Психолгия ғылым реттінде құрлу тарихы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1 Психология ғылымының мəн.мағынасы және зерттеу саласы ... ... ... ... ... ...6
1.1 Психология ғылымының пəнi жəне мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Казiргi заман психологиясының мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Психологияның ғылымдар жүйесiндегi орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2 Психолгия ғылым реттінде құрлу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.1. Психология ғылымының даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 ХХ ғасырдың 20.30 жылдарындағы психология дағдарысы ... ... ... ... ... .17
2.3 Қазақстанда психология ғылымының даму мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... .23
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................4
1 Психология ғылымының мəн-мағынасы және зерттеу
саласы.......................6
1.1 Психология ғылымының пəнi жəне
мiндеттерi...................................................6
1.2 Казiргi заман психологиясының
мiндеттерi......................................................9
1.3 ... ... ... ... ғылым реттінде құрлу тарихы…………………………..............14
2.1. Психология ғылымының даму
тарихы.........................................................14
2.2 ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы ... ... ... ғылымының даму
мәселесі.................................23
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...........................................................26
КІРІСПЕ
Психологиялық ой көптеген ғасырлар бойы қиын-қыстау кезеңдерін басынан
кешті, ол өзгерістері қаншалықты толықтырылып, терминдері ... да ... ... ... және т.б.) ... пәнінің өзіндік
ерекшеліктері бар.
Психологияның пәні болып субъектінің ... ... ... ... ... олар ... және ақыл-ой жүйесінде бекітілген,
мотивтері, яғни әрекетке итермелейтін, сонымен қатар іс-әрекеттің өзі ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы жеке адам немесе
тұлғаның ерекшеліктер жүйесі болып табылады.
Оның биологиялық компоненттері жануарларда да ... ... ... ... ... және жүре ... болған).
Бірақ адамның психикалық ұйымдасуы оның биологиялық формаларынан әлдеқайда
өзгеше. Әлеуметтік мәдени өмір сүру адамның ... ... ... тіл ... ... ... ... әрекеттесу барысында, индивид
өзін басқа адамдарға қарау арқылы ... ... ... ... ... қабілеттенеді. Алдын ала мақсат қою, оны ... ... ... ... ... Осындай жоспардың барлық
компоненттері саналы тілге ауыса алмайды. Бірақ бұл ... біз ... ... ... жатқызамыз. Бұл да психологияның пәнін анықтауға көмек
береді, мысалы: ... ... және ... пайда болатындығын
анықтауға көмек береді. Аңғарылатын және аңғарылмайтын психикалық фактілер
нейрогуморальдік ... ... ... ... ... ... ... заңдармен жүреді. Психология – жалпы
алғанда психиканың және ... ... ... ... ... және ... сананың пайда болуы, даму және көрніс беру заңдылықтары туралы
ғылым. Психология ғылым ретінде психиканың әр ... ... ... түсіндіруден ғана емес, сондай- ақ олардың ... ... ... ... ... яғни ... негізінде психологиялық құбылыстар мен
процестердің себептердін, олардың болашақта көрніс ... ... ... бір ... ашып ... ... ғылымының зерттеу пәні – психика.Психика туралы түсінік.
Психика – матария қасиеті, мидың қызметі болуымен ... ... ... ... ерекше формасы. Психиканың қызметі, бірініден қоршаған
дүние заттары мен ... ... ... ... ... ... адам ... мен қызмет әрекетін ретестіру.
Психологияның пәні болып субъектінің ... ... ... ... ... олар ... және ... жүйесінде бекітілген,
мотивтері, яғни әрекетке итермелейтін, сонымен қатар іс-әрекеттің өзі және
де адамның ... ... ... адамдармен қарым-қатынасы жеке адам немесе
тұлғаның ерекшеліктер жүйесі болып табылады.
Психологиялық ой көптеген ғасырлар бойы қиын-қыстау кезеңдерін басынан
кешті, ол ... ... ... терминдері ауысса да (жан,
сана, ... ... және т.б.) ... ... өзіндік
ерекшеліктері бар. Оның биологиялық компоненттері жануарларда да ... ... ... ... ... және жүре ... Бірақ адамның психикалық ұйымдасуы оның биологиялық ... ... ... мәдени өмір сүру адамның санасын ... ... тіл ... сөзбен немесе өзара әрекеттесу барысында,
индивид өзін басқа адамдарға қарау арқылы психикалық ... ... тани ... ... ... ала ... қою, оны ... өзіндік жүріс-тұрысты іштей жоспарлайды. Осындай жоспардың барлық
компоненттері ... ... ... ... пәні ... ... дамуы
Курстық жұмыстың мақсаты Психология ғылымның дамуы жағдайларындағы
негізгі ерекшеліктерін зерттеу
Курстық жұмыстың міндетті
... ... ... және ... ... және
түрлерін анықтау
• Психология ғылымының даму кезендерің анықтау
Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлім мен қорытынды және ... ... ... ПСИХОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МƏН-МАҒЫНАСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ САЛАСЫ
1.1 Психология ғылымының пəнi жəне ... ... ... оның ... ... ... ... мен
қалыптасуына, тәң iрегiндегi басқа адамдармен ... ... ... ... ... жатқан қызықшылығы уақыт
озуымен бiрге өрiстей түскен. Қазiргi кезеде өндiрiс, ғылым, медицина,
өнер, оқу, ойын жəне ... ... бipi ... психологиялық
заңдылықтарды түсiнiп, танып бiлмей тиiмдi орындалуы мүмкін емес.
Адамның даму ... мен оның ... ... ... ... жүйесi бүкiл қоғамның кемелденуi үшiн те қажет. Адам əр
түрлi ғылым ... ... ... ... ал ғылымдардың əрбiрi
өзi не тəн ерекше ... ... ... ... ... ... ... процестердi зерттеуде психологиялық
факторларды айналып өтуi мүмкiн емес. Л. С. ... ... ... (1940) атты ... ... ... ... ауқымы анык; Keiлiп тұр: олар бiздiң қабылдауымыз, сезiмiмiз,
ойларымыз, ықлас-ниеттерiмiз бен тектерiмiз, т.б., яғни ... ... ... ... бiздiң жан толғаныстарымыз ушып денiмiзге ажырамастай
болып сінген құбылыстар жиыны'', - деген. Психологиялық дүниенiң ... əр ... ... өз ... ... болуы, ол түйск
сезiмiнен ғана көрiнедi де, оның басқаша пайда болу жолы жоқ. ... ... ... ... ... де, соқыр дүние сұлулығын сезiнуi
қиын; керең ткелей қабылдамаған соң, əн-күй ... ... ... өзi ... ... ол ... ... да түкке де
тұрмайды.
Психология ерекшелiктерiн танудың қиындығы олардың адам ақылына сиып
болмайтын, қалыптан тыс, тылсым кұбылыс болуында. ... ... ... өзi мен онық ... ... ... ... тұратыны
даусызАдам психика жөнiндегi ... ... өз өмip ... топтайды. Əлеуметтiк қатынастар мен еңбек барысында түсiнiсуге,
бiрлктi тұрмыс құруға, iс-əрекет арқылы ... ... ... ... жай психологиялық пайымдаулар ғылыми психологияға ... ... ... ... ... ... əр ... қоршаған ортада жол тауып, өзге
тұлғалармен қылық-əрекетiне орай қатынас жасауға ... ... ... eқі ... ... ... танылмаған, дəлелсiз. Оларды бiз
күнделктi тұрмысты тəжiрибемiзден ғана үйренбестен, ... ... ауыз ... үлгiлерi нен (мақал-мəтел, ертек, əпсана) ұғып, түсiнiп
келдк Қазiргi заман психология теориялары мен ... ... осы ... мен ... ұрпаққа жеткен асыл рухани мұрадан
келiп шығады.
Психология өте ежелгi де, өте жаста ... Мың ... ... ... оның бар ... əлi ... ... дербес ғылыми сала
болып танылғанына ендi ғана жүз жылдан асып ... ал ол ... ой, ... ... ... ... алған пəлсапамен
бiрге келе жатыр.
ХIХ ғ. соңы - ХХ ғ. басында танымал ғалым Г. ... ... ... да дəл ... ... Психология тарих алдында ұланғайыр, ... өте ... ... ... ... деп ... ... бөлiнiп, жаратылыстану ғылымдарымен ... ... ... ... бастаған дəуiрi. Бұл ХIХ ғ.
кейiнгi ширегi болғанымен, психология ... көз ... ... өрiс алды.
Пəн атының өзiде грек тiлiнен аударғанда психология - жан туралы ғылым
(психо - ... ... - ... ... ... Кең ... жүгiнсек, алғашқы психологиялық көзқарастар дiни
ұғымдарға байланысты дниеге ... ... да, ... ... ... грек ... алғашқы тұжырымдары адамды
практикалық тану негiзiнде бастау бiлiмдерiн жинақтаған, жаңадан ... ... ... ... ... ... дүние, соның iшiнде жан
жөнiндегi ... ... ... ... iнде ... ... жан жөн ... зерттеулер мен түсiнктер психологияның пəндк
аймағының кемелденуiнде ... ... ... да психология əуел бастан
''жан'' туралы ғылым деп танылды. Бiрақ бұл жанның не зат ... ... ... ... Əр тарихи дəуiрлерде ғалымдар бұл сөз мағынасын сан
қилы түандайды.
Психика мəнiне байланысты көзқарастардың ... мен ... ... мəселесiн - материя мен сана, ... жəне ... ара ... ... ... ... ... осы мəселенiң шешiмi тәңiрегiнде бiр-бiрiне ткелей қарсы ... - ... мен ... ... ... ... ... бастауы, өз бетiнше жасайтын, материяға тəуелсiз, белгiсiз бiр зат
деп ... Ал ... ... ... - туынды, материяға тəуелдi
құбылыс.
Идеалистк бағыт өкiлдерi материяға қатысы жоқ ерекше рухани бастаманың
барын мойындап, психиканың əрекетi тəнсiз, мəңгi жойылмас жанның ... ... Ал ... ... ... мен процестер, оларша, бiздiң
түйсiгiмiз бен ... ... ... ... өз дене ... мен ... ... дұрыс
танымы болмаған, психикалық құбылыстарды адам дүниеге келуiмен тəнге ен iп,
оның өлуiмен ұшып кететiн жан жəне рух əрекетi деп ... ... ... ... ... адамның əр түрлi мүшелерiнде жасайтын ерекше ... зат не ... иесi деп ... ... пайда болуымен жан "о дүниемен"
байланысты, көрiнбейтын әpi мəнiң жасайтын, тəны өзгеше бiр ... ... ... зат деп ... Бар əлем ... ... рух, сана, ал материя
осылардан ... деп ... ... ... бағыттар қанат жайды.
Адам психикасы - рухани өмiрдiң ... ... ол ... ... ... деп санаған идеализм мен дiни догматтар
адам жан дүниесiн материалистк тұрғыдан ... ... ... ой-
пiкiрлердi көп ғасыр кейiнге ысырып тастады.
Психикалық ... ... ... қасиетi ретiнде сапалық
ерекшелiгi
Барша материя бейнелеу қасиетiне ие. Психика - ... ... ... ... ... дамуының алғы шарты бейнелеудiң ерекше формасы.
Психика материяның даму желiсiнде, оның бiр қозғалыс формасынан екiншiсiне
өзгерiп барады. ... ... ... ... пайда болып,
психика сол эволюцияның маңызды фактор ... ... ... ... организмнiң қоршаған ортамен кең салалы жəне сан ... ... ... ... болмайынша, тiршiлiк ие-сiнiң iшкi психикалық
өмiрi болуы мүмкiн емес, яғни сана, ... ... тыс жəне ... ... болмыстың бейнесi. Егер де осы қоршаған ... ... ... оның ... ... ... қозғау қажетсiз. Əрқандай
психикалық акт нақты болмыстың бiр бөлшегi əрi оның бейнесi болып табылады.
Сонымен, психиканың қызметi, ... ден ... ... ... ... ... байланыстарын бейнелеу, екiншiден осының
негiзiнде адам қылығы мен қызмет əрекетiн ... ... ... ... ... ... iшкi Жан ... былыстардың өзiмен
өзi шектелмегенiн, шындықтан бөлiнбей, онымен түбегейлi əрi ... ... ... ... ... психологиялық ғылыми бiлiмдердiң
құрамы неден тұрады, яғни пəнiне? Бұл - ең ... ... ... Мысалы, психикалық дүние дерегi ретiнде адамның тəжiрибе ... - жад, естi ... Есте ... ... ... құбылысты тек суреттеп баяндаумен шектеле алмайды, ... ... яғни осы ... мен ... ... ... ... мəнiн айқындап беру. Əрқандай ғылым мақсаты зерттелетiн
процестер мен ... ... ... ... ... ... эксперименталды зерттеулердiң бəрi нақ осы мақсатқа бағдарланған.
Ғылыми танымның өзi ... ... ... ... ... ... байланыс, қатынастарды бiлуден келiп шығады. Мысалы, ес
өзiнiң қызметтiк заңдылықтарына ... ... ... ... ... есте ... ... тəуелдi екенiн бiлемiз, байланыссыз материалға
қарағанда, жоспарланғаны жеңiл əрi тез еске ... ... ... мiндеттердiң бiрi - заңдылықты сипатқа ие
байланыстар мен ... көре бiлу. ... ... ... объективтк
заңдарды ашып қана қоймастан, олардың ...... мен ... ... алу. Сондықтан да психология зертеулерiнiң ... ... мен ... психологиялық заң, заңдылықтар.
Сонымен бipre ескеретiн жəйт, заңдылық ... бiлу ... iске ... ... ... ашып бере ... ... мiндетi - психологиялық деректер мен заңдылықтарды аша
отырып, психологиялық iс-əрекеттi қозғаушы механизмдердi де ... ... ендi сол ... қандайда да психологиялық процестi орындайтын нақты
анатомия-физиологиялық ... iске ... ... ... табиғаты мен əрекетiн психология басқа ... ... ... ғылымы психология - психика ... жəне ... ... ... ... Қазiргi заман психологиясының мiндеттерi
Қазiргi кезеңде психология ғылымы ... ... ... ... ... сан ... орай үлкен қарқынмен дамуда.
Психологияның негiзгi мiндетi психикалық iс-əрекеттi оның даму ... ... ... он ... ... зерттеулер аймағы
бiршама кеңейiп, жаңа ғылыми бағыттар мен салалар дүниеге келдi. Психология
ғылымының түсiнктер қоры ... жаңа ... мен ... үздксiз
өрiстеуде, психология бұрын кезкпеген эмпирикалық деректермен толығуда. Б.
Ф. Ломов "Психологияның методологиялық жəне теориялық проблемалары" ... iнде ... ... ... ... ... келе, "бүгiнгi күнде
психологияның əдiснамалық проблемалары мен оның жалпы теориясын бұдан да
былай тереңдетiп ... ... күрт ... - деп ... ... ... ... ұланғайыр. Оның iшiне күрделiлiгi
əр деңгейдегi адам қалпы мен қасиеттерi, процестерi, яғни ... ... ... ... ... ... жеке ... бастап, жеке адам
мотивтерiнiң тайталасы кiредi.
Жантану ғылымы үшiн ең ... ... бiрi - ... ... ашып беру. Осыған байланысты əдi снамалық
мəселелер туындайды.
Психикалық құбылыстардың мəн iн тануда Б. Ф. ... ... ... ... тeк ... олардың жүйелi өзара байланысын,
жалпылығын, сонымен бiр бұл категориялардың ... ... ... ... ... психологияның келесi тiрек категорияларын атайды:
бейнелеу категориясы, iс-əрекет категориясы, жеке адам ... ... ... ... ... мағынасына орай категория санына
жататын түсiнiктер - "əлеуметтiк" жəне ... ... ... ... ... объектив байланыстарын, оның дамуындағы
биологиялық жəне əлеуметтiк себеп-салдарлық ... ... ... ең бip ... он жылдықтарда психологияның теориялық (дүниетанымдық) тарапы
басымдау болды. Ал қазiрri кезеңде оның ... рөлi көп ... Ол ендi бiлiм ... ... ... ... спорт жəне т.б. кəсiбi практикалық қызметтiң ерекше саласына
айналып барады. Психология ғылымының ... ... ... оның ... даму ... да ... өзгердi. Шешiмi
психологиялық бi лiкт i лiктi қажет ... мi ... ... ... ... ... ... барша тарапында əр қилы формада пайда
болуда. "Адамдық ... ... әр ... ... тəн ... олардың
нақты iс-əрекетiнде көрiнiс беретiн əлеуметтiк психологиялық, психологиялық
жəне ... ... кең ... бұл жерде осы күнгi қоғамдық тəжiрибенiң психология алдына қойған
талаптарының бəрiн талдау мiндетi н алмай (өйткен i, адам ... ... мың сан ... бала психикасының дамуына байланысты психологияның
маңызын қысқа атап өтпекп iз. ... ... ... ... ... ... ... жалпы бiлiм берушi, орта арнаулы,
жоғары мектеп) психологиямен сабақтас ... ... ... ... түгелiмен қарапайым түйсктен бастап, жеке ... ... ... - ... басқарушы объектив заңдылықтарды ашу
үшiн зерттеу, оқу мен тəрбиенiң теориялық негiзiн, ... ... ... ... ... орасан маңызға ие.
Психология ғылымының қолданбалық мəнiн қоғам түсiнiп, қабылдауынан
халыққа бiлiм беру ... ... ... ... iске қосу
идеясы өз қолдауын тапты. Қазiргi күнде бұл қызмет қалыптасып, дамуда, ол
келешекте ғылым мен оның нəтижелерiн ... ... ... жүйе ... Психологияның ғылымдар жүйесiндегi орны
Психологияның басқа ғылымдар жүйесiндегi ... ... ... ... ... ... ... мүмк iндктерi н жəне
керiсiнше, психология олардың нəтижелерiн өзi не қалай қолданатынын ... ... Əр ... ... дəуiрлердегi ғылымдар арасындағы
психологияның орны жантаным бiлiмдерiнiң даму ... мен ... ... ... Атап айту ... қоғамның рухани даму тарихында
бiрде бiр бiлiм саласы ғылымдар жүйесiндегi өз ... ... ... ... ... ... күнде академик Б. М. Кедров ұсынған сарап əдiсi қабылданған.
Бұл əдiс ғылымдар арасындағы мазмұндық ... орай көп ... ... ... ... - ... жаратылыстану,
əлеуметтiк жəне философиялық ғылымдар қонақтаған - үш бұрыш формасында.
Ғылымдардың негiзгi ... ... ... ... пəнi мен ... пəнi мен əдiстерiне нақты жақындығынан. ... ... ... орай психология өз бағытын бұрыш шыңдарының бiрiне
бұрып отырады.
Психологияның жалпы ғылыми ... ... ... - зерттеу
объектi адам болған барша ғылым салаларының ... ... ... ... ... ... заңдарын даму
барысында зерттеп, тану. Осы ... ... ... ... адам ... ... осыған орай оның əрекеттерi ... ... ... ... мен жеке ... психикалық қасиеттерi қалай
қалыптасқаны айқындалады. Психиканың объектив шындық бейнесi екенi белгiлi,
сондықтан психологиялық зерттеулер ең ... ... ... объектив өмiр шарттары мен қызметiне тəуелдiлiгiн тануға ... ... ... ... ... ... барлық уақытта адам
өмiрiн объектив жағдайларымен байланысып қалмастан, оның ... де ... ... ... ... ... ... (қаншама күрделi болмасын) материалдық негiзi бас ... ... ... ... болатындығына арқа сүйей отырып,
субъектив жəне объектив жағдайлардың өзара ықпалды болатынын ... ... ... бере ... Осы ... түзiлуi жəне
олардың қызметтес болуынан психикалық құбылыстар адам iс-əрекетiне ықпал
жасап, оны ... ... ... санада бейнелеуде адамға өз əсерiн
тигiзедi.
Сонымен, психикалық құбылыстардың адам өмiрi мен əрекетiнiң объектив
жағдайларына тəуелдi заңдылықтарын аша ... ... осы ... бейнелену механизмдерiн де айқындайды. Осыған орай, психология
физиологиямен, дəлiрек айтсақ, жоғары ... ... ... ... ... ... сөзсiз.
Психологияның дербес ғылымға айналуында оның ХIХ ғ. ... ... ... ... ... ... ие ... Осы
байланыстың нəтижесiнде психологияға экспериментальдық əдi с ендi.(Г.
Фехнер), рефлекторлық теория ... (И. М. ... И. П. ... ... ... ... ... Ч. Дарвиннiң эволюциялық
теориясы да үлкен ықпалын тигiзiп, тiршiлiк ... ... ... ... психиканың рөлiн анықтауға, жоғары психикалық
əрекет формаларының ... ... ... ... ... жеткiлiктi дəрежеде өсiмдктер мен жануарлар тiршiлiг ... ... бiлуi ... ... ... сулы ортада жасаған бiр
жасушалылардың клеткалы өмip тұрпатынан қоршаған ... ... ... талап ететiн құрылықтағы тiршiлiк иесi - көп ... өмiр ... ... ... анықтап бiлген жөн. Жəндiктер
дүниесi мен жоғары омыртқалылардың ... ... ... айырма-
шылықтарды да бiлгенық маңызы үлкен. ... ... ... ... ... қылы-əрекеттерiнiң ерекше бiтiстерiн дəл түс
iну мүмкiн емес, ал онсыз адамның күрделi формадағы психикалық əрекеттерiн
ұғу биологиялық тұғырынан ... ... ... естен шығармайтын жəйт,
психология ғылымының пəндк негiзiн құр айтын ... ... ... ... болмайды.
Психология үшiн оның қоғамдық ғылымдармен байанысы үлкен маңызға ие.
Тарих, экономика, ... ... ... заң жəне ... ... əрдайым психологиямен ткелей байланысты. Көп
жағдайда адамдардың жеке жəне ... ... ... ... ... ... тəртiп-талап стереотиптерiнiң қалыптасу задылықтары
жөнiндегi бiлiм-дердi ... ... ... ... ... бiлмей, жеке адамның ерекшелiктерi мен психологиялық ... ... ... адам аралық қатынастарын зерттемей, əлеуметтiк
процестер мен құбылыстардың мəнi толық ашылмайды, яғни, ... ... ... ... ... ... ... заңды
қажеттiлк. Психологиялық факторлар өздiгiнен əлеуметтiк процестердi
бағыттай алмайды, керiсiнше, ... өзiн осы ... ... ... ... ... психикалық iс -əрекеттер негiзгi формалары қоғамдық ... орай ... ... объектив iс-рекет жағдайында өрiсiн
тауып, еңбекке, еңбек құралдары мен тiлдi қолдануға байланысты ... ... ... ... ... ... ... дəлелдеп тұр. Егер жануар қылық-əрекетнi қалыптасуы
тiршiлiктің ... ... ... тəуелдi болса, адам
қылығының ... ... ... ... ажырамас байланыста. Ең
алдымен психикалық əрекетқылықтық адамға тəн ... ... ... ... ... ... ... əлеуметтiк ғылымдар
деректерiн сiз бiр қадамда iгерiлей ... ... ... ... ... ... ... зейiндiлкпен көре бiлу психологияның берк
ғылыми тұғырға орнығуына мүмкiндк бередi.
Психологияның педагогикамен ... аса ... ... ... бұл ... ... да ... кезi нде К. Д. Ушинский:
"Адамды жан-жақты тəрбиелеу үшiн оны ... ... ... - ... ... арада психологияның практикалық маңызы нақты көрiнiп тұр. ... ... ... ... ... бiлiмдерге
сүйенбесе, онда ол қара-дүрсiн педагогикалық кеңестер мен көрсетпелер
жиынтығына айналып, шын мəнiнде ғылым ... ... ... ешқандай
жəрдем бере алмайды.
Педагогиканың барша салаларының (жалпы ... ... ... ... ... даму ... психологиялық зерттеулердi
қажет ететiн проблемалар ... ... ... ... жүру
заңдылықтарын; бiлiм, ептiлiк жəне ... ... ... мен мотивтерiн, оның психикалық ... ... ... əр ... бiлiм ... анықтау, оқу мен тəрбиенiң ең
тиiмдi ... ... жəне т.б. ... өзектi педагогикалық
проблемаларды шешуде келелi мағына-маңызға ие.
Қазiргi кезеңде нарықтық қоғам оқушысын неге ... ... ... ... тау ... қорынан мектеп үшiннендей бiлiмдi жəне оны қалай
алу керек? -дегендей мың сан ... ... тұр. ... бəрi ... ... адамның əр жас деңгейiндегi психикалық даму мүмкiндктерiн жəне
олардың жедел шемдерiн белгiлеу педагогикалық ... ... аса ... педагогиканың тəрбие проблемаларына орай
байқалады. Тəрбинің мақсаты даму жолындағы ... ... сай ... қалыптастыру. Ал бұл мақсатқа жету жеке ... ... ... қабi лет, ... iлк, ... жəне ... ... етедi. Айтылғандар қазiргi заман психологиясының ғылымдар
тоғысында ... ... яғни ... бiр ... ... ... ... жаратылыстану ғылымдары, үшiншi жағында
əлеуметтiк ғылымдар болған аралықта орналасқан.
Солай болса да, барша ғылымдармен байланыса, ... өз ... ... ... не жəне ... зерттеу əдiстерiне иелiгiмен
дербестенетiнiн ұмытпау керек. ... ... ретi нде ... ... ... сырт ... байқала бермейтiн бiршама ерекше бiлiм салалары
ұштасып жатады, ... ... мен ... ... Бұлар,
сырттай қарағанға "сыйыспайтындай" болғанымен, бi қ ғылым саласынан, себебi
олардың ... де ... ... бiр- ... ... ... ... қай ғылым саласымен байланысса да, оның зерттеу
объектсi жалғызақ : ол - адам, оның ... ... ... ... ... ҒЫЛЫМ РЕТТІНДЕ ҚҰРЛУ ТАРИХЫ
2.1 Психология ғылымының даму ... ... ... ... 1879ж. ... Лейпциг каласында
алғашқы эксперементалды зертхана ұйымдастыруымен ... ... даму ... ... ... ... :
1. ... жан туралы ғылым.
2. Психология сана туралы ғылым.
3. Психология жүріс-тұрыс туралы ғылым.
4. Психология психика туралы ғылым.
Шетелдердегі психологиялық ... ... ... ... ... психоанализ, генетикалық психология,
гуманистік психология. Қазақстандағы психологиялық ой-пікірлердің дамуы.
Әбу ... Әл ... ... ... Ы.Алтынсарин;
С.Торайғыровтың ойлары.
Алғашқы қауымдық қоғамның өзінде психика жөнінде ... ... ... ... адам ... ... ақыл-ойы өзінің маңындағы
дүниенің сырын ... ... өз ... құпия сырларын ашып білуге
ұмтылған. Б.д.д. бірнеше мыңдаған ... ... ... материалдық
құбылыстарды (заттар, табиғат, адам) және заттық емес ... ... адам және еске ... қайғыру және т.с.с.) ... ... ... қоршаған ортадан бөлек екендігін айтқан.
Ерте заман ойшылдары «Жан деген не?», оның ... және ... жан мен тән ... ... ... жауап іздейді.
Ерте заманның философы Демокрит (б.д.д. 5,6 ғғ.) психиканы, яғни жанды
оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп санады, ... ... ... ... ... ... бір материалистік түсінікті тудырды. Тәннің
өлуімен жан да өледі деген. Сол ... тағы бір ... ... ... ... 427-347 жж.) жан мәңгілік нәрсе, ол ... ... ... ... иделистік бағытты ұстанған. Ең бірінші жан туралы
жазған Аристотель (б.д.д. 384-422 жж.) «Трактоз о ... бұл ... ... ... ... саналады. Шығыстың ұлы ойшылы әбу-Нәсыр ... (870-950 жж.) ... ... ... ол ... бір
түрден екінші түрге ... ... ... Жан ... ... өмір
сүрмейді, 1 денеден 2 денеге барып, орналаса алмайды деп материалистік
тұрғыдан қарастырды.
Бірінші ... ... жан ... ... Жан ... ... ... құбылыс деген нанымның санаға терең ұялауы бұған мысал бола алады.
Алғашқы адамның өзi де адамдар мен ... ... ... ... ... бiлген. Осыған орай адам ұстамға келетiн тəннен жəне
көрiнбейтiн жаннан ... ... ... екi ... ... деген
сенiм туындады; яғни адам өлмейiнше, жан оның тəн iнде жасап, өлгеннен соң
тəннен шығып кетедiмыс. Ал адам ... ... жан оның ... ... ... да бiр ... жерге ауысады. Осылайша, психикалық процестер,
қасиеттер мен қалыптар ғылыми талдауға түсiп, зерттелгенге ... ... ... ... ... ... психологияға тəн
пайымдаулары жинақтала бердi.
Екінші психология - Сана туралы ғылым бұл кезен ... сана ... Жан ... ... ... ... - ... енгенiмен
өмiрлк iс-əрекеттiң қозғаушы күшi - жан ... ... ... Тек ХҮIII ғ. ... ... ... Рене ... жаңа
есiгiн ашты. Ол адамны өн iшкi мүшелерi ғана емес, тiптi дене ... ... ... ... ... ... пiкiр ... дəлелдедi. Бұл жантану
ғылымының кейiнгi ... ... ... ... ... ... екi
түсiнiктi - рефлекс жəне ... ... ... ... ол ... жан мен тəндi бiр-бiрiне қарсы қойды, өзара тəуелсiз екi болмыс
материя жəне рух жасайтынын уағыздады. Сондықтан да ... ... ... ... "дуализм" (екi тарапты) атауын алды. Дуалистер
көзқарасында, психикалық табиғат ми қызметiнің өнiмi емес, мидан тыс, ... өз ... ... ... ... ... Бұл бағыт ғылымда
объективтi идеализм деп аталды.
Дуалистк тағлиматты арқау етiп ХIХ ғ. ... ... ... ... ... кең өpiс ... ... мəнi: психика жəне тəн қатар, бiрақ өзара тəуелсiз жасайды. Мұндай
идеалистiк көзқарасты дəрiптеушiлер Вундт, Эббингауз, Спенсер, Рибо, Джемс,
т.б.
Шамамен осы дəуiрде ... денi ... жапа ... ... ... ... сезу, қалау қабiлеттерi не сана атауы берiлi, психика
санамен баламаластырылды. Осыдан жан психологиясы орнына сана ... ... Бiұan; сана көп ... ... басқа табиғи процестердің
бəрiнен оқшауланған ерекше кұбылыс ретiнде қаралды. Ендi саналық өмiр Алла
жаратқан ақыл ... ... ... құраған қарапайым элементтерi бар
субьективтк сезiм нəтижесi деп есептелдi. Бiұл ... ... ... дeген жалпы пiкiр: психикалық ... - ... ... ... ... ... кең етек алып, ал бұл бағыттағы идеализм
интроспекттiк (өзiн-өзi бақылау) сана тағылымы атын ... ... ... өзi ... психика объектив болмыс пен субъектiнiң ... ... ара ... ... ... жұрыс-тұрысты зерттейді ХIХ ғ ... ... ... ... ғылым реттінде қарастырылады.
ХIХ ғ. екiншi жартысында дербес ғылымға айналған ... ... ... ... ... ... ... зерттеу тəсiлдерiн
қолданған, бiр-бiрiн ауыстырып отырған ... ... ... ... ғ. ... ... ... ХХ ғасырдағы бiршама тағылымдар сананың
осы интроспектік ... ... ... Бұл ... ... ... ... қоршаған орта мен адам iс-əрекетi не
байланыссыз жан толғаныстары мен көрiнiстерi негiзделдi. Ал сана мен ... ... бұл ... дуализм бағытында шешiмiн тапты.
Интроспекттiк психология аймағындағы ... ... ... ... ... жəне ... ... қарай
əрқилы сипаттаудан болды, яғни бiр сипаттама жетекшi деп ... ... сана ... өз ... 5 ... алып барды:
* саналық элементтер теориясы (В. Вундт, Э. Титченер);
* саналық əрекеттер психологиясы (Ф. ... ... ағым (сел) ... (У. Джемс);
* дербес құрылым психологиясы (гештальтпсихология);
* суреттеме ... ... ... бəрi не ... ... ... дүниемен белсендi
қатынастағы адам орнына сана қойылып, оның бар iс-әрекетi сана белсендiлiгi
деп танылды.
Психологияда эксперименттiк əдiстiң орнығуына қарамастан, бұл ... ... ... тəн ... - ... ... ... емес, тек қана суреттеп нақтылау.
Төртінші кезен психология психика туралы ғылым осы кезенде, 1879 ж.
Вундт ... ... ... ... ... Сана
психологиясына эксперимент қою мүмкiндiгi ашылды: зерттеушi белгiлi
жағдайлар жасап, онда ... ... ... ... ... Бiрақ
бұл бақылаулардың ерекшелiгi адам өзiнiң iшкi жан-күйiн, сезiмiн, ... өзi ... ... мұндай зерттеуде интроспектк аталған əдiс
қолданылды.
ХХ ғ. екiншi он ... ... жəне бiр ... ... ... өкiлдерi психологиянын жазна пəнiн жариялады: ол психика да емес, сана
да емес, ал сырттай бақыланатын, егiнен адам ... ... едi. Бұл ... ... ... behaviour-қылық) аталып,
психология пəнi жөн iндегi түсiнiктер дамуының уипнш i кезе қоЫ ... iрге ... ... Дж. ... ... мiндетті қоршаған
ортаға бейiмделу тiршiлiк иесы қылық-əрекетiн зерттеу деп бiлдiрді. Тек бi
онжылдықтың өзi нде-ақ бихевиоризм бүкт ... ... ... ғылымының
ықпалды бағыттарының бiрiне айналды.
Сонымен, психология өз даму жолында бастапқыда - жан ... ... ... ... ... ... ғылымға айналды. Əрине, қылық-əрекеттi
бақылаумен объективтк деректердi зерттей аламыз, ... ... ... ... əрқандай əрекет-қылығымыздың астарында өзiмiздің ой,
сезiм, ниеттерiмiз жатыр. Сондықтан осы ой, ... ... ... тану ... емес.
Психология пəнiн нақтылауда болған дағдарыстар себебi аталған
теориялардың негiзге алған ... ... ... отыр. Атап
айтсақ, саналық психология ... пен ... ... ... мен
субъективтк болмыстың ара қатынасын идеалист тұрғыдан шештi.
Диалектикалық материализм тұрғысынан материя алғашқы, ал сана ... ... яғни ... ... iң мидағы бейнесi. Осы түсiнкке ... ... ... ... ... пен идеалдық (заттық
дүниенiң сезiм, ой т.б. түрiнде бейнеленуi) бiр-бiрiне ткелей ... бұл ... ... ... ... ... ой, сезiмдер т.б.
материалдық органның мидың əрекетi, сыртқы тiтiркендiру энергияларынын сана
өмiрiне ... ... ... сана ми ... нен ажырауы мүмкін
емес, олардың басқа жасау тəсiлi жоқ. ... ... жəне ... ... диалектикалық материализмнiң дүние заттығы жөн iндегi ережес iмен
түбегейлi сай болып тұр. ... əр ... ... ие, ... ... мəңгi жасаушы материядан басқа ешқандай бастау болуы мүмкiн емес.
Материяның қозғалысы бұл тек орын ... ... оның ... ... бiр ... екiншi күйге түсуi.
Материяның дамуы - бұл оның қарапайым формадан жоғары формаға жетiлуi,
қарапайым қозғалыстан жоғары қозғалысқа өтуi. Алғашқыда тек ... ... өлi ... ... ... белгiлi бiр сатысында, өзiнiң
ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... материя қозғалысының жаңа формасы мен жаңа қасиетi өмiр, табиғат
жиынтығына ендi. ... даму ... ... ... ... ... ең ... туындысы санаға ие адам ... ... ... ... ... диалектикалық материализм категориялары жүйесiнде
бейнелеу теориясы басты маңызға ие. ... осы ... орай ... жəне мəндi сипаты ашылады: əрқандай психикалық құбылыстар
объектив шындықтың ... ... ... ... мен ... ... ... психология ғылымыны мəнiн анықтауда, оның
əдiстерiн таңдауда, деректер, түсiнктер, ... ... ... ... ... ... рөлiн атқарады.
2.2 ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы психология дағдарысы
1923 жылы бiрiншi ... ... ... ... ... ... ... Орыс, кеңес психология ғылымының
бой көтеруi не еңбек сiңiрген ғалымдар: Б. Г. Ананьев, П. П. Блонский, А.
С. Выготский, А. В. ... К. Н. ... А. Н. ... А. Р. ... Л. Рубинштейн,А. А. Смирнов, Б. М. Теплов, Д. Н. Узнадзе жəне басқалар
болды. Кеңестер Одағының психологиялық ой ... ... ... ... психологиялық ғылыми-зерттеу институттарында, сондай-ақ
университеттер мен педагогикалық институттардың психология кафедраларында
болды.
Психология ғылымының негiзгi принциптерi ... ... ... ... ... ... принципi, сана мен iс-əрекет
бiрлiгi принципi, даму принципi.
Детерминизм ... ... ... ... құбылыс өм iр салты,
қоршаған орта əсерлерi не орай ... ... ... ... ... да ... келедi. Хайуанаттар психикасының дамуы табиғи
сұрыптаумен айғақталады да, ал адам ... ... - ... даму ... өндiрiс əдiстерiнiң даму заңдарымен анықталады.
Сонымен, психиканың адамдық қасиеттерге тəн ерекшелiктерi мен сананың пайда
болуын жəне дамуын ғылыми тұрғыдан зерттеуге нақты негiз ... ... ... ... ... ... жəне оның ... əдiстерi ғылым сахнасынан
ығыстырыла бастады. Ендiпсихика өзiмен өзi ... ... ... ол
сыртқы əсерлердiң себебiнен пайдаболған құбылыс, ал оның ... ... ... ... бередi деген тужырымүстем болды. Өздк бақылау
орнына объектив əдiс ... ... Бұл əдiс ... ... ... əсер ... ... анық бiлуге; б) осы əсерлердiң сандық жəне
сапалық сипаттамасын беруге; в) тысқы ... ... ... г) ... ... ... ... бердi.
Детерминизм принципi психикалық процестердiң табиғи механизмдерi
қоғамдық-тарихи факторларды өн ықпалымен ... яғни ... ... оның ... мəдениетiмен игеруi, қоғамдық қаты-настарға
араласуы маңызды ықпал жасайтыны жөнiндегi ... ... ... принцип негiзiнде қалыптасқан кеңес психологиясының жəне бiр
жаңалығы ... ... ... ... ... ... тұратын жай саналы
адам емес, ол жасампаз, объектив дүниенi белсенді қабылдаушы, ... ... ... ... ықпалдарды қабылдау, мəдениет-руханият
туындыларын игеру адамның сыртқы ... ... ... оның ... ... ... ... Психология теориясы мен практикасында
детерминизм принципiнiң іске асуы ... ... оқу мен ... ... ... ... ... орай психикалық дамуға ықпал
жасаушы күштер жөнiндегi мəселе үлкен маңыз ... даму ... ... ... осы мəселен шешiмi не тəуелдi болды.
Психикалық дамудың қозғаушы күштерiн сипаттау үшi недетерминизмдi
бipiздi қолдану ... ... ... ... ... биологиялық
жəне əлеуметтiк факторлар ара қатынасы, iшкi ... мен ... ... даму мен ... ... ... сұрақтарға
кезiге бердi. Бұл мəселелердiң көбi əлiөзің нақты шешiмiн таппағанымен,
олардың бiртарапты материалистiк ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Психологиядағы детерминистк бағыттың iске асуының жəне бiр ... ми ... ... ... ... ... шешiмi нен.
Детерминизм - психикалық құбылыстарды түсiндiруде физиологиялық заңдылық-
тарды қолданудың негiзi болды.
Алғашқы ... ... ... ... арнайы принцип
ретiнде қарастырылмаған едi. 50 жылдары С. Л. ... бұл ... ... ... оның ... ... ... тұжырымдап, алға тартты..
Л.Рубинштейн детерминизм принципi психикалық құбылыстардың табиғаты мен
мəнiн ... үшiн ... ... ... ... дүниемен
өзара байланыста қарастырды.
Сана мен iс-əрекет бiрлiгi принципi. Сана жəне iс-əрекет - жантану
ғылымының ... ... ары. Бұл ... ... ... 30 ... ... рет сана мен iс-əрекеттiң бiрлiгi жөндегi идеяны алға
тартқан Л. С. ... Ол ... жəне сана ... ... екi, ... ... ... Олар табиғи бiртұтас; теңдк емес,
бiрлк" - деп жазған.
Сана мен ... ... ... ... ... ал сананы іс
əрекет қатыспайынша қалыптаспайтынын негiздейдi. Мұндай кзарастан сананы
тану iс-əрекеттi зерттеу арқылы ғана ... ... ... ... таным əрекет пен оның өнiмiн бiлуден олардың орындалу ... ... ... ... өтуi қажет. Осылай, сана мен əрекет
бiрлiгi принципi ... ... ... ... негiзiне айналды.
Ғылымға бұл принциптiң iс-əрекет теориясын дұрыс түсiнуге бағыт бердi.
Осы кезге дейiн психологияның қай ... ... ... - ... ал ... ... деп ... Ал сана мен əрекет бiрлiгi
принципiнен келетiн болсақ, шынында да, психика, сана тек iшкi ... ... ... ... тек ... көрiнiстерiмен танылып
қалмай, өзiне тəн iшкi ... да ие, ... бұл ... оның бiр ... сипатын бере алмайды. Сана мен əрекет бiрлiгiн мəнi: тұлғаның санасы
мен барша психикалық қасиеттерi əрекетте көрiнiп қана ... сол ... ... iшкi де, ... да əлемiнiң бастауы мен барша мазмұны осы iс-
əрекетте. Осындай пайымдаудан, сана мен психика ... iшкi ... ал ... сырттан бақылауға келетн əртүрлi қылық формасында көрiну
қасиетi сол ... ... ... ... ... əбден ықтимал (С.
Л. Рубинштейн). Нəтижеде, ... ... ... ... ... ... өз
назарында бөлек, оқшауланған бiр құбылысты ұстамай, оны iс-əрекетпшк мəндi
тараптары немесе ажыратылмас бөлектерi деп ... тиiс. Яғни ... ... да ... ие ... жүйе, ал iс-əрекет болса, осы
психикалық жүйенi өзi не қамтып, оның ... ... нəр ... шексiз
əлем.
Даму принципi. Даму категориясы философия ғылымының түсiнiктер
жүйесiнде жетекшi ... ие. Даму ... Ч. ... ... ... енiп, ... бала, кейiн ересектер психологиясының
қалыптасу негiзi не айналды. Психика дамуы психика ... ... ... ... ... ... атқарады. Барша заңдылықтар,
соныңшiнде психикалық та, даму барысында қозғалыс пен ... ... ... орай ... (Л. С. ... ... дамуды жеке адамның бүкiл өмiр сүру процесiнiң
негiзгi тəсiлi ... ... ... үшiн даму ... ерекше маңызға ие, ... ... ... ... - өзiнiң аса үлкен динамизмiмен сипатталады.
Барша психикалық болмыс нақты даму процесiнде пайда болады, жасайды жəне
өзгередi (Б. Ф. ... ғ. ... ... ... ... мен ... iрi ... орай сана (интроспекттiк) психологиясының дағдарысы қылаң
бердi. ... ... ... қолданба енгiзулердi қажет
еткен капиталист өндiрiс проблемалары алдында өз ... ... ... ... қоғамның объектив қажеттiлiктерiне сай ... ... ... ... ... ... ... объектив
əдiстер тұғырына орнықтыру жолдары iздестiрiле бастады.
Сана психологиясынын ... ... ... ... ... кең өрiс алған невропатология және психиатрия саласындағы
зерттеулердiң ... де ... едi. Бұл ... адам
психикасының кейде саналы басқарылмайтын құбылыстармен көрiнiс беретi н iн
дəлелдедi. ... ... ... əрекет-қылықтар эксперименталды жəне
клиникалық талдауға алынды. Осының нəтижесiнде психология сана ... емес ... пiкiр ... ... ... ... ... дамуына Ч. Дарвиннщ эволюциялық
тағылымы да үлкен ықпал жасады. Бұл iлiмге орай барша ... ... орта мен ... ... ... əрекетi нен ажырауы мүмкiн емес
деген тұжырым орнықты. Эволюциялық теория ықпалында ... ... ... емес бала мен ... психикасын зерттеу етек алды.
Осылайша əртүрлi ықпалдар мен жағдайлар ғылымда ... ... ... ... ... ... Жаңа ... өкi лдерi
сана психологиясын психика жөнiндегi жаңа тұжырымдамалармен толықтыру
немесе оны ... ... етiп ... - ХХ ғ . американ психологиясының басты бағыты: ол
психологияның мақсаты сананы тану ... ... ... деп ... ... негiзiнде адам мен хайуанаттардың əрекет-қылығы
сыртқы орта ... не ... ... организмнiң керi (сөз, эмоция арқылы)
жауаптарының жиынтығы деген түсiнiк ... ... ғ.ғ. ... ... ... ... эксперимент нəтижесiнде пайда
болды. Мұнда адам психикасын ... ... ... ... ... мүмк iн болмағандықтан, эксперимент жасау əдiсi iске
қосылды. Бұл ... ... адам ... ... ... ... ... алғы шарты позитивизмнiң философиялық
принциптерiнен шығады. Осы принциптерге сəйкес ғылым тек бақылау жүргiзiп
отырған ... ... тиiс, ал ... тікелей берi лмеген мəлiметтер
менiшкi механизмдердi талдау ... ... ... ... ... ... ... əрекет-қылықты зерттеуi керек деген негiзгi тезис
тұжырымдады. /3/
Бихевиористер сана деп адамныц тек ... ... ... ... айтады. Сана сыртқы дүниенi бейнелейтiн мидың нақты
қызметi екенiн олар мойындамайды, сөйтедi де ... ... ... ми физиологиясына қарсы шығады. Бихеворизм теориясын
қалаушы - Э. Торндайк. Ал оның бағдарламасын жасап, ... ... Дж. ... ... ... кризистк халге жетуi - сана,
ойлау, ерiк сияқты негiзгi ... ... ... ... ... iк жағын ескермеуiнде.
Гештальтпсихология (нем. гештальт - бейне, ... бiр ... ... ... ... кезi нде ... пайда болған идеалистi к психологияның бiр
бағыты. Басты өкi лдерi: М. ... В. ... К. ... К. ... механикалық жаратылыстану ғылымының жалпы ... ... ... ... қарсылық бiлдiру рухында
туды. Гештальттылар "элементтер психологиясына" қарсы ... ... ... мен ... ... ... Олар тұтасты (гештальт)
элементтерден тiптi өзгеше жаңа, өзiнiң iшкi заңдылығынан туып, өзгерiп
отыратын, ... ... тек ... ғана келетiн құбылыс деп
пайымдайды. Гештальтпсихологияның тұтастық идеясы динамикалық ситуация мен
оның ... ... бiр ... ...... ... ұғымын алғашқы ендiрген Эренфельд. Оның айтуынша, бұл сгым
мынадай мазмұнды ... ... ... ... ... ... ... Сонда, бұл дыбыстар бiр-бiрiмен байланыссыз əсерлер
ретiнде қабылданбай, белгiлi құрылымы бар, сол дыбыстардың ... ... ... ... ... ... осал тарапы психологиялык; күбылыс бейне
мен оны ... ... ... арасындағы байланысты жок. шығарғандығы.
Гештальттылар ұғымы бойынша бейне тек өз ... ... ... ... ... оның ... ... дүниемен байланысы сыр күйiнде
қала бердi. Осы екi маңызды категориялардың (бейне мен нақты ... ... ... болмысты талдаудың ортақ жүйесiн бере алмағандықтан,
гештальтпсихология ғылыми мектебi соғыс алды жылдарында тарады.
Генетикалық психология. Швейцария ғалымы Ж. ... ... ... ... ... кең өрiс ... бағыттарының бiрi.
Өз зерттеулерiн негiзге ала отырып, Ж. ... ... ... ... ... ... əдiснамалық принцип дəрежесiне
көтердi.
Өз зерттеулерiнде ғалым бала ақылесiнiн қалып-тасуына назар аудара
отырып, ... ... ... бала ... ... ... сол ... ересектердегi интеллект табиғаты мен
қызметiн бiлуге болады деп пайымдады.
Пиаженiң ... ... адам ... ... зерттеу. Осы
құрылымды ол қарапайым органикалық тiршiлiктiң эволюциялық даму барысында
жеткен нəтижесi деп бiлдi, яғни ... ... ... жай
психикалық элементтерден құралатынын дəлелдемекшi болды.
Пиаже тұжырымының ең үлкен қатесi - ... ... ... ... epiстеу тұғырын интеллекттiң өзiнен iздедi, ал
сананы дамытушы факторлар арасында ол ... ... ... ... орын қалдырмады.
Пиаженың теориялық тұжырымдары жоғары деңгейдегi ойлау қабi леттерiнiң
көзi өткендегi ой мүмкiндктерi нде ... ... ... Ой ... бiтбейтiнiн, ал даму адам қасиетi екенiн, сол адамның
адамгершiлк қасиет ... ... ... оның санасының жан-жақты
дамып, ойлау дəрежесiнiң көтерiлетiн тiптi көребiлмедi.
Генетикалық психология зерттеулерiндегi ең ... ... даму ... бiрiнен екiншiсне өтуде оқудың маңызы орынды
бағаланбай, əлеуметтiк-қоғамды ... жеке адам ... ... ... ... ... психолог З. Фрейд қалаған, жеке адамның
жан төркiнiн, дамуын ... ... ... жоқ) мен мистика (тылсым
құпия) сияқты психикалық факторларды саналы əрекетке ... ... ... тырысқан психологиялық бағыт. Алғашқыда есi ауысу сырқатына тап
болғандарды емдеу мен олардың сырқатының табиғатын ... ... iлiм ... адам жөн iндегi жалпы ... ... ... ... ... ... адам табиғаты астар санадағы психикалық
күштер (олардың iшiндеге ... - ... ... ... мен ... жау ... ортада тiршiлiк сақтау қажетітгi арасындағы мəңгi
өшпес келiспестк пен арпалыста дамиды, қалыптасады.
Қоғам ... ... ... ... ске ... оның ... құмарлықтарын басуға тырысады. Сондықтан бұл көңiл шарпулары
жəне сезiм көрiнiстерi айналма жолдармен невротикалық ... ... ... (түс ... ... ... сөйлеу, жазу; қажет, бiрақ ұнамсыз
болғанды ұмыта қалу, ойланбай айтып салған ... əзi л, т.б.). ... ... адам iс-əрекетiнiң бəрi объектив болмыс туындатқан сана басқарымында
болмай, адамның өзi сезе бермейтiн бейсанадағы ... ... ... ... бетке ұстайды. Фрейдизм, ақырында, адам қылығы қоғам-дық
даму заңдарына бағынбай, иррационал психикалық ... ... ... адам ... бəрi ... оны ... өзгерту мүмк iн
емес деген реакцион идеяның арқауына айналды.
2.3 Қазақстанда психология ғылымының даму ... ... ... республикада өзекті психологиялық мәселелерді
анықтауға деген қажеттілік, қызығушылық өсу үстінде. Ғылыми зерттеулер ... ... ... насихаттау кеңейе түсті, бірнеше ғылыми-
теоретикалық конференциялар өтті (1990, 1994, 1996, 1998 ... оқу ... ... ... шыға ... ... ... көрсеткіштер терминологиялық сөздіктер
пайда болды. «Ұлттық білім беру мен ... атты ... ... ... ... іс-әрекеттері белсенді болу да.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де этнопсихология және этнопедагогика орталығы
қайтадан жұмыс істеуде. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... саны ... ... 30-дан астамы кандидат, 5-уі ғылым докторлары./2/
Біздің ойымызша, Қазақстандағы психология ғылымының мәселелерінің бірі
осы үлкен ... ... ... ... ... ... осы білімнің теоретикалық, методологиялық
негіздірен құру. Себебі Батыста жүргізілген ... ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін. Психология
саласындағы басты бағыттардың бірі біздің ойымызша этикалық жеке адамның
құрылуы мен ... ... ... ... туғаннан кәрі шаққа
дейінгі дамуының ... ... ... ... ... ... сезімінің құрылу механизмдерінің заңдылықтарын ашу.
Сонымен қатар нарықтық қатынасқа, коммерциялық саудаға өту жағдайындағы
жеке адамның психологиялық жаңа ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады./7/
Көп ұлтты Қазақстан этнопсихологиялық зерттеулердің алып орталығы болуы
керек. Бүгінгі таңда экологиялық кризистен шығудың ... ... ... ... Бұл ... ... ... мотивациясын зерттеу
қоршаған ортаға тигізген кері әсерінің ... ... үшін ... анықтау. Арал теңізінің , Семей ядролық полигандағы экологиялық
кризистің психологиялық зардаптарын ... ... ... ... т.б.) ... бойы көшіп – қонып жүрген халық өзі өмір сүрген ... ... ... мен ... табиғатына
орайлас жас буынға тәлім – тәрбие берудің айрықша талап – ... ... ... бұлар жас адамның ... ...... ... ... ... бір ... қанатты нақыл сөздермен қисындады. Осынау ... ... ... ... еді: ... мал ... жете ... еңбек
сүйгіштікпен қиыншылыққа төзе білу; ел намысын қорғау; ... ... ата ... жадында сақтау; сөз асылын қастерлеу; тапқырлық
пен алғырлық, ат ... ... ата ... бұзбау.
Көшпелі өмір тіршілігі қара күшке мығым, ... ... ... ... тез ... болумен бірге,
жан – ... ... да ... жетілген, кемел адамдарды
қалыптастырды. ... ... де бала ес ... бастап із кесіп,
жол қарап, жұлдыз ... ... ... көзі қырағы, құлағы
сақ, қияндағыны ... ... Аң ... мал ... ... ... жүрсе де жас ... ... ... ... ... әні мен ... қалт ... ел аузындағы ұғымды мақал мен ... ... ... ... мен ... жадында сақтап, ... ... ... азық етіп ... ... ... кезде жүріп жатқан терең саяси – экономикалық
өзгерістер ... баға ... ... ... тілі мен
ділі, діні мен ... ... мен ... ... ... ... мен ... байланысты ... ... ... ... ... – бітімін жаңартып, жаңа ... ... ... бен ... ... иегері–қазіргі
қазақтардың психологиясында этносқа ғана тән ... ... бар деп айту ... ... ... ... қазіргі бүкіл
тыныс – тіршілігінде, отбасындағы әдет – ... мен салт – ...... жол – ... кең ... ... ... бері
мекен етіп келе ... ... ... ... де ... ... жүр. Десе де, бәз ... ... біз ... ... ... «қой ... ... намысы жаншылған халық емеспіз.
Жеріміздің ұланғайыр ... ... ... ... ... бойы ... ... жомарттық, адамға
деген мейірімділік пен ... ... ... ... ... ... қонақжайлылық, жойқын соғыс ...... ... ... ... ... ... мұраны
өсер ... ... ... ... ... үнемі мал
шаруашылығымен айналысудан қанымызға ... ... ... ... ... көз ... ... саясат, өзі тиген
дұшпанның қабырғасын қақсатқан көзсіз ... «мың ... ... ... ... ... пен ... қанағатшылдық–біздің
ұлттық мінезіміздің жоталы бітістері, ... ... келе ... ғылымының дамуы ХХ ғ. басында өркендей бастаған
ғылым мен өндіріс iрi экономикалық талаптарына орай сана ... ... ... ... Интроспекттiк психология практикалық
қолданба енгiзулердi қажет еткен капиталист өндiрiс проблемалары алдында өз
дəрменсiздiгiн ... Оның ... ... ... ... сай ... ... шамасы жетпедi. Осыдан психология
зерттеулерiн жаңа, объектив əдiстер тұғырына орнықтыру жолдары iздестiрiле
бастады.
Психология ғылымының дүниеге келуі 1879 ж. ... ... ... ... ... ұйымдастыруымен сипатталады.Психология
ғылымының даму тарихы бірнеше этаптарға бөлінеді :
• Психология жан туралы ғылым.
• Психология сана ... ... ... жүріс-тұрыс туралы ғылым.
• Психология псхика туралы ғылым.
Шетелдердегі психологиялық ағымдыр (мектептер): ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы психологиялық ой-пікірлердің дамуы.
Әбу Насыр Әл ... ... ... ... ... ... ... өзінде психика жөнінде көзқарастар болған.
Ерте замандардан бастап адам баласының ... ... ... ... ... ... ... өз денесінің құпия сырларын ашып білуге
ұмтылған.
Ерте заманның философы Демокрит (б.д.д. 5,6 ғасырлар) психиканы, ... ... ... ... ... деп санады, сонымен қатар
психиканың адам тәнінің қызметі деген бір материалистік ... ... ... жан да ... ... Сол ... тағы бір өкілі ғұлама
ойшыл Платон (б.д.д. 427-347 жылдар) жан мәңгілік нәрсе, ол өлмейді ... ... ... ... ... ... Ең бірінші жан
туралы жазған Аристотель (б.д.д. 384-422 жылдар) ... о ... ... ... ... психиологиялық әдебиет болып саналады.
Шығыстың ұлы ... ... ... (870-950 жылдар) ... ... ол ... бір ... ... ... көшіп, өзгере
береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Ж. ... А., ... ... Қ. Жалпы психология. А., 2001.
3. Крысько В.Г. Социальная психология. М., 2001.
4. ... М. Жас және ... ... ... ... Р.С. Общая психология М.: «Владос», 2001
6. Петровский А.В.,Ярошевский М.Г. ... ... ... ... ... психология. А., 2004.
-----------------------
106
105

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқыту психолгиясының негіздері10 бет
Психолгия ғылымының зерттеу әдістері мен салалары26 бет
Түркістан автономиясының құрлуы (сабақтары мен аспектілері)80 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Жеке тұлға психологиясы және оған әсер ететін факторлар3 бет
Зейінді когнитивті психологияда зерттеу, информацияларды фильтрлеу механизмі ретінде сипаттау16 бет
Конститутцияның түрлері5 бет
Мінез- тұлғадағы әлеуметтік-типтік және жеке даралық ерекшеліктің бірлігі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь