Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық

І.Тарау. Криминалистикалық тактика білім жүйесінде
1.1.Криминалистикалық тактиканың жалпы түсінігі, ұғымы
1.2.Тергеулік куәландырудың түсінігі, тактикалық криминалистикалық және процессуалдық ережелері
1.3. Тергеулік куәландырудың түсінігі, маңызы және түрлері
1.4. Тексеру тактикасының жалпы процессуалдық және тактикалық . криминалистикалық ережелері

ІІ. Тарау. Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық
2.1. Оқиға болған жерді қарау тактикасы
2.2. Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық шаралары

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
Кіріспе
І.Тарау. Криминалистикалық тактика білім жүйесінде
1.1.Криминалистикалық тактиканың жалпы түсінігі, ұғымы
1.2.Тергеулік куәландырудың түсінігі, тактикалық криминалистикалық және процессуалдық ережелері
1.3. Тергеулік ... ... ... және ... Тексеру тактикасының жалпы процессуалдық және тактикалық - криминалистикалық ережелері
ІІ. Тарау. Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық
2.1. Оқиға болған жерді қарау тактикасы
2.2. ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасы 1991 жылдан бастан өзінің Егемендігін алып, Тәуелсіз мемлекетке айналды. Егемендік ... соң, ... ... экономикаға көшіп, қоғамның әлеуметтік-экономикалық, мәдени, құқықтық бағыттарда біршама іс-шаралар орындала бастады. Осыған ... 1998 ... ... ... ... ... ... жаңа қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу кодексі қолданылысқа енгізілді. Бұл кодекстер осы заманның талаптарына сәйкес жасалынып, қазіргі таңның талаптарына ... ... 6 ... 2008 ... атты ... ... арнаған Жолдауында, құқық қорғау және сот жүйесі саласында қазақстандықтардың құқықтарының әлі де болса тиімді ... ... етуі ... баса ... ... ... бағыттағы іс - әрекет құқық бұзушылықтардың алдын алу болуға тиіс ... ... заң ... ... оны ... енгізу қажеттігін атап айтты. Жасалынатын шаралардың басты мақсаты басқарушы аппарат жұмысының тиімділігі мен нәтижелерін арттыруы, яғни халыққа ... ... тиіс ... ... ... 2030 ... дейінгі даму стратегиясында ұзақ мерзімді басымды бағыттары ретінде ұлттық қауіпсіздік; ішкісаяси тұрақтылық және ... ... ... ... жүзеге асыруда ішкі істер органдарына маңызды сенім ... ... ... ... ... жүргізілгенменде жеке адамдарға қарсы қылмыстардың саны кемімей отыр. Оның ішінде атап ... ... кісі ... ... ... салу, зорлау және нәсіпқорлық сипаттағы қылмыстарға және т.б. көптеген қылмыстардың түрі.
Мұның ішінде менің назар аударғым келіп отырғаны кісі ... ... ... ... оқиға болған жерді қарау тергеу әрекетін жүргізудің өзекті мәселелері. Яғни, тәжірибе көрсеткендей бұл ... ... ... барысында оқиға болған жерді қарау маңызды рөл атқарады. ... ары ... ... ... аяқталынуы қылмыскердің тиісті жазасын алуы осы тергеу әрекетіне тікелей байланысты. Егерде кісі өлтіру қылмыстары бойынша оқиға болған жерді ... ... ... үстірт жүргізілсе, оқиға орнында қылмыскер мен қалдырылған дәлелдемелік іздерді және ... да ... ... ... болмайды.
Тәжірибе көрсеткендей, тергеушілердің кәсіби деңгейінің төмендігі, оқиға болған жерде ... ... ... ... ... ... қылмыскерлерді жауаптылықтан бой тасалап қашып кетуіне негізгі себеп болады. Сол себепті менің ... ... ... ... ... ала ... болғанда ешқашандай маңыздылығын жоғалтпайды.
Тек қана кісі өлтіру қылмыстарын ғана емес сол сияқты ... да ... ... ... ... бұл ... ... маңызы өте жоғары. Себебі қылмыскерлер қандай да бір қылмыстарды жасау бұрын алдын ала дайындық шараларын жүргізіп, қылмыс жасаған соң да ... ... кету ... ... ... де ... қылмыс орнында қылмыскер мен қалдырылған дәлелдемелік іздерді шебер түрде тауып, оны ... ... ... ... табуда қолдана білуі қажет. қылмыстар қаншалықты ойластырылып, жоспарлы түрде жасалғанымен де міндетті ... ... ... ... да болмасын із қалдырылады. Мұндай оқиға орындарында тергеуші жедел тергеу тобын басқарып, қылмыс орнына тек қана ... ... ғана ... рұқсат беріп, шебер түрде басқара білуі тиіс. Оқиға орнына бөгде тұлғалардың кіруі ол ... ... ... ... әкеп ... соқтырады.
Кісі өлтіру бойынша оқиға болған жерді қараудың ерекшелігі бұл оқиға болған жер, яғни кісі ... ... жер осы ... орын алған немесе қылмыстың тікелей орны ма екендігін анықтауға мүмкіндік береді. Себебі ... ... ... ... табылған жер қылмыстың тікелей орны болып табылмайды. Осындай мәселелерді толық шешу үшін кісі мәйіті табылған жерді де қылмыстың тікелей ... орны ... ... және арнайы мамандардың көмегімен жүргізу қажет.
Кісі өлтіру бойынша ... ... ... ... тағы бір ... оның ... яғни ... орнына келтіру мүмкіндігінің болмауы болып табылады. Дегенмен де осыған қарамастан мұндай қылмыстың түрлері бойынша оқиға болған орындарына қайталап қараулар ... ... ... ... ... барлық оқиға жағдайлары күрделі өзгеріске түскен жағдайларды ұсынады. Сол себепті, қайта қарау нәтижелерімен ... ... ... ... болмайды.
Жоғарыда көрсетілгендер тақырыпты, сондай-ақ біліктілік және бітірушілік жұмысының бағытын, пәнін ... ... ... ... ... жалпы түсінігі, ұғымы
Қылмыстық істерді тергеу заңда көрсетілген тергеу ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде ашып, керекті дәлелдемелерді кідіртпей жинап алу үшін тергеуші заңда көрсетілген тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... Қай ... ... ... де ол осы ... ... көп және құнды дәлелдемелер жинап алу үшін қолайлы, ұтымды тергеу әрекетінің ... ... ... заңға қайшы келмейтін әдістер мен тәсілдерді қолданады.
Мұндай әдістерді ... ... ... ол ... қылмыстың ашылуына кедергі жасау үшін қолданып отырған айла - ... ... іс ... объективті дәлелдемелер жинау.
Криминалистика ғылымының тергеу үстінде әрқилы ситуациялық жағдай-ларға байланысты қолайлы әдістер мен тәсілдерді қолдану және тергеуді ... ... ... ... ... ... ... негізгі бір бөлімін криминалистикалық тактика дейді.
Сонымен, криминалистикалық ... ... - ... ... ... ... арттырып, іс бойынша керекті дәлелдемелерді дер кезінде жинауға, мұнымен қатар тергеуді ұйымды және жоспарлы түрде жүргізуге бағытталған, заң шеңберінде ... ... де, ... тәсілдер жөніндегі ғылыми ережелердің жиынтығы.
Криминалистикалық тактиканың осы келтірілген жалпы ережелерін және түсінігін тұжырымдап, нақтылайтын болсақ, оны қамтитын ... ... ... ... ... осы ... ... тергеу ситуациясына байланысты дұрыс, ықшамды позиция ұстауы, ситуацияға байланысты нәтижелі және тиімді тәсілдерді қолдану, тергеуді ... ... үшін өз ... ... ... ... криминалистиканың бұл бөлімін тергеу тактикасы деп те атайды. Бірақ тактикалық тәсілдердің қолданылуы алдын ала ... ... ... ... көбі сот ... де ... Сондықтан тергеу тактикасы деген ұғым бұл әдістердің қолдану жүйесін толық қамтымағандықтан, бұл бөлімді криминалистикалық тактика деп атау өте ... ... ... ... да ... тығыз байланысты. Айталық, криминалистикалық құрал-саймандарды тергеу үстінде қолданып, пайдалану ерекшеліктері әр тергеу әрекетін жүргізгенде қолданылатын тактикалық тәсілдермен тығыз ... Жаңа ... ... пайда болса, оларды тергеу әрекеттерін жүргізгенде қолдану әдістері криминалистикалық тактикада қаралады. ... ... ... ... ... ... ... тәсілдер тергеліп жатқан қылмыстың түріне байланысты. Жалпы тактикалық тәсілдер әр қылмыстың тергеу әдістемесінің ерекшелігіне байланысты өзгертіліп, осы қылмысты ашуға, тергеуге ... ... ... оқиға болған жерді қарау тактикасы - тактикалық тәсілдерді пайдалану ерекшелігіне, жасалған қылмыстың ... ... ... ... ... болған жерді қарағанда бір тактикалық әдіс қолданылса, керісінше, басқа тактикалық әдістер ұрлық болған жерді қарау ... ... ... әр ... ... тактикалық тәсілдері жеке қылмыстарды тергеу әдістемесі арқылы қылмысты ашу ... ... ... асады.
Криминалистикалық тактика бөліміне тергеу әрекетін жүргізгенде қолданылатын тәсілдермен бірге, тергеуді жоспарлау, тергеу үстінде тергеуші мен жедел-іздестіру органдарының арасында қалыптасатын қарым-қатынастардың ... ... ... ... ... ... сұрақтар да кіреді.
Криминалистикалық тактиканың ең бір негізгі, түйінді сұрақтарының бірі - ол ... ... ... ... ... әрекеттерін жүргізгенде алдына қоятын негізгі мақсаты - тергеуді жүргізу арқылы ... көп және ... ... ... ... ... нәтижелілігін арттыру. Қойылған мақсатқа жету үшін әр тергеу әрекетін жүргізгенде ... ... ... ... тергеу ситуациясына орай қолайлы, тиімді әдістер, заңға ... ... ... ... объективті және толық дәлелдемелер алуға тырысуы керек. Міне, осындай тергеу әрекетін жүргізгенде қолданылатын әдіс-айланы ... әдіс ... ... ... салмай, кез келген әдістерді қолдана беруге болмайды. Сондықтан қолданатын тактикалық әдістер белгілі бір талаптарға сай болуы ... ... ... ... негізгі талап - оның заңға қайшы келмеуі, жеке адамның не заң тұлғаларының ... ... және ... ... ... ... сай ... әдіске қойылатын талаптардың тағы бірі - тактикалық әдістің объективтігінің ғылыми тұрғыдан дәлелденгендігі, оның ... бір ... ... ... ... педагогика т.б. ғылымдардың белгілі бір қағидаларына негізделуі (тактикалық әдістің ғылымилық қағидасы). Осы айтылғанды тұжырымдайтын болсақ, тактикалық әдіс дегеніміз ол ... ... ... ... ... ... ситуациялық жағдайда, тергеу әрекетінің нәтижелілігін арттыру үшін тергеушінің қолданатын арнайы айла-әдістері. Тергеу әрекетінің шеңберінде қолданылатын тактикалық әдістердің бірнеше түрі ... ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты тиімді және ыңғайлы әдіс қолданылады. Кей ... бір ... ... ... бір сұрақты анықтауға тактикалық тәсілдердің бірнеше түрі арнайы кезекпен қолданылады. Мұны криминалистикада тергеу әрекетін жүргізу ... ... ... ... ... ... ... комбинациясының қолданылуы тергеу ситуациясына байланысты екендігі жоғарыда айтылды. Сондықтан тергеу ситуациясы деген криминалистикалық санаттың ұғымына, ... ... ... ... ... - ... ... бір кезеңінде айғақты мәліметтердің, дәлелдемелердің көлеміне және ерекшелігіне, істің мән-жайын анықтау мүмкіңдігіне байланысты қалыптасатын жағдай. Тергеу ... ... ... ... қылмысты істер жүргізу заңында көрсетілген, сондықтан оларды тактикалық әдістер деп санауға болмайды. Осыған байланысты айта ... бір ... ол ... ... ережелердің көбі тергеу тәжірибесінде пайда болып, алғашқыда тактикалық әдіс есебінде қолданылғандығы. Тіпті, кейбір ... ... өзі де ... ... ... тактикалық әдіс есебінде пайдаланылған. Атап айтқанда, объектілерді тану үшін көрсету, айғақтарды оқиға болған ... ... мен ... ... ... әрекеттері алғашқыда тергеу тәжірибесінде жауап алудың тактикалық әдіс есебінде пайдаланылған. Кейіннен ғана заң жүзінде бекітіліп, тергеу әрекеті ... ... ... Міне, осыған байланысты қазіргі жағдайда тергеу тәсілі есебінде қолданылып жүрген кейбір тәсілдер кейінгі мезгілде, заң жүзінде ... ... олар заң ... ... ... ... қолданылуы мүмкін. Әр тактикалық әдістің мағынасын талдасақ, оның түсінігі, табиғи негізі қай ғылымның түріне, қандай ғылыми қағидаға ... ... ... ... ... үстінде қолданылатын тәсілдердің көбі логика, психология, педагогика, еңбекті ғылыми жолмен ұйымдастыру және басқа да ғылымдардың қағидаларына негізделеді. Айтылған ғылыми салалардың ... ... атап ... тергеу әрекетін жүргізуге бейімделіп, модифика-цияланған. Белгілі бір ғылымның қағидалары пайдаланылғандықтан, бұл әдістер - логикалық, психологиялық, педагогикалық тактикалық ... деп ... ... ... ... ... ... тактикалық тәсілдер: танымдық, басқарушы, ұйымдық-техникалық деп үш түрге бөлінеді.
Тергеп жатқан ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарды алуға бағытталған және осы үшін қолда-нылатын әдіс-айлаларды танымдық тактикалық әдістер дейміз.
Тергеу әрекетін жүргізу барысын дұрыс басқарып отыруға, оның ... ... үшін ... ... ... бағытталған тәсілдерді басқарушы тактикалық әдістер дейді. Мысалы, беттестіріп жауап алғанда, ... ... ... айтысып, сөз жарыстырып, тергеу әрекетін жанжалға айналдырып жібермеу үшін, оларды белгілі бір кезекпен сөйлетіп, жауап алу ... ... Атап ... ... ... іске ... ... қолдап, дәлелдеп отырған адамнан жауап алынса, екінші кезекте осы айтып отырған фактының, оқиғаның ... ... ... ... ... қолдамай отырған адамнан жауап алынады.
Тактикалық әдістер тергеудің ұтымды түрде жүргізіліп, тергеудің нәтижелі болуына мейлінше қолайлы ... ... ... ... кей ... ... ... туындаған ситуациялық жағдайларға байланысты тергеу және жедел-іздестіру әрекеттерін белгілі бір кезекпен жүргізу тактикалық жағынан алып қарағанда тиімді. Сондықтан тергеу жоспары ... ... ... ... ... ... әдістер негізге алынады.
Қылмыстық істерді тергегенде тергеу әрекеттерімен қатар жедел-іздестіру шаралары және басқа да дайындық, ұйымдастыру жүмыстары жүргізіледі. ... ... ... ... ... дер ... ашылуы, іске керекті дәлелдемелерді толық жинап алу тергеу барысында жүргізілетін тергеу әрекеттерін және жедел-іздестіру ... ... ... кезекпен жүргізуге тікелей байланысты. Мұнымен қатар тергеу әрекеттерін жүргізгенде, жедел-іздестіру жұмыстарын жүргізу үстінде алынған мәліметтерді орынды және ... ... ... да ... ... арттырады. Айтылған жұмыстарды бірі мен бірі жалғасып жатқан бүтін процесс деп есептеп, осы ... ... ... оны бір ... ... комбинация (операция) деп атаймыз. Кейбір оқулықтарда бұл ұғымды тактикалық комбинация деп атайды да, ал ... ... оны ... ... ... ... ... оқулықтың авторлары тактикалық комбинация деген ұғымды қарапайым және күрделі ... екі ... ... ... ... ... деп бір ... әрекетінің шеңберінде бірнеше тактикалық әдістердің қолданылуын айтады да, ал күрделі тактикалық комбинация деп тергеу үстінде белгілі кезекпен жүргізілетін барлық жұмыстардың ... ... Ал ... ... ... ... ... не криминалистикалық операция дейді. Былайша қарағанда, осы екі ұғымда да қолданылатын сөздер бірі мен бірі ... де ... ... қайшы да келмейді. Комбинация дегеніміз қиыстыру, қисындастыру, немесе қиыстырудың айласы. Операция дегеніміз күрделі ... ... ... үстінде жүргізілетін жұмыстарға келетін болсақ, оларды белгілі айламен қиыстырып жүргізу керек. Сондықтан бұл жұмыстарды тұжырымдап, оған толық сипат беретін ... оны ... ... ... деп атағанымыз дұрыс болар еді. Сонымен тактикалық комбинациялық операция дегеніміз тергеу үстінде ситуацияға байланысты қылмыстың мән-жайын анықтау үшін ... ... ... ... және ... да ұйымдық жұмыстардың жиынтығы және оларды белгілі кезекпен, тактикалық айламен қисындастырып жүргізу ... ... ... ... анықтап, айқындайтын болсақ, ол негізінен екі түрлі жұмыстардың жүргізілуімен сипатталады - тергеу әрекеттері және ... ... ... ... ... ... ... операцияның табысты және нәтижелі өткізілуі операцияны жүзеге асырушы мен ... және ... ... органдардың арасында қалыптасатын қарым-қатынастардың іскерлігіне тікелей байланысты.
Қылмысты ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген тергеу әрекеттерін жүргізу арқылы әр қозғалған іс бойынша қылмыстың мән-жайын аныктап, жасалған қылмысты дер ... ... ... ... ... өзінің күшімен ғана бұл заңда көрсетілген міндетті орындай алмайды. Сондықтан тергеушінің жедел-іздестіру жұмыстарын орындайтын, анықтама жүргізетін органдардың қызметкерлерін көмекке алуға, ... ... ... ... ... ... мән-жайларын анықтау жөнінде бұл органдардың қызметкерлеріне арнайы ... беру ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу үстінде анықталған мәліметтерді және осы органның басқа да ... ... ... ... ғана ... ... отырған қылмысты дер кезінде аша алады. Тергеуші мен ... ... ... істеуі арқылы қылмысты тез арада ашуға, қылмыскерді дер кезінде ұстауға, керекті айғақтарды толық ... ... ... ... ... ... болсын бұл екі органның алдында тұрған тағы бір міндет - ол қылмысты алдын алу, ... ... ... мен ... ... оларды жоюға арнайы жедел шаралар қолдану. Осындай ... ... бар екі ... бір ... комитетінде шоғырлануы, атап айтқанда, бір мекеме шеңберінде болуы ... ... ... ... ... ... тактикалық жұмыстарын, әрине сөзсіз арттырады.
Сонымен тергеу және анықтама жүргізуші органдардың тергеу үстінде қалыптасатын ... ... - ... істі ... ... ... ... тәуелсіз тергеу және жедел-іздестіру органдарының қылмысты ашуға, оны сапалы тергеуге, қылмысты алдын алуға бірлесіп, іскерлікпен істейтін ... ... ... мен ... ... ... ... аталған органдардың қызметтерінде өзіндік ерекшеліктер бар. Бұдан бұрынғы жедел-іздестіру жұмыстары жөнінде заңда өте қысқа, мәлімдеме есебінде ғана ... ... ... ... ... ... ... заң қабылданғандықтан бұл органның өкілеттігі заң жүзінде толық бекітіліп көрсетілген. Заңға байланысты ... ... ... ... ... ... ... өзіне нақтылы жүктелетін міндеттері де бар. Оның ішінде негізгісі - ... ... ... тауып, оған қатысқан қылмыскерлерді анықтап, оларды дер кезінде ұстау. Бұл өзінің алдына заң жүзінде ... ... ... ... органдар өзінің өкілеттігіне тән әдістермен, тәсілдермен жедел-іздестіру ... ... ... ... ... ... істің кейбір мән-жайларын анықтау жөнінде бұл органдарға нұсқау бере отырып оны қандай әдістермен, қандай ... ... ... арқылы шешетіндігіне араласып кіріспейді.
Тергеуші мен анықтама жүргізуші ... ... екі ... ... ... ... тұрақты және бір жолғы. Тұрақты қатынас жағдайында тергеуші мен ... ... ... бір істі ... ... дейін бірлесіп, бір жедел топ құрып тергейді. Қарым-қатынас қылмыс органдарға белгілі болған кезеңнен, тіпті іс қозғалмай тұрып-ақ қалыптасады. ... ... ... органдары іс қозғауға негіз бола алатын фактілерді, мәліметтерді жинап, оны тергеушіге береді. Бұл мәліметтер тергеушінің қылмысты ... ... ... ... ... көмектеседі. Қылмыстық іс қозғалғаннан кейін жедел топ құрылып, оған тергеуші және қылмыстың түріне байланысты бірнеше жедел-іздестіру ... ... ... ... ... ... ... және жедел-іздестіру органдарының қызметкерлері жалпы тергеу жоспарын жасап, онда көрсетілген іс-әрекеттерді нақтылы кім орындайтынын көрсетеді. Кей жағдайда ... өз ... ... жасап, жедел-іздестіру органдарының қызмет-керлері өзінше жоспар жасаулары мүмкін. Мұндай ... ... ... ... екі ... ... ... салыстырылып, екі жоспарға да белгілі бір дәрежеде өзгерістер енгізілуі керек. Анықтама жүргізуші органдар ... ... ... ... мәліметтерді дереу тергеушіге хабарлап отыруы тиіс. Тергеу әрекетін жүргізу ... ... ... фактілерді тергеуші анықтама жүргізуші органдардың қызметкерлеріне хабарлап ... ... ... ... мәлімет беріп, іскерлік қарым-қатынаста болғанда ғана тергеу дұрыс бағыт алып, жедел топтың жұмысы ... ... ... дер ... ... Мұны осы екі ... да өз-өзімен жеке жұмыс жасайды деген мағынада түсінбеу керек. Бір тергеу әрекетін бірігіп өткізетін де жағдай болады. Айталық, оқиға болған ... ... ... тергеуші оқиға болған жерді қарап жатқанда, анықтама жүргізуші органдардың қызметкерлері қылмыскердің кім екенін анықтап, оны ұстауға, осы ... ... ... ... ... және басқа да қылмыстың мән-жайы жөніндегі мәліметтерді біліп, анықтауға бағытталған жедел-іздестіру жұмыстарын жүргізеді. ... ... ... жедел-іздестіру органының қызметкерлеріне тергеуші кейбір жеңіл тергеу әрекетін өзі жеке өткізуді де жүктеуі мүмкін. ... ... мен ... органдарының тергеу үстіндегі тұрақты қарым-қатынасы жедел топты, сондай-ақ, жалпы ... ... ... және ... тергеу әрекеттерін бірігіп өткізумен сипатталады.
Тергеу үстінде осындай тұрақты қатынаспен бірге, ... ... ... тергегенде, эпизодтық, былайша айтқанда, бір жолғы қарым-қатынас та қалыптасуы мүмкін. Мысалы, қылмыстық заңға сүйеніп тергеуші істің кейбір мән-жайларын жедел-іздестіру жұмыстарын ... ... ... беру ... осы ... ... береді. Айталық, қылмысқа сезікті адамның тұрмыс жағдайын, кіммен қарым-қатынаста екендігін, кімнің үйіне және қай ... жиі ... тағы да ... ... ... беру ... органдарының қызметкерлеріне тапсырылады. Осымен қатар тергеуші кейбір күрделі тергеу әрекеттерін өткізуге көмек беру үшін ... ... ... ... ... әрекетін өткізу үстінде оларға арнайы тапсырмалар береді.
Күрделі тергеу әрекеттерін тергеуші жедел-іздестіру органдарының қызметкерлерімен бірлесіп, іскерлікпен өткізуі бұл тергеу әрекетінің ... ... ...
Тергеулік куәландырудың түсінігі, маңызы және түрлері.
Тергеулік куәландыру қылмыс іздерін сондай ақ қылмыстық іс үшін маңызды мән жайларды анықтау мақсатында ... ... арыз не ... ... түскен анықтау органының тергеушісі, ал ол жоқ болған жағдайда анықтаушы не лауазымы жоғары қызметкер жүргізеді.
Тергеу ... ... -- ... мен заттай дәлелдемелерді талдау арқылы қылмысты тіркеп, ашуға мүмкіншілік беретін дәлелдемелерді табу және ... ... -- бұл ... ... туралы ақпаратты қамтитын материалдық дүниенің объектілері. Олардың мазмұны, табылу орны және басқа да белгілері қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... оларды қылмыстың "тілсіз куәгерлері" деп атайды. Қандай да болмасын ... істе ... ... ... және олардың біреуі де алдын ала қараусыз іс материалдарына тіркелмейді. Тергеудің нәтижелері оның криминалистикалық жағынан ... ... ... болады. Сондықтан криминалистер оқиға орнын және сонда табылған объектілерді ... аса ... ... ... бөледі.
Қылмыстың ашылмауының негізгі себептерінің бірі -- ... ... ... және ... қарау. Нәтижесінде қылмысты ашудың кілті болып табылатын маңызды дәлелдемелер жоғалып қалады .
Тергеулік ... ... ҚР ... 222-бабында көзделген. Қылмысқа карсы күресу тәжірибесі көрсеткендей, тергеу қарауы:
-оқиға жағдайын және оның мән-жайларын ... ... ... ... ... ... тауып, бекітуге;
-дәлелдемелер алудың басқа да көздерін айқындауға;
-тергеу және ... ... ... ... үшін ... ... (кідіртуге болмайтын) тергеу және жедел әрекеттерінің жоспарын белгілеуге;
-сараптамалық зерттеуге қажетті заттай дәлелдемелерді және іздерді алуға бағытталған.
Қайта қарау, ... бір ... ... ... ... ... бірінші қарау қолайсыз жағдайларда (қараңғыда, жаңбыр астында, түтін ішінде және т.б.) жүргізілгенде, мәселен, аталған жағдайлардың себебінен криминалистикалық маңызы бар іздер мен ... ... ... қарау сапасыз жүргізілгенде, яғни маңызды мән-жайлар анықталмағанда, мамандар қатыспағанда т.б. қажет болады.
Жұмыстың көлемі бойынша негізгі және ... ... ... ... ... ... ... барысында жеке объектілер қаралмағаны немесе егжей-тегжейлі қаралмағаны анықталғанда, жүргізіледі.
Жедел ... ... ... ... ... туралы, оған қатысты тұлғалар туралы, кылмыстық іс үшін маңызды объектілердің орны және ... ... ... ... алу үшін ... Егер ... болған жерді қарау барысында қылмыскерді "ізін суытпай" іздестіру мүмкіндігі бар екендігі анықталса, ол іздеуді ... ... ... ... ... ... мен ... пайдалану қылмыс туралы қосымша мәліметтерді, атап айтқанда, қалай және қашан болғаны, кім кінәлі, себептері, қылмысқа қатысушылар, кімге және қандай зиян ... ... ... кім білетіндігі т.б. туралы мәліметтерді алуға мүмкіндік береді.
Қаралып жатқан объектілерді ... ... ... ... ... қарау - қатысушылар арасында міндеттерді нақты бөлуді; мамандар білімін, мәселен, жарушы техниктің, радиоактивті материалдармен ... ... ... ... пайдалануды; жарылғыш заттарды табу үшін қарауға іздеуші ... ... ... ... ... ... ... мен әдістерді сауатты қолдануды көздейді.
Қарауға қатысушылар. Тергеуші, полиция қызметкерлері мен мамандардан басқа, ... ... ... ... - ... және ... ... жүргізілетін мекемелер, мен коммерциялық кәсіпорындар және ұйымдардың өкілдері жатады. Куәгерлердің қатысуы ҚР ... ... ... қиын және тиісті байланыс құралдары жоқ жерде қарау, сонымен қатар оны жүргізу ... ... мен ... ... төндірсе, карау куәгерлердің қатысуынсыз жүргізіледі де, ол туралы хатгамада көрсетіледі.
Мекеме өкілдері қатысуының негіздері: олар қажетті құжаттарды көрсетіп, ... бере ... ... ... ... ... есігін ашып бере алады, сонымен қатар қосалқы жұмыстарды ұйымдастыра алады.
Жәбірленушілер, куәгерлер, сезіктілер, айыпкерлер - қарауға қатысушы ... ... бір ... Олар болған оқиғаның мән-жайы туралы хабардар болғандықтан пайдалы болуы мүмкін.
ҚР ҚІЖК-нің 227-бабына сәйкес толтырылған хаттамада қарау әрекеттерінің тәртібі және ... ... ... ... ... ... ... суреттелінетін бөлігі -- оқиға орнының ... ... оның ... ... ... немесе дәрігердің қатысуы тергеушінің мәйітті өзі қарау міндетінен босатпайды, өйткені қараудың барысы мен нәти-желеріне ол жауапты болады. ... ... -- өлу ... мен ... ... ... тергеушідегі іске қатысты тұлғалар туралы мәлімет алу, ал кей жағдайларда жәбірленушінің жеке ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі:
Қоршаған орта және табылған күйінде жатқан мәйіттің температурасы анықталады. Оның жынысы, жасы, бойы, дене кұрылысы, толықтығы, шашының түсі ... Одан ... ... ... ... бойынша мөйіт жоғарыдан төменге дейін сипатталады. Белгісіз азаматтың мәйітін қарау барысында оның сыртқы бейнесі ... ... ... бағдарларға қатысты мәйіттің кейпі мен қалпы, сонымен қатар мәйіт дақтары, сүйрету белгілері және т.б. ... ... ... ... жөне ... ашық ... қарағанда:
а) көзінің қарасының, шынайнасының, ылғал қабығының жағдайлары;
ә) денесінде зақымдардың, шашыраған қанның ... ... ... мен ...
б) табиғи тесіктердің жағдайы, қол-аяқтарында, саусақ арасында, тырнақ астында және шаштарында кірдің болуы;
в) денесінің ашық және жабық жерлерінің суу ...
г) ... да ... ... ... өзгеруі;
ғ) әр түрлі бұлшық ... ... қалу ... ... үстінде және киімінде жәндіктердің, құрт-қүмырсқа, көбелектердің, личинкалардың болуы, олар көп жиналған жерлер зертгеліп бекітіледі.
Одан кейін мәйіттің үстінде және ... ... ... жатқан орнын, сонымен қатар оның денесіндегі және киіміндегі топырақпен салыстыру үшін жердегі топырақты қарайды.
Киім мен аяқкиімді ... ... ... сыртқы қалпы, қалтаның іші, фабрикалық маркалары мен таңбалары, нөмірлері; жазулары, кию және кірлену деңгейі бекітіледі. Киім мен ... кір, ... ... ... ... жөне қоршаған ортаның басқа да объектілерімен салыстырылады. Мәйіттің іш киімі және оның зақымдары сипатталады. Егер мәйітті жалаңаш түрде ... ... ... оны ... қарау үшін мәйітханаға жібереді.
Егер мәйітте жарақат болса, ... ... ... ... түрі мен ... жарақат шетгерінің сипаты анықталып, бекітіледі.
Егер өлген адамның кім екені белгісіз болса, оны міндетгі ... ... одан ... ... соң ... ... ... бойынша суретке түсіреді.
Мәйіттің жеке ерекшеліктерін: тыртықтары, татуировкалары, меңдері, т.б. ірі масштабты суретке түсіріледі.
Куәландыру. Куәландырудың тактикалық әдістері мен ... ... ... ... ... кез келген ізді, дақты, зат бөлшегін дәйекті түрде сипаттап, өлшеп, ... ... ... ... салу қажет. Қаралуға жататын объектінің ерекшелігі (адам денесі) мен денсаулыққа зиянды немесе қорлайтын әрекеттерге ... ... заң ... ... және ... ... анықтау мен бекітудің ғылыми-техникалық және тактикалық әдістерінің өз алдына ерекшелігін анықтайды.
Тергеу әрекетінің ерекше бір түрі -- ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда сезікті адамның, айыпкердің не жәбірленушінің киімінде, денесінде әр түрлі дақ, ерекше белгілер, не іздер барлығын анықтау үшін оларды ... ... ... ... ... ... ... тура келеді.
Өзіндік міндеті бойынша және қарау үстінде қолданылатын тәсілдер бойынша куәландыру ... ... ... есебінде жүргізілсе, екінші жағдайда сот-сараптамасының бір ерекше түрі есебінде жүргізіледі.
Куәландыру жүргізу ... ... ... ... үшін ... ... ... қаулы шығарады.
Аталған істер бойынша куәландыру жәбірленушінің немесе сезіктінің денесінде немесе киімінде әртүрлі жарақаттар мен ... ... ... ... ... ең алдымен куәландырылатын тұлғаның киіміне қарау жүргізіледі, содан кейін денесінің ашық бөліктеріне қарау жүргізіледі.
Киімдегі ... және қан ... ... аударылады. Қан іздерін тырнақ астынан, шаш арасынан, құлақ ойыстарынан және т.б. бөліктерден іздеу керек.
Куәландырылатын тұлғаның жәбірленушімен контактіде болғанын сараптамалық ... ... ... ... ... табуға да көңіл бөлу керек. Бұл микрообъектілерді табу үшін лабороториялық жағдайда, арнайы құралдарды пайдалана отырып, маманның көмегімен заттарға ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін және алда сараптамалық зерттеу жүргізу үшін киімдер мен заттар айналыстан ... және ... ... Куәландыру барысында дененің, киімнің жалпы бөліктерін және табылған іздерді фотосуретке түсіріп отыруға болады. Фотосуреттер кесте ретінде хаттамаға қоса ... ... ... ... жағдайдан басқа, объектілерді қарау үстінде әдеттегідей пайдаланылатын әдістер қолданылады.
Айтайық, адам куәландырылғанда, біріншіден, оның ... ... ... ... ... жалпы жағдайы, жыртылған жері, үзілген түймесі, дақ, таңба, тағы басқа да ерекше ... бар жоғы ... ... ... болғаннан кейін, оның денесі қаралады. Киімге қарау ... ... ... ... және ... да жерлеріне, яғни қанның сақталып қалатын жерлеріне ... ... Бұл ... ... көмегін пайдаланған да дұрыс.
Егер куәландырылатын адамды мұндай ... ... ... тура келсе, онда бұл тергеу әрекетіне басқа жыныстың адамдары қатыса алмайды. Сондықтан егер әйел адам жалаңаштандырылып ... бұл ... ... әйел тергеуші жүргізу керек те, ал еркек адам куәландырылса, еркек тергеуші өткізуі керек.
Қалай болғанда да бұл ... ... ... ... ... ... ... тиетіндей, оны кемсітетіндей іс-әрекеттер жасалмай, жүргізілетін жұмыстардың бәрі моральдық нормаларға сай болуы тиіс.
Бұл тергеу әрекетін жүргізгенде негізінен куәландырылатын адамның үстінде бір ... ... дақ және ... ... болуы тексеріліп, қаралады. Мысалы, бір істі тергегенде жәбірленуші қылмыскердің сол жақ иығында қал, ал кеудесінде жүректің ... ... ... бар ... ...
Тергеудің бастапқы кезеңінде ұсталған сезікті адам бұл қылмысқа қатыспағанын және жәбірленушіні танымайтынын айтып жауап ... Оны ... үшін ... ... шешіндіргенде жәбірленушінің айтқанындай қылмыскердің иығында қал, кеудесінде татуировка бар екені анықталды.
Сонымен куәландырудың қорытындысы істі дер ... ... өте ... дәлелдеме есебінде пайдаланылды. ... ... ... ... ... бір ерекше түрі есебінде жүргізіледі. Сезіктінің, айыпкердің, не жәбірленушінің денесін қарағанда арнайы ... ... ... ... ... бар жарақат тексеріліп, зерттелсе ондай куәландыру сараптамалық зерттеудің бір түрі ... ... ... зерттеп қарау үстінде негізінен мына төмендегі сұрақтар анықталады:
а) ... ... ... қай ... ... жарақаттар бар;
ә) жарақаттардың түрі, өлшемі, саны және олардың жалпы ауырлығының дәрежесі;
б) бұрын ... ... ... ... ... оның ... бар ... де жай қарау арқылы бұл сұрақтарды шешуге ... ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда сот-медициналық сараптама тағайындалады.
Куәландырылушының денесін зерттеудің негізгі әдістемесі - жай ғана ... және ... ... көру ... қызмет етеді. Куәландыру кезінде криминалистикалық техниканы қолдану анағұрлым ... әсер ... ... табылған іздер мен ерекше белгілер хаттама толтыру, фотоға түсіру, ... ... ... ... ... дайындау жолдарымен бекітіледі. Іздер мен заттай дәлелдемелерді хаттамада дәйекті түрде сипаттап қана қоймай, оларды қылмыстық іс құжаттарына тіркеу үшін ... ... алу ... ... қараудың ерекше түрі болып табылады. Оның мақсаты айыпкердің, сезіктінің, куәгердің немесе жәбірленушінің ... ... ... жеке белгілерін, зақымдарын анықтау, мастық күйін және қылмыстық іс үшін маңызды басқа да мән-жайларды айқындау. Куәландыру денені мәжбүрлеп ... ... ... жеке ... құқықтарын белгілі бір деңгейде қозғайтын болғандықтан, заң куәландыратын тұлға үшін міндетті болатын арнайы қаулы шығаруды талап етеді. Егер ... ... ... ... ... куәгерлердің жынысы сол түлғамен бірдей болуы керек. Тергеуші басқа жынысты тұлғаның жалаңаш денесін қарамайды, оның ... ... ... қарауды куәгерлердің көзінше дәрігер жүргізеді.
Сонымен тергеулік куәландыру мынандай мәселелерді анықтайды:
* Куәландырушының денесінде ерекше белгілер бар ма, атап ... ... және қай ... Оның ... ... да бір зақымдалған жер бар ма және қай жерінде;
* Денеде немесе ... ... ... ... ... ... алып келген куәландыруға қызмет ететін бөлшектер немесе басқа да заттар бар ма;
* ... ... ... оның ... бұйымдарында және т.б. айғақ болатын куәландыру белгілері бар ... ... ... дәрігер мен куәгерлердің сөздері бойынша хаттамаға енгізеді. (ҚР ҚІЖК-нің 227-бабы).
Куәландырудың ... ... мен оның ... ... тұлғаның денесіндегі:
а)қылмыстық әрекеттің барысында немесе сонымен байланысты жағдайларда алынған зақымдардың;
ә)ерекше белгілердің;
б)қылмыстық іске ... ... ... ... тұлға ұстаған объектілердің іздерінің болуы айқындалып, бекітіледі .
Бұл іздерге қан, ... ... ... ... ерін далабы, ұрық, шаш, мата талшықтары, микробөлшектер жатады.
Куәландыруға дайындық орындалатын ... ... (не ... ... ... ... нені және қай ... табуға болатынын білуден), оны жүргізу уақыты мен орнын тандаудан, техникалық кұралдар мен аталған ... ... ... ... ... ... объектісі туралы деректер жауап алу, оқиға орнын, мәйітті, көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... оны кідірту куәландыруға жататын тұлғаның әдейі немесе абайсыз жасаған әрекеттерінің салдарынан дәлелдемелердің жоғалуына әкеп ... ... ... ... ... екенін ұмытпау қажет.
Қылмыс іздерін табу үшін техникалық құралдарды, атап айтқанда, жарық ... ... ... ... ... ... ... қолдану керек. Олар ату, қан, ұрық, сілекей және т.б. іздерін табуға көмектеседі. Денедегі қан іздерін ... ... ... ... не ... ... алған жөн. Оларды сулап, іздің үстіне жаяды, сосын кептіреді. Тырнақ астындағы ... ... ағаш ... таза ... ... ... Әр ... тырнағының астынан алынған зат пен таяқша жеке пробиркаларға салынып, буылып-түйіледі. Қажет болса, тырнақты да алған жөн. ... ... үшін ... ... бар ... ... ... туралы хаттама толтырылады. Табылған барлық іздер мен ерекше белгілер адам денесінің сызба нұсқасында белгіленеді және олардың көлемін сипаттау арқылы бекітіледі. ... ... ... ... мен ... ... куәландырылатын тұлғаның рүқсатымен ғана жүзеге асырылады.
2 тарау. ... ... ... ... ... ... жерді қараудың тактикасы.
Оқиға болған жерді қарау, тергеудің бастапқы кезеңінде, ... іс ... ... ... Көп қылмыстардың тергеуі оқиға болған жерді қараудан басталады. Бұл тергеу әрекетін кешіктірмей, дер ... ... ... қылмысты ашуға керекті, өте құнды дәлелдемелер жинап алуға ... ... ... бір ... немесе бірнеше адамдардың белгілі бір әрекет-қимылдарынан тұратындықтан ол айналадағы ортаға әсер етіп, сол қылмыс жасалған жерде көптеген іздер қалдырады.
Негізінен ... ... ... ... ... жерді қараудан басталады. Тәжірибе көрсеткендей кейбір қылмыстардың ... ... ... ... анықтаушылар оқиға болған орнына қарау жүргізбей-ақ, басқа да әрекеттерді жүзеге асырады, мысалы ... ... ... ... ... және т.б. бұл ... ... тіптен дұрыс емес. Себебі қандай да болмасын қылмыс түрінің жасалынған орнында қарау жүргізу, ... да ... бір ... ... ... іздер тауып анықтауға мүмкіндік береді. Есірткі заттарына байланысты қылмыстар бойынша қылмыс ... ... ... ... ... немесе басқа да іздерді анықтауға болады. Бұл тергеу әрекетін кешіктірмей, дер кезінде жүргізген жағдайда қылмысты ашуға керекті, өте ... ... ... ... ... ... бір ... немесе бірнеше адамдардың белгілі бір әрекет-қимылдарынан тұратындықтан ол айналадағы ортаға әсер ... сол ... ... ... ... ... қалдырады. Криминалистикада іздер деген түсінік екі мағынада қолданылады. Тар мағынада із деп бір ... ... ... айтылады, қолдың ізі, аяқ киімнің ізі.
Ал, жалпы кең мағынада қылмыс ... ... ... оқиға болған жерде қалған заттар, қираған, ... ... және ... ... айналада
болған өзгерістердің барлығы жатады. Осы өзгерістердің барлығын негізге ала отырып, оқиға болған жерді қарау үстінде тергеуші оқиғаның ... ... ... оның ... ... ... бір ... жасай алады. Оқиға болған жерді қараудың маңызы, әрине мұнымен ... ... ... ... ... осы қылмысқа байланысты іздерді, айғақ заттарды, өте құнды деректерді тауып алып, оларды дәлелдеме ретінде пайдаланады.
Оқиға болған жерді қараудың, тергеу ... ... ... ... ұғу үшін ... оның ... ... дұрыс. Оқиға болған жер деген түсінікке, оқиға болған жер және осы ... ... ... жер ... Сондықтан бұл ұғымға тек қана қылмыс жасалған жер ғана жатпайды. Мұнымен қатар бұл ... ... ... ... ... жүргізген жер, қылмыс жасауда қолданылған қару және ... да ... ... ... жер де ... ... үй, пәтер, ашық алаң, су айдыны, вагон тағы басқа объектілер болуы мүмкін. Осыған байланысты бір ... ... ... ... ... жер ... мүмкін. Айталық, адамды өлтіріп оны басқа жерге апарып бөлшектеп, ол ... әр ... ... кісіні өлтірген жерде, өлікті бөлшектеген жер де, ол бөлшектерді көмген жер де ... ... жер деп ... бір ... қылмыс бойынша үш, төрт немесе одан да көп оқиға болған жерді қарауға тура ... ... ... ... бір жай ... ... жер деген түсінікпен қылмыстың болған жері деген түсінікті ажырата білу керек. Соңғы түсінікке осы тергеліп отырған қылмыстың нақтылы болған жері ... ... ... жер ... ... ... бір элементі.
Айтылғандарды тұжырымдайтын болса,оқиға болған жер дегеніміз қылмыстың жасалған жері және де осы қылмыстың іздері табылған ашық алаң, ... жеке үй және ... да ... ... ... ... ... дегеніміз іздерді айғақ заттарды іздеп табуға, оларды алып, бекітуге және зерттеуге бағытталған, ... ... ... қылмыстың мән-жайын, оның болу механизмін анықтау мақсатымен кідіртпей өткізілетін, заңда көрсетілген тергеу әрекеті.
Осы түсінікте оқиға ... ... ... ... де ... Атап ... ... жерді қарау барысында іздер, айғақ заттар белгілі бір криминалистикалық әдістер мен тәсілдер,арнайы құрал саймандарды пайдалану арқылы ... ... ... ... Сонымен қатар, қарау үстінде объектілердің орналасу және жалпы жағдайы бойынша қылмыстың мән-жайы жөнінде деректі ... алу ... ... ... ... қарауда бұл мәліметтердің маңызы зор. Оқиға болған жерді қарау тергеудің оң бастапқы кезеңінде, қылмыс болғаннан кейін жүргізілгендіктен, бұл тергеу әрекетін ... ... өте ... ... ... жинап алуға болады. Қарау барысында табылған айғақ заттар ... ... ... ... ... әдісін анықтауға, қылмысты жасауға қатысқан тұлғалар жөнінде және ... ... да ... ... өте керекті мәліметтер жиналады. Бұған тек қана оқиға болған жерді кідіртпей тез арада қараған жағдайда ғана мол мүмкіндік ... Егер ... ... ... ... ... ... көп іздер, айғақ заттар ауа райы және басқа да жағдайларға байланысты ... ... ... мүмкін, тіптен олардың жоғалып кетуі де ықтимал.
Міне, осыған байланысты тергеуші хабар алысымен, тез арада қылмыстың болған жеріне баруға, оның ... ... ... ... ... ... болған жер түнде де қаралады. Егер мұндай кезде жарық нашар ... ... ... ... ... қарап шығуға мүмкіндік болмаса, бұл жер жарық түскеннен кейін қаралуы керек.
Жасалған қылмыстың түрлеріне орай оқиға болған жерді қараудың өзіндік ... бар. ... енді ... ... ... тоқталайық. Оқиға болған жерді қарауға арналған арнайы жұмыстардың көбісінде оқиға ... ... ... ... кеткен. Ал криминалистика оқулықтарында келесідей пікір айтылған:''оқиға болған жер-деп тікелей қылмыс жасалған немесе қылмыстың салдары, қылмыс қаруы, іздер табылған ... бір ... ... бір ... ... болған жер-бұл кең мағынада тікелей қылмыс болған аумақпен ғимарат қана емес. Сондай-ақ қылмысқа қатысты деректер мысалы, мәйіт, ... ... ... қылмыскерлердің іздері табу, табылған жер табылады.
Кейде қарау жүргізу кезінде осы жағдайда қылмыс орнын алды ма, ... кісі ... ... ... бұл өзін-өзі өлтіру немесе қайғылы жағдай немесе қылмыстың жалған көрінісі болғанын біз анықтай алмаймыз. Бірақ та, осы ... ... ... ... ... жер ... ... сәйкес болады. Сондықтан да барлық жағдайларда қылмыстың болған жері ... ... ... жер деп қарастыруымыз керек. Осы сәйкес қылмыстың емес, оқиға болған жердің қарау хаттамасы толтырылады.
Жоғарыда айтылған ... кең ... ... тура ... ... оқиға болған жер деп, тек қана қылмыс жасалған жер емес, сондай-ақ ұрланған мүлік, қылмыстың қаруы, басқа ... ... ... ... іздер және басқа да заттай дәлелдемелер табылған жер де оқиға болған жер болып табылатыны көрсетілген.
Басқа ... ... ... адам мәйітіне қатысты бұл түсінік дұрыс берілген. Адам мәйіті табылған жағдайда, әр қашан ... ... жер ... кісі ... болған жер болып табылмайды, бірақ та адам басқа жерде ... ал ... ... ... ... бір де ... анықталған жер оқиға болған жер деп саналады.
Ал жоғарыда көрсетілген материалдық іздер туралы айтатын болсақ, мысалы жүргізуші автокөлікпен адамды қағып ... ... ... ... жалтарып қашып кетті. Одан соң бұл автокөлік гаражда табылды.Сонда автокөлік табылған жер оқиға болған жер деп ... ма? Тағы да бір ... Кісі ... ... ... ... кісі өлтіргеннен кейін қан іздері бар пышақты қылмыс жасаған жерден алыс жерге апарып тастаған, ал ... бұл ... ... Неге ... ... жері ... ... жер деп есептелінуі керек. Немесе тағы да бір мысал, төрт қылмыскер ұрлық жасап, қандай-да бір мүлікті алып ... ... ... ... ... ... әрқайсысының пәтерінде ұрланған мүлік табылды. Онда олардың пәтерлері оқиға болған жер болып табыла ма? Осы көрсетілген үш ... ... ... ... ... қарау хаттамасын толтыру керек. Мұндай оқиға болған жердің түсінігін кең мағынада талдау, тергеу ... ... ... және бұл ... ... емес.
Бірінші жағдайда автокөлікті қарау хаттамасы толтырылады, өйткені ұрланған мүлік тінту жүргізу барысында табылады. Немесе тінту хаттамасымен ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сонымен біздің ойымызша,оқиға болған жер деп-тікелей қылмыс болған аумақ немесе ғимарат деп ... ... Ал ... кісі ... болған жер де емес, басқа жерде табылу жағдайлары бұл ... ... Бұл ... да ... ... жері сол ... ғимарат тікелей кісі өлтіру болған жер болмаса да, бұл оқиға болған жер деп саналады. Әрбір нақты жағдайда оқиға болған жерді ... ... ... ... жағдайға байланысты білгілейді.
Кеңес криминалистері профессорлар А.И. Винберг, А.Н. ... И.Н. ... В.П. ... В.И. Попов және басқа да криминалистер оқиға болған жерді қарауға әр түрлі түсінік ... ... ... ... бұл ... ... көбінесе дұрыс түсінік берген. Сонымен қатар, кейбір түсініктер дұрыс берілмеген. Осылайша, В.И. ... ... ... негізінде оқиға болған жерді қарау түсінігіне кей түсінік беруді қажет деп санап, ... ... ... ... ... ... ... заттай дәлелдемелерді және қылмыс іздерін табуға және бекітуге, қылмыстың механизмін және ниетін анықтауға ізін суытпай қарау деректерін іздеу мақсатында ... ... ... ... ... ... бар. ... қараудың процесуалдық жағдайы көрсетілмеген, яғни оқиға болған жерді қарау жәй ғана ... ... ... ... ... әрекеті болып табылады. Себебі, криминалистикалық шаралардың түсінігі нақтыланбаған, анықталмаған. Криминалистикалық шаралар тергеу әрекеттерінен тыс, ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін. Екіншіден, осы түсінікте оқиға болған жерді қарау ең алдымен тікелей оқиға болған жердің жағдайын зерттеуге бағытталғаны көрсетілмеген, сондай-ақ бұл ... ... ... және ... ... табу және ... ... айтылған. Бұл түсінік бойынша іздер заттай дәлелдеме болып табылмайды. Бәрімізге мәлім, іздер заттай дәлелдемелер мен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ең ... болып табылады.
Біздің ойымызша, оқиға болған жерді қараудың түсінігін келесідей құруға болады. Оқиға болған жерді қарау бұл ... ... ... ... зерттеп, ойлап,қабылдап, әртүрлі іздер мен заттай дәлелдемелерді табуға, бекіуге, алуға ... ... ... ... қылмыскердің жеке басын және қылмысты жасау ниетін ... ... ... ... ... ... іздер деген түсінік екі мағынада колданылады. Тар мағынада із деп бір объектінің таңбасы, келбеті айтылады (қолдың ізі, аяқ киімнің ізі, т. б.). Ал, ... кең ... ... ... ... ұғымға оқиға болған жерде қалған заттар, қираған, сынған нәрселер және қылмысқа байланысты айналада болған ... бәрі ... Осы ... ... ... ала отырып, оқиға болған жерді қарау үстінде тергеуші оқиғаның ... ... ... оның механизмі жөнінде белгілі бір версиялар құра алады. Оқиға ... ... ... ... ... мұнымен шектелмейді. Себебі, қарау үстінде тергеуші осы қылмысқа байланысты іздерді, айғақ заттарды, өте құнды деректер есебінде пайдаланады .
Оқиға ... жер ... ... ... ... ... ... жер, қылмыс жасауға қолданған қару жөне басқа да айғақ заттарды тапқан жер де жатады. Ол - жеке үй, ... ашық ... су ... ... тағы ... да ... болуы мүмкін. Осыған байланысты бір қылмыс бойынша бірнеше оқиға болған жер болуы ... ... ... ... оны басқа жерге апарып бөлшектеп, ол бөлшектерді әр жерге көмсе, кісіні өлтірген жер де, ... ... жер де, ол ... көмген жер де оқиға болған жер деп саналады. Сонымен бір жасалған қылмыс бойынша бірнеше ... ... ... ... тура ... ... байланысты айта кететін бір жай, оқиға болған жер ... ... пен ... болған жері деген түсінікті ажырата білу керек. Соңғы түсінікке осы тергеліп отырған қылмыстың нактылы болған жері жатады. Ол -- ... ... жер ... ... ... бір элементі.
Айтылғандарды тұжырымдайтын болсақ, оқиға болған жер дегеніміз - қылмыстың жасалған жері және де осы ... ... ... ашық ... ... жеке үй және ... да ... тергеу әрекетінің оқиға болған жерді қарау деген түсінігіне талдау жасайық.
Криминалистикалық оқулықтарда бұл тергеу әрекетінің мағынасына әр түрлі ... ұғым ... ... ... ... ... жасасақ, бұларда негізінен тек редакциялық айырмашылықтары бар екендігі байқалады. Негізінен берілген ... бұл ... ... мағынасы, оның міндеттері және маңызы, сонымен қатар тергеу әрекетін жүргізу үстінде қодданылатын әдістер ... ... ... бұл ... ... ... кім және қандай мақсатпен жасағандығын анықтау міндеттері ретінде түсіндіреді. Қылмыстық іс бойынша тергеу жүргізгенде бұл мәселелерді ... ... ... ... ... ... бұл тергеу әрекетіне мұндай күрделі мәселелерді шешуді міндеттеу орынсыз. Бұл мәселелер жалпы тергеудін алдында түрған міндет, олар бірнеше тергеу әрекеттерін ... ... ... ... бұл ... бір тергеу әрекетіне, яғни оқиға болған жерді ... ... ... болмайды.
Кейбір авторлар окиға болған жерді қарауға қатысты түсініктерінде оның міндетіне, атап айтқанда, жүргізілетін жұмыстар қатарына ... ... да ... ... жүмыстары процессуалды әрекеттер қатарына жатпайды, оны анықтаушы органдар жүргізеді. Мұндай жұмыстар тергеудің ... ... ... ... ... Сондықтан мұны тергеу әрекетінің оқиға болған жерді қарау ұғымына кіргізу орынсыз. Әрине, оқиға болған жерді қарау үстінде жедел-іздестіру ... да ... ... бұл ... ... оқиға болған жерді қараумен шектелмейді, ол тергеу біткенше, кейін де ... ... ... ... бұл ... әрекетіне төмендегідей түсінік беруге болады: оқиға болған жерді ... ... ... ... заттарды іздеп табуға, оларды алып, бекітуге және зерттеуге ... ... ... ... ... ... оның болу механизмін анықтау мақсатымен кідіртпей өткізілетін, заңда көрсетілген тергеу әрекеті.
Осы түсінікте оқиға болған ... ... ... де ... Атап ... оқиға болған жерді қарау үстінде іздер, айғақ заттар ... бір ... ... мен ... ... ... ... арқылы ізделіп, зерттелуі, бекітілуі керек. Сонымен қатар, қарау үстінде объектілердің орналасуы және жалпы ... ... ... ... ... деректі мәліметтер алу қажет, оқиға болған жерді қарауда бұл мәліметтердің маңызы зор. ... ... ... ... ... ең ... ... қылмыс болғаннан кейін іле-шала жүргізілетіндіктен, бұл тергеу әрекетін жүргізу арқылы өте құнды деректер, дәлелдемелер жинап алуға болады. ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың механизмін, қылмыс жасау әдісін анықтауға, қыл-мысты жасауға қатысқан адамдар жөнінде және істің басқа да мән-жайлары жөнінде өте ... ... ... Бұған тек қана оқиға болған жерді кідіртпей, тез арада қараған жағдайда ғана мол мүмкіндік туады. Егер оқиға ... ... ... ... ... көп ... ... затгар ауа райы және басқа да жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... жоғалып кетуі де ықтимал. Міне, осыған байланысты тергеуші хабар алысымен, тез арада қылмыстың болған жеріне баруға, оны кешіктірмей қарауға әрекет ... ... ... ... жер ... де ... Егер мұндай кезде жарық нашар болып, оқиға болған жерді егжей-тегжейлі ұкыпты қарап шығуға мүмкіндік болмаса, бұл жер жарық, түскеннен ... ... ... ... түрлеріне орай оқиға болған жерді қараудың өзіндік ерекшеліктері бар. Бұл ... жеке ... ... өдістемесінде қаралады.
2.2.Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық шаралары.
Кісі өлтіру қылмыстары бойынша оқиға болған жерге шығудың себептері болып зорлық белгілері бар адам ... ... ... ондай қылмысқа күдік болғанда, кісі өлтіруге оқталу ... ... ... ... ... ... кісі ... бойынша хабарламаларға сәйкес ішкі істер органдарының тергеу жедел тобы ... ... ... ... ... ... ... болған жерді және мәйітті қараудан соң, кісі өлімінің дерегіне байланысты қылмыстық іс қозғалып, ары ... ... ... анықталмаған жағдайда ол қылмыстық іс тергеу өндірісінен қысқартылуға жатады.
Мұндай оқиға туралы хабарлама түскен соң тергеуші ең алдымен оқиға болған жерді ... ... ... ... ... әрекеттер жүргізілмегендігін анықтайды, егерде ондай шаралар ұйымдастырылмаған болған ... ... ... арқылы учаскелік инспекторға немесе басқа да сыртқы қызметкерлерге, жергілікті басқару ... ... ол ... ... ... тапсырады. Тергеуші өзінің қызмет ететін ауданы мен аумағында оқиға болған барлық жағдайда жоғарыда көрсетілген тұлғалар өзінің бастауымен материалдық ... ... және де бар ... ... ... үшін ... ... жерге күзету шараларын қолданатындай дәрежеге жету керек.
Осы мақсатта тергеуші көрсетілген тұлғалармен белгілі бір қатар жұмыстар өткізуі ... ... ... ... ... болған жерді күзету жөнінде қандай қандай шаралар жүргізу керектігі туралы тиісті тұлғаларға ... ... ... ... ... күзету шаралары тек қана тергеуші келгене дейін қоршауды қамтымайды. ... ... ... ... жерінің және ауа райының атмосфералық жағдайын да ескеріп, шауын-шашынның әсерінен іздердің және басқа да дәлелдемелік заттардың жойылып ... үшін ... ... ... ... ... ... және мүмкіндігінше айналасын су өтпейтін заттармен жабу және т.б. әрекеттер. Егер де жәбірленуші ауыр ... тірі ... онда оған ... ... көмек көрсету жөнінде шаралар ұйымдастырып, қай жерде және қандай жағдайда ... ... есте ... қалу керек. Олар оқиға болған жердің шекарасын шамамен түсіну керек, сондай-ақ олар ізін суытпай қылмыскердің ізіне ... және ... ... бар ... ... ... оқиға болған жерге күзету жөнінде мәселені шешкен соң, келесі жағдайларды анықтауы тиіс:
- оқиға қай жерде және қашан ... ... ... кісі ... атыс ... ... суық ... қолдану арқылы жасалған жоқ па;
- егер адам мәйіті ашық аумақта табылса, мысалы, орманда, алаңда, онда кісі ... ... ... ... ... адам ... ... және оның қаңқасы қалуы мүмкін;
- мәйіт табылған жерге жақын мекен бар ма.
Осы мәліметтерді оқиға туралы хабарлаған тұлғалардан алуға болады. Осы ... ... оқға ... ... ... тиянақтыдайындалу үшін қажет болады.
Оқиға болған жерге тергеуші ғана емес, сондай-ақ жедел ізтестіру қызметкерлері болуы ... Аса ... ... қызметкерлері де баруы мүмкін. Оқиға болған жерді қарауға ... ... үшін ... ... ... ең ... сот- медициналық сарапшыны шақыру қажет. Егер де оның қандай да бір себептермен қатысуы мүмкін болмаса, онда ... ... ... жөн. ... жағдайларда кейін мәйітті зерттеу үшін сот-медициналық сараптама жүргізуді тапсырылатын ... ... ... ... ... Егер де ... та болмай қалса, онда терапевті шақырған жөн, бірақ ол төменгі дәрежедегі маман ... ... ... ... ... ... сарапшысы немесе басқа да дәрігер тергеушімен бірге шығуы тиімді екендігін ерекше атап көрсеткім келеді.
Кісі ... ... ... оқиға болған жерді қарауға мүмкіндігінше әрқашан маман криминалистің көмегін пайдаланған жөн. Бұл қарау, тәжірйбесі аз тергеушімен жүргізілген ... аса ... ... ... ... қызметкерлері қарау жүргізуге маман криминалистерді қатыстыру мүмкіндіктерін толық ... Д.П. ... ой ... ... қарауға маман криминалистерді қатысрырумен шектелмеуі керек.
Қарауға заң институттарының жоғары дәрежедегі криминалистика пәнінен ... ... ... ... ... деп ... тергеуші қажетті ғылыми техникалық құралдарды алу керек, тергеулік ... ... ... ... ... ... болу ... Бірақ оқиға болған жергешығар алдында оны тексеру жөн болады.
Егер кісі өлтіру қаруын ... ... ... ... ... болған жерге түрлі-түсті жоне қара металды табуға мүмкіндік беретін электронды іздеу құралын алу қажет. ... ... ... ... іздеу иттерін қолдану мүмкіндігін қарастыру керек.
Бұл сұрақ тергеушіге оқиға туралы түскен мәліметтің көлеміне байланысты шешіледі. Ол болуы мүмкін мәйіт ... ... су ... табылған жағдайларында өлімнің келген уақыты (өлімнің келген уақыты шамамен анықталады) және сол сияқты. Егер ... ... ... да бір ... ... ... жағдай да іздеу иттерін қолдану қажеттілігі болмайды немесе ... ... ... ... шіру ... ... ... табылса, ол өлімнің келген уақытынан көп уақыт ... ... ... ... ... ... иттерін қолдану қажетсіз.
Бірақ тергеушімен алынған мәліметтердің көлемі аз ... ол ... ... іздеу иттерін қолдану мәселесін шешу оңай емес. ... ... ... ... ... үнемі оң жаққа шешілуі тиіс.
Егер кісі өлтіру атыс қаруын қолдану арқылы ашық жерде жасалынған жағдайда атылған ... табу ... ... ... ... ... тергеушінің қол астында электронды іздеу құралы болмаған жағдайда ... ... табу үшін ... ... ... ... ... қолдану қажет.
Кейбір криминалистикалық оқулықтарында қызметтік іздеу иттерін қолдану мүмкіндігі туралы ... онша ... емес ... ... ... ''қылмыс болған уақыттан бір тәулік өткеннен кейін қызметтік іздеу итін қолдану керек емес ... Тағы бір ... ауа ... ... ... ... ... Минус жиырма градустық суықтықта және плюс отыз градус ыстық күнде, сондай-ақ жаңбыр жауған кезде және ... жел ... ... ... иті із ... ... жасай алмайды.
Бірақ, қызметтік іздеу итін қолдану тәжірибесі көрсеткендей қызметтік іздеу иті қылмыс ... ... ... екі, үш ... соң ізді таба ... Бұл оқиға болған жерде қылмыскермен қалдырылған ізге және оның қандай жағдайда сақталғанына байланысты болады. Ал ауа ... ... ... ... ... климатқа үйрене, латынын ескеру қажет. Мысалы, иттер оңтүстік аумақтарда плюс отыз бес ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасай алады.
Мәйіт қасында тұрғылықты мекені жоқ орманда, ашық алаңда табылған жағдайда тергеуші оқиға болған ... ... ... ... өзімен бірге алып баруы керек. Жұмыс жедел және тез сипатта болуы қажет.
Оқиға болған жердің жағдайының ... ... ... ... ... ... мен ауа ... қарамастан тез арада жетуі керек. Уақыт факторы мұнда аса ... орын ... ... ... жердің жағдайы әртүрлі себептерге байланысты өзгеруі мүмкін. Мысалы, жауын-шашынның басталуы, оқиға ... ... ... ... олар өздерінің іздерін қалдыру, өлген адамдардың туысқандарының бөлмені тазалауы мәйітті көшеден немесе ... үйге ... ... столдың үстіне қоюы және қанды жуып жіберуі.
Қылмыскерлер мен ... ... ... ... ... ... ... қасахана өзгертуі мүмкін.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының 1995 ... 5 ... ... ... ... Конституциясы қазақстанды егеменді, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, оның ең қымбат ... - адам және оның ... ... мен ... деп ... ... 1 бөлім, 1 бап). Осы күрделі де мақсатты жолда ең маңызды міндеттердің бірі - ... ... ... ... ... ... жағдайы жасалған, жауапкершілік және әлеуметтік белсенділіктің маңызы артқан азаматтық қоғам құру. Қоғамның біртұтас құқықтық мәдениетін, сондай - ақ ... ... ... ... ... және дамыту - бұл үрдістің маңызды элементтері.
Өзімізге мәлімдей кісі өлтіру қылымыстары ауыр қылмыстар қатарына жатқызылады. Бұл ... ... ... ... ... бөліктерін қылмыстық іс бойынша тағайындалған сараптамалар береді. Қысқа сөзбен айтқанда, қарастырылып отырған санаттағы қылмыстық істерді тергеу ... ... ... яғни маман- криминалистердің және басқа да мамандардың көмегін қолдану тиімділігін айта ... ... ... ... ... ... ... болған жерді қарау тергеу әрекетінің де маңыздылығын айта кеткім келіп отыр. Себебі алғашқы кезеңде осы ... ... ... ... ... байланысты ары қарай қылмыстық істің де бағыты белгілі ... ... ... ... ... Тәжірибе көрсеткендей, бұл тергеу әрекеттері қажетті дәрежеде жүргізілмейді, яки болмаса тергеу әрекетін жүргізу барысында мамандардың көмегін пайдалану ... өте ... ... Тәжірибе өту барысында байқалғаны, кісі өлтіру қылмыстары ... ... ... ... ... мәйітті қарау барысында тергеушілер тек қана сот- дәрігер сарапшының ғана көмегін пайдаланады, ал басқа мамандардың көмегін пайдалану ... ... ... ... жерді қарау әрекеті тым үстірт жүргізіледі. Соның салдарынан көптеген қылмыстар ашылмай қалып отыр. ... ... ... ... ... етуі ... ішкі істер органдарымен қолданылып жатқан шаралар әзірше кәсіби деңгейде көңіл толарлықтай емес. ... ... ... ... ... анықталмаған немесе кінәлілер оқиға болған жерден бой тасалап ... ... ... ... ашылмаған кісі өлтіру 1,8 пайызға, денсаулыққа қасақана ауыр жарақат келтіру-1,4 пайызға, ... 27,6 ... ... жасау 47,7 пайызға өсіп отыр. Ұрлық қылмыстарын ашу бұрынғыша төмен дәрежеде қалып 34 пайыздан аспай ... Оның ... ... ішкі ... ... қызметкерлерінің білімдерінің теориялық тұрғыдан бекітілмеуі, екіншден тәжірибелік қызметкерлердің өздерінің білімдерін көтеру мақсатында ешқандай әрекеттер ... деп ... ... ... да ... ... ... шаблонды түрде жүзеге асырылады. Мұнда айтайын дегенім, әрбір ішкі істер бөлімінде қылмыстарды тергеудің ... ... да бір әдіс ... ... Ал ол өз ... қазіргі таңның сұранысына сәйкес келмей мүлдем артта қалған тәсілдер.
Шалғай аудандарда криминалистикалық техника тіптен ескірген немесе қолданымға ... ... ... ... ... ... әңгіме етудің мазмұны жоқ. Ол есептерді жоқ деп санауға ... ... ... ... ... ... қызметке, оның ішінде тергеу аппаратына тек қана заңгерлік білімі бар қызметкерлерді қабылдауды, оның ішінде ведомствалық арнайы жоғарғы оқу орындарын ... жас ... ... ... ... тактикасы бойынша теориялық тұрғыда жекелеген сабақтар өткізуді;
-шалғай аудандардың ішкі істер бөлімдерінде криминалистикалық есептердің ... ... ... қолдану тәсілдері жайлы сабақтар ұйымдастыруды. ... ... ... және ... тізбесі
* Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995 жыл.
* ҚР Қылмыстық кодексі 1997 ж. 16 шілде
* ҚР ҚІЖК 1997 ж. 13 ... ... - ... ... ... Қазақстан Республикасының заңы 15 қыркүйек 1994 ж.
* Н.Ә. Назарбаевтың 6 ... 2008 ... атты ... ... ... ... ... Н.А. Стратегия развития Казахстана до 2030 года. -Алматы, 1997.
* Рассейкин Д.П. ОМП и трупа при ... ... ... ... ... ... ... 1982г
* Быховский И.Е. Осмотр места происшествия М-1973 г.
* Жәкішев Е.Ғ. Криминалистік тактика. ... ... ... Д.П. ОМП и ... при ... убийства.
* Косоплечев И.П. ОМП при расследовании преступлений связанных с применением огнестрельного оружия. М-1961 ... ... В.Н. ... ... ... Саратов 1992 г.
* Виницский Л.В. Освидетельствование на предварительном следствии- Смоленск 1997 г
* Булгаков В.Г. и др. ... ОМП ... с ... и ... ... ... Учеб. Пособ. Волгоград-2000 г.
* Белкин Р.С. Курс криминалистики М.Юрист 1997г.
* А.Я.Гинзбург, Р.С.Белкин. "Следственная тактика". Алматы, 1998 ж.
* С.Е.Еркенов, С.И.Сұлтанов "Тергеу ... ... ... ж. "Дәнекер"
* А.Ғ.Абуов "Криминалистика негіздері", Алматы-2004 ж. "Жеті ... ... для ... ... 1981 ... Справочник следователя. 1-ші шығарылым. Тәжірибелік құрал. М, 1990 ж.
* ... ... ... ... ... ред. ... Мәскеу, 1997 ж.
* А.Я.Гинзбург, Г.И.Поврезнюк, А.В.Калинин. Справочник следователя. Алматы, 1998 ж.
* ... ... ... ... ... ... 1999 ж. ... атындағы гуманитарлық университет.
* Исаев А.А. Применение специальных знаний для квалификации преступлений.- Алматы, 1997
* Мозговых Г.А. Криминалистическая характеристика преступления. - ... 2001

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Тергеулік куәландыру48 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
Сот сараптамасын тағайындау және жүргізу56 бет
Сот үкімі және басты сот талқылауы84 бет
Сотқа дейінгі тергеп-тексеру29 бет
Тұрғын-жайға кірумен ұштасқан ұрлық75 бет
Қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың жіктелуі24 бет
Қылмыстық процеске қатысушылар73 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь