Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы


Жоспар

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ.Негізгі бөлім.
1.Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2.Маралдық зиянның туындауының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
3.Маралдық зиянды өтеуге заңдылықты қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

IV.Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Кіріспе.
Адамардың өзара карым-қатынасында бір тұлғаның екіншісіне зиян келтіруге алып келмейтін адам өмірінің бірде бір аясы жоқ.
Ол басқа азаматтар мен заңды тұлғалардың әртүрл іс-әрекеттерінің салдарынан азаматтык-құкыктық қатынастар субъектілеріне тиесі игіліктер мен кұқыктарға келтірілуі мүмкін.
Зиян келтіру өндіріс аясында орын алады, сл автокөліктер жәнен баска да көлік құралдарының иелерімен, қауіпті заттармен, жанулрлармен, тауарларды, жұмыстар мен кызмет көрсетулерді сатудан, лаузымды тұлғалар мен мемлекеттік билік пен басқару органдарынык заңсыз іс-әрекеттерімен және т.б. келтіріледі.
Жоғарыда аталған субъектілердің іоәрекеттері зиян келтіре отырып, бірқатар жағдайларда, құқыққа қайшы сипатка да ие болады Олар, оларды жасаған тұлғаға азаматтық-құқықтық жауапкершілік жүктелуге мүмкін болатын белгілерге сәйкес болған кезде, азаматтык құкық бұзушылық, баскаша айтқанда деликтілік, сипатқа ие болады Осы тұрғыдан алып карағанда, олар азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің негіздемесі ретінде бағаланады.
Бұдан ары біз осыған кажетті шарттарды (талаптарды) сондай-ақ зиян келтіру салдарынан туындайтын құкықтық қатынастарды карастыру кезінде колданылатын түсініктерді айқындайтын бодамыз. Алдымен азаматтық-құкықтық жауапкершілік түсінігіне қыскаша тоқталайық.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына (игіліктеріне) және заңмен қорғалатын мүдделеріне зиян келтіру заң шығарушының назарынан тыс қала алмайтындығы сөзсіз. Олай болмаған жағдайда,. қоғамдык катынастардың реттеушісі ретіндегі азаматтык құқыктың: құндылығы елеулі түрде төмендетілер еді. Сол бір немесе өзге субъсктілерге зиян келтіру жағдайларын тиісті назардан тыс қалдыру әртүрлі кұқыктық және өзге де өзекті мәселелерді одан әрі туындайтын. бір немесе бірнеше кұқық бұзушылыктар жасаған кұқык бұзушылықтар жасаған құқық бұзушылық одан әрі ушықтырута алып келуі итермелеуі мүмкін. Бұл, өз кезегінде жәбір көрген тарапты озбырлыкка (рұқсат етілген шектен шығуға) және жауап ретінде құқық бұзушылық жасау-ға итермелеуі мүмкін.
Тұлғалардың бұзылған құқыктары мен мүдделерін бірдей калпына келтіруге, аталған тенденциялардың кауіптілігін елеулі түрде төмендетуге мүмкіндік беретін азаматтық күқықтың институты болып азаматтық-құқықтық жауапкершілік табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің қырлары шарттық міндет-темелерді қарастыру кезінде зерделенген болатын. Онда шарттық жауапкершілік туралы сөз болған. Бұл жауапкершілік көп жағдайда азаматтық қүқықтық шарттар қатысушыларының араеындағы даулы құқықтық қатынастарды реттеуге септесетіндігімен сипатталады.
Сонымен қатар белсенді қолданысқа деликтілік жауалкершілік те ие. Оны субъектілер өзара шарттык катынастармен байланысты болмайтын жағдайларда құқық бүзушылықтар жасағаны үшін туындауға тиіс болатын азаматтық құқықтық жауапкершіліктің бір түрі деп атауға болады (қазіргі кұқық аясында оны бұрынғыдай біржақты түсінбейді).
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің аталған түрлерінін ортақтығына қарамастан олардың айырмашылықтарын да атап өту қажет. Деликтілік жауапкершілік дәстүрлі түрде азатматтық күқықтык өз алдына бөлек институты болып табылады. Оның өзіне тән ерекшеліктері бар, олар ең алдымен оның құрамында императивтік нормалардың басым болуымен сипатталады.
Әдебиеттер.
1.Қ.Р-ның азаматтақ кодексі.Ерекше бөлім.-Алматы,2004.
2.Гражданский кодекс Республики Қазахстан.Обшая часть.-Алматы,1997
3.Мемлекет және құқық негіздері.-А.2001.
4.Басин.Ю.Г.Ответственность за нарушение гражданско-правового обязательства.-Алматы,1997.
5.Жайлин.Ғ.А. Азаматтық құқық.Ерекше бөлім.ІІ том.-Алматы,2004.
6.Советское гражданское право.-М:Юрид.лит.,1986.
7.Теория государства и права.-М,1985.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Жоспар

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

ІІ.Негізгі бөлім.

1.Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен
маңызы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

2.Маралдық зиянның туындауының пайда
болуы ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... 10

3.Маралдық зиянды өтеуге заңдылықты
қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

IV.Әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... 25

Кіріспе.

Адамардың өзара карым-қатынасында бір тұлғаның екіншісіне зиян келтіруге
алып келмейтін адам өмірінің бірде бір аясы жоқ.
Ол басқа азаматтар мен заңды тұлғалардың әртүрл іс-әрекеттерінің
салдарынан азаматтык-құкыктық қатынастар субъектілеріне тиесі игіліктер
мен кұқыктарға келтірілуі мүмкін.
Зиян келтіру өндіріс аясында орын алады, сл автокөліктер жәнен баска да
көлік құралдарының иелерімен, қауіпті заттармен, жанулрлармен, тауарларды,
жұмыстар мен кызмет көрсетулерді сатудан, лаузымды тұлғалар мен мемлекеттік
билік пен басқару органдарынык заңсыз іс-әрекеттерімен және т.б.
келтіріледі.
Жоғарыда аталған субъектілердің іоәрекеттері зиян келтіре отырып,
бірқатар жағдайларда, құқыққа қайшы сипатка да ие болады Олар, оларды
жасаған тұлғаға азаматтық-құқықтық жауапкершілік жүктелуге мүмкін болатын
белгілерге сәйкес болған кезде, азаматтык құкық бұзушылық, баскаша айтқанда
деликтілік, сипатқа ие болады Осы тұрғыдан алып карағанда, олар азаматтық-
құқықтық жауапкершіліктің негіздемесі ретінде бағаланады.
Бұдан ары біз осыған кажетті шарттарды (талаптарды) сондай-ақ зиян
келтіру салдарынан туындайтын құкықтық қатынастарды карастыру кезінде
колданылатын түсініктерді айқындайтын бодамыз. Алдымен азаматтық-құкықтық
жауапкершілік түсінігіне қыскаша тоқталайық.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына (игіліктеріне) және заңмен
қорғалатын мүдделеріне зиян келтіру заң шығарушының назарынан тыс қала
алмайтындығы сөзсіз. Олай болмаған жағдайда,. қоғамдык катынастардың
реттеушісі ретіндегі азаматтык құқыктың: құндылығы елеулі түрде
төмендетілер еді. Сол бір немесе өзге субъсктілерге зиян келтіру
жағдайларын тиісті назардан тыс қалдыру әртүрлі кұқыктық және өзге де
өзекті мәселелерді одан әрі туындайтын. бір немесе бірнеше кұқық
бұзушылыктар жасаған кұқык бұзушылықтар жасаған құқық бұзушылық одан әрі
ушықтырута алып келуі итермелеуі мүмкін. Бұл, өз кезегінде жәбір көрген
тарапты озбырлыкка (рұқсат етілген шектен шығуға) және жауап ретінде құқық
бұзушылық жасау-ға итермелеуі мүмкін.
Тұлғалардың бұзылған құқыктары мен мүдделерін бірдей калпына келтіруге,
аталған тенденциялардың кауіптілігін елеулі түрде төмендетуге мүмкіндік
беретін азаматтық күқықтың институты болып азаматтық-құқықтық жауапкершілік
табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің қырлары шарттық міндет-темелерді
қарастыру кезінде зерделенген болатын. Онда шарттық жауапкершілік туралы
сөз болған. Бұл жауапкершілік көп жағдайда азаматтық қүқықтық шарттар
қатысушыларының араеындағы даулы құқықтық қатынастарды реттеуге
септесетіндігімен сипатталады.
Сонымен қатар белсенді қолданысқа деликтілік жауалкершілік те ие. Оны
субъектілер өзара шарттык катынастармен байланысты болмайтын жағдайларда
құқық бүзушылықтар жасағаны үшін туындауға тиіс болатын азаматтық құқықтық
жауапкершіліктің бір түрі деп атауға болады (қазіргі кұқық аясында оны
бұрынғыдай біржақты түсінбейді).
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің аталған түрлерінін ортақтығына
қарамастан олардың айырмашылықтарын да атап өту қажет. Деликтілік
жауапкершілік дәстүрлі түрде азатматтық күқықтык өз алдына бөлек институты
болып табылады. Оның өзіне тән ерекшеліктері бар, олар ең алдымен оның
құрамында императивтік нормалардың басым болуымен сипатталады.

1.Маралдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік - зандық (құқыктық) жауап-кершіліктің
бір түрі болып табылады. Оған да заңдык жауапкершіліктің белгілері тән.
Олар:
1) мемлекеттік мәжбүрленумен ажырағысыз байланыс;
2) іс-жүзіндегі негіздеме - құқык бұзушылык болуы;
3) құқық бұзушы тәртібінің мемлекеттік және қоғамдық айыптаумен
байланысы.
Алайда, азаматтық-қүкықтық жауапкершілік спецификалык, өзіне
тән ішкі белгілерге ие. Ол қылмыстық~құқыкты.к, әкімшілік-құқық-
тық, тәртіптік жауапкершілікпен қатар жеке өзіне арналған мақсаттар-
ға_ие. Азаматтық құқықтық жауапкершілік субъектілері іс-әрекеттерінің
айрықша азаматтық-құқықтық салдарына реакция білдіру ретіңде
қолданылады және өзі-сонымен бірге өзін колдану үшін түрткі болған-
дардан ерекшеленетін, белгілі бір азаматтык-құкықтық салдарға алып
келеді.
Азаматтық-құкықтық жауапкершіліктің, басқа да заңдық (құқық-
тық) жауапкерщіліктерден тағы бір ерекшелігі - ол туралы нормалар
оны жүзеге асырудың ерікті тэртібін де жоқка шығармайды. Соған
орай азаматтық-кұқыктык жауапкершілікті азаматтық құқық теория-
сында жасалып қойған құқық бұзушылықтар үшін жауап беру қажетті-
лігі ретінде анықтайды. .
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктен деликт жасаған құкық бұзушыға әсер
ету шарасы" болып табылатын, оның санкцияларын ажыратқан жөн. Зиян
келтіргені үшін (шарттан тыс, деиліктілік)жауапкершілік аясында негізгі
санкция болып келтірілген зиянды өндіріп: алу табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік жеке сипатқа ие. Яғни оның
қолданылуы құқықтары мен мүдделеріне зиян келтірілген субъектінің
немесе жәбірленушінің атынан талал-арыз қоюға құқылы тұлғаның
еркіне тәуелді болады. Кәмелетке толмағандардың мүдделеріне зиян
келтірілген кезде, егер олар ата-анасының қамқорлығында болмаса,
талап-арыз бала тәрбиелеу мекемелерімен, қорғаншылар мен қамқор-
шылармен, тікелей қорғаншылық және қамқоршылық органдарымен
немесе прокурормен қойылады. Өз қүқыктарын өздері қорғай алмай-
тын тұлғаларға зиян келтірілген жағдайларда азамалтық-құқыктык
жауапкершілік мүмкіндігінше мүлтіксіз жүзеге асырылуға тиіс. Ол
үшін қажетті жағдайлар заңнамамен қалыптасуға тиіс, мақсат қажет-
тілікті деликтілік құқық нормаларын қолданатыи мемлекеттің құзіретті
органдары мен соттары тарапынан ескерген жөн. Мемлекетке,
жария мүддеге зиян келтіру жағдайларына да қатысты осындай ой
айтыла алады.
Азаматтық-құкықтық жауапкершіліктің жеке сипаттылығының та ғы бір қыры -
азамагтық-құқықтык жауапкершілік лекциялары жәбірленушінің өз пайдасына
қолданылады, ал жария-құқықтық жауапкершілікті қолдану санкцияларды
салыстырмай-ақ біреудің. пайдасына (мысалы бас. бостандығынан айыру) не
мемлекет пайдасына (мүлікті конфискациялау, әкімшілік айыппұл) колдануга
алып келеді.
Азаматтық-құқықтың жауапкершіліктің жеке-құқықтық сипаты зиян келтірудегі
туымындайтын міндеттемелер құрылымын құрастырудың бірден бір себебі болып
табылады.Азаматтық құқықтық жауапкершілік міндеттемелік құқықтық катынас
нысанынан басқа нысанда жүзеге асырыла алмайды. Ол қатысты болып табылады
және жауапкершілік субъектісінде, құқықтық мүмкіндік береді.
Міндеттеменің аталған түрі заңнамаға сәйкес туындайды. Ол тараптартың
келісімі бойынша (тұлғаның өз құқықтарын қорғаудан бас тарту жолымен)
тоқтатыла алмайды
Оны іс жүзінде жүзеге асыру, алдында атап өткеніміздей,жәбірленуші
субъектінің өз еркіне тәуелді болады. Ол, жалпм өзі арқылы адамдардың
қандай да бір әлеуметтік маңызы бар қызметің тауарларды беру, жұмыстарды
атқару, қызметтер көрсету) туындату мақсатын көздемейді, ол тұтастай және
толығымен адамдардың бұзылған мүліктік немесе мүліктік емес аяларын қалпына
келтіруге бағытталған. Соңдықктан зиян келтіруден туындайтын міңдеттнме
азаматтық-құкықтық міндеттеменің ерекше бір түрі болып табылады. Оның
мақсатына сүйёне отырып, оны қорғаушы міндеттемеретінде анықтайды, Егер
оның пайда болу негіздерін ескеретін болсақ, онда зиян келтіруден
туындайтын міндеттеменің деликтілік міндеттеме деп атаған жөн.
Зиян келтіруден туындайтын міңдеттемелермен рестеу аясы туралы осы
айтылған сөз, осындай-міндеттемеге сүиене отырып, міндетті субъект басқа
субъектінің пайдасына зат (тауар) беруге тиіс болатындығын жоққа
шығармайды, бірақ бұл бұзылған құқықтарды қалпына келтіру қажеттілігі мен
жетеленеді. Міндетті субъекті мен жұмыстарды орындау,;қызметтер көрсету
тәжірибе жүзінде қолданылмайды, бірақ жоққа шығарылмайдьі. Бұл орайда зиян
келтіруден туындайтын міндеттеме осындай жан-жақты мазмұнға барлық
жағдайлдрда емес, ол тек зиян мүлікке ғана (тұлғалардың жеке мүліктік емес
игіліктері мек құқықтарына емес) келтірілген жағдайда ие болады.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме, басым жағдайларда, су-бъектілердің
абсолюттік құқықтарын корғауға бағытталған. Бұл оны тұлғалардың кез келген
құқықтарын оларга кез келген құқыққа кайшы қол сұғушылықтан қорғау
максаггарында пайдалануға мүмкіндік береді. Кейбір жағдайларда, деликтілік
міндетгеме кұрылымын пайдалана отырып тұлға өзінің нақты бір субъектіге
қатысы бар, қатысты құкықтарын да қорғай алады, Бұл мысалы, тауарлардың,
жұмыстар мен кызмет көрсетулердің жетіспеушілігімен келтірілген зиянды
өндіріп алу кезінде орын алады.
ҚР АК 917-бабының 1-тармағына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалардьщ
мүліктік немесе мүліктік емес игіліктері мен құқықтарына заңсыз іс-
әрекеттермен (әрекетсіздікпен) келтірілген мүліктік және (немесе) мүліктік
емес зиянды, оны келтірген түлға толық көлемде өтеуге тиіс.
Сондай-ақ заң актілерінде зиянды өтеу міндеті зиян келтіруші болып
табылмайтын тұлғаға жүктеледі, сонымен қатар өтеудің неғұрлым жоғары
мөлшері белгіленуі мүмкін екені ескертіледі. Аталған бап, негізінен зиян
келтіруден туындайтын жауапкершіліктің жалпы негіздерін белгілеу үшін
арналғанмен, ол, сондай-ақ зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттеме
түсінігінің өзін де анықтау үшін қолданылады.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме - бұл зиян келтірушінің немесе
заңнамада аталған өзге де тұлғаның келтірілген зиянды толық көлемде өтеу
міндетін камтыған, жеке немесе заңды тұлғалардың (мемлекеттік немесе
әкімшілік-аумақтық бөліністің) заңмен қорғалатын құқықтары мен мүдделеріне
кұқыққа қайшы іс-әрекеттермен (әрекетсіздікпен) мүліктік және (немесе)
мүліктік емес зиян келтіру салдарынан тікелей заңнама нұсқауларынан
туындайтын міндеттеме.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттемелерді жүзеге асырумен азаматтық-
құқықтық жауапкершілік және сонымен қатар, оның функциялары жүзеге
асырылады. Оның функцияларын компенсациялық, айыппұлдық, тәрбиелік және
алдын алушылық ретінде анықтауға болады. Азаматтық-құқықтық
жауапкершіліктің компенсациялық функциясы өз мақсаты ретінде бұзылған
құқықтар мен мүдделерді олардың бұзылуына тепе-тең түрде қалпына келтіруді
көздейді. Аталған жауапкершілікті қолдану құқық бұзушыны, оның сірә өзі
деликт жасай отырып байып кетпеген мүліктік аясын кеміту жолымен жазалайды.
Оларға азаматтык-құқықтық жауапкершіліктің санкцияларын қолдану
салдарынан және сот процестеріне негізінен жауапкерлер ретінде
қатысқандықтан, кұқық бұзушылар азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің белгілі
бір тәрбиелік ықпалын да сезінері анық. Бұл азаматтық-құқыктық
жауапкершіліктің белгілі бір шамада құқық бұзушыларды одан да ауыр құқық
бұзушылықтар жасаудан үстап қала алатын, алдын алушылық маңызына себепші
болады.
Борышқорлар ретінде де, кұқыққа қайшы іс-әрекеттерінің (әрекет-
сіздігінің) салдарынан зияи келтірген, кез келген субъектілер танылады.
Басқа тұлғалардың әрекеттері үшін заң бойынша жауап беретін тұлғаларға ата-
аналар (асырап алушылар), қамқоршылар, оқу, емдеу, тәрбие және кәмелетке
толмағандар мен әрекетке қабілетсіз тұлғаларға қадағалауды жүзеге асыруға
тиіс өзге де мекемелер мемлекеттік ұйымдар (өз жұмысшыларының іс-әрекеті
үшін) жатқызылуы мүмкін.
Орын алған жағдайға, зиян келтіруден туындайтын міндеттеменің пайда болу
себебіне (не мүліктің не мүліктік емес зиянды келтіру), міндеттемелер
қатысушыларына байланысты оларды эмбебап құқық мирасқорлығына немесе
суброгацияға жол бер.ілуі мүмкін. Мысалы, мұрагерлер, құқық мирасқорлығының
нәтижесінде, қайтыс болған азаматтың мүлкіне келтірілген зиянды өтеуді
талап ету құкығына ие болуы мүмкін. Сақтандыру ұйымы азаматтық-құқықтық
жауапкершілікті сақтандыру шартына қатыса отырып, сақтандыру жағдайы
турыудаған және ол зиянды өтеу кезінде зиян келтіруден туындайтын
.міндеттемеде кредитор орнын иеленетін болады.
Борышқор үшін зиянды өтеген тұлға (мысалы, солидарлы борыш-қорлардың
бірі) да оған қатысты регрестік міндеттеме аясында кредитор болады.
Міндеттеме түрі болып ол бойынша тиесілі өтем табылады. Өзге
міндеттемелерге қараганда зиян келтіруден туындайтын міндеттеме пәні өте
жиі жағдайда анықталмаған болып табылады. Зиян келтіруден туындайтын талап-
арыздар "бәсекелесе" алатын талап-арыздарға (егер англосаксондық құқық
түсініктерін колданатын болсақ) жатады, зиян мөлшері және тиісінше тиесілі
өтем акы мөлшері талап--арыз бергенде, тәжірибе жүзінде дәлме-дәл есептеле
алмайды (егер де оның калькуляцясы жәбірленушімен берілсе де, ол даулаңа
алады). Сол себептен міндеттеме пәні әдетте сотпен нақтыланады. Міндеттеме
пәні зиянды өтеуцің сотпен таңдап алынған тәсіліне байла-нысты болады. Сот
зиянды өтеу туралы талапты қанағаттандыра отырып, істің мән-жайына сәйкес
зиян үшін жауапты тұлғаны келтірілгеіг залалдарды толығымен өтеуге. немесе
оны.:заттай өтеуге (сол тектес және сол сападағы затты беру, бүлінген затты
қалпына келтіру жәнс т.с.с.) міндеттейтін болады. Адам өмірі мен
денсаулығына және моральдық зиян келтіру салдарынан туындайтын
міндеттемелер бой.ыниш міндеттеме пәні өзіндік ерекшіліктерге ие болады.
Зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттеме бір жақты міндеттеме болып
табылады. Сондықтан оның мазмұнына зиян келтіруші тұлғаның (өзге де
тұлғаның) қелтірілген зиянды өтеуміндеті кіреді, Оны өтеу тәртібі,
мерзімдері заңнамамен, сот шешімімен, талаптардың келісімімен анықталатын
болады немесе міндеттеме мәселесінен туындайды.
Жәбірленуші зиянды өтеу жөніңдегі міндетті оның алдында іс жүзінде
орындауды талап етуге құқылы.
Жоғарыда атап өткеніміздей, көптеген қатысушылары бар міндеттеме туындауы
мүмкін. Жәбірленушілер тарапынан.тұлғалардың көптігі, мүлік екі және одан
да көп тұлғалардың ортақ бірлескен менші-гінде болған кезде немесе өзге де
соған ұқсас жағдайларда орын алады.
Зиянды бірлесе отырып келтіру ретінде зиян келтіру сол үшін жауапты
бірнеше тұлғалардың ортақ ниеттерімен (бірлескен іс-әрекеттермен жүзеге
асырылған) қамтылатын жағдайлар бағаланады.
Ол заңнамаға сәйкес солидарлы (немесе ортак) жауапкершіліккс алып келеді.
ҚР АК 932-бабына сәйксс. Бірлескен зиян келтірілген жәбірленушінің алдында
ортақтасып жауап береді. Ортақ жауапкершілік кезінде зиян келтршілрдің
әрқайсысы жәбірленуші алдында толықжауап береді. іьш іа ю.іык колем ісжачап
берелі.

2.Маралдық зиянның туындауының пайда болуы.
Сондай-ақ зиян құрамына жәбірленушінің дағдылы айналым жағдайында алуына
болатын, бірақ алынбай қалған табыстары (айырылып калған пайда) да кіреді.
Айырылып қшіған паида деп жоспарланған табысты ғана емес, сондай-
ақ.бүлінген мүліктен нәтижелер төл түрінде алынуы мүмкін болған табиғи
өсімдерді де түсінген жөн.
Басым жағдайда нақты залал тікелей бастапқьг зиян бола отырып айқын
көрінеді. Бірақ ол жанама түрдегі кейінгі зиян ретінде де көрініс беруі
мүмкін.
Зиян адам өмірі, оның денсаулығы, ар-намысы, іскерлік беделі, жеке өмірге
қол сұғушылық, жеке және отбасылык құпия сияқты игіліктер бойынша
туындайтын жеке мүліктік емес құқыктарды бұзатын, сондай-ақ атауға, өзіндік
бейнеленуіне жэне басқа да материалдық емес игіліктерге деген кұқықтар
бүзылған кездегі кұкыққа қайшы іс-әрекеттердің салдары болуы мүмкін.
Денсаулықты зақымдаумен, адам өмі.рін айырумен келтірілген зиян еңбек
ақымы, занды тұлғаны құрумен немесе құрусыз жеке кәсіпкерлік қызметтен
түсетін табысты жоғалтудан мүліктік залал түрінде де көрініс табуы мүнкін.
Сонымен денсаулықты зақымдаумем келтірілген зиян белгілі бір бөлігінде
нақты мүмкіндік болып табылады, бірак ол алынбай қалғап пайда нысаныа да
көрініс табуы мүмкін.
Мүмкін емес зиян деп қол сұғылатын обьсктіге қарамастан мүліктік емес
зиян түсініледі. Яғни моральдық зиян жеке және заңды тұлғалардың мүлкіне де
және субьектілердің жеке мүліктік емес игіліктерімен құқықтарына дақол
сұғушылықтың салдары болуы мүмкін.
Жоғарыда бір эиянкелтіруден туындайтын міндеттемелердің пайда болуының
негізгі шартарына нұсқайтын азаматтық заңнама нормаларына сілтеме жасаған
болатынбыз.
Сондай-ақ ҚР АК 917-бабының 2-тармағында зиян келтірушінің егер зиян
өзіңің кінәсінен келтірілмегендігін дәлелдесе, оны өтеу жауапкершілігінен
босатылатындығы көзделген. Заңнама мен тұлғаға зиянды өтеу жауапкершілігі
оның кінәсінің болу болмауына қарамастан жүктелетін жағдайлар көзделуі
мүмкін.
Сонымен, зиян келтіргені үшін жауапкершіліктің жалпы негізлері (шарттары)
болып мыналар табылады: 1) құқыққа қайшы іс-әрекет (әрекетсіздік); 2)
зияннның болуы; 3) тұлғаның іс-әрекеті (әрекетсіздігі) мен туындаған
құқыққа қайшы салдардың (зиянның) арасындағы себепті байланыс; 4) кінә,
Аталған төрт шарттар бір-бірінен ажырағысыз орын алады. Олар азаматтық
құқық бұзушылықтың (деликтінің) өзара байланысты элементтері болып
табылады. Осыған сүйене отырып, біз зиян келтіруден туындайтын
міндеттеменің пайда болу (азаматтық-құқыктық жауапкершілікті колданудың)
нездемесі болып азаматтық құқық бұзушылық табылады.
Құқыққа қайшылық түсінігі азаматтық құқықта көп қырлы болып табылады.
Құқыққа қайшылық ең алдымен тұлғалар іс-әрекетінің (қадамдарының) құқықтық
әртүрлі салаларына нормаларына қайшы келуіне сүйене отырып бағаланады.Бұл
конституциялық құқық, қылмыстық құқық, әкімшілік құкық жәнет.б. болуы
мүмкін. Іс-әрекеттердің(әрекетсіздіктің) обьективтік құқық нормаларына
қайшы келу белгілері олардың құқыққа қайшылығын оңай және сенімді бағалауға
мүмкіндік береді.
Сонымен катар, бірқатар басқа мемлекетердің құқықтарында сияқты,
Қазақстан Республикасының да азаматтық құқығында бас деликт кағидасы
әрекет ететіндігін ұмытаған жөн. Соның салдарынан, егер зиян келтіруші заң
актілерімен уәкілденген болмаса немесе тұлғаның оған зиян келтіруші деген
келісімі (ниеті) болмаса, кезкелген зиян келтірушілік құқыққа кайшы деп
танылатын болады.
Бірқатар жағдайларда, іс-әрекеттердің құкыққа кайшыиығы олардың мораль,
саналылық, адамгершілік және әділеттілік талаптарына қайшы болуына яғни
азаматтық құқықтық жалпы бастауларына сүйене отырып бағаланады.
Әрекетсіздіктің құкыққа қайшылығын анықтау кезінде біршама өзгеше
белгілер қолданылады. Белгілі бір уақытта орын алған жағдайда сол бір
немесе өзге субъект заңнамаға сәйкес сол бір немесе өзге оңды іс-әрекеттер
жасауға тиіс болған, бірақ оларды жасамаған және срның салдарынан басқа
тұлғаның құқықтарымен мүдделеріне зиян келтірілген жағдайда ғана
әрекетсіздік құкыққа қайшы болып табылады. Атап айтқанда. полиция
қызметкері қызметте бола отырып және тұлғаның жеке басына қол сұғушылық
болып жатқанын көре тұра өзінің қызметтік борышын орындамауы мүмкін, ауру
адам жеткізілген медициналық мекеме ауру адамға шұғыл дәрігерлік көмек
көрсетпей оны баска медициналық мекемеге жөнелтуі мүмкін. Осы аталғандар
құқыққа кайшы әрекетсіздіктің мүмкін болатын жағдайларының бірі ғана болып
табылады. Өкінішке қарай, сот органдары әрекетсіздікке қарағанда
әрекеттіліктің құқыққа қайшылыгын белсенді түрде қабыл алады және бірқатар
жағдайларда әрекетсіздікке бой алдырған субъект оны азаматтық құқыктық
жауапкершіліктің өзге де түрлеріне тартудан құтылып кететінін айта кеткен
жөн.
Зиян келтіру барлық жағдайларда дерлік сол немесе өзге бір жасалатын іс-
әрекеітердің-қайшылығын білдіретінін біз жоғарыда айтқан болатынбыз.
Заңдылық пен құқыққа қайшылық азаматтык құқықта ажырағысыз түсініктер болып
табылады. Іс-әрекеттердің (әрекетсіздіктің) құқыққа кайшы салдарының
болмауы, оларды азаматтык-кұқыктық жауапкершілік негіздемесінің құрамдас
бөлігі ретінде қарастыру мүмкіндігінен айырады. Дегенмен де біз бірқатар
жағдайларда абстракциялана отырып әрекетті және оның зиянды салдарын жеке-
жеке қарастырамыз. Бұл сонда да. жеке түсініктер "туралы сөз болып
отырғанын куәландырады, Олардың әрқайсысы түсіндірудердің белгілі бір
жиынтығы арқылы сипатталады.
Мұндай анализді біз ауыткушылык ретінде жасадық, оның себебі мынада.
Азаматтық құқықта зиян келтірудің алдын алу түралы жаңа норма көзделген
(918-бап). Іс-әрекеттердің құқық кайшылығын оның заңдылығынан бөліп
қарастыру зиян келтірудің алдын алу үшін тәжірибелік маңызға ие.
Әрине мұндай талап арызды қою кезінде іс-әрекетпен (әрекетсіздікпен) зияп
келтірілу міндетеме емес болып табылады.
Бұл талап келтірілген зиянды өтеу туралы талап-арызбен бірге қойылуы
мүмкін. Кейбір жағдайларда адамдар (басым жағдайларда бұл кәсіпкерлер)
зиянды өтегеннен кейін, өздеріне тиесілі кәсіпорындардың, құрылымдардың
қызметін, өзге де өндірістік қызметті жалғастыра береді, ол өз кезегінде
зиян келтіруді де жалғастыруы немесе жаңа зиян келтірумен қауіп төндіруі
мүмкін, сот мұндай жағдайларда жауапкерді ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Зиян келтірудің салдарынан туындайтын міндеттемелер
Зиян келтірудің салдарынан туындайтын міндеттемелер. Негізсіз баю салдарынан туындайтын міндеттеме ұғымы және оның мазмүны
«Зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттер»
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық сипаттамасы
Қылмыс жасаған адамды ұстағанда зиян келтірудің түрлері
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы
Басқару маңызы мен түсінігі
Конкурстық міндеттемелер
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы
Өкілдіктің түсінігі мен маңызы. Сенімхат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь