Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы

Жоспар

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ.Негізгі бөлім.
1.Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2.Маралдық зиянның туындауының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
3.Маралдық зиянды өтеуге заңдылықты қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

IV.Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Кіріспе.
Адамардың өзара карым-қатынасында бір тұлғаның екіншісіне зиян келтіруге алып келмейтін адам өмірінің бірде бір аясы жоқ.
Ол басқа азаматтар мен заңды тұлғалардың әртүрл іс-әрекеттерінің салдарынан азаматтык-құкыктық қатынастар субъектілеріне тиесі игіліктер мен кұқыктарға келтірілуі мүмкін.
Зиян келтіру өндіріс аясында орын алады, сл автокөліктер жәнен баска да көлік құралдарының иелерімен, қауіпті заттармен, жанулрлармен, тауарларды, жұмыстар мен кызмет көрсетулерді сатудан, лаузымды тұлғалар мен мемлекеттік билік пен басқару органдарынык заңсыз іс-әрекеттерімен және т.б. келтіріледі.
Жоғарыда аталған субъектілердің іоәрекеттері зиян келтіре отырып, бірқатар жағдайларда, құқыққа қайшы сипатка да ие болады Олар, оларды жасаған тұлғаға азаматтық-құқықтық жауапкершілік жүктелуге мүмкін болатын белгілерге сәйкес болған кезде, азаматтык құкық бұзушылық, баскаша айтқанда деликтілік, сипатқа ие болады Осы тұрғыдан алып карағанда, олар азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің негіздемесі ретінде бағаланады.
Бұдан ары біз осыған кажетті шарттарды (талаптарды) сондай-ақ зиян келтіру салдарынан туындайтын құкықтық қатынастарды карастыру кезінде колданылатын түсініктерді айқындайтын бодамыз. Алдымен азаматтық-құкықтық жауапкершілік түсінігіне қыскаша тоқталайық.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына (игіліктеріне) және заңмен қорғалатын мүдделеріне зиян келтіру заң шығарушының назарынан тыс қала алмайтындығы сөзсіз. Олай болмаған жағдайда,. қоғамдык катынастардың реттеушісі ретіндегі азаматтык құқыктың: құндылығы елеулі түрде төмендетілер еді. Сол бір немесе өзге субъсктілерге зиян келтіру жағдайларын тиісті назардан тыс қалдыру әртүрлі кұқыктық және өзге де өзекті мәселелерді одан әрі туындайтын. бір немесе бірнеше кұқық бұзушылыктар жасаған кұқык бұзушылықтар жасаған құқық бұзушылық одан әрі ушықтырута алып келуі итермелеуі мүмкін. Бұл, өз кезегінде жәбір көрген тарапты озбырлыкка (рұқсат етілген шектен шығуға) және жауап ретінде құқық бұзушылық жасау-ға итермелеуі мүмкін.
Тұлғалардың бұзылған құқыктары мен мүдделерін бірдей калпына келтіруге, аталған тенденциялардың кауіптілігін елеулі түрде төмендетуге мүмкіндік беретін азаматтық күқықтың институты болып азаматтық-құқықтық жауапкершілік табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің қырлары шарттық міндет-темелерді қарастыру кезінде зерделенген болатын. Онда шарттық жауапкершілік туралы сөз болған. Бұл жауапкершілік көп жағдайда азаматтық қүқықтық шарттар қатысушыларының араеындағы даулы құқықтық қатынастарды реттеуге септесетіндігімен сипатталады.
Сонымен қатар белсенді қолданысқа деликтілік жауалкершілік те ие. Оны субъектілер өзара шарттык катынастармен байланысты болмайтын жағдайларда құқық бүзушылықтар жасағаны үшін туындауға тиіс болатын азаматтық құқықтық жауапкершіліктің бір түрі деп атауға болады (қазіргі кұқық аясында оны бұрынғыдай біржақты түсінбейді).
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің аталған түрлерінін ортақтығына қарамастан олардың айырмашылықтарын да атап өту қажет. Деликтілік жауапкершілік дәстүрлі түрде азатматтық күқықтык өз алдына бөлек институты болып табылады. Оның өзіне тән ерекшеліктері бар, олар ең алдымен оның құрамында императивтік нормалардың басым болуымен сипатталады.
Әдебиеттер.
1.Қ.Р-ның азаматтақ кодексі.Ерекше бөлім.-Алматы,2004.
2.Гражданский кодекс Республики Қазахстан.Обшая часть.-Алматы,1997
3.Мемлекет және құқық негіздері.-А.2001.
4.Басин.Ю.Г.Ответственность за нарушение гражданско-правового обязательства.-Алматы,1997.
5.Жайлин.Ғ.А. Азаматтық құқық.Ерекше бөлім.ІІ том.-Алматы,2004.
6.Советское гражданское право.-М:Юрид.лит.,1986.
7.Теория государства и права.-М,1985.
        
        Жоспар
І.Кіріспе...................................................................
................................................3
ІІ.Негізгі бөлім.
1.Моральдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер ... ... ... ... ... зиянды ... ... ... ... бір ... екіншісіне зиян келтіруге
алып келмейтін адам өмірінің бірде бір аясы жоқ.
Ол ... ... мен ... ... ... ... ... қатынастар субъектілеріне тиесі игіліктер
мен кұқыктарға келтірілуі мүмкін.
Зиян келтіру өндіріс аясында орын ... сл ... ... ... ... құралдарының иелерімен, қауіпті заттармен, жанулрлармен, тауарларды,
жұмыстар мен кызмет көрсетулерді сатудан, лаузымды тұлғалар мен ... пен ... ... ... ... және ... ... субъектілердің іоәрекеттері зиян келтіре отырып,
бірқатар жағдайларда, құқыққа қайшы сипатка да ие ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын
белгілерге сәйкес болған кезде, азаматтык құкық бұзушылық, баскаша айтқанда
деликтілік, ... ие ... Осы ... алып карағанда, олар азаматтық-
құқықтық жауапкершіліктің негіздемесі ретінде бағаланады.
Бұдан ары біз ... ... ... ... ... зиян
келтіру салдарынан туындайтын құкықтық қатынастарды карастыру кезінде
колданылатын түсініктерді айқындайтын бодамыз. ... ... ... ... тоқталайық.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына (игіліктеріне) және ... ... зиян ... заң ... ... тыс ... сөзсіз. Олай болмаған жағдайда,. қоғамдык катынастардың
реттеушісі ретіндегі азаматтык ... ... ... түрде
төмендетілер еді. Сол бір ... өзге ... зиян ... ... назардан тыс қалдыру әртүрлі кұқыктық және өзге де
өзекті мәселелерді одан әрі ... бір ... ... ... жасаған кұқык бұзушылықтар жасаған құқық бұзушылық одан әрі
ушықтырута алып келуі ... ... Бұл, өз ... ... ... ... ... етілген шектен шығуға) және жауап ретінде ... ... ... ... бұзылған құқыктары мен мүдделерін бірдей калпына келтіруге,
аталған тенденциялардың кауіптілігін ... ... ... ... ... ... институты болып азаматтық-құқықтық жауапкершілік
табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің қырлары шарттық ... ... ... ... Онда ... ... туралы
сөз болған. Бұл жауапкершілік көп жағдайда ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарды реттеуге
септесетіндігімен сипатталады.
Сонымен қатар белсенді қолданысқа деликтілік жауалкершілік те ие. ... ... ... ... ... ... жағдайларда
құқық бүзушылықтар жасағаны үшін туындауға тиіс болатын азаматтық құқықтық
жауапкершіліктің бір түрі деп ... ... ... кұқық аясында оны
бұрынғыдай біржақты түсінбейді).
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің аталған ... ... ... ... да атап өту ... ... ... түрде азатматтық күқықтык өз алдына бөлек институты
болып табылады. Оның өзіне тән ... бар, олар ең ... ... ... ... ... болуымен сипатталады.
1.Маралдық зиян келтірудің туындайтын міндеттемелер түсінігі мен маңызы.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік - ... ... ... түрі ... ... Оған да ... жауапкершіліктің белгілері тән.
Олар:
1) мемлекеттік мәжбүрленумен ажырағысыз байланыс;
2) іс-жүзіндегі негіздеме - құқык бұзушылык болуы;
3) құқық бұзушы ... ... және ... ... ... жауапкершілік спецификалык, өзіне
тән ішкі белгілерге ие. Ол қылмыстық~құқыкты.к, әкімшілік-құқық-
тық, тәртіптік жауапкершілікпен қатар жеке өзіне арналған мақсаттар-
ға_ие. ... ... ... ... ... ... салдарына реакция білдіру ретіңде
қолданылады және өзі-сонымен бірге өзін ... үшін ... ... ... ... бір ... салдарға алып
келеді.
Азаматтық-құкықтық жауапкершіліктің, басқа да заңдық (құқық-
тық) жауапкерщіліктерден тағы бір ерекшелігі - ол ... ... ... ... ... ... де ... шығармайды. Соған
орай азаматтық-кұқыктык жауапкершілікті азаматтық құқық теория-
сында ... ... ... ... үшін ... беру ... ретінде анықтайды. .
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктен деликт ... ... ... ... шарасы" болып табылатын, оның санкцияларын ажыратқан жөн. ... үшін ... тыс, ... ... негізгі
санкция болып келтірілген зиянды өндіріп: алу табылады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік жеке ... ие. Яғни ... ... мен ... зиян ... субъектінің
немесе жәбірленушінің атынан талал-арыз қоюға құқылы тұлғаның
еркіне тәуелді болады. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... егер олар ... ... ... бала ... мекемелерімен, қорғаншылар мен қамқор-
шылармен, тікелей қорғаншылық және қамқоршылық органдарымен
немесе прокурормен қойылады. Өз қүқыктарын өздері қорғай ... ... зиян ... ... ... мүмкіндігінше мүлтіксіз жүзеге асырылуға тиіс. Ол
үшін қажетті жағдайлар заңнамамен қалыптасуға тиіс, мақсат қажет-
тілікті деликтілік құқық нормаларын ... ... ... мен ... тарапынан ескерген жөн. Мемлекетке,
жария мүддеге зиян келтіру жағдайларына да қатысты осындай ой
айтыла ... ... жеке ... та ғы бір қыры ... ... ... жәбірленушінің өз пайдасына
қолданылады, ал жария-құқықтық жауапкершілікті ... ... ... ... ... бас. ... ... не
мемлекет пайдасына (мүлікті конфискациялау, әкімшілік айыппұл) колдануга
алып келеді.
Азаматтық-құқықтың жауапкершіліктің ... ... зиян ... ... ... ... бірден бір себебі болып
табылады.Азаматтық құқықтық жауапкершілік міндеттемелік құқықтық ... ... ... ... ... ... Ол қатысты болып табылады
және жауапкершілік субъектісінде, құқықтық мүмкіндік береді.
Міндеттеменің аталған түрі заңнамаға сәйкес ... Ол ... ... ... өз ... қорғаудан бас тарту жолымен)
тоқтатыла алмайды
Оны іс жүзінде жүзеге ... ... атап ... өз ... ... ... Ол, ... өзі арқылы адамдардың
қандай да бір әлеуметтік маңызы бар қызметің тауарларды беру, жұмыстарды
атқару, қызметтер ... ... ... ... ол тұтастай және
толығымен адамдардың бұзылған ... ... ... емес ... ... ... ... зиян келтіруден туындайтын міңдеттнме
азаматтық-құкықтық міндеттеменің ... бір түрі ... ... ... ... ... оны ... міндеттемеретінде анықтайды, Егер
оның пайда болу негіздерін ескеретін болсақ, онда зиян ... ... ... ... деп атаған жөн.
Зиян келтіруден туындайтын міңдеттемелермен ... аясы ... ... сөз, осындай-міндеттемеге сүиене отырып, міндетті субъект басқа
субъектінің пайдасына зат ... ... тиіс ... ... ... бұл ... ... қалпына келтіру қажеттілігі мен
жетеленеді. Міндетті субъекті мен жұмыстарды орындау,;қызметтер көрсету
тәжірибе жүзінде ... ... ... ... Бұл орайда зиян
келтіруден туындайтын міндеттеме осындай жан-жақты ... ... ... ол тек зиян ... ғана (тұлғалардың жеке мүліктік емес
игіліктері мек құқықтарына емес) келтірілген жағдайда ие ... ... ... ... ... жағдайларда, су-бъектілердің
абсолюттік құқықтарын корғауға бағытталған. Бұл оны тұлғалардың кез келген
құқықтарын оларга кез ... ... ... қол сұғушылықтан қорғау
максаггарында пайдалануға мүмкіндік береді. Кейбір ... ... ... ... ... тұлға өзінің нақты бір субъектіге
қатысы бар, қатысты ... да ... ... Бұл ... ... мен ... көрсетулердің жетіспеушілігімен келтірілген зиянды
өндіріп алу кезінде орын алады.
ҚР АК 917-бабының 1-тармағына ... ... мен ... ... ... ... емес игіліктері мен құқықтарына ... ... ... келтірілген мүліктік және (немесе) мүліктік
емес зиянды, оны келтірген түлға толық көлемде өтеуге тиіс.
Сондай-ақ заң ... ... өтеу ... зиян ... ... ... жүктеледі, сонымен қатар өтеудің неғұрлым жоғары
мөлшері белгіленуі ... ... ... ... бап, негізінен зиян
келтіруден туындайтын жауапкершіліктің ... ... ... ... ол, ... зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттеме
түсінігінің өзін де анықтау үшін қолданылады.
Зиян келтіруден ... ... - бұл зиян ... ... аталған өзге де тұлғаның келтірілген зиянды толық көлемде өтеу
міндетін камтыған, жеке ... ... ... ... ... бөліністің) заңмен қорғалатын құқықтары мен мүдделеріне
кұқыққа қайшы іс-әрекеттермен (әрекетсіздікпен) мүліктік және ... емес зиян ... ... ... заңнама нұсқауларынан
туындайтын міндеттеме.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттемелерді жүзеге ... ... ... және ... қатар, оның функциялары жүзеге
асырылады. Оның ... ... ... тәрбиелік және
алдын алушылық ... ... ... ... ... ... өз мақсаты ретінде ... мен ... ... ... ... ... қалпына келтіруді
көздейді. Аталған жауапкершілікті қолдану құқық бұзушыны, оның сірә өзі
деликт жасай отырып ... ... ... ... ... ... ... азаматтык-құқықтық жауапкершіліктің санкцияларын ... және сот ... ... ... ретінде
қатысқандықтан, кұқық бұзушылар азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің белгілі
бір тәрбиелік ықпалын да ... ... Бұл ... ... бір ... құқық бұзушыларды одан да ауыр құқық
бұзушылықтар жасаудан үстап қала алатын, алдын ... ... ... ... де, ... ... іс-әрекеттерінің (әрекет-
сіздігінің) салдарынан зияи келтірген, кез келген ... ... ... ... үшін заң бойынша жауап беретін тұлғаларға ата-
аналар (асырап алушылар), қамқоршылар, оқу, ... ... және ... мен ... қабілетсіз тұлғаларға қадағалауды жүзеге асыруға
тиіс өзге де мекемелер мемлекеттік ұйымдар (өз ... ... ... ... ... жағдайға, зиян келтіруден туындайтын міндеттеменің пайда болу
себебіне (не мүліктің не ... емес ... ... ... байланысты оларды эмбебап құқық ... ... жол ... ... Мысалы, мұрагерлер, құқық мирасқорлығының
нәтижесінде, қайтыс болған азаматтың мүлкіне келтірілген зиянды өтеуді
талап ету ... ие ... ... ... ... ... сақтандыру шартына қатыса отырып, сақтандыру жағдайы
турыудаған және ол зиянды өтеу ... зиян ... ... ... орнын иеленетін болады.
Борышқор үшін зиянды өтеген ... ... ... ... да оған ... регрестік міндеттеме аясында кредитор болады.
Міндеттеме түрі болып ол ... ... өтем ... ... ... зиян ... ... міндеттеме пәні өте
жиі жағдайда анықталмаған болып табылады. Зиян келтіруден туындайтын талап-
арыздар "бәсекелесе" алатын ... ... ... ... ... ... жатады, зиян мөлшері және тиісінше тиесілі
өтем акы мөлшері талап--арыз бергенде, тәжірибе жүзінде дәлме-дәл есептеле
алмайды (егер де оның ... ... ... де, ол ... Сол ... міндеттеме пәні әдетте сотпен нақтыланады. Міндеттеме
пәні зиянды өтеуцің сотпен ... ... ... байла-нысты болады. Сот
зиянды өтеу туралы талапты қанағаттандыра отырып, істің мән-жайына сәйкес
зиян үшін ... ... ... залалдарды толығымен өтеуге. немесе
оны.:заттай өтеуге (сол тектес және сол ... ... ... бүлінген затты
қалпына келтіру жәнс т.с.с.) міндеттейтін болады. Адам өмірі ... және ... зиян ... салдарынан туындайтын
міндеттемелер бой.ыниш міндеттеме пәні өзіндік ерекшіліктерге ие болады.
Зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттеме бір ... ... ... ... оның ... зиян келтіруші тұлғаның (өзге де
тұлғаның) ... ... ... ... Оны өтеу ... ... сот шешімімен, талаптардың келісімімен анықталатын
болады ... ... ... ... ... өтеу ... ... оның алдында іс ... ... ... құқылы.
Жоғарыда атап өткеніміздей, көптеген қатысушылары бар міндеттеме туындауы
мүмкін. Жәбірленушілер тарапынан.тұлғалардың көптігі, мүлік екі және одан
да көп ... ... ... менші-гінде болған кезде немесе өзге де
соған ұқсас жағдайларда орын алады.
Зиянды бірлесе отырып келтіру ретінде зиян ... сол үшін ... ... ... ... (бірлескен іс-әрекеттермен жүзеге
асырылған) қамтылатын жағдайлар бағаланады.
Ол заңнамаға сәйкес солидарлы (немесе ортак) ... алып ... АК ... ... ... зиян келтірілген жәбірленушінің алдында
ортақтасып жауап береді. Ортақ жауапкершілік кезінде зиян келтршілрдің
әрқайсысы ... ... ... ... іьш іа ... ... ісжачап
берелі.
2.Маралдық зиянның туындауының пайда болуы.
Сондай-ақ зиян құрамына жәбірленушінің дағдылы айналым жағдайында ... ... ... ... ... ... калған пайда) да кіреді.
Айырылып қшіған паида деп ... ... ғана ... сондай-
ақ.бүлінген мүліктен нәтижелер төл түрінде алынуы мүмкін болған ... де ... ... ... нақты залал тікелей бастапқьг зиян бола отырып айқын
көрінеді. Бірақ ол жанама түрдегі ... зиян ... де ... беруі
мүмкін.
Зиян адам өмірі, оның денсаулығы, ар-намысы, іскерлік беделі, жеке өмірге
қол сұғушылық, жеке және отбасылык ... ... ... ... жеке мүліктік емес құқыктарды бұзатын, сондай-ақ атауға, өзіндік
бейнеленуіне жэне басқа да материалдық емес ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің салдары болуы мүмкін.
Денсаулықты зақымдаумен, адам өмі.рін айырумен келтірілген зиян ... ... ... ... ... құрусыз жеке кәсіпкерлік қызметтен
түсетін табысты жоғалтудан мүліктік залал ... де ... ... ... ... ... келтірілген зиян белгілі бір бөлігінде
нақты мүмкіндік ... ... ... ол ... ... пайда нысаныа да
көрініс табуы мүмкін.
Мүмкін емес зиян деп қол ... ... ... ... емес
зиян түсініледі. Яғни моральдық зиян жеке және заңды тұлғалардың мүлкіне де
және субьектілердің жеке ... емес ... ... дақол
сұғушылықтың салдары болуы мүмкін.
Жоғарыда бір эиянкелтіруден туындайтын міндеттемелердің пайда болуының
негізгі шартарына нұсқайтын азаматтық заңнама нормаларына ... ... ҚР АК ... ... зиян ... егер ... кінәсінен келтірілмегендігін дәлелдесе, оны өтеу жауапкершілігінен
босатылатындығы көзделген. Заңнама мен ... ... өтеу ... кінәсінің болу болмауына қарамастан жүктелетін жағдайлар көзделуі
мүмкін.
Сонымен, зиян келтіргені үшін ... ... ... (шарттары)
болып мыналар табылады: 1) құқыққа қайшы іс-әрекет ... ... ... 3) ... ... (әрекетсіздігі) мен туындаған
құқыққа қайшы салдардың (зиянның) арасындағы себепті ... 4) ... төрт ... ... ажырағысыз орын алады. Олар азаматтық
құқық бұзушылықтың (деликтінің) өзара ... ... ... ... ... отырып, біз зиян келтіруден ... ... болу ... ... ... ... ... құқық бұзушылық табылады.
Құқыққа қайшылық түсінігі азаматтық құқықта көп қырлы болып табылады.
Құқыққа қайшылық ең алдымен тұлғалар іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... отырып бағаланады.Бұл
конституциялық құқық, қылмыстық құқық, әкімшілік құкық жәнет.б. болуы
мүмкін. ... ... ... нормаларына
қайшы келу белгілері олардың құқыққа қайшылығын оңай және сенімді бағалауға
мүмкіндік береді.
Сонымен катар, бірқатар ... ... ... ... ... да ... құқығында бас деликт кағидасы
әрекет ететіндігін ұмытаған жөн. ... ... егер зиян ... ... ... ... немесе тұлғаның оған зиян келтіруші деген
келісімі (ниеті) болмаса, кезкелген зиян келтірушілік құқыққа ... ... ... ... іс-әрекеттердің құкыққа кайшыиығы олардың мораль,
саналылық, адамгершілік және әділеттілік талаптарына ... ... ... ... ... ... ... отырып бағаланады.
Әрекетсіздіктің құкыққа қайшылығын анықтау ... ... ... ... ... бір уақытта орын алған жағдайда сол бір
немесе өзге субъект заңнамаға сәйкес сол бір ... өзге оңды ... тиіс ... ... ... ... және срның салдарынан басқа
тұлғаның құқықтарымен мүдделеріне зиян келтірілген ... ... ... ... ... ... Атап ... полиция
қызметкері қызметте бола отырып және тұлғаның жеке басына қол сұғушылық
болып жатқанын көре тұра ... ... ... ... ... ... жеткізілген медициналық мекеме ауру адамға шұғыл дәрігерлік ... оны ... ... мекемеге жөнелтуі мүмкін. Осы ... ... ... ... ... жағдайларының бірі ғана болып
табылады. Өкінішке қарай, сот ... ... ... ... ... белсенді түрде қабыл алады және бірқатар
жағдайларда әрекетсіздікке бой ... ... оны ... ... өзге де ... ... ... кететінін айта кеткен
жөн.
Зиян келтіру барлық жағдайларда дерлік сол немесе өзге бір ... ... ... біз ... ... ... пен ... қайшылық азаматтык құқықта ажырағысыз түсініктер болып
табылады. Іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... азаматтык-кұқыктық жауапкершілік негіздемесінің құрамдас
бөлігі ретінде қарастыру мүмкіндігінен айырады. Дегенмен де біз ... ... ... ... және оның ... ... жеке-
жеке қарастырамыз. Бұл сонда да. жеке ... ... сөз ... куәландырады, Олардың әрқайсысы түсіндірудердің белгілі ... ... ... ... біз ... ретінде жасадық, оның себебі мынада.
Азаматтық құқықта зиян келтірудің алдын алу ... жаңа ... ... ... ... ... оның заңдылығынан бөліп
қарастыру зиян келтірудің алдын алу үшін тәжірибелік маңызға ие.
Әрине ... ... ... қою ... ... ... ... міндетеме емес болып табылады.
Бұл талап келтірілген зиянды өтеу туралы ... ... ... ... ... ... (басым жағдайларда бұл ... ... ... өздеріне тиесілі кәсіпорындардың, құрылымдардың
қызметін, өзге де ... ... ... ... ол өз ... келтіруді де жалғастыруы немесе жаңа зиян келтірумен қауіп төндіруі
мүмкін, сот мұндай жағдайларда ... ... ... ... тиісті
қызметті токтатуға міндеттеуте тиіс.
Кейбір жағдайларда тұлғаның тиым ... ... ... ... ... ескере отырып, сот оның талап-арызын қанағаттандырудан
да бас тартуы мүмкін. Егер субъектінің қызметінде ... бұзу орын ... ... бас ... ... деп ... Сот, егер бұл- оны ... заынаманы бұзумен жүзеге асы-рылып отырған іс-әрекеттерге тиым
салуға тиіс.
Талап-арызын қанағатандырудан бас тартылған суьбект ... ... ... ... ету құқығынаналдағы уақытта айрылмайды.
Зиян азаматтық құқыққа ... ... ... емес ... өмір ... ) ... (жою) ... бағаланады.
Осындай мүмкіндікті ескере отырып автор зиян туралы өз анықтамасын ұсынып
отыр! Зиян - бұл белгілі бір көлемде және ... ... ... оның
салдарын жоюды немесе өтеуді талап ету куқұқғын белгілі бір тулғаларға
беретін, материалдық немесе ... емес ... ... ... ... ... ... салдары (азаматтық қүқықта ол сондай-ақ,
құқық бұзушылық элементі). Бұл анықтама, егер олар біреудің құқықка кайшы
іс-әрекеттерінің ... орын ... ... ... немесе мүліктік
емес аяларындағы жағымсыз өзгерістерге заңнамалық реакцияны сипаттайды.
Зиян азаматгык құқықта мүліктік және мүліктік емес деп ... ... зиян ... ... түсінігімен біріктіріле отырып, мүліктің
(қозғалатын немесе қозғалмайтын, жеке ... ... ... ... ... жойылуынан келтірілген шығындардан
көрініс табады (ҚР АК ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығына келтірілген зиян жалпы негіздерде
өтеледі. Тұлғаның өмірі мен ... зиян ... ... ... ... сипаты мен құрамына сүйену керек, Оның дәл осы ерекшелігі
осындай зиянды өтеу мәселелерін бөлек ... ... ... ... мен ... ... зиян жоғарыда атап өт-кеніміздеи,
онда болған не болуға тиіс болған еңбекақыларын (табыстарын) ... таба ... ... немесе басқа да жағдайларда заң зақымданумен келтірілген
зиянды өтеу ... ... ... ... оның ... ... Оған еңбекке ақы төлеудің әрекет етуші жүйесімен шартталмаған,
;біржолғы ... ... ... ... жылдық демалыс,
демалыс жәрдемі, материалдық көмек ретінде берілетін ақшалай жәрдем ... үшін ... ... ... ... ... ие болуына байланысты зақым алған
тұлғаның материалдық жай күйіне елеулі түрде әсер етпейді. Әдетте, олардалу
мүмкіндігі шартты болып табылады ... бір ... ... ... олар ... анықтау кезінде есепке алынбауға тиіс. Сонымен
бірге премиялар мен ... ... ... ... ақы
төлеу жүйесімен көзделген жылдық премиялар мен сыйақылар зиянды өтеу
мөлшерін аныктау кезінде ... ... және ... ... ... ... ... 3-т) аталғандай, өтелуге жататын
табыстардың құрамына ... және ... ... ... ... еңбекке
ақы төлеудің табыс салығы салынатын ... ... ... Азаматтык-
құкықтық шарттарбойыншатөлеуге қатысты осы ереженің бөлігі толық
негізделмеген боп ... ... ... бірқатар турлері салық
патентінің негізінде жүзеге асырыла алады. Аталған нормада, сондай-ақ
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... жоғалтылған табыстың құрамына енгізілетіндігі көзделген.Сондықтан
жоғалтылған өзге де тәсілдермен растала алады деген жөн болар, Мысалы, шарт
мәтіндері мен сол бір ... өзге ... ... ... орташа көрсеткіштерімен.
Өтеуге жататын жоғалтылған табыстың (кірістің) мөлшері жара-қаттануына
немесе денсаулығының өзгедей зақымдануына дейінгі не ... ... ... ал ол ... кездс жалпы еңбекке қабілетін жоғалтуы
дәрежелеріне сәйкес, енбекке жа-рамдылығынан айырылу басталғанға ... ... ... кірісінің проценттерімен анықталады.
Егер жәбірленуші зиян келтірілген кезде жұмыс ... ... ... бойынша жұмыстан босатылғанға дейінгі табысы ... ... ... ... ... ... табысының орнына
жоғалтылған табысты анықтау үшін осы ... оның ... ... жай ... ескерілуі мүмкін, бірақ ол заң
актілерімен ... бір ... ... көрсеткіштін он еселенген
мөлшерінен кем ... ... 14 ... ... ... ... табысы (кірісі)жок 14-
тен 18-жасқа дейінгі кәмелетке толмағанға зиян келтірілген жағдайда ... ... ... денсаулығының зақымдануынан туындаған шығындардан
басқа, еңбекке ақы төлеудің заң ... ... он ... айлық
есептік көрсеткішті негізге ала отырып оның еңбек ... ... ... ... төмендеуіне байланысты зиянды да жәбірленушіге өтеуге
міндетті.
Егер денсаулығы зақымданған кезде кәмелетке ... ... ... зиян осы ... ... негізінде өтеледі. Еңбек қызметі
басталғаннан кейін жәбірленуші ... ... орны ... ... алуға тиіс болған табысын негізге ала отырып зиян өтемінің мөлшерін
көбейтуді талап етуге ... ... ... еңбек қабілеттілігі төмендесе, оның өмірі мен
денсаулығына келтірілген зиян өтемінің мөлшері жоғалтылған табыс (кіріс)
бөлігінде ... ... ... қабілеттілітінің төмендеуі денсаулыкқа
зақым келтірумен ... ... болу ... ... өтеу міндеті
жүктелген азаматтың мүліктік жағдайы ... ... ... ... ... өтеу ... көбейтуді талап етуге ... ... ... сол бір ... өзге ... ... ... зиян келтірушінің
мүлінтік жағдайына сүйене отырып) бойынша зиянды өтеу тиесілі ... аз ... ... болса, осы ереже қолданылады.
Зиян келтірушінің талабы бойынша, егер жәбірленушінің еңбек ... ... ... ... зиян келтірушінің мүліктік жағдайы
нашарласа, сот зиянды өтеу мөлшерін төмендетуі мүмкін.
Жоғалалтылған табысты (кірісті) өтеу жүйелі және ... (ай ... ... жүргізілуге тиіс. Өтеуді тағайындай отырып, соттар
жәбірленушінің денсаулық ... ... ... ... ... ... мерзімдерін көрсетуге тиіс.
Азаматтарға денсаулығының зақымдануына ... ... ... ... төленетін зиянды өтеу сомалары күн көріс ... заң ... ... ... ин ... т и і ... ең төменгі мөлшері заң актілерімен белг іленген тәртіп бойынша
артқан жағдайда жоғалтылған ... ... ... ... және ... ... ... тағайындалған өзге төлемдерді
өтеу сомалары айлық есептік көрсеткіштің артуына бара-бар көбейтіледі.
Жәбірленуші заң актілеріне сәйкес ... ... ... ... орындауды талап етуге құқығы болған жағдайларда, ... ... ... төлемдерді капиталдандыру жолымен
қанағаттандырылады.
Қылмыстық әрекеттен жәбірленген тұлға емделуге кеткен ... ... ... ... ... ... ... шығындарды (ол тегін
емделген жағдайларданбасқа) жәбірленуші зиян келтірушідең өндіріп ... ... ... ... ... ... ... сырттан
күтім жасауға, санаторлық-курорттық емделуге, арнайы көлік құралдарын алуға
басқа мамандыққа дайындауға және т.б. кеткен ... ... ... егер ол ... ... ... ... және оларды тегін
алмайтындығы ... ... ... ... ... алу
медициналық сараптама қорытындысының негізінде белгіленген ... ... ... ... ... ... қажеттілік қызмет көрсету
мен мүлік құнын (жолдама сатып алу, жол ақысын төлеу, ... ... ақы ... ... ала ақы ... ... болған кезде туындауы
мүмкін.
Жәбірленушіге күтім ... ... ... ... ... ... ата-анасымен немесе бөтен адамдармен) және
мүлдем жасалмағандығына қарамастан өндірілуге тиіс. Олар қосымша дәрігерлік
немесе тұрмыстық ... ... ... ... ... ... өндіріліп алуға тиіс. Егер олар күтім ... ... ... ... асып ... ... нақты
жасалған шығындарды өндіріп алу мүмкіндігіне ие болуға тиіс.
Егер жәбірленуші көлік құралына мұқтаж болса, онда оған ... ... ... ... ... ... ... мен қызметшілерге
сиякты қолмен басқаратын (мотоколяскалар) арнайы көлік ... ... ... Федерациясының сот тәжірибесінде осы мәселені шешу жолы назар
аударуға ... ... ... ... ерекшеліктеріне
(антропометриялық белгілер жэне сол сияқтылар) байланысты мотоколясканы
пайдалана алмайтын және ол үшін жүріп тұрудың жалғыз ... ... ... бір ... ... табылатын ерекше жағдайларда, сот өтеуге
тиіс зиян мөлшерін аталған автокөлік құнының ... ... ... ... ... ... ... болған адамның асырауындағы немесе
ол калмыс болған ... ... одан ... ақша ... ... болған еңбекке
жарамсыз адамдардың, қайтыс болған адамның ол қайтыс болғаннан кейін ... ... ... ... зайыбы не еңбекке қабілеттілігіне
қарамастан жұмыс істемейтінінеі және қайтыс болған ... ... ... ... жасы 14-ке толмаған не аталған жасқа толса
да медицина орындарының корытындысы бойынша денсаулық жағдайына ... ... ... ... ... мен ... ... отбасының басқа да мүшесінің зиянды өтетіп алуға құқығы бар.
Қайтыс болған ... ... ... және ол ... ... ... ... ішінде еңбекке жарамсыз болып қалған адамдардың да ... ... ... бар.
Ата-аналарының біреуі, зайыбы не жұмыс істемейтін және ... ... ... ... жасы 14-ке ... не аталған жасқа толса
да денсаулык жағдайына байланысты басқа ... ... ... ... апақарындастарын күтумен айналысатын және күтуді жүзеге асыру кезеңінде
еңбекке ... ... ... отбасының басқа мүшесі осы ... ... ... ... ... алу ... ... калады.
Зиян кәмелетке толмағандарға - 18-жаска толғанға дейін, 18-дегі және адам
да ересек жастағы оқушыларға - күндіз ... ... оку ... аяқталғанға дейін, бірақ әрі кеткен де 23- жасқа ... ... ... мен ... ... ер ... бойы,мүгедектерге-
мүгедектік мерзіміне: ата-анларының біреуіне, жұбайына қайтыс болған
адамның асырауынада болған ... ... ... мен апа-
қарындастарын күтумен айналысатын отбасының басқа ... ... ... де ... ... өзгергенге дейін өтеледі.
Азаматтың қайтыс болуына байланысты зиянды өтетуге құқығы бар адамдарға
зиян оның көзі тірісінде өзінің асырауына алған ... ... ... ... ... ... (кірісінің) үлесі мөлшерінде өтеледі. Табысты
есептеу тәртібі денсаулыққа зиян келтірудегі тәртіп сияқты. ... ... ... ... оның табысы мен қатар көзі тірісінде алып
жүрген зейнетақысы, ғұмырлық жәрдем ақшасымен осы ... ... ... ... ... ... екеуінен де айырылған балаларға
өтелетін зиянның мөлшерін анықтаған кезде қайтыс болғандар табысының жалпы
сомасына сүйену керек.
Жәбірленушінің қайтыс ... ... зиян үшін ... жерлеуге қажетті шығындарды осы шығындарды көтерген
тұлғаға өтеуге міндетті.Республика соттарымен денсаулыққа ... өтеу ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Пленумының 9-шіл-
де 1994 жылғы қаулысының 12-тармағына сәйкес мұндай шығындарға
жерлеумен тікелей байланысты шығындар жатқызылады. Оларға та-
быт жасауға, ... ... ... киім ... ... өрілген шең-
берлер алуға, бейіт қазуға, өлген адамды жерлеу жеріне жеткізуге
және т.б. кеткен шығындар жатады. Оларды жасаудың нақты құнына
сүйене отырып, ... мен ... ... ... шығын-
дар да өтелуге жатады. Бірақ олар сол елді-мекеңде белгіленген стан-
дартты ескерткіштер мен қоршаулардың шекті құнынан асып ... ... ... ... тараптарды.ң келісімі бойынша ... ... ... АК ... ... ... тоқтатылғаң ретте зиянды өтеуді көздейді (яғни
деликвент болып заңды тұлға танылғанда).
Өмір мен ... ... зиян үшін ... тәртіппен-.
жауапты болып танылған заңды тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда тиісті
төлемдерді төлеу жөніндегі міндетін оның құқық мирасқоры алады. Оған ... ... ... ... ... немесе кейіннен пайда болған
талаптар да ... ... мен ... ... зиян үшін ... ... ... танылған заңды тұлға таратылған жағдайда тиісті төлемдер оларды
жәбірленушіге төлеу үшін ... ... ... ... ... ... ... оның жеткіліксіз
болуына байланысты төлемдерді капиталдандыруды жүргізу мүмкін ... ... ... ... заң ... тәртіппен мемлекет төлейді.
Енді моральдық залал (зиян) үшін ... ... ... ... теориясында моральдық зиян жәбірленушіге жан ... ... ... ... арнамысы мен абыройын кемсітуден көрінетін
мүліктік емес зиян ретінде анықталады.
Моральдық зиянның бірінші заңды анықтамасы- жоғарыда ... ... жоқ. ... змян деп ... ... ... ... келтірілген жан, дене азабы түсінілетін.
Азаматтық заңнамада мұндай азаптар жәбірленушінің қорлануды, ызалануды,
түңілуді, тән ауруын, залал ... ... ... ... және ... ... ретінде нақтыландырылған -еді.
Осы анықтамалар үстүрт болғандықтан олар одан әрі нақтылануды талап ... ... ... ... ... бұрын қалыптасқан жалпы анықтамасына
туралау қиын екендігін бірден ... ... Сол бір ... өзге ... ... - бұл ... бір ... болуға тиіс өтетіп алу құқығын
беретін белгілі-бір нысандағы нақты бір игілікті кез ... ... ... ... ... зиян заңмен қорғалатын кез келген
игіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... анықтамаға сәйкес, моральдық зиян жеке және ... ... ... емес ... құқықтарының бұзылуы кемсітілуі немесе
олардан айырылуы соның ішінде жәбірленушіңің өзіне қарсы құқық ... ... ... кешірген (төзімін тауысқан, уайымға салған) жан
азабы немесе тән ... ... ... ... ... ... ... тән қиналуы, залал шегу, қолайсыз жағдайда қалу жэне т.б.).
Моральдық зиянды өздеріне карсы құкық бұзушылық жасалатын игіліктер ... ... ... ... ... теңдестіруге болмайды. Заң
шығарушылар моральдық зиянның өтелуге тиіс ... ... ... ... отырып (ҚР АК 952-бап 3-т) мұны ішінара көздегең.
Сірә бұл ... ... ... оны ... ... жазу ... зиян мүліктік зиянға қарамастан өтеледі". Сол кезде ол моральдық
зиян деликтілік ... ... ... болып табылатыи
жағдайларды да қамтиды.
Моральдық залал келтіруден ... ... ... бір түрі ... ... Ол өзі ... ... зиян
келтіру бойынша басқа да міндеттемелер сияқты шарттарға ие, моральдық зиян
келтірудегі кінәнің болуы талап ... ... ... ... ... ... келтірілген зиян үшін
жауапекершілік тек ... ... ... ... гана ... ... мүліктік емес зиянды деликтілік міндеттемелердің негізі
болып табылатын барлық жағдайларда өтетіп ... ... ... ... ... мүліктік емес залал шектеусіз өтелуге жатады.
Зиян келтірушінің кінәсіне қарамастан ... зиян мына ... зиян ... ... мен ... ... қауіптілік көзі
арқылы келтірілсе;
2) зиян азаматқа оның заңсыз сотталуының, заңсыз қылмыстық
жауапка тартылуының, бұлтартпау шарасы ретінде заңсыз қамауға
алуды, үйде қамауда ұстауды ... ... ... ... ... ... ... ұстау, психиатриялық емдеу мекемесіне
немесе басқа емдеу мекемесіне орналастыру түрінде әкімшілік жаза-
ны заңсыз қолданудың салдарынан келтірілсе:
3) зиян ар-ожданына, ... ... ... ... ... ... тарату арқылы келтірілсе;
4) заң актілерінде көзделген өзге де жағдайларда өтеледі.
Моральдық (мүліктік ... зиян - ... ... ғана тән ... ... ... ... соғады және әдетте оны ... ол үшін ... ... ... ... бұл ... ... залал үшін өтемақының
төменгі және жоғарғы шектерін бекітпейді. Оны ... үшін ... ... - өтемақы әділетті болуға тиіс. Ол үшін белгіленетін өхемақы
ақшалай ... ... ... ... ... ... ... құқықты қамтамасыз етудің
әлеуметтік маңыздылығы алынады. ... ... ... ... ... 1994 ... "Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қол
сұққаны үшін жауапкершілікті реттейтін заңнаманы соттармен ... ... ... ... айтылғандай сотгардьщ назарын мынаған аудару
қажет: Қажетті қорғану құқығы азаматтардың өз ... ... ... ... ... ... қауіпті қолсұғушылықтардан қорғауға
деген конституциялық құқықтарын жүзеге асыру кепілдіктерінің бірі болып
табылады.
Заңға сәйкес азаматтар ... ... ... немесе шабуылды болдырмайтын
өзге де тәсәлдерді пайдалану мүмкіндігінің болуына қарамастан, қогамға
қауіпті қолсұғушылықтардан қорғану ... ... зиян ... ... шаралар қолдануға құқылы. Бұл орайда олар ... ... ... тұру ... ... зиян үшін ... ... қажеттілік кезінде бұл мәселе баеқаша шешіледі. Аса қажеттілік
кезінде тұлға ... ... ... өзге ... ... денсаулығына
құкықтары мен заңды мүдделеріне коғам немесе мемлекет мүдделеріне кауіп
төндіретін қауіпті жою үшін ... ... ... ... ... ... етеді. Сондай-ақ жәбірленушінің жан азбымен
тән азабының дәрежесін дәлелдейтін обьективті деректерге скеріледі. Есепке
қол сұғу ... ... ... өмірлік маңыздылығы алынады. Мысалы,
заңмен қорғалатын барлық игіліктерің ішінде ең ... ... ... ... оған қол ... үшін ... өтемақы ең жоғары
болуға тиіс. Денсаулық, ар ожданға, қадір қасиетке, бостандыққа, ... және т.б. қол сұғу ауыр қол ... деп ... ... ... анықтаған кезде ... ... ... ... ... ... оның объективті түрде бағалауы
ескеріледі
Әдебиеттер.
1.Қ.Р-ның азаматтақ кодексі.Ерекше бөлім.-Алматы,2004.
2.Гражданский кодекс Республики Қазахстан.Обшая часть.-Алматы,1997
3.Мемлекет және құқық ... за ... ... ... ... ... ... гражданское право.-М:Юрид.лит.,1986.
7.Теория государства и права.-М,1985.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зиян келтірудің салдарынан туындайтын міндеттемелер34 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы41 бет
«Казтрансгаз-Алматы» АҚ-ның қысқа мерзімді міндеттемелер есебін ұйымдастыру44 бет
Азаматтарды хабар-ошарсыз кетті ден танудан туындайтын жағдайла21 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық – құқықтық міндеттемелердің жалпы сипаттамасы27 бет
Активтер, міндеттемелер және меншікті капитал22 бет
Алименттік міндеттемелер24 бет
Алиметтік міндеттемелерді құқықтық реттеу126 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь