Мағжан Жұмабаевтың педагогика туралы ой-пікірлеріндегі тәрбиелік идесының тәжірибеде қолдану маңызы

Мазмұны

Кіріспе 4
1 Психологиялық.педагогикалық әдебиеттердегі М.Жұмабаевтың ой.пікірлері 9
1.1 М. Жұмабаевтың өмір жолы 9
1.2 М.Жұмабаев туралы ғалымдардың ой.пікірлері 12
2 Мағжан Жұмабаевтың педагогика туралы ой.пікірлеріндегі
тәрбиелік идесының тәжірибеде қолдану маңызы 14
2.1 Мағжанның тәрбиелік идеялары . тәуелсіз ел мектебінің негізі 14
2.2 М.Жұмабаевтың педагогикалық көзқарастары 15
2.3 М. Жұмабаевтың бастауыш мектеп педагогикасын дамытуға әсері 18
2.4 «Педагогика» оқулығының қазақ педагогикасындағы орны 20
Қорытынды 28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 30
Қосымша (лар) 33
        
        Кіріспе
М.Жұмабаевтың поэзиясының негізгі күшті жақтары –сыршылдығы, ... ... – оның ... ... ... Халық төбесіне
көтерген ақынның қуғын-сүргінге, қасіретке толы ауыр тағдыры ... ... ... ... ... ұйымдасқандық сипат
алды. 1924 жылдың басында Орынборда Мағжанға әдебиеттік сот ұйымдастырылды.
Сотта Мағжанды қазақ ... қас ... оның ... еш ... ... ... ... жариялануына орын берілмесін
деген мәселелер қойылады. Осындай жиналыстың бірі сол жылы ... ... ... ... ... халыққа жат деп тауып, қарар қабылдады.
Ж.Аймауытовтың «Мағжанның ... атты ... ... ... ... ... – аса үлкен дарындылығында»,- деген болатын ... ... ... ... осы ... ... алды. Бұл
мақала жайлы «Бұл сыни еңбектің, біріншіден, ... ... қыры ... ... ... ... ... қалай кіріп, қалай түсіну, ақын
бүкпелерін қалай ұғу керектігін көрсеткен, жалғыз мағжантануды ғана ... ... ... ... бел ... келе жатқанымен, екіншіден,
әдебиет сынының ... биік ... ... сын ... бір ... ... туынды екендігімен құнды. ... күні ... ... сын ... биік ... болып келеді» –деп жазды ғалым Т.Кәкішев [25, 224].
Жүсіпбек Мағжанды қазақ ... ... ... ірі тұлға деп
көрсеткен. Ақынның ұлттық өлеңге еңгізген ... ... ... ... ... бар жаңа бағыт деп санайды [41, 36]. Шын мәнінде
қазақ әдебиеті Мағжанмен мақтанатын болады ... ... ... жыл ... ... ... ... шындыққа айналып отыр.
Жүсіпбектің осы мақаласы Мағжанның көңіл-күйін жарқыратып ашатын, анда-
санда мұң-шерге орап жеткізетін сыршылдығын алдымен ұзақ ... ... ... таба ... ... ... жағынан Мағжанмен иық
теңестірерлерді орыс, ... ... ... ... ... ... ... екенін қазақ қауымына түсіндіріп еңсесін көтеріп ... ... ... ... әр ... өзгерісіне лайықты баяндай келе,
тамаша пікірлер білдірген.
Мағжанға қайрат-жігер беру мақсатында 1924 жылы ... ... ... ... ... ... ... хат жолдайды.
«Сен – қазақтың ақынысың. Алаштың қайғысын жырлайсың, ... ... ... ... ... Қазақтың келешегінен үміт жоқ болса, онда
жойылып кету халіндегі халыққа көркем әдебиеттің ... ... Біз ... рух пен қуат ... ... айықтыратын, бақытқа бастайтын
сөз күтеміз.
Сен – қазақтың байрағысың. Мейлі тасбақа аяңмен жүр, ... ... ... ... ... ХХ ғасырда тұрғаныңды ұмытпа! Өрісіңнің кеңеюін
тілеп, қайғылы сезімнің құрсауынан өз-өзіңді ептеп босатуыңды ... ... ... ... қуатты, өрелі, биік, оралымды екенін
көріп, сыншылдық қаламға осынша ойлардың іліккеніне ... әрі ... ... ... ... сырт қалмауға шақырғанын түсінеміз [25,229].
М.Жұмабаевтың өлеңдерін 1922 жылы Қазанда Б.Күлеев кітап етіп ... ... ... ... ... алғы ... «Мағжаннның
бұл өлеңдерінің әдебиетте қандай орын алатынын айтуды сыншыларға қалдырып»,
«қазақ әдебиеті жаңа ... ... келе ... ... ... ... емле қатесі болса, оқушылар айыптамас» - деп, ақын ... ... ... аса ... ... ... [30].
М.Жұмабаевтың талантын алғаш тани білгендердің қатарында қазақтың ұлы
жазушысы М.Әуезов те бар. Ол ... ... ... дәуірі» (тарихи-
әдеби сын) атты мақаласында әдеби дамуға шолу жасай келіп, ондағы ... ... «Ол ... – жаңа басталып келе жатқан ... ... ... ... ... ... одан бергі Абай
заманынан бері қарай келе жатқан реализм сарыны ... ... ... сөз ... күйі осы күнгі терең сезім, нәзік сыр күйіне
айналып келеді. Бұның ... ... ... ... ... ... бар» ... жолдар «Шолпанда» 1923 жылы № 4-5 сандарында
жарияланған. Бұл жерде Мұхтар ... ... ... дамуындағы жаңа
бір саты, бағыт деп ... ... ... ... өлеңдерін бастырып шығару саяси ... ... ... сезе ... ... ... кіріскен сияқты.
Сондықтан ол Мағжан өлеңдерін талдамайды. С.Қожановтың өзі басқарған ... ... ... ... көп орын ... ... А.Шәріпов былай дейді: «Дәл осы тұста Мағжан туындылары «Ақжолдың»
бетінде жиі жарияланып жатты. 1923-1924 ... бұл ... оның ... ойын ... «Сырдағы алашқа», «Берниязға», «Тірі бол», «Асық иіру»,
«Еділдің сағасында», «Қызыл жалау», т.б. біраз өлеңі жарық ... ... ... 1924 ... сәуірдің 1-індегі санында авторы ... ... ... ... атты ... басылды», - дейді [44, 40].
Бұл мақаланы А.Шәріпов мазмұн-мәнеріне қарай С.Қожанұлының ... ... алға ... Осы ... Мағжанды қудалау ұйымдасқандық
сипат ала бастады. 1924 жылдың бас кезінде Орынборда Мағжанға әдеби сот
ұйымдастырылды. Онда ... ... ... ... да, қорғаушылық
қызметті Жәкен Сәрсенбин атқарған. Екі сағатқа созылған айыптау баяндамасын
тындап болған соң, қатысып ... ... ... ... ... ... ... мақсатымен 1924 жылдың қараша
айында Мәскеуде тағы бір жиын ... ... Жиын ... ... Мағжан
Жұмабаевтың 1923 жылы Ташкентте шыққан ... ... ... де, ... гөрі ... ... ... көрінеді. Оған
Н.Төреқұлов, Ғ.Мұратбаев, Ғ.Тоғжанов, Сапарбеков, Ж.Сәрсенбин және ... ... Күн ... қойылған мәселе туралы ... жас ... ... ... ... ... ... бойынша
көп адам шығып сөйледі. Университет оқушыларынан басқа Нәзір, Ғани, Ғаббас,
Жекен шығып пікір айтты. Қызу да үлкен айтыс болды.
...Бірқатар ... ... ... ... ... ... ... рухта жазылған. Жалпы Мағжан үлкен ақын», - деді ... ... ... мүлдем жат ақын деп қорытты. Жиналыс
Мағжан және оның өлеңдері жөнінде осы бағытта қаулы ... - деп ... ... осы ... ... Б.Кенжебаев («Лениншіл жас» №4.1.
1989).
Ж.Аймауытовтың атақты мақаласынан кейін Ғ.Жүсіпбектің осы мақаласынан
кейін Ғаббас ... 1926 жылы ... ... ... ... ... еңбегі жарық көреді. Жүсіпбек Мағжанды байшылсың,
ұлтшылсың, түрікшілсің деп ... оны «ұлт ... ... ... ... шеті «ұлт, ұлт»» деп қана бітеді. Оның ұлт ... ... Ұлт ... бай ... ... барын көрмейді. Маған ұлт ішінде
қайсысының ақын екенін Жүсіпбек айтпайды. Ақпан ... ... ... ... байы да, кедейі де бір келді. Сыртқы жаумен, ... ... де ... Ұлт қозғалысын бұл кезде бай табы, байшыл
окығандар бастады. Бірақ бұл ... ... ... тап жігі ... ... сөз шықпайды. Жүсіпбектің өзі де айтып отыр ғой. ... ... ... арасында болыс, би байдан сайланды. Ел сөзін осылар бітірді.
Қатарға енген кедей ... ... жоқ. ... сөзі ешкімге өтпейтін. Мұны
«Марксизм мұнарасымен» сынап отырған Жүсіпбек көрмейді. ... ... ... Бай, ... деп айырмайды. Біз бұлай демейміз. ... ... тым ... ... ... ... бай, кедейдің барын
көрмесе де, Мағжан оны ... ... ... ... ... ... рас ... оның көрмеске лажы жоқ. Мағжан тұрмыс құрығынан ... Ол ... бай, ... білген, көрген, көріп қана қойған жоқ,
тілегін тілеген. Кедей белгілі ... ғана ... ... ... өзі де ... ... Біз Мағжанды бай ақыны, байшыл ақын дейміз
деп, мәселеге басқаша көзқараспен қарап, ... ... деп ... ... «байшыл» ақын деп дәлелдеп жатқанымен де ... ... ... бағалайды. «Мағжанның жақсылығынан біз безбейміз», -
деп ... ... ... ... ... ... сыртын Мағжандай
келтірген (бір Абай болмаса) қазақта әлі ақын жоқ. Мағжан сөзге ... ... ақын ... ... ... әдемілік жағынан Мағжанда үлгі
қыларлық қасиет көп. Біздің еңбекші адамдарымыз, жас ақындарымыз Мағжанның
сыртқы ... ... ... терең ой, тура жол сала білсе, бәйгеден
келгені», - дегенді кездейсоқ ... ... жоқ [21]. ... ... ... үстемдік құра бастаған тұрпайы ... ... ... де ... ... ... ... суындай мөлдір поэзиясының
құдіретіне бас ... Сөз ... айта кету ... ... ... сыншыларының бірі Ғ.Тоғжановтың бүкіл сыншылық қызметінде
тұрпайы социологиялық сипат, таптық принцип ... ... де ... көркемдік қуатын мойындаған. Кейін 1928 жылы мамырдың 6-сы күні
Мәскеуде өткен қазақ әдебиетінің жай-күйін талқылаған ... ... ... сыни ... ... ... ... алады. Жиынға катысып отырған Ғ.Тоғжанов шығып сөйлеп, ... ... ... бере келіп, Мағжан туралы өз ойын тағы да ашық
айтады: «...Мен әлі де ... - ... ... ... артық. Сондай
көркемдікті біздің жалпы жазушыларымызға үйренуі керек. Сәкеннің ... ... ... ... ... ... біз ... жақсы етсек
болды, түрді орыс ... ... ... Мағжаннан үйренуге
несіне арланады?» [22,34].
Ресми саясат Мағжанды қаншама саяси соққылардың астына алып жатқанымен
де, ақынға жылы қабақ ... ... ... ... те ... ... ... «Еңбекші қазақ» газеті Мағжанды айыптаумен болды да, ал «Ақ
жолдың» ақынға іш ... ... ... ... ... «Ақ ... ... «Әдебиет мәселесі» атты мақаласы жарияланды. Сол кездегі
қазақ әдебиетінің өзекті өңірлерін барлаған мақалада ақын ... оң ... ... ... өткен заманға құлаш ұра беретін ... ... тез ... тез ... ... ... романтиктігі.
Романтик ақын қай уақытта болса да көрікті көңілге қоңыр өмір ... ... сұлу қиял ... ... Мағжанның іздегенде тапқаны
қазақтың ескі заманы болды. Кенеттен болған ұлы ... ... ... жүрегіне үлкен әсер беріп, өмірді тұрақсыз біліп, атты алысқа
айдап жіберді» [23].
Мағжан Жұмабаев ... ... ... ... ... ... «ескішілдікпен» айыпталып, бұл туралы жылы сөз естудің өзі
қиынға айналып бара жатқанда Ыдырыс Мұстамбаевтың «Жұмабаев және «Тоқсанның
тобы» ... ... ... ... ... ... ... бастан-аяқ Мағжанды қолдап, ақын шығармашылығының күрмеуі
қиын ... ойлы ... ... ... ... Партиялық басылым
бетінде орысша жазылғанын ... ... ... ... ... кетейік. «Біздің баспасөзімізде бір саяси құбылыс еленбей қалды», -
деп ... ... өз ... «Ол - ... ... ... ... Бұл өлеңді Голощекин жолдас та өлеңнің біз үшін маңызы зор, ... ... ... ... ... ... екендігін
көрсетеді және оны біздің кешегі дұшпандарымыз, ұлтшылдардың ... ... та ... ... ... - ... ... [24].
Жиырмасыншы жылдардағы әдеби айтыстардың түпкі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Дулатов,
Жүсіпбек Аймауытов, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Мұхтар ... ... ... ... ... ... әдебиет майданынан күшпен қуып
түсіруге алғышарттар жасау болатын. Большевиктер бұл ойын жүзеге ... ... ... да, бұл ... ... ... ... тақырыбының мақсаты: Мағжанның тәрбиелік идеялары мен педагогика
ғылымына қосқан үлесін қарастыру.
Зерттеу тақырыбының обьектісі: Мағжан ... ... ... ... ... ... тақырыбының пәні: педагогика ғылымының қалыптасу үрдісі
Зерттеу тақырыбының міндеттері:
- Қазіргі мектептердегі Мағжаннын пеагогикасының орнын анықтау;
- Мағжан Жұмабаевтың ... ... ... ... ... ... ... бастауыш мектеп педагогикасын дамытуға
әсерін қарастыру;
Курстық жұмыстың ... ... ... екі ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшадан ... ... ... ... ... ... ... зерттеу міндеті,
беріледі. Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... - деп ... ... тарау
Мағжан Жұмабаевтың өмір жолы, тағдыры, ақындық еңбектері, ... ... және де ... ... ... ... ... толықтай ашып
көрсетіліп, талданады. «Мағжан Жұмабаевтың педагогика ... ... ... ... ... ... маңызы» атты екінші
тарауда М.Жұмабаевтың педагогикалық көзқарастары, оның педагогикалық
еңбектерінің ... ... ... дамытуға әсері, «Педагогика»
оқулығының қазақ педагогикасындағы орны, автордың тәрбиелік ... ... ... ... бойынша жасалған тұжырымдар
мен ұсыныстар беріледі. Қосымшада ... ... ... ... кездегі рөлі, орны көрсетілген.
1 Психологиялық-педагогикалық әдебиеттердегі М.Жұмабаевтың ... М. ... өмір ... ... ... ... – Алаш қозғалысының қайраткері,
ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі. Мағжан ауыл ... ... ... ж. ... №1 ... ... ... татар зиялысы,
мұсылман халықтарының азаттық жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен
ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихына
дәріс алды, қазақ, татар әдебиеттерін, ... ... ... Омар ... ... ... ... ақындарының дастандарын оқып үйренді. Баспадан
1909 ж. шыққан Абай өлеңдерін оқып, ... ... сөзі ... ... Абайға»
деген өлең жазды. 1910-1913 ж. Уфа қаласындағы «Ғалия» ... ... Онда ... ... ... дәріс алып, белгілі қайраткер
С.Жантөринмен тығыз қарым-қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы
Б.Майлинмен танысады. Ибрагимовтің көмегімен 1912 ж. ... ... ... «Шолпан» атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады.
«Садақ» ... ... ... оған ... ... ... ... ж. Омбы мұғалімдер семинариясында оқыды. «Бірлік» ұйымы жұмысқа
белсене араласып, ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов, М.Дулатов секілді алаш қайраткерлерімен
байланыс орнатып, М.Жұмабаев "Қазақ" газетіне өз өлеңдерін жариялайды. ... ... ... ... ... ... ... сай қоғамдық өмірге
белсене араласып, Акмола облыстық, қазақ съезін ... ... ... ... ... өткен Бүкілресейлік
мұсылман съезіне қатысты. Бірінші жалпы қазақ съезінің шешімі бойынша
Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ... ... ... ... ... обл. комитетінің мүшесі болды. "Үш жүз" партиясы
өкілдерінің жалған ... бір айға жуык ... ... ... ... ... съезіне делегат ретінде қатысып, онда оқу мәселесі бойынша
құрылған комиссияға төрағалык ... ... ж. ... ... земство
басқармасында қызмет етті [17, 20].
1919-1923 ж. Ақмола губерниялық "Бостандық туы" ... ... ... ... ... ... істеп жүріп, халық ағарту
жүмысына белсене араласады. Сол кезеңде қалың ... ... ... ... ... ... шығарады. 1923-1927 ж. Мәскеуде Жоғары ... өнер ... ... Онда орыс ... Батыс Еуропа әдебиетін
терең зерттеп, орыс мәдениет қайраткерлерімен жете танысып, ... ... ... оқып ... оның шығармалары
орынсыз сыяға ұшырады. 1924 ж. 24 қарашада Мәскеу ... ... ... университетінде қазақ жастарының жерлестік ұйымында
жиналыс өтіп, олар ... 1922 ж. ... 1923 ж. ... ... жыр ... ... салды. Онда ақын шығармаларын теріске
шығаратын қаулы қабылданды. Бұл қаулы "Еңбекші қазақ" газетінің 1925 ж. ... ... ... ... ... ... жабыққан ақын "Сәлем хат"
деген өлең жазды. Ол ... ... ... ... ... 1924 ж. 19 ... санында С.Мұқановтың «Сәлем хат жазған
азамат Мағжан Жұмабайұлына» деген ескертпемен «Сәлемге сәлем» деген жауап
өлеңі басылды. Жаңа құрылысқа, жаңа ... ... ... өлең жазбаса
да, «уралап айқайламадың» деген ... тап ... ... араласып,
кедей сөзін сөйлемедің деген айыппен Жұмабаев қатаң сынға алынды. Мағжан
1927-1929 ж. Бурабайда, одан соң ... ... ... ... ж. ақын ... атты жасырын ұйым құрғаны үшін деген ... ... ... ... 10 жыл ... ... 1936 ... мен Е.Пешкованың араласуымен бостандық алып, Қазақстанға ... ... ... орыс тілі мен ... ... ... ... жұмыс істейді. Көп ұзамай қалалық оқу ісінің меңгерушісі оны
саяси ... ... ... ... ... қызметтен босатады.
1937 ж. наурызда М.Жұмабаев Алматыға келеді. Аударма ... ... ж. ... қамауға алынып, ату жазасына кесілді. Ақын тұңғыш өлеңінен
бастап ... ... ден ... ағартушылық, ұлт-азаттық,
демократияшыл бағытты ұстанды. Абай поэзия-М. Жұмабаевтың ... ... ... ... ... ... оны "хакім" деп
атады, ұлы ақынның "мың жыл жұтса дәмі ... ... жаңа ... ... ... пен ... ... қазынасын сабақтастыру негізінде қазақ
поэзиясын тақырып, түр мен мазмұн жағынан ... ... ел ... ... ... ("Шын ... халқын өнер-білімге шақырды
("Ләззат қайда?", "Жазғы таң", ... ... ... ... "Қарағым'', "Мен сорлы"). Бірқатар өлендерін махаббат тақырыбына
арнады ("Жас келін", "Зарлы сұлу", "Сүйгеніме", "Алданған ... ... ... қадамдарынан бастап ақтық демі біткенге дейін ұлт
азаттық тақырыбын ... ... оны өз ... ... ... ... тап, топқа жіктемей, Қазақ елін әлемдік мәдени жетістіктсрге қол
жеткізуге қандай күш кедергі ... ... ... оған ... ... ... ... шешімге келді. Бастапқы кезде бұл тақырып туған жердің
табиғатын тамашалаудан барып ... ... ... күні не ... ... ... ... келіп кіндік қаны тамған нулы, сулы ... ... қара ... ... ... ... оты ... тұтанды
("Туған жерім — Сасықкөл"). Ақын халқымен бірге күйзелді, осыдан ... ... ... ... бірлігі тақырыбы Мағжан
поэзиясының әуелден қалыптасқан алтын арқауы іспетті.
Жұмабаев қазақ лирикасының ... ... ... ... тіл ... ... Бұл ... оның, әсіресе, махаббат лирикасына
тән («Сүй, жан сәулем», т.б.) әлемдік поэзияда экологиялық ... ... бірі ... атынды, Сәрсембай», ... ... ... ... қарсы болған жоқ, оның ұлттық-мәдени, ... ... ... еді. Техника жетістіктерін қызыға жырлай отырып,
туған жердің әсем табиғатынан айырылып қалмауға үндеді. ... ... ... стилін, шешендік мәнерін өзгерту қажет екендігін алғаш
айтқандардың бірі болды. Қазақ поэмасын ... ... ... ... ... ... ... сырларын, иірімдерін, даму
диалектикасын шеберлікпен ... ... М. ... ... ... ... білді [36].
Акын шығармашылығының үлкен бір арнасы — халыққа білім беру, педагогика
саласы. Мектеп оқушыларына, мұғалімдерге арнап "Педагогика" (1922, ... ... ана ... ... ... (1925) еңбектерін жариялады. Ақан
сері, Базар жырау, Әбубәкір Диваев ... ... ... ... ауыз
әдебиеті үлгілерін жинауға жәрдемдесті. Автор аударма ... ... ... И.Гете, Г.Гейне, Әбу Фирас, А.В.Клльцов, М.Ю.Лермонтов, А.А.Фет,
И.И.Дмитриев, И.П. Мятлов, ... ... ... В.В.Иванов,
Д.Н.Мамин-Сибиряк, т.б. әңгімелерін қазақ тіліне аударлы. Таңдаулы прозалык
шығармалар аударумен қоса ... ... ... арқылы қазақ
әдебиетіне психологиялық талдау, сана ... ... ... ... ... ... ... Мағжан Жұмабаевтың есімін ақтау ісі
1958 ж. қолға алынлы. Осы жылы ... ... ... ... ... ... жөнінде ұйғарым жасалды. Бірақ одан нәтиже шықпай,
Мағжан шығармалары басылмай қала ... 1960 ж. ... ... ... ... ... шешімімен Мағжан Жұмабаев толығымен, біржола
ақталды. Мағжан есімі ақталса да, ол жөнінде Қазақстан Жазушыдар одағы ... ... ... ... ... халқы ұзак уақыт бойы
Мағажан Жұмабаевтың шығармаларымен жете таныса алмай келді. ... ... ... ... олар қазақ оқырмандары қолына тимеді. Бірақ
М.Жұмабаев шығармалары 1989 ж. ғана қайтадан ... ... 1995 ... ... ... Ш.Елеукенов, Б.Дәрімбет, Ш.Сариев
бастаған ғалымдар тобы Мағжан Жұмабаевтың 3 ... ... ... ... ... ... ... тереңірек зерттеу еліміздің
егемендік алуынан бергі кезеңде ғана нақтылы жолға қойылды. ... ... есте ... бағытында да біршама жұмыстар атқарылды. Алматы және
Петропавл қалаларында бір-бір көшеге ... ... ... ... және ... туған ауылында ескерткіш қойылған.
2. М.Жұмабаев туралы ғалымдардың ой-пікірлері
Мағжан Жұмабаевтың педагогикалық қызметіне тоқталғанда оның ұстаздық
шеберлігін айтпай қоя алмаймыз. Ол ... 1922 жылы ...... коммунистік университетінде оқыған Бейсенбай Кенжебаев
мыналарды есіне түсіреді: «Қазақ тілі, қазақ әдебиетін М.Жұмабаев оқытқан
еді… Ол ғалым, тәжірибелі ... ... ... ... ... ... ол шәкірттеріне «Өздерің білген бір ертекті жазып келіңдер, соны
класта оқып, бәріміз бірге талдаймыз – деп ... ... ... ол ... ... әрі дұрыс жазуды, әрі шығарма жазуды үйретеді», - деп ... бір ... ... ... өтіп жатқанда ешқандай қағаз пайдаланбай
суырып салма әдісімен өз ойын ортаға салып, оны өлеңдер, ... ... ... оқып ... отырған.
Ш.Елеукенов М.Жұмабаевтың ақталып, халқына оралғандығы жайлы былай
дейді: «Елінің қамын жеген, қаршадайынан қазақ ... ... ... деп ... ... ақын енді міне ел-жұртының арасына қайтып
оралды. Ол үшін біз мына революциялық жаңалану дәуіріне борыштымыз. Мың
мәртебе соған бағыштаймыз» ... ... ... ... туралы» атты ... ... ... біліміміз, күшіміз кәміл жетеді деп айта
алмаймыз; толық сынау үшін оның алды, артын ... ... ... ... ... ... білім керек», - деп айтқан болатын. Әрине, Мағжанның
сан қырлы еңбектеріне ... ... көп ... ... ... ... ол ... ісі.
Сәбит Мұқанов 1932 жылы: «Мағжан, әрине, қазақтың күшті ақындарынан
саналады. Қазақтың тілін байыту ... ... жаңа ... ... ... ... көп. Абайдан кейінгі тіл өнегесіне Мағжаннан асқан
ақын қазақта жоқ», - ... ... ... шығарған емес.
«Қазақ жазушыларынан, әрине, Абайды сүйемін… бұдан соң ... ... ... әшекейін сүйемін. Қазақ ақындарының қара қордалы
ауылында туып, Европадағы мәдениет пен сұлулық ... ... ... Арқа ... ... мезінгендей боламын. Мағжан культурасы зор ақын.
Сыртқы ... ... мен ... ... бұл бір заманның
шегінен асқандай. Сезімі жетілмеген қазақ қауымынан ... ... ... ... ... ... ... күндегі өмірінің
тереңін терген – ақын болмайды. ... баса ... ... ... ... болады. Әдебиет үшін деген таңба айқын болмай нәрлі әдебиет болуға ... ... ... ... бар жазушысының ішінен келешекке бой ... ... алып ... сөз – ... ... Одан басқамыздың бәріміздікі
күмәнді, өте сенімсіз деп білемін», - деп жазыпты Мұхтар Әуезов.
«Мағжан – алдымен сыршыл ақын. Мағжан сөзіндей ... ... ... ... үлбіреген нәзік әуез қазақтың бұрыңғы ақындарда болған емес.
Ол жүректің қобызын шерте біледі. Оның жүрегінен жас пен қаны ... ... ... өзгенің жүрегіне тәтті у себеді. Мағжан не жазса да ... ... ... Оқушының жүрегіне әсер ете алмайтын құрғақ ... ... ... таба ... Ол ... ... ме, әйелді жаза
ма, тарихи адамдарды ала ма, ертегі айта ма, ұран сала ма – ... ... ... ... ... ... ... күйзелуі, көңілінің
кірбеңі көрініп тұрады. Олай болса, ақындық жүзінде Абайдан соңғы әдебиетке
жаңа түр кіргізіп, соңына шәкірт ... ... ... ... ақын ... дау жоқ. ... соң өлең өлшеулерін түрлендірген тағы да Мағжан»,
-депті Жүсіпбек Аймауытов [29].
«Мағжан романтизмнің болмыс-бітімі, сыр-сипаты - өз алдына ... ... ... ... Бұл арада біз қазақ топырағына баяғы бағзы
заманнан тамыр ... сөз ... ... әйгілі екі даңғылдың бірі
реализм болса, бірі романтизм екенін тәптіштеп ... ... ... ... ... ... ақындығына парлаған пафос, самғаған қанат
бітіргенін, соның ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемдік әдеби ағымдардың шым-шытырық тылсым құпиясын
игеруге дейін қалай шырқап ... атап ... ... ... қатар
осындай творчестволық әрекет үстінде Мағжан ақынның тілі қалай ұстарып,
шеберлігі қалай шыңдалғанын айта кету де ... ... - ... ... ... өмір жолын жақсы білетін Сайфи Құдаш бір ... ... ... да ... ... ... ... М.Жұмабаев үнемі
жұмыс үстінде болды. Рас, бұл оның бар мүмкіндігінен аздай болған да шығар,
таланттың өз ... сай да ... ... ... істей білді, ал бастан өткен
бұрылыс-қалтарыстарға ол жалғыз өзі кінәлі емес. Совет ... ... ... ... бір ... келе ... ... сәттері болды,
бірақ бұл ұзаққа созылмады. Көп ұзамай Москваның орталық басылымдарының
бірінде ... ... ... ... жоғары әдебиет-көркемөнер
институтында оқыды, сол кезде профессорлардың бірі ... ... ... еді. Сол ... ... мектептерінің оқулықтарын даярлау
ісімен айналысты, орыс жазушыларының В.И.Ленин шығармаларын аудару ісіне де
атсалысты. Бұның бәрі де М. ... ... ... ... көзқарастар солқылдақтығынан құтылуға, маркстік-лениндік
көзқарастың жолына бір дола бет ... ... ... ... ... ... ... әрбір ұлағатты ғалымдары, ақындары Мағжанды ... осы ... сан ... ... мен ... сөздерден көреміз.
Оның еңбегінің бір тамшысын да баға бермей жерге тастамаған. Мағжан – елдің
патриоты, ... ... ... ... педагогика туралы ой-пікірлеріндегі тәрбиелік
идесының тәжірибеде қолдану маңызы
2.1 Мағжанның тәрбиелік ...... ел ... ... және ... ... қалай тәрбиелеп, оқытып шығару ... ... ... ... ...... мектептің парызы.
Президент Н.Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» ... ... ... мен ... ... ... жеке ... ретінде
тәрбиелеу аса қажетті, ... ... ... ... ... ... ... білімділік, биік талғам, ұлттық намыс
қасиеттерін сіңіріп қалыптастыруымыз керек» – ... ... бұл сөзі ... үшін ... ... бағдарлама болуға
тиісті.
М.Жұмабаев та кезінде осы бағытты меңзеді, егеменді елдің егемен ... ... ... оқушыны ұлттық рухта ... ... тек ... ... ғана келеді. Кешегі өткен ұлы ... ... ... үшін үлгі ... ... Олар ... ... қасықтай
қаны қалғанша қызғыштай қорғап, бүгінгі ұрпаққа аман есен тапсырды. Ал,
жеріміз бен ... ... ... жастары сол аталарындай
қорғай ала ма? Міне, мәселе осында, патриотизм иен ұлылықты қалыптастыру
құрғақ сөзбен ... Оған ... ... кешенді оқу-тәрбие
жұмыстары қажет. Ең алдымен ұлттық мектеп, оның концепциясы, заңдастырылған
дүние болмысы қажет. әр пән ... ... ... ... ... ... жан ... мен болмысын танытатын, оқу-тәрбие кешені қажет.
Бәрі ... ... ұлы ... мен ... ... ... болуы керек. Этномәдени білім беру ол қазақстандағы негізгі ұлт
төңірегінде, соның негізінде жасалынуы міндетті. Ұлттық педагогика саясатын
өзге ұлт, ... ... ... ... ... ... болмақ.
Қазақстанның келешекте әлемді өркениетті елдермен терезесі тең, өз орны ... ... ... ... ең ... оның ұлттық мектебінің іргетасын
қалыптастыруымыз қажет.
Еврей, жапон т.б. ... жас ... сәби ... ұлылыққа,
ұлтжандылыққа тәрбиелеуі көп нәрсені аңғартса керек. бұларда жас ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Біздің қазақта да ертеде осындай тәрбиенің болғаны белгілі. ... ... ... ... ... өз «Педагогикасында» «Баланы ешбір уақыт қорқытпау керек. Баланы
қорқыту – ... ... ... ... ... бала ... ер
болады. Ерлікке іспен үйрету керек. Баланы ұру, соғу ісі ... іс», - ... [10]. ... ... мектебімізде оқу-тәрбие ісінде
ізгілік, демократияландыру принциптері етек жаюы ... ... ... ісіне терең кіргізе отырып, оны ... ... ... ... ... қажет. Ол үшін тілдерді тереңдете
оқу, әсіресе, қазақ, шетел тілін 3-4 жастан оқытуды ... алу. ... ... ... ... құндылықтарды және тұлғаны қалыптастыру,
өз халқының мәдениетін, ... ... ... сүю арқылы басқа
халқының да тілі мен мәдениетіне құрметпен қарайтын адам ... ...... ұрпақ. Өйткені олар ата-бабамыз ғасырлар бойы
армандап кеткен егемендікті көрді. Ғасырлар ... өмір ... ... мектебін қалыптастыру үлкен ойлылықпен, іскерлікпен шешілетін
мәселе. Ғасыр басында Мағжан Жұмабаев өзінің «Жазылашақ оқу ... ... ... ... ... ... ... мектебімізді бастап
алып кететін даңғыл жол жоқ. ... оқу ... ... ... азаматтар
бұл оқу құралы қандай мінезді мектепке арналады – сол туралы ой жүргіртсе
игі болар еді. Кең ... ... ... ... таза пәк ... ... ... қазақ жанына қабысу жағынан келуі дұрыс болар ... ... ... ... Жұмабаевтың бұл ойы қазіргі күнде де бағасын ... ... ... мектеп үшін де, оқушы үшін де, қоғам үшін де ең ... ... орай ... ... көп ... шығып тұрған жоқ.
Мектепті жөндейміз деп соқыр еліктеуден аулақ болу керектігін де ... ... ... ... ... ... ... ескертетін іс-соңғы кезде соқыр еліктеу ауруы біздің жанымызға
сіңіп барады. Міне осыдан сақтану ... ... ... ... ... тұрғыдан дәлелденіп, сыннан өткен,
халықтың ... ... ... ... ... мектеп
қажет. Ол неше тұрғыдан болады, 3 сатылы ма, 4 сатылы ма, оны ... ... ой ... ... ... ... ... М.Жұмабаевтың педагогикалық көзқарастары
Мағжан Жұмабаев өзінің қысқа өмірінде нағыз ... ... ... ... ... ... нәр алған біртуар, әмбебап зиялы қайраткер
болды. Сонымен бipre оның ... ... ... ... ... тұңғыш терең үңілушілердің бірі болуы Мағжан дарынының
тағы бір қырын көрсетеді. Осы ... ... 1922 жылы ... ... ... ғылыми еңбек жазды. Сол кездегі ... ... бipi - ... ... публицист М.Жолдыбаев осы
кітаптың беташарына былай деп жазыпты: «Заманға дәл жаңа ... ... одан ... ... ... қарап, бұрыңғы жазғандардың адасқан
жерін тауып отыруға ... ... ... ... пайдалы тарихи
материал...». Өз кітабы жөнінде автор былай дейді: «Бұл ... 2-3 жыл ... ... мұғалімдер курсында оқытылған дерістерден түзілген еді. ... ... ... ... ... көре ... Біз бұдан кітаптың басылуы
оған оңай болмағанын, көпшілік ... ... ... ... өткен еңбек екенін байқаймыз.
Мағжан Жұмабаев тағы да былай деді: «Тәрбие ... ... ... ұмтылдым. Шамам келгенше қазақ жанына қабыстыруға ... ... пән тілі ... ... ... таңдап тап басқанда
қазақша сөз табу көп ... ... ... ... оқыған мұғалімдердің
жәрдемімен таза орысшадан қазақшаға айналдырылды. Ал енді жаһан ... ... – С.Қ.) ... ... ... ... ... азаптануды тиіс таппадым». Автор өз еңбегін төрт аяғын тең басқан дүние
демейді. Сөйтіп тұрса да, бұл ... ... ... елең еткізген керемет
туынды екені хақ.
Оқу құралының бірінші бөлімі педагогиканың ... ... ... ... тәрбие саласы төртке бөлінеді. Олар: дене, жан, ақыл
тәрбиесі, сұлулық пен ... ... ... ... ... басқа да
бірнеше түрлері бар, ол мұның басты-бастыларын ғана айтқысы келген болуы
керек. Автор олардың бір-бірімен ... ... ... түсіндіре
келіп, былай дейді: «Егер адам баласына осы төрт тәрбие тегіс берілсе, ... ... ... Егер ол ... ... ... ... сықылды
тұрмыста жиі ұшырайтын күштерді елемейтін мықты берік денелі болса, түзу
ойлайтын, ... ... дәл ... ... болса, сұлу сөз, сиқырлы әуен,
әдемі түрден ... ... жан ... ... ... ... жақсылықты жаны тілеп тұратын құлықты болса ғана адам баласының
дұрыс тәрбие алып, шын адам болғандығы. ... адам ... ... ата-ана осы
төрт тәрбиені дұрыс орындасын...». «Баланы тәрбиешінің дәл өзіндей ... ... ... ... ... қып ... - деу ... М.Жұмабаев
тәрбие мақсатын келер күн талабымен ... ... Оның ... ... бай ... ... ... бағыт-бағдары да
құптарлық. «Ұлт тәрбиесі, - деп ... ол, - ... ... келе ... жол ... ... тәрбиеші, сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен таныс
болуы керек. Сол ұлт тәрбиесімен тәрбие қылуға ... ... ... ... отырып, оны да жұрт талқысынан өткізіп қабылдаудың
қажеттігін ескертеді. ... ... ... әдеттер әрбір ұлт тәрбиесі
ішінде толып жатыр», - дей келіп, ... ... ... ... мәселелеріне ден қояды.
Мағжанның көшпелі қазақ тұрмысындағы ... ... ... бояу ... байқалады. «Киіз үйдің зиянды жағы болғаны
сияқты, - деп жазды ол, - пайдалы жағы да бар. ... сол киіз ... ... ... ... Шын таза ауа сол киіз үйде ... ... болады?
Тегінде жаратылыспен бауырласып, құшақтасқан, алдындағы малымен бірге
жүріп, бірге өскен ... ... аса ... ... үлбіретіп тәрбие
қылмағаны дұрыс болар еді. ...Қазақ ... ... ... ... ... Оның ... ... табиғатпен кіндіктестігін ескере келіп,
оқу-тәрбие жұмысының жаратылыспен астарластығын меңзейді. Табиғат-анадан
алшақтап, оған немқұрайлы салқындықпен сырт ... ... ... ... белгілі. Қалай десек те, ғалымның ұстаздық жүрегі, ақындық сезімі
ұрпақ тәрбиесін табиғаттан тыс қарастыра аламағаны анық. Бұрқыраған ... ... ... ... аяз бен ми ... ... ұлан-
ғайыр сахараны кезіп жүрген ... ... ... ... ... ұрынбай өсуіне бесіктің ғасырлар бойы игі қызмет еткенін, әрине,
жоққа шығаруға болмайды. ... ... ... ... ...... ... нәрсе. Жөргегі, тартпалары, астындағы тесігі, шүмегі,
түбегімен баланың таза, жинақы ... көп ... дей ... ... құрылысын жетілдіре түсу қажет дейді.
Мағжан өз еңбегінде психология пәніне өте кең орын беріп, оны барынша
зер сала ... және ... бұл ... өз ... Оның жан ... ... ... дала өмірі мен өзінен
бұрынғы және өз заманындағы қазақ ... ... ... бояу ... ... ... білу тәсілі де құптарлық.
Жан көріністерін ол ... яки ... ... яки көңіл, һәм қайрат
көріністері» деп үш тармаққа бөле келіп, олардың ... ... ... ... ... ... ежелгі Шығыс ғұламаларының
гуманизмімен үндестіре, тарих тереңінен сөз ... ... ... ... ... ... кәусарынан мейірі қана сусындау, есейе
келе Еуропа мәдениетіне құлаш ... ... ... ... да, ... ... ... (қазір түйсіктер деп аталады) көру, есту, ... ... ет ... деп алты ... ... ... ... дұрыс
жетілдіру тәрбиесіне ерекше назар аударады. М.Жұмабаевтың пікірінше, «бұл
сезімдердің сау һәм ... ... ... ... ... ... қалыптасуына
ыждағат қылу керек. Бұлардың біреулері жақсы, біреулері нашар ... жан ... да ... ... болмақ емес». Әр сезімді психологиялық
тұрғыдан қарастыра келіп, ақын олардың әрқайсысына өзінше анықтама беріп,
бұларды тәрбиелеуде ұлттық ... ... ... есту ... ... ... дыбыстардың мән-мәнісіне көңіл бөліп, әсіресе, бесік жыры үнінің
тәрбиелік мәнінің зор екенін атап өтеді.
Кітапта зейін туралы да ... ... бар. ... ... - деп ... ... ... бір затқа яки ішіміздегі бір жан көрінісімізге – ойға,
ішкі ... ... ... ... ... Оның бала ... ... айтқандары қысқа болса да нұсқа. Автор шәкірттердің
зейінін дамыту үшін ... ... жке, жаңа ... жаңа ... ... ... ... байланысуын және оның болашақ әсерге даярлану есебінде болуын
талап ете отырып, оқу жүйесінің ... ... зер ... Ол кейбір
оқушылардың абай болмауының себептерін де аша кетеді.
Автор тілдің адам өміріндегі маңызы жайында айта ... оның ... ... ... жеткізеді: «Ұлттың тілі кеми бастауы, - деп ... - ... құри ... ... Бір ... тілінде сол ұлттың жері,
тарихы, тұрмысы, мінезі айнадай ашық көрініп тұрады. Қазақ тілінде қазақтың
сары ... ... ... ... ... ... біресе желсіз түндей
тымық, сар далада ... ... ... асықпайтын, саспайтын мінездері
көрініп тұр». Бала темпераментін сангвиник, холерик, меланхолик деп ... ... тән ... ұтымды тілмен баяндайды. Баланың жалпы
жаратылысы, табиғаты туралы түсініктері де қазақ ұғымына ... ... ... ... ... «Педагогика» деп аталғанымен, көбіне
психология ... сөз ... ... ... ... 17 ... 13-і
тікелей психология мәселелеріне арналған. ... ... ... ... ... («Педагогика бөлімдері», «Жалпы педагогика»)
арналып, оларды автор бар ... 13 бет ... ... Сөйтіп,
барлығы 106 беттен тұратын кітаптың қалған тараулары адамның жан дүниесінің
әр түрлі жақтарын сипаттайды.
Мағжан Жұмабаев орыс ... ... ... ... жан сырының заңдылығын зерттейтін ... ... ... тұңғыш қазақ ойшылы.
М.Жұмабаевтың – осы кітабындағы педагогикалық ой-түйіндерінің негізгі
арқауы «...адам баласын, әсіресе, жанын тәрбие қылу керек деп ұғу ... ... ... ... ... жаны терең... Адам тілі арқасында ғана
жан сырын сыртқа шығарып, басқалардың жан ... ұға ... ... ... бала да қатал, ата-ана жұмсақ болса, бала да жұмсақ... Сондықтан
баланың маңындағы адам ... ... ... керек... Адамның өзін-өзі
тексеруі оның жан тұрмысының өркендеуіне, түзу ... ... ... шарт...», - деген сияқты ұлағатты ойлар көптеп ... ... ... оқу ... ... етіп жазу керектігі
(«Жазылашақ оқу құралдары һәм мектебіміз», ... ... 1921), ... «Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жолы» (1925 ж.), «Сауатты бол» ... ... ... ... 1929 ж.), т.б. ... ғылыми-әдістемелік мақалалары өз алдына ... ... ... ... ... М. ... ... мектеп педагогикасын дамытуға әсері
Бастауыш мектепте ана тілін оқыту, тіл дамыту әдістемесін қалыптастыруға
алғаш қадам жасаушылардың бірі де ... 1923 жылы ... ... ... атты ... жариялайды. Ол төрт жылдық бастауыш мектептің әр жылына
сәйкес ана тілі бойынша бала ... ... үшін ... ... ... ... жасап ұсынады. Мектеп үш тұрғыдан : ... ... ... 2) ... ... ... 3) Төрт ... мектептегі ана тілінен құралуы талап етеді дей отырып, ана тілінің
мақсаты мен міндетін ... ... ... ... ... ... ... жүйесін ІV сыныпқа топтай отырып төмендегіше ұсынады:
І-сыныпта: а) жандағы әсерді қысылмай сөзбен жарыққа шығару; ә) ... өлең ... ... ашық ... оқи ... б) ... да ... сөйлеу; в) оқуға жаттығу; г) өзі салған суреттердің астына өзінің
атын жаза білу; ғ) ... ... ... д) күн ... жазу ... ... аттарын тізе білу; е) ұғынған әңгімелерін һәм басынан
кешкен оқиғаларды мұғалімнің жетекші сұрауларының жәрдемімен ... ... бере алу; ж) ... әңгімелерді сахнаға айналдыра білу.
ІІ-сыныпта: а) естігені я көргені туралы толығырақ әңгіме ... ... ... ... сахнаға айналдыру; б) біреумен дұрыс, толық
сөйлесе білу; в) сурет бойынша әңгіме ете ... г) бір ... ... екінші ойдан шығарып айту; ғ) әңгіменің бір ... алып ... ... д) даяр ... өз жанынан толықтыра білу; е) баспадан, жазбадан
қысқа мақалаларды көшіріп жаза білу; ж) күнделік ... з) ... ... : а) ... ... ... бойынша ойдан әңгіме шығарып
тәжірибе жасау; ә) балалар жиылысында пікірін дәлелдеп толық қылып сөйлей
білу; г) ... ... ... түрлі жақтан баға бере білу; күнделікті
календарды тізе білу; ғ) ... өз ... ... ... ... д) жиылыстар, экскурсиялар сықылды оқиғалардан жазбаша есеп ... : а) ... бір ... ... ... ... сөйлеу һәм
жазу; ә) әдебиет әсерлерін кестелі, кестесіз, өлшеулі, өлшеусіз, сурет, жай
әңгіме сипаттарына қарай сөйлей білу; б) ... ... ... ... ... ... в) ... суретке салу, әдебиет әсерінен
сахнаға айналдыру; г) жазбаша баяндама һәм есептен шығып жиылыстарды сөз
сөйлеу; ғ) ... ... д) ... ... е) ... оқу ... жәрдем қылу.
Сондай-ақ М.Жұмабаев ана тілінің мектептің дәл төрінен орын ала ... ... ана тілі әлі ... ... ... айта ... күнгі мектеп баласы ана тіліне өзінің тілі емес, мұғалімнің тілі деп
қарайды. Тілдің ережелерін бала өзінің ... ... ... ... ... ... ... ережелері деп түсінеді”, - дейді [6]
Мектептің міндеті - бір жақтан, хат таныту ... ... ... ... ... ... ... дұрыс тәрбие беру үшін оны ... және ... ... ұғып оқуға үйрету керектігін ... төрт ... ... ... ана тілінің ауданын мына
бағыттарда жүргізіді ұсынады:
1) оқу, жазуға үйрету;
2) ... ... ... ... ... ... ... лайық ауызша һәм жазба әдебиет ... ұғып ... ... бала не ... ... да, ... ынталы болуын, мұғалім
барлық білімге ана ... ... қыла ... ... ... ... ойын сөзбен ұқтыра білмейтін, сөз болып жарыққа шыққан ойды ұға
білмеймін балаға ешбір білім ... ... ... дәл ... ... ... ... қазақ педагогикасындағы орны
1922 жылы 15 қырқүйегінде Қызылжарда өзінің «Педагогика» еңбегі жайлы
М.Жұмабаев: «Тәрбие ғалымдарының пікірлерін таңдап алуға ұмтылдым. Шамам
келгенше қазақ жанына ... ... ... бұрын пән тілі
болмағандықтан, түрлі терминдерге тап басқанда қазақша сөз табу көп күшке
тиді. Қалайда курстарда оқыған мұғалімдердің жәрдемімен таза – орыс ... ... Ал енді ... тілі ... кеткен сөздерді қазақшаға
аударам деп азаптануды тиіс таппадым». Ақын ... ... ... ... төрт ... тең ... ... демейді. Сөйте тұрса да, бұл еңбектің
ғылыми әлемді елең ... ... ... ... хақ. ... Жұмабаев тек
қана қазақ педагогикасымен шектелмей, сол кездегі алдыңғы қатарлы әлем,
Ресей, ертедегі Рим, грек ғалымдарының (педагогтерінің) еңбектерімен етене
таныс ... ... ... ... аса ... ... оны
сыйлауға, үлкен құрмет көрсетуге шақырады. «Алты алаштың баласы бас ... орын – ... - ... ұстаз [4].
Мағжан өзінің осы педагогикасын 14 ірі бөлімнен құрып, оның өзін бірнеше
шағын бөлімдерге бөле ... ... ... талдау жасап, түсініктеме
береді. Сөз басына М.Жұмабаев «Тәрбиені» қояды. Шынында да оның өздік сыры
да бар ғой. ... ... ... ... минутынан бастап оқытпайды. Оны
тәрбиелейді, бала өмірі тәрбиеден басталады. Сондықтан да ... ... деп ... ... айтпаса керек. Оқу құралының бірінші бөлімі
педагогиканың жалпы ... ... Оның ... тәрбие саласы
төртке бөлінеді. Олар: дене, жан, ақыл тәрбиесі, сұлулық пен ... ... ... ... ... да бірнеше түрлері бар, ол мұның
баста-бастыларын ғана ... ... ... ... ... ... бір-бірімен
табиғи тамырластығын тәптіштей түсіндіре келіп, ... ... ... ... осы төрт тәрбие тегіс берілсе, оның тәрбиесі түгел ... ... ол ... ... ... ... ... тұрмыста жиі ұшырайтын
күштерді елемейтін мықты, берік денелі болса, түзу ойлайтын, дұрыс шешетін,
дәл табатын ... ... сұлу көз, ... ... ... ... ләззат алып,
жан толқындырарлық болса, жамандықтан жаны жиреніп, ... жаны ... ... ... ғана адам ... ... тәрбие алып, шын адам
болғандағы. Балам адам болсын деген ата-ана осы төрт ... ... ... тәрбиешінің дәл өзіндей қылып шығару емес, келешек
заманына лайық қып ... - деу ... ... тәрбие мақсатын келер
күн талабымен ұштастырғысы келеді.
Тағы бір ерекшелік Мағжан дене ... ... ... ... ... өзін 19 ... бөліп, осы әр бөлімге жеке-жеке ... ... ... ... нақтылы дәлелдермен бекітеді.
Адамның дені сау, мықты болып өсуі үшін дене тәрбиесінің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... баладан емес,
тәрбиешіден», - дейді педагог ақын. Тіпті сол ауыр ... ... ... ... қай ата-ана тәрбиесіне, туралап айтсақ тәрбиенің барлық
түріне көңіл бөле береді [39].
Мағжан Жұмабаевтың ... ... да құр ... емес ... Баланың салмағы, температурасы, дем алу, тамыр ... ... ... ... ... ... ... мәселесін, тістің шығуын
тәптіштеп үлкен бір сезіммен сипаттап жазады. ... ... ... әйел екеу болса, біреуі – қазақ әйелі. Бала ұйқысы қанып ... ... ... тынышсыз болып жыласа да, оны шешіп алып ... жоқ, ... сала ... Бала ... ың етсе, бесікті албастыдай басып отырып
алады. Емшек балада, ана ұйқыда. Ерте күн түс ... түс кеш ... ... аш жатыр. Қарны ашады, шырқырап ішегі қатып ... ... ... ... ... ... ... келіп ұйқылы-ояу талып жатқан
баланы көріп «құлынымның тамақ іздемей, тәтті ғана ұйықтап жатқанын қарашы»
дейтін шешеге не ... – деп ... ... ... ... ... күннің тұрғысынан да дұрыс жазылып ... жоқ па? ... ... ... ... қатарлы педагогикасына,
мәдениетіне меңзейді. Содан үлгі алу керек, үйрену керек дейді.
Екінші ... ... ... ... ... ... қояды.
Педагогикасының қандай пән екенін сипаттай келе, онымен етене таныс болу
керектігін айтады. Мағжан педагогиканың өзін ... пәні деп ... ... пәннің аты дейді.
Педагогика пәнін М.Жұмабаев 5-ке бөледі:
1. Жалпы педагогика дейді де, бұған тадамнаң дене, жан күштерін ... ... ... ... ... ... ... Педагогика тарихы.
Әлемдік педагогиканы меңзей отырып, Мағжан халықтық педагогиканы есінен
бір сәт шығармайды. Оны жалпы педагогиканің ең ... етіп ... ... ... ... ... ... орны ерекше екендігін
мысалдар келтіре отырып дәлелдейді. Ұлттық тәрбиенің ... ... аша ... оның ... ... жақтарынан безуге шақырады.
Осыған орай педагог ... «Әр ... ... жолы – ұлт
тәрбиесі». «Әрбір ұлттың бала тәрбие қылу туралы ескіден келе жатқан жеке-
жеке жолы бар. Ұлт ... ... жағы көп ... ... ... да ... - деп ... Осыған орай ол педагогтер, тәрбиешілер халықтық
педагогиканы қолдана отырып, түрлі ... ... ... ... ... ... болу ... дейді.
Әрине, егеменді елдің мектебі, педагогикасы, ұлттық тәрбие, ұлттық оқуы
болуы керек. ... ... біз ... жас ... өз ... тарихын, мәдениетін сүюге тәрбиелей, баули аламыз.
Мағжан тек қана педагог емес. Адамның көңіл күйін, ішкі жан ... ... ... та. ... ... һәм бесік» бөлімінде Мағжан
«Қазақ қатыны ... ... екі ... тас қылып байлап тастайды. Бұл
балаға зиянды. Бұлай ету баланың қан ... ... ... ... ... ... ... туралы да былай дейді. «Баланы ... ... ... тарс-тұрс тербетеді. Қарғап, сілейді. Әлден
уақытта бала ұйықтайды. Бұл сау дұрыс ұйқы ... ... ... ... айналдыру, баланы есінен тандыру. Тербетіп
ұйықтату – баланы талдырып ұйықтату деген сөз. Бала ұйықтап жатқан жоқ. ... ... ... Балаңда қасың болмаса, тербетпе. Бесік баланың орны. Естен
тандырылып, талдырылатын орын емес», - дейді.
Сондай-ақ адам ... үшін ... ... ... ... ... ... «Педагогика» екінші бір үлкен тармағы «Психология»
бөлімі. Мағжанның үлкен сыршыл ... ... осы ... анық ... Жалпы біреулер Мағжанды «атеист» десе, енді біреулері «діншіл»
дейді. Шындығында Мағжан ... оның ... ... ... ... етене таныс болған. Оған осы бөлімдегі «Жан» туралы пайымдаулары
мен басқа еңбектеріндегі дін туралы пікірлері дәлел. «Жанды ешкім ... ... ... дау ... - деп ... ... ... салынып, «жанды» әлдебір құдыреттің, құдайдың ісі деп
қараудан аулақ. Керісінше, жанның пайда болуын, оның ... ... ... ... ... Осыған байланысты үш
түрлі көзқарасқа Мағжан өзінше тоқталып, өз ойларын білдіреді. «Алайда, -
деп жазады ... ... - ... ... ... тәрбие қылу үшін, жанды
көзбен көріп, қолмен ұстамай-ақ оның ... ... ... тексеру
жетеді. Психология пәні, міне, осы үшін ... Жан ... ... талдап жазып, 11-ші бөлімнің өзін тағы да шағын екі бөлімге бөліп,
түсініктемелер береді. Соңғы бөлімін «Әсерленуді» ... ... яки ... ... де оның өзін бес ... ... жеке-жеке сипаттайды.
Сыртқы сезім әсерленулерін сипаттағанда оны алты бөлікке бөледі. ... ... ... отырып, осы алты сезімді Мағжан ... ... ... ... ... яғни, топшылау
сезіміне де ереше көңіл бөліп қарастырады.
«Педагогика» кітабындағы ... ... бірі ... деп ... ... алты ... бөледі де ассоциацияларға біріктіреді. Суреттеулерді бет
алдына бір-бірімен байлай беруге болмайды. Оның ... ... бар ... оның екі ... ... ... Олар – жақындық және тұқымдастық
ассоциациясы. ... ... өзін ... ... деп, тағы екі ... ... «Балаға берілетін кітап үлкен
харіппен басылуы керек. Әсіресе жағрапия оқығанда ... ... көп ... көрсетеді. Картадан бала бір жерді атаса, ... ... жер ... ... ... деп жазады. Дидактикада Мағжан
Жұмабаев сол кез үшінде, бүгін де құнын жоймаған оқытудың ... ... ... ... бір тақырыпты түсіндіргенде өткен тақырыппен
байланысты салыстырмалы оқытудың берері молдығын дәлелдейді [41].
«Бір нәрсені балаға ашық ұқтырмақшы болсаң, сол ... ... кел. ... ... жер ... ... түсіндірмекші болсаң,
солтүстіктің суығымен салыстыр» деп жазады. Қоршаған ортамен, өмірмен,
бүгінгі ... әр ... ... ... ... ... да талап етіледі. Алайда, жасыратыны жоқ, көптеген мұғалімдер
бұл ... ... ... ... ... кейін педагогиканың заңдылығы
бұзылады. Заңдылық бұзылды дегенше, бар тәртіп, реттілік, ... беру ... деу ... ... ... ... пайда болады. Көбіне мұғалімдердің
айтатыны «балалар оқымайды, ауыздарын ... ... ... алды»
деген сөздер осының салдарынан келіп шығады.
Мұндай сөздерді айтатын мұғалім әлсіз, дәрменсіз. Өйткені, мұғалімнің
шеберлігі мен кереметтілігінің өзі сол ... ... ... ... ... ... ... білуде ғой. Проблемалық оқыту,
оқушылардың логикаларын дамыту жүйелі түрде ғылыми білім ... ... ... ... қасы. Оқушының өзіне еркіндік бере отырып, белгілі бір
сұраққа жауапты оның өзіне ойландыра отырып, көзін жектізу, ... ... ең ... тәсілі осы болуға тиісті.
Пәнді оқытуда жаңалық болмаса, ғылым болмаса сабақ оқушыға қызықсыз
болады. Оған оқулықтағы ... аз. Оған ... өзі ... ... ... ... Әйтпеген күнде бала оқымайды. Және дұрыс істейді.
Мағжанның тағы бір тоқтаған тақырыбы «Ес» ... Есті ол төрт ... ... есі. 2. Есту есі. 3. Қозғалу есі. 4. Естің адам өмірі үшін
қабілеттілігі. Осы төрт ... ... ... ... ... Естің
өркендеуі үшін оның қажетті шарттары орындалуы керек дейді:
1. Әсер күшті болу ... ... ... ... ... Жаңа ... бұрынғы біліммен байлау. Пысықтау.
Қарап отырсақ бүгінгі сабақтың талаптарына сәйкес емес пе? ... ... ... сабақпен байланыс болмаса, шын мәнінде сабақ
нәтижесіз болады. Осыны Мағжан ... ... ... ... бір ... ... бөлімі қиял туралы. Қиялдың
жасөспірім үшін, жалпы адамзаттың ақыл-ойының, ... алға ... ... зор екені белгілі. Мағжан қиялдың пайда болу жолдарына, оның бала
өміріне қажеттілігіне, бала ... ... ... ... ... ... ... үлкен ілтипатпен жазады. «Баланың
қиялын, фантазиясын тәрбие қылу жолдары» ... ... ... ... ... аса құрметпен қарайды да қазақ баласының қиялына қанат
бітіретін ұлттық тәрбие екенін пайымдайды, әлі де ... ... ... оның ... ... ... жағдай жасап отырғандағын айтады.
«Қазақ қиялы тәрбие көрген жоқ, әлі таза, әлі бала, әлі жылдар, күндер
өткен соң қазақ қиялы ... ... ... ... ... ... ... жұлдыз болар деп иманымыз кәміл», - дейді М.Жұмабаев. Қарап отырсақ
Мағжан арманы күні бүгінге дейін толық ... ... жоқ ... ... Біздің оқушыларымыздың ой-қиялы төмен, біз басқаның ойымен ойландық,
соның тілімен сөйледік. Ендігі мақсат, баланың ойын ... ... ... ... ... ғана педагог Мағжанның арманы орындалмақшы.
«Орыс учительдерінің бір сөз бар – ... ... ... ... ... ... ... Бәлкім, математика пәніне зерек ... ... бұл ... қате ме деп ойлаймыз. «Менің ойымша, - дейді
М.Жұмабаев, - қазақ ... ... ғана ... ... тарих,
жаратылыс, жағрапия сықылды ғылымдарға зерек ... ... ... ... жаратылысы осыны тілейді. Баланың атаға тартуы рас болса,
сиқырлы даланың баласы – қазақ ... да ... ... тиісті. Яғни ол
әдебиет, тарих сықылды қиялды көп керек қылатын ғылымдарға ... - ... ... ... ... да ... ... өмірі үшін ертегінің
маңызы зор екендігін айтады. «Бала ертегіні жан тәнімен тыңдайды. Ертегіге
шын көңілмен нанады. Бала ... ... ... жандандарып, суреттеп алып
келсең ұғады. Мысалы, балаға өтірік айтпа ... ... ... ... ... сен балаға өтірікші туралы ертегі айтсаң, сол ертегіде өтірікшінің
өтірігі үшін қор болғанын, зиян көргенін суреттеп алып ... міне ... ... ... ... ... ... - дейді [8].
Баланың жақсы оқуы үшін оның ойлау ... де ... ... ... ... ... зерттей келе, Мағжан ой шығару үш түрлі жолмен ... ... ... деп ... ... осы үш ... жолды әрі қарай
дамыта отырып, баланың саналы азамат болуы үшін осы ... ... ... тіл ... ... ... ... сезіммен жазған, «Тілсіз
ұлт, тілінен айыралған ұлт дүниеде ұлт болып жасай алмақ емес, ондай ... ... ұлт ... үшін ... шарт – тілі ... ... тілі
кеми бастауы ұлттың құри бастағанын көрсетеді. Ұлтқа тілінен қымбат нәрсе
болмасқа ... ... ... ... сары ... ... ... желсіз
түнде тынық, біресе құйындай екпінді тарихы, сары далада үдере көшкен
тұрмысы асықпайтын, ... ... ... бәрі ... тұр. ... ... ... балаларының тілі біріксе, ол біріккен тілдің негізі қазақ ... сөз жоқ, ... ... ... ... ... ұлты қадірлі орын
алмақшы. Келешектің осылай болуына иманымыз берік» деп жазды [8].
Мағжан Жұмабаев бала тіліне аса ұқыптылықпен қарауға ... ... ... өз ... ... балаға тез ұқтырам деп, яки ... ... ... бұзып балаша шолжаңдап, сақау болып сөйлейтіндері
бар. Бұл – зор қате. Баланың тілін шын дұрыс жолға ... ...... деп жазады аталмыш еңбегінде.
Мағжан Жұмабаевтың адам жанын терең сезінетін психолог-ұстаз екендігінің
бір ... оның осы ... ... ... ... яки ... ... жазғандары. Бала жанын терең түсінетін педагог Мағжан
баланың көңілкүйіне егжей-тегжейлі тоқтай ... оның ... ... үшін ... ... керек екендігін айтады. Ата-ана қатал ... да ... ... ... ... бала да ... ... маңындағы
адамдар да дұрыс мінезді болу керек…[40].
«Баланы қорқыту, оны ... ... ... Бір ... бала ... ғана істейді, бала өтірік айтуға, алдауға ... - ... ... ... ... ... ... елдердің бала
тәрбиесіндегі озық ойларымен сабақтас екендігін көреміз. Жасыратыны жоқ,
күні бүгінге ... ... ... ... ... ... ... оның
ар-намысына тиіп ауыр сөз айтудан арылған жоқ. Оқу-тәрбие ісін ... ... ... әлі жете ... жоқ. Бұл ... ... өз ... көтергенімен, күні бүгінге дейін орындалмай
жатыр. «Бала нашар істі өзі ... ... ... өзі қашуына
тырыссын. Ешкім айтпай, қорқытпай, баланың өзі жамандықтан, нашар мінезден
жиренетін болсын. Балаға махаббат, жылылық ... ... іс ... ... ... - ... педагог [8].
Сонымен қатар Мағжан Жұмабаев әдіскер. Мысалы, «Ішкі сезімдердің біреуі
– іш пысу яки ... ... ... ... ... ... бір сөзді ұзыннан
ұзақ соза берсе, шәкірттің іші пысады, мұғалім үсті-үстіне төтеп, түрлі
білімді, түрлі сөзді айта ... бала мезі ... іші ... Мұғалімнің
шеберлігі өзі білген білімнің бәрін балаға тез білдіруде емес, ... ... ... ... ... өзі жинақы, жігерлі, қызықты
болуға тиісті. Сонда ғана ол баланың абайын (назарын) ... ... ... ... ... ... тыныш отырмауы бір-бірімен сөйлесулері
мұғалімнің жинақы, жігерлі бола білмегендігінен» - деген пікірі оның ... ... ... ... Дәл ... ... ... оқымайды» – деп
кінәлауға дайын мұғалімдерімізге арналған. Мағжаннан ... әлі кеш ... ... ... ... ... адам тек қана сырт ... емес, ішкі сұлулығымен ұнамды, сүйкімді болу керек дейді. Осы ... ... ... орны ... екендігін айтады. «Тәрбиешінің
міндеті – бала искусствоның қандай түріне ынта бар ... ... ... ... - ... де оған ... жолдарын көрсетіп береді.
Мағжан егерде, сұлулықты өзі ... оның ... сұлу ... ... түсінбесе, педагогика саласындағы сұлулық туралы сыр шертпес
еді.
Педагог-ғалым бала ... ... қыз ... ... ананың рөлінің зор екендігін айтады. Өйткені бала анаға жақын
тұрады. Шешесі үйде ... ... не ... қалай қимылдап, қалай сөз
сөйлесе ... ... ... ... қыз бала соны істейді. Көбіне-көп қыз
бала тәрбиесі анасына байланысты. Сол себептен ананың - әйелдің ... өте ... ... болуын меңзейді [36].
«Баланың маңайындағы адамдарының жүріс-тұрыстары да әдепті, сұлу болуға
тиісті. Сұлу дене, сұлу ... ... ... ... ... де, қозғалысы
да сұлу болады. Бала түрлі музыка құралдарының үндерін
тындасын, сурет салып үйренсін. Ән ... ... ... ... ... адам – тірі ... - дейді Мағжан. ... ... ... бір ... ... осы. ... ... пәндердің бірі болып мектептерде ұлттық, әлем мәдениеттері жүру
керек. Этика, эстетика пәндері біздің мектептерде ... ... ... ... ... ... ... туралы ойларын «Құлық сезімдері»
деген бөлімде одан әрі дамыта ... Ол ... ... басқа халықтың
жақсысын үйрен, сөйтіп көтеріл дейді. «Басқа халықты, жалпы адамзатты сүйе
деген ... ... ... шын ізгі адам ... ... ... ісі, ... жолында құрбан бола білсін», - дейді. Бұл сөзді. Мағжан өзі ... ... ... ... ... «Баланың жалпы жаратылысына»
арналған. Бұл бөлім бүкіл кітаптың ... ... ... ... оңай ... оған ... бірі бара бермейтіндігін, екінің
бірі нағыз ... ... ... бола ... ... «Тұрмыста
түйінді мәселелерді тез шеше білетін, тұрмыстың ... ... ... кеше ... ... ... құрбан бола білетін, қысқасы, адамзат
дүниесінің керек бір мүшесі бола ... төрт жағы ... кісі ... ... мұндай адам қыла алу үшін тәрбиеші бар күшін, бар ... ... ... ... білу ... - ... азамат, ақын, педагог Мағжан
Жұмабаев.
Бұл оқулық соңғы жылдарда 4 рет ... ... ... ... ... шығармалар, әсіресе, ғылыми еңбектер аз. Оқулық өте жеңіл және
қызғылықты оқылады, дәлелдері анық, ... ... ... ой ... ... Алма ... «Болашақ мұғалімдерді ... жан ... ... ... ... ... аудармасымен
оқытпай, Мағжан «Педагогикасындағы» ойлармен нәрлендіретін кез келді.
Мағжан ... – аса ... ... тыс, бала ... ... ... - деп ... тәрбиесінің мәселелерімен өмір бойы айналысып келе жатқан Мұзафар
Әлімбаев бір ... ...... ұлттың игілігі, бүкіл халықтың
кітабы. ... ... ... ... ... өңегелі, қадірлі болуы
тиіс», - деп жазып еді. Мағжан педагогикасы осы талапқа толығымен ... ... «Көк ... атты ... ... ... алтынның қадірі
жоқ» демекші, кезінде біреулер оның балалар ... жас ... ... ... ... ... ... иісі аңқып
тұрған жат дүниелер деп жоқ жерден қате тауып, мансұқ ... Бұл ... ... енді ... қалды», - деп Мағжанның педагогикалық ойларына әділ
бағасын берген болатын. Мағжанның педагогика ... ... ... қортындыға келеміз: Мағжан психология мен педагогиканы біріктіріп,
байланыста ұстаған тұңғыш ғалым. Екіншіден, ұлттық санамызға, ... бала ... оның даму ... ... ... ... ... алған.
Өз заманның ең білімдар адамдарының бірі Мағжан елінің мүшкіл халіне
ерте көңіл бөлді. Оны ол өз ... ... ... ... ... Ол
қазақ халқын өнер-білімге тек өзінің педагогикалық ... ... жоқ. Ең ... ... ... халықты сауаттылыққа, оқу оқып,
білім алуға үндеді.
Қазіргі кезеңнің өзінде психология ғылымы жаңа дамып, елімізде ... келе ... ... ал Мағжанның қазақ арасында психология
мәселелерін алғашқылардың бірі ... ... оның ... Исі ... М.Жұмабаевты ақын есебінде жақсы ... ... ... да үлес ... ақын ... де жаңа бір ... ... шығармашылығының үлкен бір арнасы — халыққа білім беру, педагогика
саласы. ... ... ... оқи ... мына ... ... ұлттық болмысымыз бен сана-сезімізге жақын этнопедагогика, психология
принциптерін негізге ал отырып ... ... ... ... келе
айтатыным өткенғасырдың басында 20-шы жылдарда педагогикалық-психологиялық
трактатта айтылған ... ... ... ... дамытуда, әсіресе
ұлттық байлығымызды пайдаланып, оны қажетімізге жаратуға таптырылмас мұра.
М.Жұмабаевтың ... ... ана ... ... ... сындарлы жүйемен жазылған. Мұнда ол сол ... ... ... ... ... ... бұл еңбегінде оқытудың
сабақтан басқа түрлеріне тоқталады.
Мағжан Жұмабаев «Педагогика» атты еңбегінде тек ... мен ... ... ... ғана ... педагогика ғылымының психология
ғылымының тығыз байланысын көрсете білген. ... тек қана ... ... көңіл күйін, ішкі жан сезімін терең түсінетін психолог та. Оқушыға
сапалы ... мен ... ... көзі оны ... ... зерттей білу
деген. Ол осы еңбекті 14 бөлімге бқліп, ең алғашқысын «Тәрбиеге» тоқталады.
Демек, Мағжан Жұмабаевтың айтпағы ... ... әр ... ... ... үшін ... түзу болу керек. Білім беру, оқытудың есігі тәрбиеде деген.
Мағжанның педагогикалық көзқарасы тек ... ... ... ғана
шектелмеген. Сонымен қоса отбасы мүшелеріне де құлақ салып ... ... ... оны ... ... емес. Бір нәрсені бала жазадан
қорыққаннан ғана істейді, бала өтірік айтуға, ... ... - ... Жұмабаевтың сөзінен, ата-аналар сабақ алардай етіп жазған.
Қазақстан бүгіндері демократиясы дамыған, өркениет елдер қатарынан бағыт
ұстап отыр. Еліміздің Президенті ұсынған «Қазақстан – 2030» - ... ... ... ... ... ... Бүгіннен бастап
олардың бойына ұлттық ... ... ... ... шынайы патриоттарын,
мәдениетті, білімді, парасатты, бауырмал, ізгі ниетті адал азаматтарын
тәрбиелеп шығару ... ... ... ... ... қазіргі заман
білім беруінің кілті, ... Жаңа ... ... ... ... іскерлікпен шешілетін мәселе. Тәуелсіз ел мектебін құруда
Мағжанның тәрбиелік ... ... ... ... ... Қалиев С., Молдабеков Ж., Иманбеков Б. Қ 26 Этнопедагогика: Оқулық. –
Астана: ... 2007. ... ... М. ... Алматы. 19923. Әбиев. Педагогика. Алматы. ... ... ... ... 205-б.
4. С.Сеңкібаев. М.Жұмабаевтың тәрбиелік ...... ... ... 2002. №4 Б: 8-12
5. С.Сеңкібаев. Мағжанның тәрбиелік идеялары – тәуелсіз ел
мектебінің негізі // Ұлт ... 2001. №6 Б: ... ... О.Бөдесова. М.Жұмабаев атындағы педагогикалық
бағдарлы мектебінің болашағы // Ұлағат. 2003. №1 ... ... ... психологиялық мұрасы // Ұлағат. 2003. №2 Б:
25-27
8. Мұқанов С. Сынға сын. // ... ... ... ... М.Бағыбаева. М.Жұмабаев және ұлттық тәлім-тәрбие // Ұлағат.
2004. №5 Б: 36-38
10. С.Сеңкібаев. Мағжанның ұстаздық-тәлімгерлік идеялары және олардың ... ... 2001. №3 ... ... Т. Алаш ... – Астана: Отырар. 2004. 8-б.
12. К.Құнантаева, И.Халитова. ... ... ... іздегенде //
Қазақстан мектебі. 1993. №10
13. Б.Дәрімбетов. Мағжанның бір мақаласы // ... ... 1993. ... ... және оқулыққа қосымшалар. – Алматы: «Санат», 2003. – 528-б.
15. Жұмабаев Мағжан. Таңдамалы: (Өлеңдер, поэмалар, зерттеулер,
аудармалар). – Алматы: Ғылым, 1992. – ... ... Ж., ... ... ... ... жас" журналы, №5,
1923; Б: 9-13.
17. Тоғжанов Ғ., Әлебиет және сын ... К..-0., ... ... С, XX ... қазақ әдебисті. І-бөлім, Ұлтшылдык,
байшыдық дәуірі, А., 1932; 453-б.
19. Мағжан Жұмабаевтың, Ахмет Байтұрсыновтың және ... ... ... ... жөніндегі комиссиясының
қорытындысы. "Социалистік Қазақстан" газеті. 198У, №29М;
20. Елеукенов Ш. Магжам. А., 1995; Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы, А., ... Нұрп е й і с о в К., Алаш һөм ... А., 1995. ... ... Т. ... ... сынының тарихы. – Алматы: 1996.-482-б.
23. Қирабаев С. Шындық және шығарма. – Алматы: Жалын. 1981.-252-б.
24. ... С. ... ... ...... 1995. ... ... М. Замана тудырған әдебиет. – Алматы: Ғылым. 1997.-503-б.
26. Бердібай Р. Мұхтар шыңы. – Алматы: Ғылым. 1997.-208-б.
27. Ысқақұлы Д. Сынталқы. – ... ... ... ... Ж. ... әдебиеттану ғылымының тарихы. – Қарағанды: 2008.
553-б.
29. Жұмағұлов С. ХХ ... ... ... қазақ әдебиеттану
ғылымы. – Қарағанды: 2008. -552-б.
30. Қамзабекұлы Д. С. ...... 1995. ... ... Н. Асау ... // ... №1.1922. 453-б.
32. Мұқанов С. Сынға сын. // Еңбекші қазақ. 31.1.1926. 206-б.
33. Мұқанов С. Шығармалар. – Алматы: Жазушы. 1976. ... Бес ...... ... 1992. 544-б.
35. Аймауытов Ж. Мағжанның ақындығы. // Лениншіл жас. №5, 1923.
36. Шәріпов А. С.Қожанұлы- әдебиетші. – ... ... 1994. ... ... Ғ. ... ... // Жаңа ... 1928, №9, 34-б.
38. Пошан. Әдебиет мәселесі. // Ақ жол. 25.Ү.1925.
39. Мұстамбаев Ы. Жұмабаев және ... ... // ... степь.
24.V. 1929.
40. Досмұхамедұлы Х. Аламан. - Алматы: Жазушы. 1991. 176-б.
41. Омаров Б. ... ... ... ... кандидаты ғылыми
дәрежесін алу үшін жазылған диссертацияның авторефераты. - ... ... ... А. ... ... - Алматы: Атамұра, 2003. 208-б.
43. «Екеу» Журнал туралы. // Абай.// № 1.1918. Б: 12-18
44. Кенжебаев Б. ХХ басындағы ... ... ...... ... ... С. ... Аймауытов. – Алматы: Ана тілі, 1993.
46. Әуезов М. Қазақ әдебиетінің қазіргі дәуірі (тарихи-әдеби сын) //
Шолпан. № 4-5. 1923. ... ... А. ... ...... ... 1994. ... Тоғжанов Ғ. Көркем әдебиет туралы марксшілдер не дейді? ... ... // ... ... 22.Х. 19.XII. 1925. 303-б.
49. Тоғжанов Ғ. Мағжан туралы // Жаңа дәуір. 1928, №9, 34-б.
50. Пошан. Әдебиет мәселесі. // Ақ жол. ... ... Ы. ... және ... ... // ... ... 1929.
52. Досмұхамедұлы Х. Аламан. - Алматы: Жазушы. 1991. 176-б.
53. Омаров Б. М.Мөңкеұлының әдеби мұрасы. Филол.ғыл. кандидаты ғылыми
дәрежесін алу үшін ... ... ... - ... 25-б.
54. Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш. - Алматы: Атамұра, 2003. 208-б.
55. «Екеу» Журнал ... // ...... ... Б.ХХ ... ... ... әдебиеті. – Алматы: Мектеп,
1989.256-б.
57. Мұқанов С. Қара тақтаға жазылып жүрмеңдер, шешендер. // Еңбекші
қазақ. 1. ІІІ. 1923. 206-б.
58. ... Т. Алаш ...... Отырар. 2004. 8-б.
59. Мұстамбаев Ы. Көркем әдебиет туралы.//Қызыл ... №45 ... ... С. ... ... ойлайды. // Жаңа әдебиет. №3. 1928.
61. Мұстамбаев Ы. Біздің таластарымыз. // Жаңа әдебиет. № 5-6. 1928.
Қосымша №1
Сабақ ... ... ... ... мен ... ... мақсаты: - Мағжан Жұмабаевтың «Сүйемін» өлеңін талдай отырып,
оның ... мен ... ... ... Дамытушылық сөз мағынасын, өлең ... ... ... ... ... ой ... және қорғай білуіне қол жеткізу;
- Тәрбиелік елін, жерін сүюге, ел мен жер ... ... ... ... ... ... Жаңа сабақ;
Көрнекіліктер: ақын шығармаларына шолу схемасы, ақын
шығармаларының жинақтары, баспасөз материалдары;
Сабақ барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ.Еске түсіру: Мағжан шығармаларын еске ... ... ... ... жатқа оқиды.)
ІІІ. «Ой қозғау». Оқушылар ақынның өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... «Ой толғау».
1. Қай жылы туды, қайда оқыды, ақынның отбасы туралы не білесіңдер?
Артында ұрпағы қалды ма?
2. ... ... ... не ... ... ... тіл ... (айтқандарын түйіндеу)
4. Шығармаларын кімдер зерттеді?
Ү. “Араласып кеткен оқиғалар”. «Сүйемін» өлеңінің жеке - жеке
шумақтары беріледі. Олар ауысқан шумақтарды ретімен оқиды.
ҮІ. ... ... ... сөз ... Әр ... өздеріне әсер еткен
шумақты, сөз ... ... ... сол ... ... ... ... күңгірт шашы бар». Сол туралы оқушының пікірі: Бұл ... ... көп ... ... ... ... ... айтып
отыр. Анасының шашының ағарғанын «Күлдей ... шашы ... ... ... «Қыс - ақ ... ...» ... жер ... аппақ қар басып
қалғанын ақын «Қыс - ақ кебін, ...» деп бейнелейді.
ҮІІ. Мағжан мен ... ... ... ... ой ... яғни шумақ жалғайды, өлеңдегі әр
шумаққа мақал - мәтел айтады.
ІХ. “Сүйемін” өлеңі ... ... ... ... Қорытындылау. Әр оқушы басқа оқушылардың ... ... ... ... ... ... бойынша білімдері
бағаланады.
ХІ.Үй тапсырмасы: «Сүйемін» өлеңін жаттау, осы өлең бойынша «Туған жер -
тұғырың» тақырыбында шағын ой - ... ... ... ... ... Жұмабаевтың «Түркістан» поэмасы
Сабақтың ойқазығы: Түркістан – екі дүние есігі ғой, Түркістан – ер
түріктің ... ... ... 1. ... ... ... ... мәлімет
бере отыра, тарихи кезеңге назар аудару, поэманың тақырыбын, идеясын ашу.
Міндеттері: - Балалардың бойына ізденімпаздық қасиеттерді қалыптастыру,
өткен тарихқа көздерін ... ... өз ... ... ... құрметтеуге тәрбиелеу және патриоттық
сезімдерін ояту.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ 
Сабақтың типі: жаңа ... ... ... ... сұрақ-жауап, баяндау, ... ... ... әдісі. 
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі. Сыныппен амандасу. 
- Балалар, бүгін сабағымызды бейнетаспаны көруден бастағалы отырмыз.
Бұл бейнетаспада ... ... ... ... деп ... ... мен сабағымды бейнетаспаны көруден бастадым. (Оқушылар
жауабы); 
- Балалар, бейнетаспада қаланың қандай тарихи тұстары көрсетілген? 
- Иә, ... ... бұл қала ... қаласы деп аталады. 
- Біз бүгін сабақта Мағжан Жұмабаевтың ... ... ... ... ашып ... ... және ... қойыңдар. 
- Балалар, бүгінгі «Түркістан – екі дүние есігі ғой, Түркістан – ер
түріктің бесігі ... - деп ... ... ... ... (Оқушылар жауабы).
ІІ дидактикалық кезең. «Жарық жұлдыздардың бірі –Мағжан»
Сұрақ: - Балалар, «Жарық жұлдыз» - деген сөзді қалай түсінесіңдер? 
- Мағжан Жұмабаев – ... ... ... ... бірі ...... қайталанбас өзіндік қолтаңба қалдырған дарынды тұлға. 
Біз бүгін сіздермен Мағжан Жұмабаевтың «Түркістан» поэмасымен танысамыз. 
1. ... ... ... жаңа ... ... сөздерді мәнерлеп оқу.
ә) сөз тіркестерін құрастыру. (тақтаға жазу).
Жаңа сөздер: дүние - мир, бесік - ... ... - ... қиял ... ... - ... ... - святой, бейіт - могила, дария -
бескрайняя ... ... ... ... ... ... ... оқу және әр шумаққа ат қою. (оқушы)
1. шумақ - Түркістан – екі дүние есігі ғой. 
2 шумақ – ... – ер ... ... ...... ... шумақтарда – өзен-көлдері, жер-су аттары: Оқыс, Яқсарт, Жейхун,
Сейхун, Амудария, Сырдария. 
8 шумақта – ... ... ... ... ... ... бойынша сұрақтар құрастыру.
1) Түркістан қайда орналасқан? (картадан көрсету)
2) Түрік және түркі сөздерінің мәнін қалай түсінесің? (Түрік – ... ... - ... ... ... ... ... деген сөз жиі кездеседі оны қалай түсінесің? 
(Тілімізде алты Алаштың балалары деген ұғым бар. ... ... ... ... қысқаша мазмұндау.
ІІ дидактикалық кезең: «Жүйрік қиял» 
«Жүйрік, қиял» деген сөздердің мағынасын қалай түсінесіңдер? 
- Ендеше, поэма бойынша сатылай ... ... ... ... ... Жұмабаев «Түркістан» поэмасы 
2. Тақырып – бұл тарихи туындының іргетасы. Бұл – тарихи поэма. 
Тарихи ... – бұл ... бір ... ... ... ... Жанр түрі – өлең, поэзия, себебі өлең дегеніміз – ... ... ... үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін өрнекті сөз жүйесі.
4. ... ... ... ... шындық өмір көріністерін суреттегенде
оны өз көзқарасы, өз дүниетанымы тұрғысынан бейнелейді. Сол арқылы ... ... ... ... ... 8 ... ... аяқталған синтаксистік біртұтас ойды 
білдіреді. 
6. 32 тармақты. Тармақ – өлеңнің әр жолы.
7. ... ... ... ... мәні – ... ... ... Отанды
сүю, қорғау, оқушыларды өздеріне артылған әлеуметтік, азаматтық ... ... ... ... ... ... – ұлы ойшылдар мекені»
а) «Ұлы ойшыл» - деген сөзді қалай түсінесіңдер?
- Балалар, бұл жерде халқымызға белгілі адамдар туған. Олар: 
1. Әл-Фараби – ұлы ... ... ... ... ... ... ... үлес қосқан. 
2. Ибн Сина (980ж) – медицина ғылымдарының негізін салушы.
3. Ұлықбек (1394ж) – ... ... ... салушы. Осындай ұлы
адамдар туған жер өте қасиетті мекен болып ... ... ... ... ... ... ... эссе жазамыз.
ІҮ дидактикалық кезең «Жақсының аты өлмейді, Ғалымның хаты өлмейді». 
Ойды ... ... – екі ... ... ғой.
2-қатар. Тұранның ерлеріне ер жеткен бе?
3-қатар. Болмаса, барсаңшы іздеп бабаң дейтін. 
Ү дидактикалық кезең: «Үй ... ... 3 ... ... ...... мекен» тақырыбы бойынша сурет салу. 
Бағалау.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыларды тәрбиелеуде М.Жұмабаевтың педагогикалық мұрасын (педагогика оқулығы) пайдалану22 бет
1) Суық және ыстық басып емдеу әдістері 2)Емдік балшықтар және емдеу әдістері12 бет
«Қазақтелеком» АҚ филиалы – Алматы ОТД Еңбекшіқазақ аудандық телекоммуникация торабы8 бет
Егістік тәжірибеде орындалатын бақылау жұмыстары3 бет
Сумен , бумен емдеу әдістері5 бет
Суық және ыстық басып емдеу әдістері жайлы ақпарат3 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
«Жылуэнергоремонт» ЖШС-де іс-тәжірибеден өту есебі61 бет
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь