеті, өйткені
экологиялық іс-әрекетте ... жеке ... ... ғана емес, өзіне,
өзгелерге, қоғамға жеген адамгершілік қатынасы ... Біз ... ... ... және ... ... нәтижемізде
төмендегі тұжырымдар жасадық:
1.Бүгінгі күнде Респуликамызда экологиялық тәрбиені үйлесімді бірлікте
дамытудың құқықтық негіздері қалыптасқандығы. ... ... ... беру ... » ... ... ... мен «Экологиялық білім бағдарламасында» білім
мазимұнының гуманизациясы және ... ... ... беру ... ... ... ... ретінде анықталады.
2. Бастауыш мектеп оқушыларының экологиялық тәрбиесі мәселелері белгілі
педагог ғалымдар Н.И. ... ... ... ... ... А.С. ... ... еңбектерінде
экологиялық білім және тәрбие беру негізінде экологиялық білім берудің
жолдары анықталған. ... ... ... жеке тұлғаның
қалыптасуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... негіз
болады.
3. Іс-әрекет теориясын дамытуда ... ... ... ... ... ... болып саналады. Жеке
тұлғаның экологиялық мәдениетінің ... және ... ... ... ... күрделі жүйес екендігі мәнін және ішкі құрылымын
білдік. Бұл ... ... ... ... тыс ... жұмысын
ұйымдастыруға және оқушылардың тәрбие ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының сыныптан тыс тәрбие жұмысын экскурсия,
бақылау, ... ... және ... ... ... арқылы
экологиялық мәдениетін ... ... ... жетті.
Оқушылардың тек сабақтан алған экологиялық біліммі мен тәрбиесі жеткіліксіз
деп санаймыз. Сонымен қатар ... тыс ... ... ... ... білуге де болады. Бастауыш сынып оқушыларының
сыныптан тыс тәрбие жұмысы ... ... ... ... ... ... ... зерттелуі қажет деп санаймыз.
Пайданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Қазақстан,2000.-
96 ... ... ... ... ... заңы.– Алматы: ТОО Баспа,
2000. -48 ... ... Ел ... ... ... – Алматы: Білім,
1998.-96 б
4. Экологиялық білім ...... ... ... ... ... РБК, 1999.-65 б
5. Экологическое образование школьников / Под. Ред. ... –М.: ... ... с.
6. Захлебный А.Н. Содержание экологического образования в средней
общеобразовательное значение: Автореф.дисс. ... канд. пед. наук,- М., ... ... ... А.П. ... ... с природой как
воспитательный үдеріс. Автореф. Дисс. ... доктор. пед. ... – М., ... ... Я.И ... ... ... по ... природы в
курсах ботаники и зоологии средней школы. Автореф. Дисс. ... канд. пед.
наук. – М., 1964.-37 ... ... С.С. ... ... ... ... в ... внеурочной деятельности: Автореф. Дисс. ... канд. Пед.
наук.– М., 1987. -18 с.
10. Михальченко Ю.И. Экономическое ... ... в ... ... в ... ... Автореф. Дисс.
Канд. Пед. наук. Минск, 1985.- 18 с.
11. Салеева Л.П.Формиорование ... ... ... ... в ... ... ... во внешкольных
учереждениях: Автореф. Дисс. ... канд. Пед. наук. – М., 1982.- ... ... Л.Д. ... работа семьи и школы по воспитанию у
младших школьников бережного отношения к ... ... ... ... канд.
Пед. наук. – М., 1983.-16 с
13. Тихонова А.Е. методические основы экологияеского ... ... ... ... ... ... Пед. наук. – М., 1989.-16 с
14. Сарыбеков Н.С. Педагогические основы подготовки учащихся к ... в ... ... ... образования. Жамбыл, 1993. –75 с
15.Рубинштейн С.Л. Проблемы общей психологии. – М.: ... ... Л.С. ... ... Под. Ред. ... ... 1984 –с.258-259
17. Болдыев Н.И. Методика воспитательной ... в ...... 1974. -223 ... ... научного мировозрения учащихся (под. Ред. И.Моносзана,
Р.Правдина, М.Роговой). Москва, 1985. -232 с.
19. Скаткин М.Н. ... ... ... ... ... Эльконин Д.Б. К проблеме преиодизаций ... ... ... психологии, 1971. №4.
21. Леонтьев А.Н. Деятельность сознание личность. ... 1977. -304 ... ... В.В. ... ... обучения. Москва, 1986. -240 с.
23. Менчинская Н.А. Проблемы учения и умственного развития школьника.
Москва, 1989.
24. Залесский Т.Е. Психические ... ... ... ... -287 С.
25. Выготский Л.С. Проблема сознания. // Собр. Соч. Москва, 1982. ... ... Қ. Әдеп және ... (10-11 ... ... Алматы, -27 ... ... ... ... ... ... кешенді
бағдарламасы. Астан, 2003. -28 б.
28. ... К. ... ... ... ... сабақтан тыс
жұмыстарды өткізу барысында оқушыларға экологиялық білім берумен ... ... ... негіздері.Автореф. Тараз. 1997. 22 б.
29. Төрениязова С.М. Бастауыш мектеп оқушыларын ... тыс ... ... ... ... ... ...
Алматы. 1999. 149б.
30. Ислямова К. ... ... ... ... ... – Алматы. 2003
31. Әбілова З. Оқушыларға кластан тыс жұмыстарда эстетикалық тәрбие
беру. -– ... : ... ... ... Қ.А. ... сыныптарда дүниетануды оқытудың
ғылыми-әдістемелік негіздері. Пед.ғыл.док. ...... ... ... ... Т. Бастауыш кластарда текспен жұмыс істеудің
әдістемесі. – Алматы: Қазақ университеті. 1993. ... ... Қ.Т. ... ... ... және мектептен тыс
жұмыстар жүйесі. Алматы 1969. 13б.
35. Рахметова С. Бастауыш ... ... ... ... ... ... Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. ... 1978. ... ... О.С. ... ... ... ... мектебінің бастауыш
сыныптарында еңбекке үйретуді ұлттық
38. ... ... ... - ... ... ... ... Академиясының Респ. Баспа каб., 1999. - 65 б.
39. Болдырев Н.И. Нравственное воспитание школьников: Вопросы теории ... - М.: ... 1979. - 224 ... ... З.И. ... ... ... в учебной
деятельности: 5-8 классы. - Л.: Изд. Ленингр. ун.-та, 1973. - 135 ... ... А.И. ... ... воспитания в үдерісе обучения: Учеб.
пос. - Красноярск, 1975. - 67 с.
42. Свадковский И.Ф. Нравственное ... - М.: ... с ... В.А. Как ... ... человека. -
Минск:
43. Народная асвета, 1978. - 228 с.
44. Харламов И.Ф. Теория нравственного воспитания: История и современная
45. ... и ... ... ... - ... Изд. ... 11. ... О.С., Черенкова С.В. Нравственное воспитание
старшеклассников. – М.: Просвещение, 1988. -206 ... ... А.В. ... воспитание старших школьников:
48. Пособие для учителей. - М.: Просвещение, 1981. - 159 с.
49. Марьенко И.С. ... ... ... ... ... ... 1985. -104 с.
51. Рувинский Л.И. Психолого-педагогические проблемы нравственного
52. Воспитания школьников. - М.: Педагогика, 1981. - 128 ... ... А.В. ... ... ... личности в
школьном возрасте. - Изд. МГУ, 1982. - 200 ... ... В.М. ... ... - М.: ... 1980. - ... Мудрик А.В. Социализация и воспитание подрастающих поколений. – М.:
Знание, 1990. – 40 ... ... Қ. Әдеп және ... (10-11 ... ... ... -27 ... Қазақстан Республикасы білім мекемелеріндегі тәрбиенің кешенді
бағдарламасы. Астан, 2003. -28 б.
58. ... И.д. ... в ... ... -М.: ... 1980.-96 ... Иоганзен Б.Г. К постановке экологического образования и воспитания в
средней школе. -М., 1979. ... ... Е.М. ... ... ... ... и
воспитания// Проблемы экологического образования и ... ... ... ... 1. ... 1980. -С.59-60.
61. Захлебный А.Н. На экологической тропе. -М.: Знание, 1986.-С.80.
62. Салеева Л.П. ... ... ... ... ... к
природе: Автореф. дисс. ... канд. пед. наук. - М., 1978. - 22 с
63. ... Л.Д. ... ... ... и ... по ... у
младших школьников бережного отношения к природе: Автореф. дисс.
...канд. пед. ... - М., 1983. - 16 ... ... А.Е. ... ... ... ... младших
школьников: Автореф. дисс. ... доктора пед. наук. - М., 1989. -33 с.
65. Мұханбетжанова Ә.М. Бастауыш білімнің интеграциясы ... ... ... ... ұйымдастырудың теориялық-әдіснамалық
негіздері: пед. ғыл. док. ... ... 13.00.01 – ... 2001. – ... ... А.Х. ... ... ... навыков вучебной
деятельности школников. – Алматы, 2003. – 128 с.
67. ... С.Н. ... ... оқушыларының еңбек іс-әрекеті
тәжірибесін қалыптастырудың ғылыми ... ... ...... 2009. – 44 ... Әмірова Ә.С. 12 жылдық орта білім беруді қамтамасыз ... ...... ... және бастауыш білім: Қазіргі жағдайы,
даму тенденциялары және мәселелері: Халықаралық ғылыми-практикалық
конференция материалдары. - ... 2007. – 2 т. - 665 ... ... Р.М. ... беру және ... ...... Ғылым, 1990.
– 87 б.
70. Кишкашбаев Т.А. Музыкально-эстетическое воспитание младших школьников
средствами казахской ... ... ...... 1991. – 123 ... Алимухамбетова Г.Е. Теория педагогического үдеріса как ... ... ... к познавательной деятельности. –
Алматы: Ғылым, 1994 – 131 ... ... Т.Қ. ... кластар математикасын оқыту методикасы:
(Мұғалімдерге арналған көмекші құрал). –Алматы: Мектеп, 1987. -144 ... ... С. ... ... оқыту методикасы. Педагогикалық училище
оқушыларына арналған оқу ... ... Ана ... 1991. -184 ... ... Р.М. ... халық музыкасы арқылы бастауыш сынып оқушыларына
патриоттық тәрбие беру: пед.ғыл.канд. ... дис.: 13.00.01. – ... – 145 ... ... Т.С. ... ... ... – Алматы: Рауан, 1993. – 95
б.
76. Сардарова Ж.С. Білім беруді жанарту ... ... ... ... және ... ... ...
автореф. – Алматы, 2008. - 40 б.
77. Тұрғынбаева Б.А. Ұстаздық шығармашылық. – Алматы: Дәуір, 2007. – ... ... ... ... ... беру тұжырымдамасы.
- Алматы, 1996.
79. Оразалиева М.А. Бастауыш сынып оқушыларының қазақ ... ... ... ... пед. ғыл. ... ... дис. ... 1997. – 124 ... Жолдасбекова С.А. Бастауыш класс оқушыларының сәндік-қолданбалы
өнерге эстетикалық қызығушылығын қалыптастыру: пед.ғыл.канд. ...дис.
... 1995. – 127 ... ... Б.А. ... мектеп оқушыларына дене тәрбиесін беруде
халықтық педагогика элементтерін пайдалану: пед.ғыл.канд. ... ... 1995. – 127 ... ... А.Ж. ... сынып оқушыларының қазақ халық ертегілеріне
танымдық қызығушылығын қалыптастыру: ... ... ...... 2004. – 30 ... Албытова Н. Қазақ балалар ... ... ... ... ... ... ... ...дисс. –
Алматы, 1999. – 124 б.
84. Жеделов Қ.О. Бастауыш класс оқушыларын бейнелеу ... ... ... ... педагогикалық негіздері:
пед.ғыл.канд. ...дисс. – ... 1995. – 136 ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру33 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері туралы57 бет
Тарихи-мәдени ескерткіштерді сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында пайдалану арқылы оқушыларға ұлттық тәрбие беру жолдары5 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь