Әскер – ел қорғаны

Мазмұны

1. Кіріспе . Қаһарман едің қарулы күштері ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
2. Жалпы Мақсаттағы күштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
3. Қарулы күштеріміздің қаймағы . Республика Ұланы ... ... ... .8
4. Елбасы Н.Назарбаевтың қанатты сөздерінен ... ... ... ... ... ... 10
5. Ел деп туған . ерлер бар (мақал.мәтелдер) ... ... ... ... ... ... ... .11
6. Ән.жыр шашу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
7. Қазақстандық патриотизм (қысқаша түсінік) ... ... ... ... ... ... ..14
8. Патриоттық тәрбие және Бауыржан Момышұлы ... ... ... ... ..15
9. Әскер . әліміз, армия . абыройымыз
(әдеби.музыкалық кеш) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
10. “Сұңқар” әскери.ойын байқауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
11. “Жігіттің сұлтаны кім?”, саралаңыз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
12. Қосымша Бабалар сөзі . тәрбие көзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
13. Қосымша Қазақ елінің қаһармандық тарихы ... ... ... ... ... ...41
14. Қосымша Сарғайса да тарихтың ақ парағы,
ол күндер мәңгі есте сақталады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
15. Қосымша Жоғары әскери шен алғандар ... ... ... ... ... ... ... ... .50
16.Қосымша Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік
наградалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
17. Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
“Қаһарман елдің қарулы күштері”
(кіріспе)

Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін алған соң алдына қиын, бірақ өмірлік маңызды міндет қойылды. Ол - өзінің Қарулы Күштерін құру еді.
1991 жылы 25 қазанда Қазақстан Президентінің Жарлығымен Қазақ КСР-ң мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды. Кейіннен республиканың қорғаныс мәселелерін толық түрде дербес шешуге көшуіне байланысты, ол Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Тәуелсіз республиканың заңдық құқықтарының негіздеріне және де Тәуелсіз мемлекеттер достығына қатысушы мемлекеттер арасындағы қол жеткен келісімдерге байланысты 1992 жылдың 7-мамырында Президенттің Жарлығы шықты. Бұл Жарлық бойынша, Қазақстан аумағына орналасқан Қарулы Күштер өздерінің мүліктерімен қоса республиканың қарауына өтті. Жоғарғы Бас Қолбасшы ретінде Қарулы Күштерді басқаруды Президент өз мойнына алды. Елбасынан басқа қорғаныс ісімен тікелей шұғылданатын Қорғаныс министрі болды. Қазақстанның бірінші Қорғаныс министрі болып генерал-полковник С.Нұрмағанбетов тағайындалды.
Сөйтіп, Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің құрылғанын 7-мамырда 1992 жылы заңды түрде бекітті. Бүгінгі күні Қазақстан өз азаматтарының әскери қызмет атқаруының жағдайы мен тәртібін дербес анықтайды, өз аумағында әскерлердің, қару–жарақтың және техниканың орналасу мәселесін шешті.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне – жалпы мақсаттағы күштер, әуе-қорғаныс күштері, мемлекеттік шекараны қорғау күштері және де ұлттық гвардия мен ішкі әскерлер кіреді. Өз кезегіне қарай қарулы күштер түрлі бөлімдерден және әр түрлі құрамалар мен арнайы әскерлерден тұрады.
Әдебиеттер

Ахметжан Қ. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. – Алматы: Алматыкітап, 2006. – 216б.
Бабаңнан саған не қалған!: Әдеби-этнографиялық таным. – Алматы: ЖШС Ол – Жас, 2003.- 104б.
Бекенов Қ. Тағдырымның жазғаны. – Қарағанды, 2002. – 237б.
Ерлік: Әскери әңгімелер жинағы. – Алматы: Жазушы, 1968. – 159б.
Кенжеахметұлы С. Жеті қазына: Жиған-терген.– Алматы: Ана тілі, 2005. –1-кітап. - 136б.
Жанайдаров О. Менің елім – Қазақстан. – Алматы: Балауса, 2003. – 160б.
Табылды Ә. Таңдамалы шығармалары.– Алматы: Балалар әдебиет баспасы, – 2006. – Т.3. Көңілді балалар. - 272б.
* * *
Алтынбаев М. Кәсіби армия – мемлекет қауіпсіздігінің кепілі //Егемен Қазақстан. – 2006. – 25 қазан. – (№260-263). – Б.4
Аманжолов К. Қазақстанның қарулы күштері //Қазақ тарихы. – 1999. - №3. – Б.14-19
Ахметжан Қ.С. Қазақтың ату құралдары //Қазақ тарихы. – 2004. -№5. – Б.15-20
Әбділда Б. Әскер – ел қорғаны // Алматы ақшамы.- 1997. – 17 қазан
Әлиханұлы Ж. №1 Халық Қаһарманы: Армия генералы Сағадат Нұрмағамбетовпен әңгіме //Егемен Қазақстан. – 2006. – 16 желт. – (№311-314). – Б.9
Әлімқұлов Қ. Еліміз қарулы күштерінің әскери киім нысандары //Ұлан. – 2005.- 4 қаңтар. – Б.6
Жеңіс жолының жалғастығы: (4 мамыр – Қазақстан Қарулы Күштерінің туған күні. Қазақстан Республикасының қорғаныс министрі армия генералы Мұхтар Алтынбаепен сұхбат; Әңг.Ж.Самрат //Егемен Қазақстан. - 2006. – 7 мамыр. - №97-99
Ибрагимов Ә. Қаһарман //Қазақ батырлары. – 2006. – қазан.- (№10). - Б.4-5
Қожа Ә. Иә, генерал Зайсанов Моңғолия әуе қарулы күштерінің қолбасшысы болған //Егемен Қазақстан. – 2003. – 21 қырк. – Б.6
Смайылов Ә. Әлем елдері және әскери ынтымақтастық // Егемен Қазақстан. – 2006. – 6 желт. – (№300). – Б.3
“Ұлан” – ұлттың мақтаны: /Респубикалық Ұланның атқарған істері жайлы бөлім командирінің тәрбие және әлеуметтік – құқықтық істер жөніңдегі орынбасары Фарид Махметовтың әңгімесі; Әңг: Д.Кенжалин // Егемен Қазақстан. – 2005. – 23 қазан. – (№238). – Б.6
Әлім А. Түсіме енді жастығым әскердегі: Поэзия //Алматы ақшамы. – 2000. – 24 мамыр. – Б.3
Махамбет М. Ұлан туралы не білеміз? //Жас Алаш. - 2002. – 30 наурыз. – Б.4
Құнантаева К., Бақаев Ә. Қазақстанның тұңғыш әскери академигі //Егемен Қазақстан. – 2006. – 17 мамыр. – (№107-108). – Б.4
Жұмабергенов Ж. Тәуелсіз елдің қыраны – Республика ұланы //Алматы ақшамы. – 2002. – 16 наурыз. – Б.2
Қазақстан Республикасының заңы. Әскери міндеттілік және әскери қызмет туралы //Заң. – 2005. – №11. – Б.5-22
Шағатай Ж. Қазақ әскерлері бүгінгі күнге сай ма? //Түркістан. – 2005.- 3 наурыз. – (№9). – Б.3.
        
        ӘСКЕР – ЕЛ ҚОРҒАНЫ
Мазмұны
1. ...... едің ... ... ... Қарулы күштеріміздің қаймағы – Республика Ұланы.............8
4. Елбасы Н.Назарбаевтың ... ... Ел деп ...... бар ... ... Қазақстандық патриотизм (қысқаша түсінік)..........................14
8. Патриоттық тәрбие және Бауыржан ... ... - ... ... - ... ... ... ... ... ... ... ... сөзі – ... ... ... ... қаһармандық тарихы.......................41
14. Қосымша Сарғайса да тарихтың ақ парағы,
ол ... ... ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
наградалар..................................................................
...........51
17.
Әдебиеттер..................................................................
...........55
“Қаһарман елдің қарулы күштері”
(кіріспе)
Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін алған соң алдына қиын, бірақ өмірлік
маңызды міндет қойылды. Ол - өзінің Қарулы Күштерін құру ... жылы 25 ... ... ... ... ... КСР-ң
мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды. Кейіннен ... ... ... ... ... ... ... байланысты, ол Қазақстан
Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. ... ... ... негіздеріне және де Тәуелсіз мемлекеттер
достығына қатысушы мемлекеттер ... қол ... ... 1992 ... ... Президенттің Жарлығы шықты. Бұл Жарлық
бойынша, Қазақстан аумағына ... ... ... ... қоса ... ... ... Жоғарғы Бас Қолбасшы ретінде
Қарулы Күштерді ... ... өз ... ... ... ... ... тікелей шұғылданатын Қорғаныс министрі болды. Қазақстанның
бірінші ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаев Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің
құрылғанын 7-мамырда 1992 жылы заңды түрде бекітті. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... мен ... дербес
анықтайды, өз аумағында әскерлердің, қару–жарақтың және техниканың орналасу
мәселесін шешті.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Қарулы ...... ... әуе-қорғаныс күштері, мемлекеттік шекараны қорғау
күштері және де ұлттық гвардия мен ішкі әскерлер кіреді. Өз ... ... ... түрлі бөлімдерден және әр түрлі құрамалар мен арнайы
әскерлерден тұрады.
Жалпы ... ... ... ... құрамына - құрлық әскерлері мен мобильдік топ
күштері кіреді. Құрлық әскерлерінің құрамында бірнеше арнайы ... ... ... ... Олар ... әр ... қарулар мен техникаларды
біріктіреді.
Құрлық ... ...... танк және ... ал ... әскерлерге – инженерлік, химия байланыс, радио және
радиотехникалық, автомобиль және басқалары жатады.
Танк әскерлері – ... ... жас ... ... Оның ... бірінші
дүние жүзілік соғыс жылдарынан басталады.
Танк әскерлері – құрлық әскерлердің басты, екпінді күші.
Олар, көбінесе, ең ... ... ... орындау бағыттарына
қолданылады. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің танк бөлімдері мен
құрамаларында орта және жеңіл ... ... ... ... ... қорғаныс қаруы бар. Түнде көретін қондырғыларының және су
түбінде жүруге арналған жабдықтарының болуы танкілерді ... ... өте ... ... ... Өте мықты, бронының болуы оларды және
ішіндегі ... ... ... ... екпінді толқыннан (ударная
волна), жарық сәулелерінен, радиациядан, радиоактивтік жұқтырулардың
әсерінен сақтайды. Жан–жақты дайындықты ... ... танк ... бола
алады.
Қазіргі заманғы қару-жарақ, мықты двигатель, күрделі ... ... ... ... мен нысана көздегіштер бұлардың
барлығы техниканы ... ... және ... ... ... ғана
билігінде болады.
Құрлық әскерінің артиллериясы.
Артиллерияның бөлімшелері мен бөлімдерінің болуы құрлық әскерлерін дереу
күшейтті. ... дәл ... ... ... ... ... түгел
бөлімшелері мен бөлімдерін жойып жіберуі мүмкін.
Құрлық әскерлерінің артиллериясында зеңбіректер, гаубицалар, реактивтік
қондырғылар, ... ... ... ... ... ... және ... қашықтықта әрекет ететін танкке ... ... ... снарядтар болады. Бұл құралдардың барлығы моторландырылған,
қысқа уақыт ішінде ... және оқ ... ... әскерлерінің арнайы
бөлімшелері мен бөлімдері
Әскери істер ғылыми-техникалық прогреске байланысты қазіргі жағдайда
арнайы ... ... ... өсті. Бұл бөлімшелер мен бөлімдер жас
әскерлерден терең және ... ... ... ... білек күшін талап ететін қазіргі заманғы ... ... ... ... ұрыс ... және ... әрекетін толығымен
қамтамасыз етуге арналған инженерлік ... ... ... ... ... ... ... Олар шабуылда әскерлердің жылжуын
қамтамасыз ... ... ... сулы ... ... жабдықтайды,
қарсыластардың бөгеттеріне өткелдер жасайды, минасыздандырады.
Қорғаныс кезінде инженерлік әскерлер қорғаныс шептерін ... ... ... қырып жоятын ядролық қарулардың және басқа да құралдардың пайда
болуына байланысты аталған қарулар ... ... ... ... қолдану қажет. Мұндай мәселелерді шешуде химиялық
әскерлер маңызды рөл атқарады. ... ... ... мен бөлімшелерді
емдеу үшін арнайы машиналармен, қондырғылармен келіп, көмек көрсетеді.
Байланыс әскерлері
Олар бөлімшелер мен бөлімдердің ... ... және ... ... ... Бейбіт кезде де, соғыс кезінде де ... ... ... ... ... қарулы күштерінің бөлімшелері мен
бөлімдері жақын және ұзақ қашықтықтық ... ... ... ... мен ... жаңа ... негізделген радио және
радиожелілік құралдарды пайдаланады.
Автомобильдік әскерлер
Бұлар ұрыс ... ... ... ... ... жаралыларды алып кетуге, істен шыққан қару-жарақтар мен ... ... ... ... ... құрамында әскерлерді соғыста және
өмірде барлық қажеттіліктермен қамтамасыз етеді.
Мобильдік күштер ... ... тобы – ... ... ... ... ... десантшылар. Оларды “қанатты жаяу әскер” деп те атайды. Олар ... ұрыс ... ... ... ... мен ... басып
алып, негізгі күш келіп ... ... ... ... ... мен тылдағы бөлімдерін жоюға арналған. Өз міндеттерін орындауға
мобильдік топтар жоюдың әр түрлі құралдарын, әр ... жаңа ... ... ... Тасуға және аспаннан тастауға ... ... ... мен ... пайдаланады.
ІІ - Әуе қорғаныс күштері
Қазақстанның әуе қорғаныс ... ... әуе ... және
қарсыластың соққысынан әскерлерді қорғайтын маңызды құрал ... ... ... әуе ... әскерлері мен әскери әуе күштері кіреді.
Радиотехникалық әскерлер
Үздіксіз әуе кеңістігін бақылап отырады. Олар ... ... ... ... және ... ... жылдамдығын, ұшу
бағытын айқындайды, зениттік-ракеталық ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Әскери әуе авиациясы
Әскери әуе авиациясының негізін ... ... ... ... қондырғылармен жабдықталған реактивтік дыбыстан жоғары
авиация құрайды. Әскери әуе авиациясы әр ... ... ... истребитель-бомбардировщиктерді барлаушы, транспорттық және
басқа да ұшақтарды, сонымен бірге ... әуе ... ... ... ... ... ... жердегі әскерлерге қолдау көрсетуге,
әуеде табысты үстемдік етуге және басқа да біраз қиын ... ... ... - ... қорғау күштері
Бұлар құрлықтағы және жағалық қорғау күштері болып бөлінеді.
Құрлықтағы шекара әскерлері қазақстандық ... ... ... ... ... оны қорғауға және жаудың шабуыл
жасауына тойтарыс беруге қабілеттігі, шекарашы әскерлердің жоғары ... ... ... ... және ... ... атыс ... барлық түрі, танкке қарсы құралдар және де
қазіргі заманға қажетті әскери техника, байланыс және бақылау ... ... ... ... ... ... қызмет ету
жастар үшін үлкен құрмет. Ұлттық Ұлан ... ... ... ... ... шетелдік делегацияларды қарсы алады және
шығарып салады, басқа да маңызды ... ... Ұлан ... саптық бой түзетулері мен шеберліктерін көрсетеді, бұл арқылы
біздің тәуелсіз мемлекетіміздің айбындылығы ... ... ... ... ... ... арнайы мемлекеттік
объектілерді қорғауға және басқа да қызметтік, әскери ... ... ... әскери міндеттерін орындауда ішкі әскерлер әскери
жоғары саналылық пен жанкештілік ... Олар ... ... ... және әскери қызмет туралы” Заңның негізінде жасақталды.
Қазақта әр ... ... ... ... ... ... Олар барлық
қиындықтар мен жорық кезіндегі тұрмыс мұқтаждығын көтеруге қабілет– қарымын
көрсете білген. Бүгінгі ... ... ... ... ... өткенімізден күш ала ... ... ... жаңа күш ... ... сенеміз.
Қарулы күштеріміздің айнасы –
Республика Ұланы
Елбасы қатысатын салтанатты жиындар мен ... ... ... ... қарсы алатын шараларда өздерінің нақпа-нақ ... ... ... сүйсіндіретін сарбаздары бар Ұланға 15 жыл
толғалы отыр.
Тарихқа көз жіберер болсақ, ерте ... ... ... ... ... ... Ресейде садақшылар, кейіннен гусарлар,
Иранда Шах тыныштығын “мың өлімсіздер” деп аталатын ... ... ... ... деп ... ... күзеті болған.
Қазақ мемлекетінің негізін қалаушылар Жәнібек пен ... ... ... т.б. ... ... ... Ұлан сияқты әрекет
ететін әскер ... ... ... берілген, ақсүйектер отбасынан шыққан
жасөспірімдер алынған. Аталмыш әскердің міндеті – ... ... ... жүру ... ханмен ілесе жүру, көрші мемлекеттерден елші келген кезде
жоралғылық рәсімдер атқару болды.
Тарихшылардың пікірінше, кейіннен ханның әкімшілік, әскери ... атты ... ... де ... ... ... ханды күзететін 1 мыңнан 10 мыңға дейін атты әскер болды.
Олар шаруалардан алынатын салықтар есебінен қаржыланған.
Республикалық Ұлан ата-бабалардың осы көне ... ... ... жүктелген міндеттерді тиянақты атқарып келеді. Өткенсіз бүгін ... ... ... ... ... ... нығайтуға оң
әсер етпек.
Бүгінде Республикалық ...... және ... да ... ... қамтамасыз ету, жоралғылық рәсімдерге қатысу,
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы мен ... ... ... ... ... ... ... бекітетін
аса маңызды объектілерді, ғимараттар мен ... ... ... ... ... ... әр ... аса жауапкершілік пен тиянақтылықты қажет
ететіні өзінен-өзі түсінікті. Себебі, Елбасы қатысатын жиындар немесе шетел
қонақтарын қарсы алу ... Ұлан ... ... ... ... ... ... әлемге әйгілеуі тиіс. Болмаса
маңызды мемлекет объектілерін күзету - жігіттердің ... ... ... үлгісін көрсететіндей болуын ғана емес, қырағылық, дене
күші жағынан мығым, осы қызметке қажетті ... бәрі де ... ... ... ... ... және Астана қалаларында әскери ... ... ... қатарына жастар еліміздің барлық облыстарынан алынады.
Бірақ, жастарды ... ... ... бар. ... Ұланға
әскерге алынатындардың бойы 178 сантиметрден кем болмауы тиіс, оған қоса
олар орта білімді, дене-күші ... ... ... ... ... керек.
Аты тек Қазақстанға ғана емес әлемге таныла бастаған Президенттік оркестр
де осы Республикалық Ұлан құрамында. Президенттік ... ... ... ... және ... салтанатты
шараларын музыкалық шығармаларымен қамтамасыз етіп қана қоймай, шетелдерге
де гастрольдерге шығып жүр. ... ... ... ... ... ... ... жұртшылық алғысына бөленді.
Өзінің он бес жылдық мерекесін атап өткелі отырған Республикалық Ұланның
атқарған игі шаралары ... Ең ... – олар ... ... ... пен халыққа жан аямай еңбек ету, елді сүю, ант пен ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаевтың
қанатты сөздерінен...
1. Бүгінгі біздің тәуелсіздігіміздің қайнар көзі ... ... ... бойы ... азаттыққа ұмтылған қайсарлығында жатыр.
2. Тәуелсіздік туын тігуге қаншалықты қажыр-қайрат керек болса, оны
құлатпай ... ... ... ... ... Өз ... үшін мақтаныш сезіміне бөленіп, біртұтас отбасы
сезімін сезінуге, қазір бүкіл ... жүзі ... ...... ... ... құрметтеуге тиіспіз.
4. Ел болу үшін ұлттық рух, ұлттық қасиет және ұлтқа деген сенім болуы
керек.
5. ... те, ... ... сын ... ... Ел бірлігі – ең асыл
қасиет.
6. ... ... ... ... жер де ... кен де берген, ел де
берген, ер де ... Кез ... ел ... келешегін өскелең ұрпағымен байланыстырады.
8. Жастарымыз салт-дәстүрімізді ... ... ... ... ... үміт отын ... ... адамзаттың озық ой көгінде ағып
жүретіндей болуы керек.
9. Еліңнің ұлы болсаң, еліңе ... ... ... ... ... ұлттық жалғыз мемлекетінің нығайып-көркеюі жолында жан теріңді
сығып жүріп, еңбек ет. Жердің де, елдің де иесі өзің ... ... ... ... жосықсыз екенін әлемнің ұғынғанына зор сенім
артсақ та, ... ... ... ... ... ... қана қоймай
өз елінің қуатына да сүйсінетінін ұмытпағанымыз жөн.
11. Елімізге бойына ... ел мен ... ... ... ... ... ... аянбай қызмет ететін, ой өрісі кең,
алғыр да жүректі, сауатты да салауатты ... ... ... бой жарыстыратын заман емес, ой жарастыратын заман.
Елім деп туған – ерлер бар
(Мақал – мәтелдер)
Ел барда ер қор ... ер ... ел қор ... ... ел ақтар, ер атағын ел сақтар.
Ел – ырыстың кілті, ер – ... ... ... жау ... ... ... бары игі.
Елдің ерлігі ерінен танылар,
Елдің байлығы жерінен танылар.
Елдің көркі ерімен, жердің көркі шөбімен.
Отан үшін отқа түс, ... үшін ... ... ұл – ... ... даусыз болмас,
Ер жаусыз болмас.
Ер жігіт өзі үшін туады,
Елі үшін ... ұл туса ... ... қуса ... туы – ... ұл ер боп туса – ел тірегі.
Шешен сөз бастар,
Батыр қол бастар.
Еліңді сүйсең, ерлік істейсің.
Елдің көркі ... ... ... оқ ... жау ... ер ... – тасымас,
Жеңілсе – жасымас.
Батылдықты айт, ерлікті айт,
Батырлықты айт, бірлікті айт.
ӘН-ЖЫР ШАШУ
Сарбаздар жыры
Сөзі: Абдрахман Асылбековтікі
Әні: Сүгірәлі ... ... жаны ... – күші ... ... жаны ... ел ... саптағы біз,
Қатарымыз сөгілмеген.
Туған елдің мақтанымыз,
Адымдаймыз, сенімменен.
Жол бермейміз ұрысқа түк,
Елге аян айбынымыз.
Дұрыс шығар, дұрыс батып,
Бір тұрғанда ай-күніміз.
Желбіреген ... ... ... қалауымыз,
Асқақтаған жыр-әніміз.
Мен қазақтың ұланымын
Мен қазақпын, ұланымын елімнің
Мен қазақпын, тірегімін жерімнің
Ұланымын туын көкке көтерер
Болашаққа алға бастап жетелер
Қиындығын қазағымның әрқашан
Қайыспайтын қара ... ... ... ... жері ... ... ... өзені, көлі бар
Қазағымның жерін, елін қорғайтын
Жас жеткіншек, ұланы бар, ері ... ... ... ... ... ұлан ... жеріміз
Туған елін, туған жерін сүйетін
Біз қазақтың ұланымыз, еріміз.
А.Өтелова
Отанымның ұлымын
Бұл – гүлденіп жайнаған,
Гүлстандар Отаны!
Бірін–бірі сыйлаған
Туысқандар Отаны!
Бұл – ... ... ... ... ... ... алыптың бірімін –
Отанымның ұлымын!
Әдібай Табылды
Қазақстандық патриотизм
Атадан жақсы ұл туса,
Елінің туы болады.
Атадан жаман ұл туса,
Көшінің соңы болады.
Қазыбек ... ... ... – адамның Отанына, туған еліне, оның
тіліне, салт-дәстүрі мен мәдениетіне ... ... ... ... өркениетінде Отаншылдық ең қасиетті міндеттердің бірі саналды. Ежелгі
түркі ... ... ... ... ... ескерткішінде ел
билеушілерінің Отаншылдық үлгісі көрініс тапқан. Төре, ... ... ... ... ... және ХХ ... басындағы А.Байтұрсынов,
Ә.Бөкейхан, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, М.Жұмабаев, т.б. ұлт ... ... ... ... ғана ... ... де өнеге көрсете білді.
Әйтеке би “Өмірім халықтікі, өлімім ғана өзімдікі” деп ... ... ... айнасы бола білді. Тәуке хан заманынан қазақ
қоғамында Отаншылдық байлықтан да ... ... ... Қазақстан өмірінде “қазақстандық патриотизмді” қалыптастыру
және оны азаматтардың ... ... ... дәрежеге
көтергенімен, Отаншылдық ой-сананы қалыптастырудың шешілмеген мәселелері
бар.
Қазақстандық ... – ел ... ... ... ... мен ... келешегі жолындағы еңбегі мен күрескерлігі
іспетті.
Отаншылдық – елжандылық туған отбасына, туып-өскен ортаға, ... ... ... ... ... басталады. Сондықтан Отаншылдықтың қайнар
көзі адамгершілік қасиеттер болмақ. Отаншылдықтың іргетасы – ... ... ... оның ... ... жоғын жоқтайтын азамат қана отаншыл
болады. Отаншылдықты рухани құбылыс ретінде зорлықпен, ... ... ... мүмкін емес.
Н.Назарбаев: “Әрбір адам біздің ... ... бай да ... оның ... ... ... екенін мақтанышпен сезіне
алатындай іс-қимыл жүйесін талдап жасауы қажет. ... ... ... де ... ... ... әрі ... болуы тиіс... Әрбір адам бала
кезінен Қазақстан – ... ... оның мен үшін ... ... ... мен ... үшін ... деген қарапайым ойды бойына сіңіріп ... ... ... осы ... өзі – ... ... ... тәрбие міндеттері.
Қазақстандық патриотизмнің анықтамасы да осынау ... ... ... ... ... Момышұлы
Қазақстан Республикасы - өзінің тәуелсіз мемлекет екендігін бүкіл әлемге
дәлелдеді. Енді басты міндет – осы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Қазақстанды – Отаным деп таныған
әрбір азаматтың осыған өз ... үлес ... ... аумағының бүтіндігін сақтау, халықтың ... ... ... ұйымшылдықпен күрес, мемлекеттерге қауіп төндіретін кез
келген сыртқы және ішкі ... ... ... өзі ... отаншылдық
рухта тәрбиелеу міндетін жүктейді. Осыған орай патриоттық тәрбие мәселесі
адамзат ... өн ... ... ... келе жатқан ұлы
мақсат болғандықтан, ... ... ... ... деген
сүйіспеншілігін, яғни патриоттық санасын дарытуда халқымыздың біртуар ұлы,
ержүрек қолбасшы, ... ... ... ... ... ... ағамыздың кейінгі ұрпаққа үлгі етіп қалдырып кеткен ... ... толы ... ... орны ерекше.
Жиырма жылдық өмірін әскер қатарында өткізген ... ... ... ... ... тақырыптарға шығармалар жазды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде атақты генерал И.Панфиловтың сегізінші
гвардиялық дивизиясында рота, батальон, полк, ... ... ... атқарып, неміс-фашист басқыншыларына соққы беріп, батальонды
бірнеше мәрте жау қоршауынан алып шықты.
Ата ... жер ... ел ... ана, қарт ... сұлу қарындас
Күң, құл бомасын, -
деген жыр жолдары арқылы жауынгерлерге рух беріп, ерлік істерге шақырады.
Кейіннен ... ... ... Бек ... ... ерліктері жайлы
“Волокаламск тас жолы” атты романын жазды. Осы ... ... ... аты ... ... ... Момышұлы өз шығармаларында патриотизмге, ерлікке, батырлыққа
байланысты біраз терминдерге анықтама берген. Енді ... ... ...... ... сүйіспеншілік, жеке адамның аман–
саулығының қоғамдық – мемлекеттік қауіпсіздікке тікелей ... ал ... ... дегеніміз – жеке адамды күшейту екенін
мойындау, қысқасын ... ... ... ... ұғымды жеке адаммен,
яғни оның өткенімен, ... ... және ... ... ...... сыйы емес, ең алдымен, өзінің ар-намысын және
адамзаттың ... ... ... ... ... пен ... болу
сезімінен қорғай отырып, адамның ең ұлы сезімін – азаматтық парызын ... ... ... ... ... сайысқа түсе отырып тұтас ұжым
өмірінің игілігіне ғана емес, оның ... ... де ... ... барынша
жою, жанға – жанмен, қанға - қанмен аяусыз кек алу жолымен жеке ... ... ... ... ... ... түрде қауіп-қатерге бас
тігу.
Батылдық – қимыл, әрекет есебін тәуекелдеумен үйлестіре алушылық.
Табандылық – батырлардың қалқаны.
Өжеттілік, қайсарлық – ... ... ... емес деген жағдайдың өзінде
абыроймен өлімге бас ... ... ... ... ... ... ағамыз халықты ерлікке, патриоттыққа тәрбиелеуде
артына көптеген мақал-мәтелдер қалдырған. Мысалы: “Үлкенді ізетте, ... ... ... ... ... “Ерлік бірлікте емес, жүректе”,
“Отанда опасызға орын ... ... ... тірі ... тік ... ... деп ... атынан ащы да әділ үкімін пайымдайды.
Тіпті ... ... ... ... келіп, ауыл адамдарының
ынтымақсыздығын, қарттардың қадірсіздігін, ... ... ... Дастарханға ас қайырып, бата бергенде, бұрынғы халықтық бата–
тілекті жаңаша жаңғыртып, “Я, құдай, дозақтың отынан сақта, ... ... ... ... ... қара жүрек батылдан сақта, адамды
қадірлемес есерден сақта, ... ... ... ... кеудесін керген
келіннен сақта, мезгілсіз келген өлімнен сақта, ұятсыз ... ... ... ... ... ... ... жастарында әдеп жоқ,
өлгенінде бәтуа жоқ құр айғай ... ... ... ... батасының
тұнып тұрған тәлім, өзіндік үлгі өнеге, өлмес, ескірмес өсиет екенінде ... ... ... ... ... ... оқи отырып, оның
шығармашылығы патриоттық тәлім-тәрбиенің қайнар көзі екенін байқаймыз.
Әскер - әліміз, армия – абыройымыз!
(Әдеби музыкалық кеш)
7 – ... - ... ... күштерінің туған күні. ... ... ... ... бұл ... өзіндік сыры бар. Оны оқырмандарға
ұғындыру, күні ертең олардың да Отан ... ... ... ... ол үшін ... шыңдалу қажеттігін жете білуге көмектесу қажет.
Назарларыңызға “Әскер - әліміз, армия – ... атты ... ... ... ... өткізілетін жерді де тақырыпқа сай ... ... ... рәміздері ілініп, гүл шоқтары және
шарлармен, “Тәуелсіз елдің қыраны” атты кітап ... ... ... ... ұландар!
Әкелер дәстүріне адал болыңдар”- деп жазылған.
Залда әскери-патриоттық тақырыпта жазылған әндер, музыка ойналып тұрады.
Мұның бәрі кешке келгендерді болатын мереке ... жете ... ... Ел ... ер ағалар –
Ардағымыз, арымыз.
Ерлер тойын, елдің тойын,
Бәрі: Қарсы аламыз ... ... ... - ... армия – абыройымыз!” атты кешімізге
Отан алдындағы ... ... ... қайтқан, кітапхана оқырманы
_________, Отан алдындағы борышын абыроймен атқарып жүрген ... ... ... ... ... ... ... жекелеп таныстырып шығады. Қазір ... ... ... Оны қас ... ... тұрған, кешегі Жеңіс
солдаттарының немерелері, шөберелері.
Олар да аталарындай жігерлі, әкелеріндей өжет. Отанымыздың шырқын бұзғысы
келетін қай жауға ... да ... бере ... Біз ... қуанамыз. Ендігі
сөзді қонағымыз, кітапхана оқырманы, запастағы ... ... ... соң, ұлдар мен қыздар өздерінің ... ... ... (Ән ... күй ... би биленеді).
1 – бала: Тапталмайтын түнгі ізі,
Сақшысы болам Отанның
Жарқырап жанған жұлдызы
Келеді ұлан ...... ... жердің әр тасы
Маған ыстық қашаннан.
Бұйраланған аршасы;
Қорғайтын - ер боламын.
3 - бала: Тапталмайтын түнгі ізі,
Ұланы болам Отанның
Жарқырап жанған жұлдызы,
Жалғаймын ... ...... ... ... да барша маңым,
Ақ сұңқардай дауылға қарсы ағамын.
Қиындықты алмастай қиып өтіп,
Бәрі: “Жаса, Бейбітшілік! – деп жар ... ... ... бәрі
қосылып,
“Әрқашан күн сөнбесін” әні орындалады.
Жүргізуші: Бәрекелді, балалар! Менің қолымда ... ... ... аты) өтеп жатқан кітапхана оқырманы (аты) хаты. (Хатты оқып шығады).
Ал ... ... ... ... анасы отыр, енді сол кісіні
тыңдайық.
Жүргізуші: Ал, енді достар, ... ... ... ... ... ...... Оқушымын бүгін мен,
Кіп-кішкентай баламын.
Ертең менде ... ... ...... Атам – ... ал ... қатал мінезі.
Сендерге достар ант етем,
Генерал болам мен өзім.
3 – ұлан: Ұландар, тізіл, сапқа тұр!
Бастайық енді ... үшін нақ ... аса ... ... ... ойындар түрінен қысқаша элементтер көрсету керек).
4 – ұлан: ... ... ... ... Аға, ... ...... Жүреміз даңқты жолдармен,
Қырандар бірге самғаған.
Әзірге титтай болғанмен
Ертеңгі ел қорғаны – мен ...... Жер ... тыныштық!
Жер бетінде туыстық!
Баянды бақыт Адамға!
Орнатуға Далаға!
Сәбилік таза көңілмен
Бәрі: Ант ... ... ... Кең ... ... елін, жерін, халқын қорғауға дайын
болыңдар,
Жас ұландар!
- Әрқашанда дайынбыз!
Сахнада тұрған балалар ... ... ... ... ... ... “Өркенде, өс өз – Елім” – деген т.б.
ұрандар жазылған плакаттарын, шарларын жоғары көтереді.
Осы кезде ... тік ... ... ... ... “Менің
Қазақстаным” әнін орындайды, мереке соңы концертке ұласады.
(Концерт бағдарламасы мереке тақырыбына сай болғаны жөн)
“Сұңқар” әскери- ойын байқауы
І. Кітапхананың оқу ... ... ... ... ( ... Әнұран) ілініп, гүл шоқтары, ... ... ... көркем безендірілген.
ІІ. Тақырыпқа байланысты “Қазақстан Армиясы” атты кітап ... ... ... ... ... ... Ескендір Хасанғалиевтің “Атамекен” әні баяу ғана ... ... ... ойын ... ... алаң ... (үш ойын жолы,
жүргізушінің орны) залдың аяқ жағында ... ... ... ... сахнада төралқа орны әзірленген.
Оқырмандар мен қонақтар орындарына ... соң ... ... ... патриоттық ән айтылады. Ән біткен соң жүргізуші
ойынды бастайды.
Жүргізуші: Арыстандай айбаттым,
Жолбарыстай ... ... ... ... бұлбұл сайраттың
Қазақстан ардақтым!
Армысыздар, құрметті қонақтар және бүгінгі ойынға қатысушы жас достар,
ұландар! ... ... ... және бейбітшілігін қорғау, бұл ... ... ... ... ... әйгілі. Ал Отанды қорғаушылар
тек қана білектің күшіне ... ғана ... ... мен қайраты, күш-
жігері мен зердесі бірдей мықты болғаны – бұл ел ... ... ... келе жатқан талап. Сондықтан болар, халқымыздан өткен ... ... ... хас ... ... де, би де, ... ... ретінде ел ішінде үлкен абыройға ие болған.
Біз де бүгінгі ... ... мен ... ... ... ... мен ... бәйгеге салу ниетімен өткізбек ... ... ... ... бүгінгі “Сұңқар” деп аталатын әскери ... ... қош ... қымбатты қонақтар, бүгінгі ойынның ережелерімен таныстырып өтейін.
Ойынымыздың бірінші сатысы “Қанша білсең, ізден тағы жас ... ... Бұл саты ... ... ... барша оқушылар қауымына
бастауыш әскери дайындық пәні бойынша 20 сұрақ ... ... ... жауап берген оқушы бір орденмен марапатталады. Сұрақтарға жауап беру
тек қана қол көтеру арқылы ... ... қол ... сол ... ... беру ... ... Кім
бірінші қол көтергенін және берілген жауаптардың ... ... ... ... ... ... ... Бірінші сатының қорытындылары
бойынша ең көп орден жинаған үш оқушы ойынның финалына шығып, бас ... ... ... ... ... ... бойынша финалға шығу ... ... ... ... ... саны ... болып қалса, онда
олардың ішінен ең мықтыларын ... ... ... ... ... ... орден тағушы деген абыройлы қызметті үлгілі
өнегесі және белсенділігімен танылған оқырман атқарады.
Әділдікпен бұл сайысты байқайтын,
Туралықтан ешқашанда қайтпайтын ... ... ... ... ... алқасын таныстырып өтеді. Алқа құрамына ардагерлер,
қатардағы әскерилер, ... ... т.б. ... ... үшін ... ... қолайлы әсер тигізеді).
Ендеше құрметті төрешілерден рұқсат болса, ойынымыздың бірінші сатысын
бастайық!
(Ескертпе: Жүргізуші сұрақтарды оқиды, төрешілерден кім бірінші ... ... ... оған ... ... ... Егер ... дұрыс болмаса,
төрешілерден кім екінші болып қол көтергенін сұрап оған ... ... ... ... ... болып, бірақ толық сәйкес келмесе төрешілерден
төрелік етіп шешуді сұрайды. Әрбір дұрыс жауап берген оқушыға ... ... ... ұл бала) орденін мойнына тағып тұрады).
Сұрақтар:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясында “Қазақстан Республикасы
егемендігі мен аумақтық ... ... оның ... ... іске
асырады” деп қай бапта көрсетілген?
(124 бап)
2. Жалпыға ... ... ... ... ... ... ... сатыларға бөлінеді?
(Шақыруға дейінгілер, шақырылушылар, әскери міндеттілер, әскери міндетті
еместер)
3. ... мен ... ... ұрыстағы және әскери қызмет атқару
кезіндегі тарихи тұрғыда қалыптасқан және ұрпақтан ұрпаққа беріліп ... ... мен ... ... дәстүрлер)
4. Ұлы Отан соғысы жылдарында қанша қазақ ... ... ... ... ... ... ... 1992 жылғы 25-тамыздағы
Жарлығымен бекітілген маңызы зор әскери құжат.
(Әскери ант)
6. ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қорғаныс министрлігі)
7. Қазақстан Қарулы Күштері ... ... ... ... ... құрама.
(Бригада)
8. Бөлімшелер мен бөлімдердің жеке құрамын ұрысты дайындау ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің жаяу әскер құрамындағы
бастауыш тактикалық бөлімше.
(Мотоатқыш бөлімше)
10. Ұрыс ... ... жаңа ... ... ... қозғалып
жетуі.
(Маневр)
11. Автоматикалық ату қаруында патронды оқшантайға жеткізу үшін, ұңғы
каналын жабу үшін, ... бұзу және ... алу үшін ... ... ... ... Қарулы Күштерінің қандай жарғылары бар?
(Ішкі қызмет, тәртіптік, гарнизондық және қарауылдық қызметтері, саптық
жарғылар)
13. Майор, подполковник және ... ... ... ... ... ... Кіші ... ... старшинадан үлкен әскери атақ.
(Прапорщик)
15. Рота бойынша тәуліктік кезекші кімге бағынады?
(Рота бойынша кезекшіге)
16. Шабуылда сарбаз ... ... ... ... ... ... бұл әдіс қарсыластың атысы астында
ұрыс алаңында оқ-дәрі мен жүктерді тасымалдауға көбірек қолданылады.
(Қырынан жер ... ... “ТМ 62М” ... код қандай әскери қаруды білдіреді?
(Танкке қарсы мина)
19. ЖҰМ деп ... ... ... ... АКМ автоматының ұңғы калибрі қандай?
(7, 62 мм)
Қосымша сұрақтар:
1. МОН – 50 деп ... ... түрі ... ... ... ... ... АҚШ мотожаяу әскери бөлімшесінде қанша адам ... ЗУРО ... Ай” қай ... ... ... ... ... және қай елдің әскери қаруы?
(ГДР – БТР НS-30)
Жүргізуші: ... ... ... ... ... ... Енді ... санап көрелік.
(Сергіту сәтін үзіліс кезінде пайдаланып, төмендегідей сұрақтарға жауап
берейік)
Жігіттің тоғыз жауы?
1.Ұл бала. 1. Басты ... ... ... ... ... саныңды.
3. Жасқаншақ болсаң ұры алар,
Қоралап қойған малыңды.
4. Жалатқызбас жасықтық,
Аузыңдағы балыңды.
5. ... ... ... ... Өсек ... ... ... Көпірме босқа мақтан қып
Түкке тұрмас барыңды.
8. Көрінгенге жалтақтап,
Бола алмайсың жағымды.
9. ... ... ... ... ... ... үш асыл ... бала. 1. Туған елі мен дос-жаранына адал болу.
2. Қара ... қақ ... ... ... ... турасын айтар шыншыл болу.
Жүргізуші: Жігіттерге тән алты асыл қасиет:
3.Ұл ... 1. ... ... Өнер өрісі болсын
3. Тапқырлық, талап, ерлігі болсын
4. Жігер-күші болсын
5. Қайрат қаруы болсын
6. Білімі болсын.
Жүргізуші: Бәрекелді, ... ер ... ... көп ... екенсіңдер! Қуаныштымыз!
Ал, енді, үш немесе үштен көп ... ... ... ... Финалға шыққан үш оқушыны таныстырады. Егер ордендер саны
бойынша үштен артық ... ... онда ... ... ... ... ... ойыншыларды іріктеп шығарады.
Құрметті төрешілер және ұландар, финалға шыққан жас білгірлерге екінші
сатының, яғни финалдың ережесін түсіндірейік.
Финал ... ... деп ... ... ... шыққан әрбір ұлан
жинаған ұпайына сәйкес өз қалауы бойынша мына жолдың бірін таңдауға ... ... ... ... ең көп орден жинаған ұлан таңдайды. Ал ... аз ... ... қалған жолға түседі. Қойылған сұрақтарға дұрыс жауап
беру арқылы әрбір ... ... ... бір ... алға ... жол екі ... ... Оны таңдаған оқушыға екі сұрақ қойылады,
оларға дұрыс жауап беру арқылы ол келесі ... ... ... ... ... шығады. Яғни оның қателесуге құқығы жоқ.
Сары жолды таңдаған оқушының жолы үш ... ... оған үш ... Ол бір рет қателесіп, екі ... ... ... берсе жеңіске
жетеді. Бірақ екі рет қателессе ойыннан шығады.
Жасыл жол төрт ... ... Оны ... ... төрт ... ... екі рет қателессе де келесі сатыға өтеді. Екі сұраққа дұрыс жауап берсе
жеңімпаз ... ал ... рет ... ... және бас ... ... шыққан оқушыға қойылатын сұраққа ол жауап бере ... ... ... жауапты тек қана көрермендер береді.
Ал, енді, қырандай ... ... ... ... ... ... ... болып өзіне жолды ең көп орден жинаған қайратты да, зерделі ұлан
таңдайды. Қай жолды таңдайсыз? Бірінші ... ... ... соң ... ... ... ойыншыларға ретімен жол таңдатады.
Финалдық сатымызды бастаймыз да, бірінші сұрағымызды жасыл ... ... ... ... Сіз ... ... ... үлгермеген әскери қызметшісіз делік.
Белгілі бір себептермен өрескел теріс іс жасап қойдыңыз. Сізге қандай ... ... және ... ... қолдануға болмайды?
Жауап: Сөгіс, кезекті сейілдемеден айыру, жұмысқа нарядқа тағайындау
болады, гаупвахтаға ... ... бұл ... ... ... ... ... дұрыс болмаса
жай жұбатып жолының келесі сатысына адымдатады.
Ендігі кезек сары жолға түскен ұланға. Мұқият ... ... ... рет ... ... Сіз ұрыс ... ... қимыл жүргізіп жатқан бөлімше
командирісіз делік. Сізде штабпен, взвод, рота ... ... бар. ... ... ... жасады, жағдай туралы кімге
баяндауға міндеттісіз?
Жауап: Аға командирге, яғни взвод командиріне.
Жүргізуші бұл оқушының жауабы дұрыс болса ... ... ... ... ... келесі сатысына адымдатады.
Ал ендігі сұрақтың кезегі ешбір қателеспей жауап беруге міндетті болған
ұланға келіп ... Сіз ... ... ... ұрыс ... ... ... Егер окопқа, не гранат лақтырмақ болып ... ... танк ... ... ... ... үшін танктің қанша метр қашықтыққа жақындап
келуін тосуыңыз қажет. Егер ... ... ... сіздің әрекетіңіз
қалай болуы керек?
Жауап: 25-30 метр, окоптың түбіне жата қалу, не бір ... ... ... Танк жүріп өткен соң, тез қарғып тұрып оның осал тұсына гранат
лақтырады. Қираған ... ... одан ... ... оны ... жояды.
Жауап дұрыс болса, келесі сатыға қошеметтеп өткізеді, ... ... ... ... кетуді жұбатып ұсынады.
Осындай ретпен жүргізуші келесі айналымды бастайды. Сөйтіп ойынның
жеңімпазы анықталады.
2-айналымның сұрақтары:
1-сұрақ: Ұшу ... 150 м/с ... ... ... ату ... ... аталады?
Жауап: Бөгей ату.
2-сұрақ: Бұл әскери нысандар мина ... ... ... ... танкке қарсы жаяу әскерге қарсы, кемелерге қарсы болуы
мүмкін.
Жауап: Инженерлік бөгеттер
3-сұрақ: ... ... түрі ме ... ... па? Ол не ... ... ... трал жабдығы.
3-айналымның сұрақтары:
1-сұрақ. Сіз кімсіз?
Бөлімше құрамында мынадай іс-қимыл жасайсыз: қару-жарақты, оқ-дәріні,
көздеу ... ... мен ... ... ... ... ... аспаптарын және ... ... ... ... бақылау аспаптарының жөндемділігін, құрал-сайман мен
қару-жарақтың запас бөлшектерінің болуын тексересіз.
Жауап: Көздеуші-оператор.
2-сұрақ. Бұл ... ... ... ... басқа әскерлер мен әскер жасақтамалары штабтарымен бірге
бірлескен іс-қимылдың ... ... және ... ҚР Қарулы Күштерінің Бас Штабы
3-сұрақ. Бұл қандай ... ... ... және ... ... ... ету
жөніндегі арнайы міндеттерді ... ... ... ... мен
бөлімшелері.
Жауап: Арнайы әскер.
Жүргізуші: Қымбатты көрермендер және ұландар! ... ... ... ... Сіздердің барлығыңызға үлкен-үлкен табыстар, егемен
елімізге тыныштық пен ... ... ... ... ... Есдәулеттің мынандай керемет сөздерімен аяқтағым келеді:
Шаңырағың – шырағым,
Топырағың – тұмарым,
Ғаламда жоқ сыңарың,
Ғажайыбым, жұмағым,
Басы таза бұлағым,
Басылмайтын құмарым,
Қазақстан – қыраным!
Соңында патриоттық ... мен ... ... ... ... ... ... Құрметті қауым! Сіздерді “Жігіт сұлтаны” сайысын тамашалауға
шақырамыз.
2-жүргізуші: ... де ... де ... ... той-думан
Қырандардың қосында.
1-жүргізуші: Асқақтаған ән дайын,
Күмбірлеген күй ... ... ... ... ... ... ... самғаңдар!
2-жүргізуші: Құрметті көрермен қауым! Енді сайысқа түсетін жігіттерді
қол ... ... ... ... Сайысқа қатысушы жігіттер көпшілікпен сәлемдесіп, ... ... ... ... ... ... ... керек деп
ойлайсың деген сұраққа жауап береді.
2-жүргізуші: Ей жігіттер!
Сендерге артар міндет көп.
Көтер биік ата салтын құрметтеп
Ақтай білсең ... ... сөзі – ... мол бір ... ... асықтардағы сұрақтарға жауап беру.
№1 асық. Мал жіліктерінің ... ... Қол ... 6
1. Кәрі ... – 2
2. Күң ... – 2
3. ...... Сан жіліктері: 6
1. Асықты жілік – 2
2. Тоқпан жілік – 2
3. Жамбас – 2
№2 асық. ... ет ... ... ... Құда ... бас, ... ... табақ: төс т.б.
№3 асық. Төрт түлік мал пірінің аталуы қалай?
1. Түйе – Ойсылқара
2. Жылқы – Қамбар ... Қой – ... ... Ешкі – ... ... Сиыр – Зеңгі баба
№4 асық. Қазақша ай аттарының аталуын айту керек.
1. Қаңтар 7. ... ... 8. ... ... 9. ... ... 10. ... ... 11. ... ... 12. ... ... Төрт түлік мал төлдерінің аталуы қандай?
І. Жылқы - құлын
ІІ. Сиыр - ... Қой – ... Ешкі – ... ... ... ... атын ... лашын, қыран, қырғи.
№7 асық. Қазақ халқының салт-дәстүр,
той-томалақтарын атап шық, ... ... ... ... ... тұсау кесер, сүндетке отырғызу, беташар,
көкпар, той бастар.
№8 асық. Аттың ер-тұмандарына нелер жатады?
Жүген, ішкілік, ... ер, ... ... ... ... Әділ ... ... жігіттердің ұпайын шығарғанша кезекті
әнге берейік.
(Ән орындалады)
2-жүргізуші: Қыран-бүркіт көтерер ердің нарқын,
Қыран жігіт асырар елдің даңқын!-
демекші, енді жігіттерміздің ... ... өз ... ... Ат ... білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай.
Ер өнері білінбес,
Қоян қолтық алыспай, - ... енді ... ... өнерлерін көрейік.
1. Салмақ тасын көтеру.
2. Мойын арқан тартпақ.
3. Білек күшін сынау.
2-жүргізуші: Жігіттер, ... істі ... ... ... жүрген басып өтпе,
Басыңа әлдеқандай іс түскенде.
Келесі кезекті тағы да әнге берейік.
(Ән орындалады)
1-жүргізуші: Жылдар-жылдар тарихтың мол ... ... ... көп ... шат ... ... бүгіні мен өткені.
(Тарихи тұлғалар, ескі ұғымдар туралы сұрақтарға жауап беру)
Сұрақтар: Асықтар арқылы жауап береді.
№1 асық. Қазақ ... ... ... ... ... ... өткен?
Хандар: Абылай, Әбілхайыр, Тәуке, Жәңгір т.б.
Батырлар: ... ... ... Наурызбай т.б.
Шешендер: Жиренше, Бөлтірік т.б.
Билер: Қаз дауысты ... Төле би, ... би ... асық. Үш ұғым туралы сұрақтар
1. Үш жүз: Ұлы, ... ... Үш ... Ұйқы, тамақ, күлкі
3. Үш даусыз: Мінез, кәрілік, ажал
№3 асық. Жеті атаны талдап беру.
Ата, әке, бала, немере, шөбере, ... ... ... 5 асыл мен 5 ... ... асыл ... талап, еңбек, терең ой,
қанағат ету, рақым жасау.
Бес дұшпан мыналар: өсек, өтірік, мақтаншақ,
еріншек, бекер мал шашпақ.
№5 асық. ... ... ... атап ... асау үйрету, арқан тарту, тымпи,
сақина салу т.б.
Жүргізуші: “Жеті ... ... ... – деп халқымыз айтпақшы,
кешіміздің соңында біздің қыран жігіттеріміз өздерінің жеті аталарын ... бата ... соңы ... ... ... сөзі – тәрбие көзі
Кітапхананың оқу залы ... ... ... ... ... ... ілінген. Қонақтар, оқырмандар осы ... ... ... ... күйі ... ... тұрады)
1-жүргізуші: Көп жасаған ... ... ... сөзі ...... өзі ... ... – ардақты,
Әрбір сөзі – салмақты.
Сол сөздерді ұқпасаң
Тістерсің бір күн бармақты.
2-жүргізуші: Бабалар сөзі - ... ... ... ... ... ... ақын-жыраулар мен сал-серілерден мұра, мирас ... ұлы ... ... жылда бір-ақ көрінетін кометалардай сыры да, сезімі де терең, тұңғиық
дана тұлғаларымыз фәни өмірден баз кешіп, бақилық ... ... ... ... пен Бауыржан батырлығы, Әлия мен Мәншүк ерлігі, Қаныш пен ... ... мен ... ... үні, ... парасаты –
бүгінгі ұрпаққа өнеге. Олардың даналық болжамы, ғибрат аларлық сөздері мен
пайымдаулары ... ... ... ... ... орын алуда.
Біздің ата-бабаларымыздан бізге жеткен көптеген ұлағатты, ғибрат
аларлықтай тамаша ... ... ... ... бар.
“Бабалар сөзі – тәрбие көзі” атты сауалнама-әңгімеміз қарт ата мен жас
жігіт арасында болған әңгіме түрінде өтеді. ... ... ... ... ... жауап беруі және қарияның ол пікірді толықтырып өз ... ... ... - ... ... не? – ... ... Ата арман дегеніміз ақыл-ойдың шындығы. Құс -ұшсам дейді, бала - өссем
дейді, қыз – ... ... ... жігіт – бақытты болсам дейді, қарт –
жүзге жетсем дейді, ұстаз – шәкіртіне үлгі ... ... ... ... ... ... жете алмайды.
Арманына ақылды жетеді, ақымақ бұл өмірден түңіліп өтеді, - депті қарт.
2-бала: - Бақытты болу оңай ма? – ... ... Ата, жары ... ... бақыты жанында – депті жігіт.
- Жоқ балам, ақыл басында болса, бақыт жанында болады. Ақыл адамды азаптан
да, ... да ... ... шын бақытты боламын десең, ... не ... ... үйлен.
3-бала: - Дос табу оңай ма? – депті қарт.
- Ата, дос табу ... ... ... ... Жоқ ... ... дос табу ақылдыға қиын, ақымаққа оңай. Ақылдының досы
аз, қасы көп, ақымақтың досы көп ... ... жоқ. ... ... қастығы аяқ астында жатады. Есіңде болсын, досың ақылды болса, өзің
дана ... ... бала ... өзің шала боласың, - депті қарт.
4-бала: - Өмірде не жетім? – депті қарт.
- Ата-анасы жоқ бала жетім – ... ... ... ... ... ата-анасы жоқ болса бала тірі жетім. Өмірде тоғыз
жетім бар. Халқына ... ... – хан ... Ханы ... ...... ... ақылсыз болса - әкім жетім, суы жоқ - құдық жетім, ұлы ... әке ... қызы ... болса - ана ... досы жоқ ... ... – ұстаз жетім.
Өмірде жетім болсаң есірме. Ақылды ... ... ... ... ... ... ... ел болмайды.
5-бала: - Үйде кім, елде кім қадірлі?
- Ата, үйде ана, елде бастық қадірлі – депті жігіт.
- Жоқ балам, үйде ... ... бала ... Елде хан, ... ... қадірлі.
Қонақты қадірлеуді бәрі біледі. Бала үйдің патшасы, ... үй ... үй қу ... - ... қарт.
6-бала: - Жоқты бар, ашты тоқ ететін кім?
- Ата, жоқты бар, ашты тоқ ететін мейірімді әке, - ... ... Жоқ ... әке қанша мейірімді болса да, ананың жөні бөлек. Жоқты бар,
ашты тоқ ететін ол – ана. ... бала ... ... ... ... – үйдегі бақ, әке отыратын - тақ. Ана ақылды болса ... ... ...... ... ... кім, үйді кім бүлдіреді? – депті қарт.
- Ата, елді өсекші бүлдіреді, үйді ақылсыз бала ... ... ... ... басшы елді бүлдіреді, ... әйел ...... ... – ел ... өсек ... өсірмейді. Өсекті тыңдау -
әкімге ... ... ... тақтағы ханға жараспайды, - депті қария.
8-бала: - Үйдегі алтын қазық кім? – депті қарт.
- Ата, үйдегі алтын қазық ... - ... ... Жоқ ... ... алтын қазық – ана. Ана ақылды болса, бала дана ... ... ... ... әке ... ұлға ... Ана ... әке
қамқоршың, ағаң қорғаушың, інің сүйенішің, қарындасың қанатың екенін
ұмытпа. Ананы ... ... кем, ... ... ... ... мейірімі көзінде, ықыласы көңілінде, ақылы сөзінде, - депті қарт.
9-бала: - Өмір сүру үшін не қажет? – ... ... Ата, өмір сүру үшін ... ... нан, мал ... - ... Жоқ ... адамның өмір сүруі үшін су, от, тұз, қыз, ақыл ... ... ... ... от ... сәнін береді, тұз астың дәмін
келтіреді, қыз ... ... ... ақыл ... ... ... ... ағайынды табады, ақылсыз адам ағайыннан безеді, - депті қарт.
10-бала: - Шындықты не бұзады? – ... ... Ата, ... тіл ... - ... жігіт.
- Дұрыс, балам, шындықты тіл бұзса, өкініші көбейеді, не өсек көбейеді.
Шындықты білу қиын, айтылған ... ... ... Адал адам ... ... ... Өсек ерді бұзады. Өсекті көп айтқан ... ... ... өсекшіге ере бермейді. Өмірде шындықты өсек бұзады, - депті
қарт.
11-бала: - Адамға ақыл беретін кімдер? – ... ... Ата, ана тілі ғой ақыл ... - ... жігіт.
- Жоқ балам, ана тілі ойды өсіреді. ... ақыл ... ... ... ... ... Ата-ана ақылын баласы мен қызына айтады, ... ... ... ақыл адамды тез есейтеді. Адамға ақыл беретін адал
дос. Адал дос ақылшың, ақылшы дос – ... Досы ... ... көп, ... ... көп. ... көзі ... басталады, - депті қарт.
12-бала: - Адамның ақылы қайда? – депті қарт.
- Адамның ақылы тілінде, ата, - ... ... Жоқ ... тіл ... ... ақыл ... ... Есіңде болсын, ханның
ақылы тағында, әкімнің ақылы жанында, ғалымның ақылы басында, ананың ... ... ... ... ақымақтың ақылы кім көрінгеннің
қалтасында, - депті қарт.
13-бала: - Достықты ... не? – ... ... Ата ... пен жолдастықты ынтымақ, бірлік, теңдік, туыстық, бауырмалдық
нығайтады.
- Дұрыс, балам, ... ... ... пен ... ... ... шын достың ақылдыға тән екенін ұмытпа. Өмірде дос ... ... бе, ... ... сау болыңыз, сәлем айтыңыз, рұхсат ... ... ... білген кешіре де біледі, кешіре білген рахмет те
айта біледі. Жөн сөз көңіліңді өсіреді, ... сөз ... ... ... ... Міне, балалар, көрдіңдер ме, дос табу ... елде ... ... өмір сүру үшін не ... ... шындықты бұзатын, достықты
нығайтатын не екенімен таныстық және ... ... ... сөздерді есте
сақтау керектігін ұмытпаңдар.
2-жүргізуші: Енді “Ескірмейтін есті сөз” ... ... ... ... ... балалардың өздеріне тапсырылған. Күнделікті өмірде
ата-әжелерің, әке-аналарыңның ... ... ырым мен тиым ... ... Кім көп ... ... Отқа су ... түкірме. Себебі кезінде ата-аналарымыз отқа
табынған. От өмір, тіршілік көзі саналған.
2-бала: Мал ... отқа ... ақты ... тірі ... ... сырқырап, желіні іседі, малсыз қалып жоқшылыққа
ұшырайды деген ұғым ... ... ... мал, адам ... ... ... ... деп есептеген.
4-бала: Пышақтың жүзін жалама, ... ... ... ... ұзарып
кетеді.
5-бала: Үйге қарай, үйді айналып жүгірме.
6-бала: Күлді, тұзды баспа, шашпа, аяғың ауырады.
7-бала: Жағыңды, беліңді таянба, тізеңді ... Тек ... ... ... отырады.
8-бала: Бас киіміңді лақтырма, теппе, басың ауырады.
9-бала: Нанды шашпа, баспа, нан - өмір ... ... ит, ... сыйлама, себебі араз болып қалуың мүмкін.
11-бала: Өсек, өтірік айтып, ... ... ... Үш күн ... кір ... тырнақ, шаш алуға болмайды.
13-бала: Адамға ажал шақыратын мына ырымдар:
Саусақты тарақтап, қолды көкірекке не желкеге қойып жатпайды. Мойынға ... ... ... ... ... сабын жерге сүйретпейді. Жуылған
киімді далаға оң қаратып ... ... ... ... өз үйіңнен ораза ашып (тамақ ішіп) ... ... ... ... ... сөз ... ... баспа, аттама.
16-бала: Сыпырғышты көкке көтеріп, баланы ұруға болмайды.
Міне осындай ырымдар мен тиымдарды еске сақтап,
орындап жүруіміз қажет.
(Музыкалық үзіліс)
1-жүргізуші: - ... ... біз ... ... ненің жаман екендігімен,
қасиетті ұғымдармен танысуымыз керек. Бұл бөлім ... ... ... мен ... ... сайысқа түсеміз. Сұрақтарға жауап беру кезегін
алдымен қонақтарға береміз, соңынан оқушылар толықтырады.
2-жүргізуші: ... ауыр не ... ... не бар?
Оттан ыстық не бар?
Көктен биік не бар?
(Қонақтар жауабы тыңдалады)
Оқушы: ... ауыр ...... білім,
Судан терең дегенім – оқу, ғылым.
Оттан ыстық дегенім – адамның ... биік ...... ... Алты алаш ... не?
Оқушы: - Алты алаш деген – Алаш ханның балалары – ... ... ... Түркімен, Жайылхан.
2-жүргізуші: Дүниеде не жетім?
Оқушы: ... ... – жер ... ... – ел ... ... – сөз ... Дүниеде не тәтті, не жұмсақ, не қатты?
Оқушы: ... сүті ... ... қолы ... Әкенің жүрегі қатты.
2-жүргізуші: Дүниеде ең жақының кім?
Оқушы: Тату ...... ... болса – апайың жақын
Бауырмал болса – інің жақын.
Инабатты болса – келінің жақын.
Алдыңа тартқан адал асын,
Қимас жақын – ... ... не ... ... ұяң – Отан ... – атаң қымбат.
Аймалайтын анаң қымбат.
Мейірімді – апаң қымбат.
Бәрінен де ұят пенен ар қымбат.
2-жүргізуші: Дүниеде не қиын?
Оқушы: ... ... – жау ... дау ... сөз ... дерт ... ... серт қиын.
Ақылынан адасып,
Өзің түскен өрт қиын.
Не істеріңді біле алмай,
Ашиды сонда бас миың.
(Музыкалық үзіліс)
1-жүргізуші: Енді біз ... ... айту ... ... біз ... ... ... аяқтайды. Егер
қонақтар жалғастыра алмаса, кезекті оқушылар алады. ... ... ... ... ... ұл, қыз ... ... бірінші бөлігін екі бастаушы кезек айтып, жалғасына жауап
күтіп тұрады)
1. ... ... ... ... ... өзің ... Ақылдының сөзі қысқа, ... (көпке болар нұсқа)
3. Шешен сөз бастар, ... (батыр қол ... ... ... ... ... (сөз ... ... Көп ... сөйлеген, ... (ойға салмай сөйлеген)
6. Көсемдіктің белгісі, ... ( шешендіктің ... Көп сөз – ... ... (аз сөз – ... ... жігіт – аспандағы жұлдыз ... (жақсы қыз – жағадағы құндыз).
9. Ақылың ағаңда болсын... (құндызың жағаңда болсын).
10. Әке көрген оқ ... ... ... ... тон ... Өткір тіл – дарын ,... (ұзын тіл жауың)
12. Тоқсан ауыз сөздің ... (тобықтай түйіні бар)
13. Тіл тас ... (тас ... бас ... Жігіт болсаң 7 жұрттың тілін біл ... ( немесе 7 түрлі ғылым ... соң ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие аларлықтай “Бабадан
қалған асыл сөздер” өте көп екен. ... да ... әр ... ... әр ... астарына үңіле қарай білу керек. ... ... ... ата-аналарыңның әр сөзін ұғып, кәрі адамдардың ақылын, өсиетін
есте сақтаңдар.
1-оқушы: Атам - ... мен - ... толы ... да ... ... Еш дүкенде сатылмас,
Тегін кітап атамыз.
Қанша оқысаң сарқылмас
Өмір – ...... ... ашық ... кітап ол.
Сырын ашып ұдайы
Тоқылатын кітап ол.
Соңы концерттік бағдарламамен жалғасады
ҚОСЫМША
Қазақ елінің қаһармандық тарихы
(Әдеби қойылым)
Алаш ... ... ... ... хақың барын.
Ұлт үшін ұрандатып ұрыс салған
Қайда сенің кешегі батырларың?!
Аңсар, 2007. - №5
Сахна төріне Абылай хан, Бөгенбай ... ... ... ... ... ... Сапытай батыр, Исатай батыр, Бауыржан батырдың портреттері
ілінеді, ... іші ... ... лайықталып безендіріледі
Тарихшы: (Тарихшы мен жыршы сөзіне сәйкес кинокадрлар көрсетіледі). Қазақ
елі - сонау Алтайдан Пиренейге дейін билік еткен Еділ ... елі. ...... ... ... ... еліне билік
жүргізген Бейбарыстың, Үндіні билеген Бабырдың елі.
Жыршы: ... жері – ... ... ... елі – Қас сақтай ердің елі.
Елі кедей болмаған – жері байтақ,
Еділ ... ... ... елі.
Азат бүгін байлыққа тұнған жерім,
Азат жүгін, ел жауын қуған ері.
Әділет пен бірлікке жанын қиып,
Әділ өткен билердің туған ... жері көп ... ... ері - өнерлі, өсиетті,
Египетті билеген Бейбарыстың
Елі – текті, киелі, қасиетті.
Қорлаған жау – басқыншы халыққа мұң,
Қорғаған ер – ойлаушы ... ... Ер ... ... ... қалды ел бағын алыптарым!
Тарихшы: 1793 жыл. Ел жайлауға көшіп ... кез. ... ... ... ... ... елі. Қаннен-қаперсіз, шат-шадыман жаз жайлау
қызығын көруге бет алғанда, Жоңғар ... ... ... ... халқын қан жылатты. Дүрліккен ел ... ... ... ... ... “ақ ... болды. Аңдыздаған жұрт Алқа көлге аялдап,
қасиетті Қаратауға бас сауғалады.
(Зарлы әуен ... хоры ... ... ... көш ... ... бір ... бос келеді.
Қарындастан айырылған қиын екен,
Қара көзден мөлтілдеп жас келеді...
Тарихшы: Қаратаудың баурайында ... ... бас ... ... ... соңғы рет сынайтын күн туды. Жауға соққы беріп, жалпы жұртты аман
алып қалу үшін, данышпан ата Төле би ... ... елді ... ... ... жүріңдер, дүрлікпе тек!
Жаудан қашып, қор болып үрікпе” – деп,
Біріктірді қазақты Төле би:
“Бақыт, ... азат күн – ...... ... ала ... ... ... төртеу түгел болса, төбедегі
келеді!” Тұрған жерін тұрақтаған ... биік ел ... ... ірітпей,
бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, атам қазақтың абыройын сақтайық” –
деді Төле би ... ... ... ... Әйтеке би, орта жүзден ... ... би ұлы ... ақ ... ... билігіне бас иіп, елді біріктірді.
“Жүзге бөлінгеннің жүзі күйсін”, - деді олар. Кең пейілді, ... ... ... ... ... ... аталған Абылайды хан көтерді.
Жыршы: ... ... қол ... хан ... ел ... хандардың басталады
Егемендік, елдіктің сел бастауы.
(Бұқар жыраудың Абылай хан туралы жырларынан үзінді жырланады)
Тарихшы: Ат ауыздығымен су ... ер ... су ... ... болды.
Қалың елді Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, шапырашты Наурызбай
батырлар бастап, азулы жауды Аңырақайда аңыратып ... ... ... ... кейін шапқан кесапат жауды қасиетті қазақ ... ... ... Ер ... ... ... ... ... ... боп.
Ерлік сапта жүр мәңгі өзі бастап,
Әр ұрпаққа күш берер жүрегі от.
Егес етсе Бөгенбай дана ... ... ... – дара батыр:
Айбары боп елдіктің – ердің ісі,
Айғағы боп ерліктің дала жатыр.
Райымбек әулие - қасиеттім,
“Құдайым” деп ... бас ... ... боп ... өнеге-өсиетін.
(Батырлық жырлардан үзінділер айтылады)
Тарихшы: Қаралы қалмақ қырғынынан соң, ес ... елді ... ... ... тағы бір ...... хандығының жүгенсіздігі болды. Халық
батырлары ел намысын қорғады. Елім деп ... ер ... ... бірлігін
қорғап, достық туын көтерді.
Жыршы: “Мықтымын” деп қоймаған қоқаңдауын,
Ықтырды кеп ... ... ... етті ... ... өтті ... – Отан қамын.
Тарихшы: ХҮІІІ-ХІХ ғасыр. Қазақ билері мен хандары иек артып, көмек еткен
орыс патшалығы бірте-бірте өз мақсатын орындап, қазақ жерін ... ... ... ... Ел ... ... ... зымияндық саясатпен ел
бірлігіне, ұлттық қасиетімізге, тіліміз бен ... ... ... ... ... Оған қазақ шаруалары ызаланып, кек көтерді.
Исатай мен Махамбет бастаған ел көтерілісі сәтсіз болса да, ел намысының
айғағы ... ... атты күйі ... ортаға жыршы шығады)
Жыршы: Орнатам, деп Исатай бостандықты,
Ордадан – кек, құптауды достан ... ... ... хан мен ақ ... ... ... атқа ер ... “Мен, мен едім, мен едім”,
т.б.жырлары айтылады)
Тарихшы: 1941-1945 жылдар. Адамзат тарихында болмаған алапат соғыста
бірлік, ... ... жан ... қазақ батырлары фашизмнен бүкіл адамзаттық
азаттықты қорғап, ерекше ерлік көрсетті. Жүзге тарта қазақ қаһармандарына
Кеңес Одағының ... ... ... атақ ... ... батырлардың
батыры Бауыржан Момышұлы бастады.
(«Жас қазақ» әнінің әуенімен жыршының жыры естіледі. Төлегеннің ... ... ... неткен жалын!
Оқтан ықпай, елім деп төккен қанын.
Батырларым жалынын ... ... ... еккен бағын.
Бауыржандай Мәскеуді қорғап қалған,
Бауырмалдар жауға елді ... ... ... боп ... бағым боп орнап қалған.
Қорған болған елінің елдігіне,
Батырлардың бас идік ерлігіне!
Ұрпақтары қаһарман бабалардың
Тәуелсіздік қамалын көрді міне!
Тарихшы: 1986 жыл. ... отты ... ... ... егемендігін
аңсаған жастар алаңға шықты. Желтоқсан желі ... ... ... өжет ... ... ... ... әлемге паш етті.
Жыршы: ... елі хан ... зор ... елді келімсек қорламасын!»
Деп, Қайраты көтерді намыс туын,
Кек қайнатты өрт толып Орда басын.
(“Желтоқсан желі” әні ... ... ... ... көрсетіледі)
Тарихшы: 1991 жылы қазақ халқының тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіров
ғарышта ерлік көрсетті.
Жыршы: ... ... ... ... ... қолдады бабалардың.
Ғарыш шарлап оралды Тоқтар батыр,
Мұратыңа ие бол, бауырларым!
(Шаттық күйі. Ту ... әуен ... ... туын ... ... ... Жұрт орындарынан тұрып, ту астында еліміздің әнұранын айтады)
ҚОСЫМША
Сарғайса да тарихтың ақ парағы,
Ол күндер ... есте ... үшін ... қиған,
Ерлер есте сақталады.
Жас жүрекке жалын құйған
Ерлік есте сақталады
С.Мәуленов
Қазақстан және ұлы Отан ... ... ... ... ... жерінде 12 атқыштар дивизиясы, 4 ұлттық атты
әскер дивизиясы, 7 ... ... мен 50-ге жуық ... ... ... ... аттанды.
Ц Жауынгерлері жаумен жан аямай ... ... бес ... ... ... ... атақ ... олардың туларына бірнеше
ордендер қадалды. Олардың қатарында жауынгерлерінің ерлігі аңызға айналған
атақты 8-гвардиялық Панфилов дивизиясы да ... ... ... 3,5 ... қазақстандықтар партизан отрядтарының
құрамында болып, Жеңісті жақындатуға өз үлестерін қосты.
Ц Жанқиярлық ерлігі мен батырлығы үшін 96638 ... ... ... ... және ... марапатталды. 497 жерлесіміз
Кеңес Одағының Батыры ... ... 97-сі ... ... 142 ... ... ... иегері болды.
Ц Соғыстың 4 жылы ішінде Қазақстан мемлекетке 482,8 мың тонна астық,
217,6 мың ... ... 143,2 мың ... ... 1193,2 мың ... ... 155 ,3 мың тонна мақта тапсырды.
Ц Қазақстан еңбекшілері майданға 25 миллион дана жылы киім, Отан ... 4 ... ... ... ... берді.
Ц Ұлы Отан соғысына барлығы 35 ... адам ... Орта ... ... 3 миллионға жуық адам қатысса, соның 1 миллион
366 мыңы ... ... Отан ... ... ... ... 4 ... 19 майдандық және
флоттық, 103 армиялық газет, ұлттар тілінде 50 газет ... ... ... ауыр ... ... ... 10 ... 3 дивизиялық, 1 округтік
газет жарық көрген. Олар: «Қызыл әскер ... ... ... ... ... ... үшін алға», «Дабыл» және т.б.
Уақыт тарих бетін парақтайды. Күн тізіліп, ай ... ... ... ... ... ұзақтығы, мерзім межесі көмескіленіп “көзден таса,
көңілден ұмыт, қалдыра алмайтын ... ... ... ... ... ... қайғы-қасіретті, миллиондаған адамның өмірін ... ... ... ұлы ... ... қантөгіс, сұрапыл соғысты
ешқашан ұмыта алмайды.
Иә, соғыс өзінің сұмдықтарын бүгінгі ... ... ... ... ... ... адамзат жүрегін әлі сыздатуда. Иә, уақыттың ... атты ... бар. ... өміріміз үшін құрбан болған ерлеріміз ешқашан ... ... ... ... қайталанбауы үшін, оның сұмдықтарын,
сол кезде біздің өміріміз үшін жанын қиған ... ... ... ... ... есте сақтауға міндеттіміз.
Отанын жаудан қорғау үшін көп ұлтты ... ... ... қазақ халқы
ерекше ерліктерімен, аңыздарымен жауға ... ... ... ... 30 ұлттың өкілі бар (бұлардың 3 мыңдайы қазақстандықтар) Брест
қорғаушыларының өшпес ерлігі мәңгі сақталмақ. Біраз ... ... ... жөн көрдім;
Орыстың белгілі жазушысы А. Бек 1944 жылы Москва ... ... ... ... ... ... ... “Арпалыс”
(“Волоколамск тас жолы”) кітабын жазған болатын. Бұл кітаптың бас кейіпкері
Б.Момышұлының және 28 ... ... ... ... ... 28 еді! 1941 ... 16 қарашасында немістер Москваға Волоколам
бағытында ұрысқа шықты. Дубосеково разъезіндегі 1075-атқыштар ... ... ... тұрған бекініс шебіне жаудың 30 танкісі шабуыл жасады.
Ротаның саяси жетекшісі В.Ключков басқарған взвод жауынгерлері – ... ... төрт ... созылған ұрыста жаудың 14 ... ... ... ... ... ... бұл ... 28 панфиловшының 23-і қаза
тапты. 28-дің 22-сі қазақстандықтар еді.
Қазақстан жерінде жасақталған В.Панфилов атындағы ... ... ... ... ... ... теңдессіз ерліктің үлгісін
танытты. Панфиловшылардың ... шын ... ... ... пен ... ... өз заманында-ақ аты аңызға айналған Бауыржан Момышұлы
да бар еді. “Әдетте суретшілер мен қалам ... ... ... ... мүләйім, қиялшыл кейіпте суреттейді. Сондай бейнелердің ішінде түрлі-
түсті ұстаның ... ... сан ... ... ... бірі ... ... келсе, бірі сүреңсіз де сүйкімсіз. Бауыржанның бет пішіні
сол бейнелердің көбінен өзгеше, өнері жетік бір ... ... ... асыл ... ба, әлде емен ... ба, ... бір өткір аспаппен
мінсіз жонып жасалғандай”. Бұл орыстың белгілі жазушысы А.Бектің “Арпалыс”
кітабынан ... ... өзі ... “Москва үшін шайқас” повесі де осы тарихи
оқиғаға арналған.
Әди Шәріпов “Партизан ...... әрі ... ... ... әр сәт сайын ажалмен ... ... ... ... ... ... ... білген. Олар Отан үшін басын бәйгеге
тігіп, ... ... ... ... Кез келген уақытта кеуделерін оққа тосып,
қажет болса жолдастарына қалқан болды.
Кітап қарапайым тілмен жазылған, көпшілікке түсінікті. ... бола ... өте зор. ... кейіпкер әрекеті, мінез-құлқы патриоттық
сезіммен ұштасқан.
Біз “Партизан қызы” повесі сияқты Ұлы Отан ... ... ... күн туған ауыр кезеңдерді баяндайтын шығармаларды насихаттай отырып,
өз Отанын, жерін қорғайтын азамат болып өсуге тәрбиелейміз.
Қасым Қайсеновтың “Таңдамалылары” және ... ... ... ... кітаптарын оқи отырып, соғыс тауқыметі мен қасіретін, от оранып, қан
кешіп қол жеткізген ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі заман қандай болар еді, - деген бұлыңғыр ой
келеді.
Бұл ... ... ... ... ел бар ... ол елдің жаудан
тайсалмайтын ер жүрек ұлдары, Әлия мен Мәншүктей батыр қыздары бар екендігі
дүйім елге ... ... ... былай қойғанда, Бауыржан атаның батырлығы
туралы сөз болғанда Сталиннің өзі “Ол ... па?” – деп ... ... ... Табанда қорқыныш пен қобалжудан арылып, бойымда жауға ... ... ... сезімі пайда болды. Оның үстіне ... ... ... ... ... сақ бол. ... ... төмен құлдилап
барып, бомбалап өтеміз. Сол кезде ... ... ... ... Тек бір-бірімізден көз жазбайық...”. Бұл Кеңес Одағының екі мәрте
Батыры, Ұшқыш Талғат Бигельдинов туралы ... ... ... ... ... ... “Жау тылында” деп аталатын ... ... ... ... сүйіспеншілігі, жауға қаталдығы, партизан отрядтары
мен астыртын ұйымдарға көмегі нақтылы суреттеледі.
Кітаптағы шығармалар ... ... ... тәрбиелейді. Отан
алдындағы қасиетті борышымызды сезінуге, жеңістің ... ... ... әсер ... ... ... ... өмірімізді қорғау әрбір саналы
азаматтың борышы. Қан мен тер, мерт ... өмір ... ... ... ... ... Ата-бабамыз, әже-апаларымыз салып кеткен дәстүрді ... ел ... болу ... ұрпақтың қастерлі де бұлжымас абыройлы
міндеті.
Әрбір саналы азамат өзінің елі мен ... ... оны ... сүюі үшін
аянбай еңбек етіп, өзінің бойындағы қасиеттерінің бәрін ... ... ... ... еткен азамат – халықтың ұлы, оның ... Ерді ел ... ер елі үшін ... ... келе ... ... дәстүр де солай. Елін сүйген ерді халқы сүйіп, оны ... ... ... ... ... ... мұң-мұқтажын, дәстүрін қастерлейді.
Азаматтық борыш адамгершілік, қадір-қасиеттермен ұштасады, оның ... ... болу – ел ... ойлау. Ел қамын ойлау – Отанымыздың тарихи даму
жолындағы қилы күресті басынан ... ... мен ... ... мен ... ... ... қорғап қалған Отанды қорғау, жер
планетасының тыныштығын сақтау – ... ... ... ... ... шен ... Қошқарұлы (Шақшақ Жәнібек) (1693-1751) – Орта жүздің биі, батыр,
торғайлық. Қазақтар ішінен тархан атағын (фельдмаршалмен тең) бірінші алған
(1742)
Дәуітбай ... – би, ... ... ... Мұрагерлік жолмен
берілген.
Есет Көкіұлы (1679-1749) – Кіші жүз батыры, ақтөбелік. Тархан атағын 1743
ж. алған.
Жәңгір Бөкеев (1801-1945) – ... ... ... ... ... генерал-
майоры (1831)
Жәңгіров Ғұбайдолла (1840-1909) (Бөкей ордасынан) – Жәңгір ... ... ... ... ... (генерал-лейтенант теңдес) атағын алғаш
рет алған (1894) әскери ірі қайраткер.
Айшуақов Баймағамбет (1790-1847) (Батыс Қазақстан) – генерал-майор.
Баймағамбетов ... ...... ... ... ... ... бастаған көтерілісті аяусыз басқаны үшін
алған.
Шыңғыс Уәлиханов (1811-1895) (Көкшетау) – ... ... ... Мұса ... ...... ... төре (1879ж.( Жетісу) – полковник, ақын.
Орыс әскерінде алғаш қызмет еткен ... ... ... ... ... мен қазақ ханы Тәуекелдің ... ... де полк ... яғни ... ... атқарған.
Хиуадағы қазақ ханы Қайыптың ұлы Серғазы 1789 жылы Санкт-Петербург орыс
армиясының секунд-майор қызметінде ... ... ... ... ... адамдар полковник шенін алған. Олар Әли ... ... ... ... ... Нұралиев, Шыңғали Омаров,
Мұхамеджан Таукин, ... ... Әділ ... ... де ... тағы басқалар.
ҚОСЫМША
Мемлекеттік наградалар
Қазақстан Республикасында қандай мемлекеттік наградалар бар?
1995 жылы 12 желтоқсанда ... ... ... ... ... ... (1999 ... 26 шілдесіне дейін
Қазақстан Республикасы ... заң күші бар ... деп ... мемлекеттік наградаларға:
1) ең жоғары дәрежелі белгілер – ... ... ... және ... ... ордендер;
3) медальдар;
4) құрметті атақтар;
5) көп балалы аналарға арналған наградалар;
6) Қазақстан Ресупбликасының Құрмет грамотасы жатады.
Ең ... ... ... ... ... ... қыран” орденімен азаматтар Қазақстан Республикасына сіңірген
ерекше қызметі үшін ... ... ол ... ... КСРО ... ... ... наградталған азаматтарға берілуі
мүмкін.
Қазақстан Республикасының Президенті “Алтын қыран” орденінің ... ... Ал ... ... атағы азаматтарға, Қазақстан ... ... ... ... бостандық және тәуелсіздік мүддесін
қорғауда көрсеткен батылдығы, ... үшін ... ... ... ... жұлдыз” және “ Отан” ордені қоса беріледі.
Қазақстан Республикасында қандай ордендер бар, ... ... ............ – (“Благородства”);
“Достық” – (“Дружба”)
“Құрмет” – (“Почет”) ордендері бар.
“Отан” орденімен мемлекеттік және ... ... ... ... ғылым мен мәдениетті, мемлекеттік құқық қорғау және
әскери қызметтегі демократия мен әлеуметтік ... ... ... ... ... наградталады.
“Барыс” орденімен Қазақстан Республикасының мемлекеттігі мен
егемендігін ... ... ... ... ... марапатталады.
“Барыс” ордені 3 дәрежеден тұрады:
І дәрежелі “Барыс”
ІІ дәрежелі “Барыс”
ІІІ дәрежелі “Барыс”.
І дәреже орденнің ең ... ... ... ... ІІІ ... ІІ ... және І ... ретімен жүргізіледі.
“Даңқ” орденімен Қарулы күштердің, республикалық ұланның, Президент күзет
қызметінің, ішкі және шекара әскерлерінің командалық және басшы құрамдағы
адамдары, ... ... ... ... ... мен ішкі істер
органдарының басшы құрамындағы адамдары наградталады.
Орден екі дәрежеден тұрады:
І дәрежелі
ІІ дәрежелі
“Айбын” орденімен ... ... ... ... ... қызметінің, ішкі және шекара әскерлерінің әскери қызметшілері, ... ... ... ... Ішкі ... ... ... жауынгерлік әзірлікте, әскерлердің жоғары жауынгерлік даярлығын іске
асыруда және жаңа ... ... ... ... қоғамдық
тәртіпті қамтамасыз ету мен ... ... ... қол жеткізген
табыстары үшін;
- әскери және қызметтік ... ... ... ... ... ... үшін беріледі.
“Айбын” ордені үш дәрежеден тұрады:
І дәрежелі;
ІІ дәрежелі;
ІІІ дәрежелі;
Ең жоғарғы ... I ... ... Наградтау мына ретпен
жүргізіледі: ең алдымен ІІ дәрежесі, содан кейін І дәрежесі ... ... ... ... ... кіші және ... адамдар наградталады.
ІІІ дәрежелі “Айбын” ордендерімен сарбаздар, матростар, сержанттар,
старшиналар, ... және ... ... ... ... мен ... ... пен өнер
қайраткерлері, мемлекет, қоғам қайраткерлері наградталады.
“Достық” орденімен ... ... ... ... пен
ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін наградталады. “Достық”
ордені екі ... ... ... “Достық”
ІІ дәрежелі “Достық”.
Наградтау реттік ескерілмей жүргізілуі мүмкін.
“Құрмет” орденімен азаматтар экономиканы, әлеуметтік ... ... ... ... беру ісін ... ... ... ... ... қызметі үшін наградталады.
Қазақстан Республикасында қандай медальдар бар? Олар ... ... ... ... ... үшін”,
“Ерен еңбегі үшін”;
“Шапағат” медальдары бар.
“Ерлігі үшін” медалімен азаматтар:
- адам өмірін сақтап ... ... ... жағдайларда (суға
кету, өртке душар болу, дүлей апаттар кезінде);
- қылмысқа қарсы күресте көрсеткен ер жүректілігі мен жан ... ... ... ... ... ... ... үшін Қарулы
күштердің, республикалық ұланның, Президенттің күзет қызметінің, ішкі ... ... ... ... ... прокуратура, ұлттық
қауіпсіздік, ішкі істер органының қызметкерлері ... ... ... ... азаматтар экономикадағы, әлеуметтік
саладағы, ғылымдағы, мәдениеттегі және ... ... ... үшін наградталады.
Қандай құрметті атақтар бар? Олар кімдерге беріледі?
Қазақстан Республикасында Құрметті ... ... ... ... ... атақтары жатады.
“Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы” ... ... ... ... ... ... ... алдарына қойылған ғылыми-техникалық,
зерттеушілік және тәжірибелік міндеттерді мінсіз орындаған азаматтарға
беріледі.
“Қазақстанның ... ... ... атағы республикаға сіңірген зор
еңбегі үшін көрнекті мемлекет және қоғам ... ... ... өндіріс және әлеуметтік саланың өкілдеріне беріледі.
Әдебиеттер
Ахметжан Қ. Қазақтың ... ... ...... 2006. – ... ... не қалған!: Әдеби-этнографиялық таным. – Алматы: ЖШС Ол –
Жас, 2003.- 104б.
Бекенов Қ. Тағдырымның жазғаны. – Қарағанды, 2002. – ... ... ... ...... Жазушы, 1968. – 159б.
Кенжеахметұлы С. Жеті қазына: Жиған-терген.– Алматы: Ана тілі, 2005. ... - ... О. ... елім – ...... ... 2003. – 160б.
Табылды Ә. Таңдамалы шығармалары.– Алматы: Балалар әдебиет баспасы, ... – Т.3. ... ... - 272б.
* * *
Алтынбаев М. Кәсіби армия – ... ... ... ... – 2006. – 25 ...... – Б.4
Аманжолов К. Қазақстанның қарулы күштері //Қазақ тарихы. – 1999. - №3. ... Қ.С. ... ату ... //Қазақ тарихы. – 2004. -№5. – Б.15-
20
Әбділда Б. Әскер – ел қорғаны // ... ... 1997. – 17 ... Ж. №1 Халық Қаһарманы: Армия генералы Сағадат Нұрмағамбетовпен
әңгіме //Егемен Қазақстан. – 2006. – 16 желт. – (№311-314). – Б.9
Әлімқұлов Қ. ... ... ... ... киім ... //Ұлан. –
2005.- 4 қаңтар. – Б.6
Жеңіс жолының жалғастығы: (4 мамыр – Қазақстан Қарулы ... ... ... Республикасының қорғаныс министрі армия генералы Мұхтар
Алтынбаепен сұхбат; Әңг.Ж.Самрат //Егемен Қазақстан. - 2006. – 7 ... ... Ә. ... ... ... – 2006. – ... (№10). - ... Ә. Иә, генерал Зайсанов Моңғолия әуе қарулы күштерінің қолбасшысы
болған //Егемен Қазақстан. – 2003. – 21 ...... Ә. Әлем ... және ... ... // ... Қазақстан. –
2006. – 6 желт. – (№300). – Б.3
“Ұлан” – ұлттың мақтаны: /Респубикалық ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік – құқықтық істер жөніңдегі
орынбасары ... ... ... Әңг: ... // ... Қазақстан.
– 2005. – 23 қазан. – ...... А. ... енді ... әскердегі: Поэзия //Алматы ақшамы. – 2000. –
24 мамыр. – Б.3
Махамбет М. Ұлан ... не ... //Жас ... - 2002. – 30 ...
Б.4
Құнантаева К., Бақаев Ә. Қазақстанның тұңғыш әскери ... ... – 2006. – 17 ......... Ж. ... ... қыраны – Республика ұланы //Алматы ақшамы.
– 2002. – 16 наурыз. – Б.2
Қазақстан Республикасының заңы. Әскери міндеттілік және ... ... ... – 2005. – №11. – ... Ж. Қазақ әскерлері бүгінгі күнге сай ма? //Түркістан. – 2005.- 3
наурыз. – (№9). – Б.3.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Азаматтық қорғаныс10 бет
Азаматтық қорғаныс жүйесінің құрылымы мен ролі6 бет
Азаматтық қорғаныс күштерінің халық өмір қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлі мен міндеттері. Бейбітшілік және соғыс кезіндегі төтенше жағдайлар6 бет
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Алтын адам10 бет
Амангелді Иманов5 бет
Ауған дағдарысының сабақтары 5 бет
Бауыржан Момышұлы (1910-1982)3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь