Құқық туралы қалыптасқан теориялардың жалпы сипаттамасы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.6
1.1 ҚҰҚЫҚТЫҢ НЫШАНДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 ҚҰҚЫҚТЫҢ ТАРИХИ ТИПТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.11
1.3 ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.14


2 ҚҰҚЫҚ ТУРАЛЫ ҚАЛЫПТАСҚАН ТЕОРИЯЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.22
2.1 ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ САЯСАТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2 ЖҮЙЕЛЕРДІҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ...24.28


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................3
1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ.........................................4-6
1.1 ҚҰҚЫҚТЫҢ НЫШАНДАРЫ...........................................7
1.2 ҚҰҚЫҚТЫҢ ТАРИХИ ТИПТЕРІ....................................8-11
1.3 ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ...........................................12-14
2 ... ... ... ... ... ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ САЯСАТ...................................................23
2.2 ЖҮЙЕЛЕРДІҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ...................24-28
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Менің осы курстық жұмысымды таңдаған себебім « ... ... ... түсінігіне» тоқталғым келді.Бұл тақырыпта негізнде алғашқы
қауымдық құрылыста қалыптасқан қатынастар қандай нормаларымен реттелінеді
деген сауал заңды түрде туындайды. ... ... ... ... ... ... ... адамдарының ара қатынастары арнайы нормалармен
реттеліп отырды. Ол қандай ... ... ... ... ... екі ... ... Бірінші пікір бойынша алғашқы қауымда
қалыптасқан қатынастар әдет-ғұрып нормаларымен реттелген. Әдет-ғұрып деп
әрбір этностың ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
географиялық факторларға және этникалық ерекшеліктеріне байланысты
қалыптасып, ... ... сан ... рет ... байланысты дағдыға
айналған нормалардың жиынтығын айтады. Әдет-ғұрып жазылмаған нормалар
жиынтығы, оның қай кезде, қай ... ... ... ... әлі белгісіз.
Тарихи және тарихи-құқықтық әдебиеттерде алғашқы қауымдық ... ... ... ... ... ... ... бар. Оның
құрамына моральдық, діни, қоғамдық өмірді ұйымдастыру ... ... тиек ... ... ... ... ... құрылыс қалыптастырған
мононорма туралы қатаң сын-пікір білдіріп, оны ... ... ... ... ... ... ... алғашқы қауымдық коғамда
әр түрлі әлеуметтік реттеу нормаларына бөлінбеген және ... ... ... ... ... ... жататындық емес».
Осындай қорытындыдан кейін Т.В. Кашанина алғашқы ... салт ... ... мифтер (қиялдар), әдет-ғұрып, діни
құлықтылық (моральдық), ... ... ... ... барлығы
болғаны туралы пікірін білдіреді. Ал, 1987 жылы ... ... ... ... ... ... ... «Алғашқы қауымдық құрылыста
адамдардың мінез-құлық нормалары әдет-ғұрып болды, сонымен қатар олар қоғам
тұрмысы ережелері және діни ... ... еді. Бұл ... ... өз ... ... асырылып отырды». Әдет-ғұрып
біздің ойымызша тыйым салу, табу сияқты нормаларды енгізуден қалыптасты. ... ... ... жат ... мен ... ... алу, ... таласу, бірін-бірі өлтіру және т.б.) таныту қауымының
тыныс-тіршілігіне, өмір сүруіне жат қылық ... салу ... ... ... ... ... өсуі мен дамуы жүздеген мыңжылдар
бойы тыйым салатын әдет-ғұрып нормаларымен ... ... ... қарсы тұра
алмағандықтарына байланысты табыну нормалары да қалыптасады, салт-жоралар
пайда ... ... ... ... бір ... ... нормаларына
айналады және қоғамдық қатынастарды реттеу функциясын атқарады.
1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ
Дүниежүзілік тарихта құқықтың пайда болуы туралы осы ... ... ... ... ... Бұл ... ... даудамай
осы күні де жалғасуда. Американың ірі этнографы Л.Морган 1877 жылы ... ... деп ... ... ... ... ... «Семьяның,
жеке меншіктің және мемлекеттің шығуы» деген зерттеуінде алғашқы қауымдық
құрылыстың ыдырауының себептеріне ... ... ... пікірлер айтты.
Бірақ, олардың пікірлері қазіргі ... ... әр ... ... [ 1 ]
Алғашқы қауымдық құрылыста қалыптасқан қатынастар қандай нормаларымен
реттелінеді деген сауал заңды түрде туындайды. Тарих ... ... ... ... ... ... адамдарының ара қатынастары
арнайы нормалармен реттеліп отырды. Ол қандай нормалар? Тарихи-құқықтык
әдебиеттерде бұл мәселе ... екі ... ... ... ... ... ... қалыптасқан қатынастар әдет-ғұрып нормаларымен реттелген.
Әдет-ғұрып деп әрбір этностың ... ... ... ... ... ... факторларға және этникалық ерекшеліктеріне
байланысты қалыптасып, ... ... сан ... рет қайталануына
байланысты дағдыға ... ... ... ... ... нормалар жиынтығы, оның қай кезде, қай мерзімде пайда болғаны
ғылымға әлі ... ... және ... әдебиеттерде алғашқы
қауымдық құрылыстағы қоғамдық қатынастарды реттеу мононормаларға жүктеледі
деген пікір бар. Оның құрамына моральдық, діни, қоғамдық өмірді ... ... ... тиек ... ... ... алғашқы қауымдық
құрылыс қалыптастырған мононорма туралы ... ... ... оны жоққа
шығарып, мынандай тұжырым білдіреді: «Мононормалар, былайша ... ... ... әр ... ... ... нормаларына бөлінбеген
және ажырамаған нормалар — ғылыми қиял, ғалымдардың фантазиясы,ақиқатқа
жататындық емес». Осындай ... ... Т.В. ... алғашқы қауымдық
құрылыста салт жоралар, ырымдар, мифтер (қиялдар), әдет-ғұрып, ... ... ... ... ... ... барлығы
болғаны туралы пікірін білдіреді. Ал, 1987 жылы ... ... ... ... ... ... білдірілген. «Алғашқы қауымдық құрылыста
адамдардың мінез-құлық нормалары әдет-ғұрып болды, сонымен ... олар ... ... және діни ... ... еді. Бұл жазылмаған
әлеуметтік нормалар өз ... ... ... отырды». Әдет-ғұрып
біздің ойымызша тыйым салу, табу ... ... ... ... ... ... қатынастарға жат мінез-құлықтар мен әрекеттер (тамақты
тартып алу, әйелге таласу, бірін-бірі өлтіру және т.б.) таныту ... өмір ... жат ... тағатыйым салу арқылы болды.
Бірте-бірте тыйым салынған әрекеттер күнделікті өмірде сан ... ... даму ... ... ... ... ... қауымдық құрылыстың эволюииялық өсуі мен дамуы жүздеген мыңжылдар
бойы тыйым ... ... ... қатар табиғи күштеге қарсы тұра
алмағандықтарына байланысты табыну нормалары да қалыптасады, салт-жоралар
пайда болады. ... ... ... бір жүйелік әдет-ғұрып нормаларына
айналады және қоғамдық қатынастарды реттеу функциясын атқарады. Зигмунд
Фрейдтің пікірі бойынша құқықтың ... ... ... ... тотемизм
және шаманизм сияқты діни сезімдермен ... ... ... ... ... құрылыста қалыптасқан әдет-ғұрып нормаларына мынандай
сипаттар тән:
Әдет-ғұрыптың пайда болуы, қалыптасуы ... ... ... ... ... ... Тауда мекен еткен адамдар
мен далада, шөл, ... ... ... ... ... ... ... Африка халықтары мен қазақ халқының әдет-ғұрыптарын
салыстыруға болмайды.
Әдет-ғұрыптар аумақтың кеңістікте пайда болған ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Ешкімге ерекше
пұрсаттағы әлеуметтік ... ... ... ... әрқайсысын бәрінің қамқорлығына алады.
Әдет-ғұрып алғашқы қауымдық құрылыстағы қоғамдық қатынастарды реттейтін
нормалардың жиынтығы. Бұл нормаларды орындау, іс ... ...... санасына сіңірген дағды.
Әдет-ғұрып нормаларының мәні мен талаптары ру мүшелерінің ... ... ... күн ... қаматамасыз етті. Қабылданған
нормаларды орындамау қауымның ... оның өмір ... ... ... ... ... ... санаға сіңген және мінез-құлық арқылы
көрініс беретін жүйелі дағды арқылы іс жүзіне ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы, оларды
орындау барлык ру мүшелерінің міндеттері және ... ... ... пен ... бір ... ... даму ... алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауына әкеп
соқтырады. Тарихи ... ... ... ... ... жолдары
мемлекеттің пайда болу себептерімен тікелей байланыстырылады. Мемлекеттің
пайда болуының себептері құқықтың да ... әкеп ... ... ... қоғамдық катынастарының күрделенуі, содан туындайтын шиеленістер
мен қайшылықтар, қосымша ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы күрестер мен қақтығыстар, рулар
мен тайпалар арасындағы тауар айналымдарының күшеюі ... ... ... ... ... ... байқатады. Жаңа қалыптасып
келе жатқан қоғамдық қатынастарды реттеуге басқа әлеуметтік пормалар ... Ол ... еді. ... ... үш ... ... ... алғашқы қауымдық құрылыстағы қоғамдық қатынастарды
реттейтін әдет-ғұрып нормалар пайда болған ... ... ... ол ... ... ... шиеленістердің нәтижесіндегі себептермен ... ... өз ... жаңа ... келе ... қатынастарды реттеу
мақсатында құқық жасаушылық арқылы заң және ... да ... ... ... ... нормаларынан басқа құқық нормалары
пайда болады.
Үшіншіден, жаңа қалыптасып, пайда болған сот органдарының дауларды
қарау ... ... ... мен ... ... қаралатын осындай
ұқсас істерге үлгі болып, құқық нормалары ретінде пайдаланылды. Мысалы,
хандық ... ... ... өркениетінде «істі шешкен қағида, нақтылы
сөздер норма, сот прецеденті ретінде ел ... ... ... ... іс, ... ... ... отырған». Мемлекет және құқық
теориясында сот перцеденті дегеніміз соттың нақтығы іс ... ... ... ... беріп, болашақта болатын ұқсас ... ... ... ... ... ... ... былайша көрініс
береді:
1. ҚҰҚЫҚТЫҢ ӨЗІНЕ ТӘН НЫШАНДАРЫ
Құқық мемлекетпен норма ретінде ... және ... ... ... жарлықтар, үкімет- қаулылар мен ... ... - ... мен ... ... ... - шешімдер
шығарады. Олар нормативтік қасиетке ие:
Құқық ... ... ... ... ... бірдей қолданылады.
Құқық атақ, лауазым, шен, дәрежесіне қарамайды, бәріне тең және бірдей
қолданылады, оны ... ... ... ... ... ... ... және ең кең қолданатын нормалардың
жиынтығы. Әдет-ғұрып, ... ... ... ... ... ... өте кең, ... субъектілердің бәріне қатысы бар.
Құқық формальды - айқын болып сипатталады, яғни мемлекет ... ... ... сот ... және бекітілген әдет-
ғұрып формалары арқылы қоғамдық қатынастарды реттейді.
Құқық бүкіл халықтың ұлттардың, партиялардың, ... ... ... ... ... білдіреді.
Құқық өзінің ішкі құрылымымен, жеке салалар мен институттарға бөліну арқылы
бір-бірімен үйлесімді мағынадағы жүйені құрайды.
Мемлекеттін күші мен қамтамасыз ... ... ... ... жүргізу
барысында құқықтық қатынастарға түскен субъектілер құқық ... ... өз ... ... ... күш ... арқылы іс
жүзіне асырды.[ 8 ]
1.2 ҚҰҚЫҚТЫҢ ТАРИХИ ТИПТЕРІ
Құқық пайда болғаннан кейін өзінің эволюциялык және ... ... ... ... шеңбері мағынасында өзіне тән
сипаттарға және ерекшеліктерге ие болады. Өзіндік мәні бар құқықтық жүйеге
құқықтың тарихи типтері ... ... ... ... ... ... формацияның меншік қатынастары қалыптастырған құқықтың мәндік
мазмұнын айқындайтын ерекшеліктердің жиынтығы. Адамзаттың тарихи дамуы
құқықтың негізінде төрт ... ... құл ... ... және социалистік. Алғашқы қауымдық құрылыс ыдырағаннан кейін
пайда болған. Құл иеленушілік құқықтың өзіне тән ерекшеліктері мынандай
сипаттармен айқындалады:
- Құл ... ... құл ... ... ... ... ... саяси биліктерін, диктатурасын бекітеді, ... ... ... ... ... ... ... оның әміршісі
деп танылды. Құқықтың ... ... осы ... ... ... иеленушілік құқық негізгі өндірістік кұрал-жабдықтарға және кұлдарға
жеке меншікті құқық нормаларына бекітеді.
Құлдар құқықтың субъектісі бола ... Олар тек қана ... (зат, ... ... Сондықтан оларда сатуға, өлтіруге, ұрып-соғуға,
айуандықпен жазалауға құл ... ... ... иелеріне толығымен
мүмкіндіктер береді. Мысалы, Рим заңгерлері құлдардың құқықтарын, ... ... «Servus ... vocale est» (құл ... ... деп
бекіткен.
Құл иеленушілік құқық талион қағидасын (жанға-жан, қанға-қан) бекітеді.
Мысалы, ежелгі ... ... ... «Егер біреу басқаның
сүйгенін сындырғаң болса, оның сүйгенін сындыру қажет» деп ... ... ... талион қағидаларымен қатар мүліктік композицияға
мүмкіндіктер береді. Бірақ, бұл институт ... ... ... ... ... ... ... болған.
Құлдардын кұл болып жаратылуын «natura humana» деген кағидамеи бекітіледі.
Құл болу туа біткен ... еш ... ... ... ... иенушілік құқық патриархалық отбасында әкенің шексіз құқын бекітеді.
Рим құқы ... ... ... ... сатуға құқылы.
Құл иеленушілік құқықтық талаптары әйелді тек бала туу және еркектерге
ермек үшін жаратылған ... ... ... ... ... ... әйелдерге туа біт-кеннен ... ... тән ... жас ... болмасын өз беттерімен өмір сүру қабілеттері жоқ.
Сондықтан әйелдер бала кездеріне, әкелеріне, жас кездерінде ... ... ... ... бағынулары керек деген норманы бекіткен.
2. Феодаддық типтегі құқық. Феодалдық құқық кұл ... ... және жер ... ... ... ... қауымдық құрылыс
ыдырағаннан кейін пайда болған құқықтық жүйе. Феодаддық типтегі ... ... ... саясатын, билігін бекітетін нормалардың
жиынтығы. Оның өзіне тән мынандай ерекшеліктері бар:
Феодалдық типтегі ... ... ... ... ... жариялады,
жерді феодалдардын жеке меншігі ретінде таниды. Жері жоқ ... ... ... етеді.
Феодализм дәуірі оның құқықтық жүйесін ... ... ... ... ... қатынастардың барлық салалары адамдардың
мүліктік артықшылық пен ерекше пұрсаттылық ... ... ... ... заңы ... боярлар табының мүліктері өлгеннен
кейін, егер ұлдары жоқ ... ... ... ... ... ... душар болғанда меншіктері боярға тиісті болып, қыздарына аз
ғана белігі мұрагерлікке берілген.
Феодалдық типтегі ... діни ... ... және ... ... барлық істерінде басшылық рөл атқарады, билік жүргізуде, әділ
сот ісіне шіркеу тікелей ... діни ... бұзу ... ... ... ... ... айрықша көзге туседі. Шіркеу соттарында инквизиция
процесі арқылы өлім жазасын қолдану кең етек ... ... және ... ... ... ... қолдану өмірдің заңына ... ... ... шабу, қинап өлтіру сияқты жазалар кең колданылады. Жанна д-
Арк, Джорданно Бруио, ... ... Ян Гусь ... ... үшін ... ... [ 2 ]
Феодалдык құқық негізінде ... ... ие. ... ... ... ... иелік еткен жерлерінде өз мүдделеріне сай әдет-
ғұрып ... ... ... Бір ... ... ... сәйкес келмейді, мемлекетте жүйеленген заңнама жокка
тән.
Буржуазиялық құқық. Феодализмдегі қалыптасқан қоғамдық қатынастардың ... XVIII ... ... ... ірі буржуазиялық
революцияларының болуына әкеп соқтырады. XVI ғасырда Нидерландияда, ... ... 1789 жылы ... ... ... ... даму
заңдылығын тежеген институттары мен құқықтық жүйелері революциялық жолмен
жойылып, буржуазиялық типтегі ... және ... ... ... ... ... жарияланған «Адам және азамзат құқықтарының
декларациясы» өзінің бірінші ... ... ... еркін және кең
кұқылы болып ... ... ... тек қана жалпы пайдаға
негізделуі мүмкін», - деген ... ... ... ... ... ... дүние жүзіне паш етті. Екіншіден, буржуазиялық
құқық жеке ... ... ең ... деп ... оған кол сұғу ... ... айыпталуымен қатар, қатаң түрде ... ... ... ... мына ... ... ... қол
сұғылмайтын және қадірлі құқық болғандықтан ешкім одан ... ... ғана заң, ... ... ... ... қажеттілік үшін, әділетті
және алдын-ала орын ... ... іске ... ... қарсылық білдіруді адамдардың табиғи және ... ... ... ... жарияланады. Аталмыш саяси құқықтық идеялар
кейініректе дүние жүзі мемлекеттерінің басым көпшілігінде жарияланады.
Буржуазиялық ... ... ... ... ... құқық капиталистік өндірістік қатынастарды реттеуге
бейімделген ... Бұл ... ... ... езінің қоғамдық
қатынастарды реттеу барысында көптеген ... Рим ... ... ... ... құқық бекіткен сословиелік айырмашылықтарды
жояды. Барлық адамдардың, заң алдында тең ... ... ... ... ... Ұлы ... революциясы жариялаған «Адам және азамат
құқықтарының декларациясының» 6-бабы салтанатты мағынада: «Заң - жалпының
еркін білдіру. Барлық азаматтар оны ... ... ... ... өкілдері
арқылы қатысуға құқықтары бар. Ол қамқорлық жасағанда да, жазалағанда да
бәріне тең ... ... ... азаматтардың заң алдындағы теңдіктеріне
байланысты бәріне ... ... ... жетулеріне тендік
дәрежесінде жол ашық...», — деп жариялады.
Буржуазиялық құқық жариялылық және жеке болып бөлінеді. ... ... ... жүйесінде қалыптасқан қатынастарды реттеу функциясын іс
жүзіне асырады, ал жеке ... ... ... ... иемделу,
пайдалану және билеуден туындайтын ... ... ... және жеке ... ... буржуазиялық құқықтың тиімділігін
арттырады, оның реттеу мүмкіншілігінің кең, ауқымды екенін аңғартады.
Буржуазиялық құқық шарттардың, ... ... ... түрде
жариялайды, олардың орындалуы мен қамтамасыз етілуі қастерлі болуын
қамтамасыз ... Бұл ... ... Рим құқы ... «Pacta ... ... ... тиіс) қағидасын дамытудың үлгісі.
Буржуазиялық құқық прогрессивтік сипат мазмұнда «заңда көрсетілмеген әрекет
қылмыс бола алмайды» принципін ... яғни тек ... ... ... ... ғана ... деп танылады.
4.Социалистік құқық 1917 жылы Қазан төңкерісінен кейін Кеңес мемлекеті
қалыптастырған тарихи типтегі құқық. ... ... ... ... ... режим мен коммунистік партияның диктатурасын ... ... ... ... ... ... ... шығарады, барлық тарихи типтегі кұқықтарды үстем таптардың заңға
айналдырылған еркі деп ... ... ... ... ... ... Ал, ... құқық ең жоғарғы типтегі құқық деп
жарияланады. Социалистік құқыққа тән мынандай ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
орнатылады. Сондықтан оның мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... меншікті тәркілеу, адам
құқықтарының теңсіздігін ашык түрде бекіту және т.б.
Социалистік кұқық ... ... ... ... ... ... Жеке меншікті «буржуазиялық, халықты қанауға бағытталған»
деген желеумен өндірістік катынастардан мүлдем ығыстырылады. Жеке ... ... қас жауы ... бағаланды.
Мемлекеттік билік жүргізуде жұмысшы табының және оған басшылық жасайтын
коммунистік ... ... ... Партияның құжаттары мен
қаулылары барлық ұйым, мекеме, кәсіпорындарға және жеке адамдарға ... ... ... ... ... ретінде жарияланған
плюрализмге еш уақытта жол бермейді. Мемле-кетте ... ... ... Жеке ... ой-пікірі, қимыл-әрекеті тек қана
коммунистік идеологияға сәйкес болуы тиіс. Еркін пікір, сөз ... ... ... салынады.
Социалистік құқық нарықтық ... заңы ... ... ... ... ... ... көлемінде жоспарлық
экономикалык катынастарды ғана бекітеді. Түйме шығарудан ғарыш ... ... ... құқық негізде жоспарланады. Жоспар заң мағынасымен
бірдей ұғымда бекітіледі. Бекітілген жоспарды ... ... ... ... ... ... ... ұлттық дәстүр мен
әдет-ғұрыптарды сақтауға, дамытуға ... ... ... ... ... ... айтып кететін болсақ, егер XX ғасырдың 20-жылдарында Ресей
Кеңестік Социалистік ... 200-ге ... жуык ... сөйлейтін
этностар болған болса, 1979 жылға ... ... ... 92 ... ... анық ... Бір сөзбен айтқанда Кеңес өкіметі 108
ұлттардың тілін, ... ... ... жіберді. Польшада кашубтар
деген ... топ ... ... ... ... ... ... сияқты халықтардың тілдері мүлдем жойылды.
Социалистік құқық экономиканың нарықтық ... ... ... ... оның ... мемлекеттің этатистік үстемдігін орнатады. Бұл
процесс мемлекеттік ... ... ... ... әкеп соқтырады. Мақсатқа сай келетін шешім ... ... және ... ... ... келетін
субъективтік әрекеттерге кеңінен жол ашады. Субъективизм мен волюнтаризм
құқық жүйесінің негізін қалыптастырады.
1.3 ... ... ... ... ... (принципі) деп қоғамдық қатынастарды
реттеу, қорғау барысында қалыптасқан құқық жүйесінің қалыптасу ... ... ... ... жиынтығын айтады. Зерттеуші Л. Р.
Сюкияйненнің тұжырымы бойынша ... ... - ... ... табылады».[ 6 ]
Құқықтың қағидалары құқықтың мазмұнын, ... және ... ... ... элементтеріне жатады. Халық құқық қағидаларын
тану және оған сену ... ... әділ ... ... Заң
ғылымында құқықтың қағидалары мынандай түрлерге бөлінеді:
1. Ха.лық билігінін баяндылығы. Бұл қағида Қазакстан Республикасының
Конститутциясының 3-бабында мына ... ... ... ... бастауы - халық.
Халық билікті тікелей республикалық референдум және еркін сайлау арқылы
жүзеге асырады, сондай-ақ өз билігін ... ... ... ... ... ... ... де иемденіп кете алмайды. Билікті
иемденіп кетушілік заң бойынша қудаланады. Халық пен мемлекет ... ... ... ... ... ... ... шегінде Парламенттің құқығы бар. Республика Үкіметі мен өзге де
мемлекеттік органдар мемлекет атынан оларға ... ... ... ... жүргізеді.
2. Демократизм. Қазақстан Республикасында құқық адам және азаматтардың
бостаңдықтарына барлық жағдайлар жасайды, демократияның барлық басқару
тетіктеріне құқықтық жүйеде пайдалану ... ... ... қорғауды
паш етеді,
құқықтарының тиімді түрде іс жүзіне асуына барлық мүмкіндіктерді ... ... ... демократизм қағидаларының іске асырылуы
үш бағытта жүргізіледі:
а)Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының шеңберін кеңейту.
ә)Үкіметтік смсс ... ... мен ... ... сай ... азаматтық қоғамның толыққанды
дәрежеде қалыптасуына мүмкіндіктер жасау.
б)Демократиялық институттардың шеңберін кеңейте отырып, ... ... ... нығайту. Заңды орындау барлық заңды тұлғалар мен жеке
тұлғалардың қажеттілігі болуы тиіс.
3.Барлық адам және ... заң ... тең ... ... ... ... құқық
нормалары талабы шеңберінде артық деп танымайды. Лауазымдарға ие болу жеке
адамдардың қабілеттеріне ғана сай дәрежеде іске асырылуы тиіс.
Атап ... ... ... көсемі «Ахмет Байтұрсынов мемлекетте ең
маңызды мәселе ретінде жеке ... ... ... ... ... іс ... асуына ерекше көңіл бөледі. Заң алдыңда барлық
адамдардың ұлтына, нәсіліне, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... санатта болуына үзділі-кестілі қарсылық
білдіреді. Адамдардың барлығы, туғаннан бастап тең болғандықтан кім болса
да «низамнан (заң ... — С.Ө.) ... ...... ... Бұл ... біз құқықтық мемлекеттерде жарияланған табиғи құқық идеясының,
яғни жеке адамның ... ... ... ... заң, ... ... тең ... сай келеді. Ойшылдың ойынша жеке адамның табиғи құқы саясаттың
құралы болуға тиіс емес, керісінше, ... ... ... ... ... ... бағдарламасын, дерективаларын табиғи құқық идеясына
сай жүргізуге міндетті. Құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы құндылықтар санатына
көтеріледі, табиғи құқықтардың позитивтік құқықта орын ... ... адам ... ең ... ... ... ... және
оның іс жүзіне асырылуы 3 мәселені ... ... ... ... ... саласына енуі. Екіншіден, мемлекеттің күш қолдануы
ереже, кек алу емсс, керісінше, тек қана ... ... ... ... ... ... ... алдын алу үшін пайдаланылады.
Осы бағытта жасалған қадамдардың ең бастысы ретінде өлім жазасын қолдануға
мораторий жариялау ... ... ... ... ... жасаған
субъектілерге кінәләрінің ауырлығына байланысты қажетті жазаны тағайындау.
Гуманизм қағидасы құқықтық мемлекет құру барысында адамдар діни ... ... ... ... ... ... орындау, іске асыру
аркылы, ұлы Абай айтқан ... ... ... Бұл ең ... гуманизм алланы сүю, оны жаратқан адамды және ... ... сүю. [ 8 ... ... ... нормалар әділеттілік сипаттарға ие
болулары қажет. Әділеттілік — ... ... Бұл ... ... барлық саласына енгізу мына бағытта іс жүзіне асады:
а) Мемлекет байлығы әділеттілік құқықтың ... ... ... ... еңбек, үлесіне қарай бөлінуі тиіс. Артықшылық
тек халыққа сіңірген еңбегіне қарай ғана берілуі мүмкін.
ә) Әділеттілік тек қана ... ... іс ... асады. Заңды
орындау әркімнін азаматтық борышы, оны ... ... ... ... ... ... заң алдындағы тең жауаптылығы.
Адам құқықтары мен міндеттерінің біртұтастығы. Құқықтар мен міндеттерді еш
уақытта бөліп ... ... Бұл екі ұғым ... ... ... мағынаны білдіреді. Адам құқықтары мен міндеттерін бөліп ... пен ... жол ... мен ... ... ... ... реттеудің негізгі қағидалары
ретінде коғамда кеңінен пайдаланылатын талап. Қалай болған жағдайда ... ең ... ... ... тек бұл ... тиімді нәтижелер болмаған
жағдайларда ғана мәжбүр ету шаралары ... ... ... ... ... ... ... болатын болса, мәжбүрлеу
шаралары заңнама негізінде іс жүзіне асырылады. Құқықтық мемлекетте сендіру
мен мәжбүр ету прагмативтік ... ... ... ... ҚҰҚЫҚ ТУРАЛЫ ҚАЛЫПТАСҚАН ТЕОРИЯЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
Саяси-құқықтық ілімдер тарихында құқықтың пайда болуы туралы ... ... ... барлығы құқықтың ... ... ... әр ... ... ... Осы ... дейін
қалыптасқан теориялардың мәні, мазмұндық сипаттары әр ... ... ... ... ... ... ... түрде зерттеп, ақиқатын
анықтау мемлекет және құқық ... ... ... ... ... ... ... теориялар қалыптасқан:[ 6 ]
Марксистік теория (К. Маркс, Ф. Энгельс, В.И. Ленин, И.В. ... ... ... ... үстем тап өкілдерінін заңда бекітілген еріктері болып
табылады. Мемлекет пайда ... ... та ... ... ... ... ... тап өзінің мүдделерін қоғамның барлық мүшелеріне
міндеттейді, құқықтың мазмұны ... ... ... ... ... тап құқық арқылы өзінің мүдделерін қорғау үшін ... ... пен ... ... ... ... ... еңбегінде
буржуазия табына үндеу тастап, құқыққа мынандай анықтама ... ... - өз ... ... ... еркі ... ... өз
таптарыңыздың материалдық тұрмыс жағдайларына қарай белгіленетін ... Бұл ... ... ... құл ... ... ... тап өкілдері - құл иеленушілердің ... ... ... ... мемлекетте буржуазия табының еркі
деп бағалайды. Социалистік мемлекетте құқық үстемдік ететін жұмысшы және
шаруалар таптарының ... ... ... ... даму ... ... ал ол қоғамда құқық мемлекетпен бірге ... ... ... ... ... орнайды.
Табиғи-құқықтық теория. (Лао Цзы, Конфуций, Аристотель, Г. ... ... Ж.Ж. ... Д. ... А. ... Табиғи-құқық теориясын уағыздайтын
ойшылдардың пікірлері бойынша құқық пен заң бір мағынада танылмайды. ... ... ... ... ... ... ... (позитивтік
құқық) табиғи құқыққа қайшы келіп, сай болмайтын болса, ... заң ... ... Бұл мағынада табиғи құқық туа ... өмір ... ... ие болу ... ... ... барлық
субъектілерімен (мемлекет, заңды және жеке тұлғалар) міндетті ... ... ... мен ... ... ең жоғарғы құлықгылық
құндылықтар ретінде заңнамаға қарағанда бастапқы болып саналады, адамның
туа біткен көрінісі ретінде ... тиіс және заң ... ... ... ... ... ... Еуропада 17-18 ғасырлар аралығында кең
көлемде дамып, буржуазия идеологтерінің шығармаларынан өзінің ... ... ... ... ... мен саналыққ талаптары мемлекетте
қабылдаиған заңдар мен басқа нормативтік-құқықгық ... ... ... көрінісін табу керек. Табиғи құқыққа сай ... ... адам ... аяққа тапталуына жол ашады, тоталитарлык ... ... ... табиғи-құқықтық тұжырымдама көп жағдайда құқық
пен құлықгылықты шатастырады және ... ... ... жазылмаған
идеяларды қарсы қояды.
Тарихи-құқықтық мектеп (Г.Гуго, Г.Ф.Савиньи, Г.Ф.Пухта). Теорияның негізгі
мәні құқықтың пайда болуын ... тіл ... ... «халық
рухының» дамуы арқылы болатын ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарды заң қабылдау арқылы бекітеді және ... заң ... ... ... ... ... мен идеялардың
жетегінде кетпей, қоғамда қалыптасқан, шешуді талап ететін ... ... ... ... бұл теория құқықтың ... ... ... ... адам ... табиғи талаптарын
мойындамайды, «халық рухы» ... ... ашып ... ... ... Ф. ... А. Ав-густин). Бұл теорияны
ұсынушы ойшылдар құқықтың жалпы негізі ретінде кұдайдың еркін және Інжілді
алады. ... ... ... ... ... еркін және діни
кітаптарға сәйкес болулары ... ... ... ... құдайдан» деген
тұжырымдаманы ұсынып, құқықты танытатын ... төрт ... ... ... [
5 ]
1. ... заң - ... ... қабілеті арқылы бүкіл әлемге басқару
жүргізетін заң. Бұл заң негізінде ... пен ... ... дамуының
негізін қалайды.
Табиғи заң - мәңгілік ... ... ... орын ... ... ... ... сияқты қатынастарды дамыту.
Адамдардың заңдары - қағаз бетіне түскен, жазылған заңнама (позитивтік
құқық), ол мәңгілік заң мен ... ... ... ... Құқық табиғи
заңның талабы ретінде бағаланады.
Құдай заңы - ... ... ... Оның ... ... сөзі болғаңдықтан
мәңгілік ақиқатты түсінуге тікелей жол ашады. Адамдар құдай заңын сақтау,
орындау ... ... ... ... ... ... ... теория. (Г.Кельзен) Аталмыш ... ... ... жалпы
юриспруденция идеологиядан мүлдем ажыратылған және оның негізгі міндеті тек
қана құқық нормаларының ... ... ... ... теориясы идея
бойынша қалыптасқан немесе әлеуметтік ... ... ... ... ... назар аудармауы тиіс. Құқық нормасы - ең негізгі
құндылық, бірінші ... ... ... ... тек қана ... ... ... тек қана құқық нормасымен айналысуы қажет. Форма
- құқық нормалары. Ол құқық нормасын саясаттан, әлеуметтік жағдайлардан,
психологиядан ... ... ... ... мемлекеті құқықтық нормалар
жүйесі деп танып, оның барлық мазмұнын құқықтық тәртіпке әкеліп тіркейді.
Құқық оның ойынша ... ... ... ... ретінде пайдаланылады.
Г.Кельзеннің«таза құқық теориясы» негізінде ... ... ... ... ... ... Кеңес мемлекетінің құқық
теориясының негізін қалыптастырған заңгерлердің бірі Е. ... ... ... ... ... ... ... жалпы теориясы
еш нәрсеге түсінік беруге ынта білдірмейді, ... ... ... әлеуметтік өмірге күні бұрын теріс айналады және нормалармен ісі
болып, олардың пайда болуымен, қандай да болмасын ... ... ... ... ... есебінде айтылғандай болады. ... ... ... ... емес».
Нормативистік теория, былайша айтқанда «таза кұқық тео-риясы» әлеуметтік
тәжірибе мен саясаттың құқыққа үлкен әсері бар ... ... ... ... ... ... (Л.И.Пертражицкий, Г.Тард,
Д.Фрэнк, М.Рейснер). Бұл теория ... XIX ... ... XX ... Ресейде және Батыс Европада кеңінен насихатталды. Ресейде онын
негізін қалаушылардың бірі, ... ... ... Л.И.
Петражицкий болды. Оның тұжырымдамасы бойынша құқықтың объективтік шындық
екені жоққа ... Оның ... ... деген «психиологиялық
әсерленушілік, сезімнің билеушілігі - эмоция». Бұл мекетептің өкілдерінің
ойларынша кодекстерді ... ... ... ... ... ... ретінде мәңгі орын тебеді. ... бұл ... ... ... ... ... ол жеке адамның психикасынын жемісі.
Құқықтық норма психикалық әсерленушілік, ... ... ... және ... былай деп жазды: «Бүгінде құқықтың ұғымы заңгерлердің
пікірлері бойынша шындықта, құқық аймағында ... ... ... ... ... объективтік құқықты) жоққа шығарудан
басталады. Құқықтық құбылыстар - бұл индивидтің ... ... ... түрдегі күрделі эмоционалдық интеллектуалдық психикалық процестер».
Л.И.Петржицкий ңегізінде позитивтік құқықты екінші санаттағы құбылыс деп
танып, интуитивтік ... ... ... ... ... ішкі сезімнен, психикадан туындайтын ойдың жемісі ретінде
бағалайды. Құқық екі жақтың ... ... ... мен ... «императивтік - атрибуттык эмоция» ретінде танылады. Мысалы:
міндетті адам затты, мүлікті беруі ... ... ... жақ ... ... бар. ... ... теориясы негізінде құқықтық
әсерленушілікті (переживание) өмірдің тыныс-тіршілігінен бөліп қарайды.
Бұл ... ... ... ... ... ... деп ... кең өріс жайған. Оның ірі ... бірі Карл ... ... ... жиынтығы деп мойындайды, бас тартып, құқықтың қайнар
көздерінің күші әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... мектебі. (О.Холмс, ... ... ... Бұл мектеп негізінде прагматизм
(пайдалы істер мен қолайлылыққа ... ... ... бір ағымы ретінде бағаланады. Оның негізгі мазмұны құқықтың
мәнін ... бас ... ... бұл ... ірі ... ... ... (1841-1935) өзінің зерттеулерінде «құқықтың өмірі логикада
емес, тәжірибеде», «қоғам нені пайдалы деп ... сол ... ... ұсынып, жалпы құқықтың мәніне сенімсіздікпен қарады, пайдалы
істердің бәрі құқық деп бағаланды. Р. Паунд ... ... ... мен ... ... дәлелдей келе, ол нормаларда бекітіліп, қатып қалған,
«құқық кітаптағы емес», ... ... ... ... ... ... құбылыс деп ... ... ... ... ... ... ... ойларын қысымға ұшыратады.
Сондықтан құқық нормалары судьяларға үкім, шешім шығаруға болжам ... ... істі ... ... ... ... еш ... заңдардың
мәтіндерінде толығымен қамтылмайды. ... ... ... ... сан ... ... болғандыктан әр ұйым, мекемелер мен
кәсіпорындар өздерінің тәртіптеріне ... ... ... жасаумен
айналысады. Е. Эрлихтың пікірі бойынша заң шығарушы орган жаңа нормаларды
жасамайды, тек өмірде қалыптасып үлгерген ... ... ... ... Ол ... деп жазды: «Құқық қатып қалған догма емес,
керісінше, ол өзгермелі, жанды күш, себебі заң ... ... ... ... ... ... ... Францияда құқықтың концептуалдык мәселелері қайта қаралып,
экзегездер мектебі қалыптасып үлгерді. Бұл мектептің өкілдері негізінде ... ... ... және ... тек қана қабылданған
заңнамаға ... ... ... ... деп түсінді. Олардың ойынша
Наполеонның 1804 жылы ... ... ... ... ... ... сондықтан ғалымдар занды өзгертуге ... ... ... тек ... ... ... тиіс. Францияның
даңқын шығарған Наполеонның Азаматтык кодексі Юстинианның ... ... ... заң ... ... тиіс ... Ал, ұлы ... өзінің кодексі туралы мақтаныш сезіммен былай деп жазды: «Менің
нағыз даңқым мен жеңген қырық ұрыста ... ... ... ... ... ... ... кодекс ұмытылмайды, ұмытылуы тиіс емес». Солай
болып қалды да. Себебі, француз зерттеушісі Сейдюдің тұжырымдары ... ... имам ... жазған мұсылмандық кітаптан құрастырылған. Францияда
экзегездер мектебінің кең еріс жаюына байланысты заң ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен тсориялар
мүлдем ұсынылмады.
9. Адхократиялық теория (Э.Тоффлер). Бұл теория XX ғасырдың 70-жылдары
Англияда ... ... ... ... бірі ... ... ұғымының жалпы дағдарысқа ұшырауын айта ... ... ... барлық мінез-кұлықтарын заңмен реттеу
олардың барлық әрекеттеріне тыйым салу ... ... ... қатынастардың
күрделенуі күнделікті өмірге, адам-заттың санасына кірмейтін оқиғалар ... ... ... ... ... ... реттей алмайды.
О.Тоффлер қажеттіліктен туындайтын сәттік дау-дамайды адамдар өздері ереже
жасап шешулері қажет деген пікірді алғатартады. «Заңдылықтың ... ... ... ол күрделі урбанизацияланған қоғамның ... ... ... және ... ... ... басқару
институттарымен, өкілетті демократиямен бірге кетеді, бостандық келісімімен
шарт топтардың аралық қатынастарының ... ... ... ... ... философия, этика, адамның дүниедегі және ғарыштағы орныны
қайта ұғыну, ... ... ... ... арқылы болмақ. Құқықтың
іргетасы адамгершілік болып табылады. Болашақта құқықты жандандыру үшін
космизм ... ... ... метафизика, ироциональдық (ақылға
сыймайтын), мистикалық (жұмбақ) білім, тірі көзқарас керек, ... ... ... ... ... ... онымен бірге». Бұл жерде теорияның
негізін қалаушылар келісім шарт жасау ... ... кең ... ... ескермейді.
10. Идеяциалық теория. (П.А.Сорокин). Теорияның негізгі қағидасы қоғамда
құқықтың сананың дағдарысқа ... ... ... адамгершілік
құндылықтардың күйреуі және адам саналарында информациялық атқылаудан, ... ... ... етуі құқық қағидаларының аяқ
қатапталғанын ... ... ... ... деген көзқарасты
қалыптастыру адамдардың барлық сезімдерін, қимыл-әрекеттерін ... ... ... баулау қажет. Себебі, постиндустриялық ... ... ... ... ... ... ... кеңінен
насихатталуы адам санасын антигуманистік қасиеттермен ластауда. Сана
дағдарысы барлық құқықтық нигилизмді, ... пен ... ... Оны ... жолы — ... ... сөзімен санадағы
жараларды емдеу. Құқықтық сана бетбұрысын қалыптастыру діннің негізгі
іргетасы. Жаратушы — Алла ... ... ... ... ... ... ... орнату барлық қатынастарда үйлесімділікті орнатудың қайнар
көзі. Ұлы Абайдың сөзімен айтқанда: «иманның тазалығын ... ... ... жуса да іші ... ... теориясы. (Г.Кон, М.Хайдеггер, В.Майхофер).
Экзистенциалистср адам өмірін тек кездей-соқ оқиғалардан болатын ... ... ... ... ... тән ... нормаларды қабылдау,
бекіту, орнату мүмкін емес. Жеке адам тек ... ... ... ... ... ... болған жағдайда бір-бірінен айнымайтын істер
мен әрекеттердің болулары да мүмкін емес. Адамның санасы бәріне ... ... ... қабылдамайды. Адам индивидуализмнен еш
уақытта ажырай алмайды, сондықтан құқық бір ... ... ... ... ... және оның ролі ... реттеуге келіп тіреледі.
Кеңес мемлекеті құқтың теориясын жасауда идеологиялық, таптық талаптарды
басты ... ... ... төңкерісінен кейін пролетариат диктатурасының
идеологтері құқықтың мәнін, оның функцияларын тек таптық мағынада ... ... пен ... ... ... берген сипаттамасы
классикалық деп танылады. Соның нәтижесінде кейбір зерттеушілер құқықты
ескі қоғамның қанаушылық рөль атқаратын ... ... ... ... ... ... А.Г. Гойхбарг деген құқықтанушы 1924 жылы мынандай
тұжырым жасаған: «Дін — ... үшін ... ... .... ... сол ... ... ... уландыратын, бас айналдыратын апиын».
20 жылдарда Кеңес өкіметінің ірі ... бірі П.И. ... ... ... ... ... жиынтығымен тікелей байланыстырып
қарап, оған мынандай анықтама ... ... ... ... тап ... сәйкес келетін және оның ұйымдасқан күштерімен қорғалатын
қоғамдық катынастардың ... ... Ал, ... құқық теоретигі
болып саналатын Е.Б. Пашуканис құқықты құқықтық қатынастардың жүйесі ... Екі ... де ... ... динамикалық мағынаны білдірді,
оны үнемі өзгеріп отыратын ... деп ... Осы ... ... ірі ... Н.В. Крыленко және басқа заңгерлері құқық дамып
нығайған сайын оған жаңа талаптар қойылатынын дәлелдеп: «Құқық деген ... ... ... ... ... білдірілуі», - деген пікір
білдірді. Бұл анықтамада нормативтік сипат айкын ... жылы ... ... ... ... ... А.Я.
Вышинский өзінің жасаған баяндамасында құқыққа мына ... ... ... ... ... тап ... еркін білдіретін, заңнамалық
тәртіппен мемлекеттік өкіметпен орнатылған ... ... ... ... ... мінез -құлықтардың, әдет-ғұрыптардың
және тұрмыстық ережелердін жиын-тығы».
50—60 ... заң ... ... ... кең ... түсіну
қажеттігі туралы мәселе көтеріледі. Атап айтқанда А.К. Стальгевич, С.Ф.
Кечекьян, А.А. Пионтковский сияқты ғалымдар ... ... ... ... ... қатынастар негізінде пайда ... ... ... - деген аныктаманы ұсынып, ... ... ... ... ... ... ... Я.Ф. Миколаенко
деген зерттеуші С.Ф. Кеченьянның және А.А. Пионтковскийдің құқыққа ... одан әрі ... ... ... ... ... ... қатынастар,
құқықтык сана, субъективтік құқық, құқық қолдану көсімдері негізінде пайда
болған ... ... ... - деген тұжырымды алға ... ... ... құқық теориясында құқықты кең көлемде түсіну
деген ұғымды қалыптастырды.
90 жылдары зан ... ... ... Л.С. Явич ... ... ... түсіну қажеттігі мазмұндық мағанаға ие
болып, өзіндік сипатымен ерекшеленетінін атап көрсетті. Атап ... ... деп ... «Құқықты адамгершіліктің бір бөлшегі, яғни теңдік және
еркіндіктің өлшемі деп ... ... ... ... ... жүйе ... да ... болуы мүмкін емес».[ 4 ]
В.С. Нерсесянц құқықты еркіндіктің ... деп тану ... ... ... ... айқындайтынын дәлелелдеп, мынандай қорытынды
жасады: «Мен құқықты адамдардың ... ... ... ... ... түр ретінде түсінемін. Бұл кағида құқықтың жеке
қасиетін көрсетіп қана ... ... ... оны ... да ... айыруға көмектеседі. Негізінен әр түрлі адамдардың формальды
тендігін ...... ... мен ... тану ... сөз. ... ... еркін адамдар ғана кұқықтың субъектісі болуы мүмкін, ал ол екеуі
жок жерде кұқық бар деп айту тіпті де мүмкін ... ... да ... ... ... мен ... ара ... ортақ
еркіндіктің тең өлшемі деп қарастырылады. Құқықтың бұл ... ... ... байланысты. ... ... ... ... сипаты мен мәнін жоққа шығару - үстемдікке жол беру
деген сөз. Бұл кезде әділдік ... ... ... ... ... ұлттық және тағы баска мүдделерімен алмастырылады. Әрине, құқық
айтылған нақтылы бұл мүдделерді ешқашанда жоққа шығармайды, ... ... ... арқылы танылып, қорғалуы керек. Дегенмен де ... осы ... ... ... ... ... ... құқықтың
жалпыға ортақ негізі ретінде барлық осы мүдделерді салыстыра отырып, оларға
әділ құқықтық өлшем болып табылады».
Г.В. Мальцевтің ... ... идея бар: «Біз ... ... не ... ... пен азаматтық коғамның теориялык ... ... ... құқық мемлекеттін саяси әміршіл құрамы ... ... ... ... ... мемлекет және құқық теориясы
оқулықтарына қарап отырып одан құқықтық ... бір ... ... ... заң шығарушылар көмегімен пайда ... ... ... бір ... ... арқылы нақтылы өмір мен әрекетке түсетін сияқты.
Құқық мәселесі — адам, қоғам, құлықтылық ұғымдарынан бөліп ... ... ... да демократиялық қоғамның құқық деп халыктың мүддесіне
сай келетін және де ... ... ... ... ... ... және ... жүйе деп түсінуіміз керек».
Пікір таласқа араласқан заң ғылымдарының докторы, профессор Д. Зоркин,
В.С. Нерсесянцтың пікірін қолдай келе өз ... ... деп ... ... ... ... ойды қолдай отырып, біржағынан ... ... ... ... ... ... көп қырларының бірі ғана
екенін ұмытпауымыз керек. Ал, ... ... ... ... ол анықталған,
бір өлшемге келген соң еркіндіктің өзі ...Сана мен күш-жігер әр ... ... ... ... ... да ол ... ішкі сезімі арқылы қандай іс-
әрекетпен айналысқысы келетінін таңдап алуға ерікті. ... ... екі қыры ... ішкі және ... түрлері. Кәдімгі әлеуметтік
өмірдегі құқық еркіндіктің сыртқы ... яғни ... ... ... Осыдан барып сыртқа еркіндік ... ... ... ... арасында орнайды. Ал, құлықтылық адамның ішкі жан
дүниесіне әсер етеді. ... ... ... ... алу ... көндіруге болатын болса, адамды, біреуді жақсы көруге немесе жек
көруге күштеп көндіру ... ... Сол ... құқық адамның ішкі жан
дүниесімен араласпауы керек. Дегенменде, осы сыртқы мен ішкі ... ... ... ... пен ... ... бірге отырып, адамның рухани
дүниесін кұрайды. Құлықтылықтың құқықтан тыс қалуы үстемділіктің, ... ... жол ... Тек қана құлыктылықпен байланысты құқық
өзінің нақты мәнін табады».
Құқыққа деген көзқарас заманның дамуына байланысты шексіз болып ... ... ... - оның ... жабайылытқан, тағылықтан
өркениеттік үлгіге көтерілуінің үнемі ... ... ... біз еш ... ... ... мәнін, мазмұнын,
мәдениеттен бөліп, ажыратып зерттей де, қарай да, тани да ...... ... ... ... ... Әр ... тән мәдениеті, салт-дәстүрлерінің ерекшеліктері құқыққа өзінің әсеріи
тигізбей қоймайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ретінде қалыптасып, мемлекетнен қоғамдық қатынастарды реттеу, қорғау
мақсатында бекітілген, адамгершілік қасиеттерді анықтайтын, ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етілетін нормалардың жиынтығы.[ 7 ]
2.1 ҚҰҚЫҚ, ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ САЯСАТ
Құқықтың мәнін толыққанды дәрежеде ұғыну үшін ... мен ... ... түсіну қажет. Экономика мен құқық негізіңде мынандай
байланыстық пен арақатынас арқылы ... ... ... ... және еш уақытта одан жоғары бола алмайды. Құқық
экономикалық ... ... онын ... қамтамасыз етеді.
Қоғамның, мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастары әрқашан құқықтың барлық
мәнін, мазмұнын, функцияларын ... ... ... ... Оның ... мен ... ... ілеседі. Бірак, сонымен қатар құқық
экономиканың ... ... ... ... негізсіз,
субъективизм желісімен жасалған құқықтық реформалар экономиканын дамуын
тежеуі әбден мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... өз ... ... ... әсер етеді. Экономикалық қатынастарды тиімді реттеу, ... ... ... ... жол ашады. Реформалар жасау арқылы экономиканың
мүмкіндіктерін жоғарғы ... ... ... ... ... ... Президенттер құқықтық ... ... ... алып шыққан. Мұндай мысалдар көп елдерде болған.
Саясат құқықтан кең мағынада танылады. Теориялық мағанада саясаттың ұғымы
әр түрлі түсініктермен айқындалады және ... ... ... ... ... ... (В.И. Ленин) деген ұғым үлкен мәндік сипатқа ие.
Саясат бірнеше бағытта дамиды: сыртқы, ішкі, мәдени, тіл ... ... ... ... салаларды қамтиды. Мемлекет жүргізген саясаттар құқық
арқылы іс жүзіне асырылады. Құқық саясатты іс жүзіне асырады, оның ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады [ 9 ]
2.2 ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ
Дүниежүзілік қауымдастықтың ... ... ... тән ... ... және ... мемлекеттік формаларымен қатар
құқықтық жүйелері де дамып, материализацияланған ... ... ... реттеу функциялары әдістемелері әр халықтын тарихи
дамуына, этникалық ерекшеліктеріне, ... ... ... болады. Негізінде дүниежүзінде қалыптасқан құқықтық жүйелер
жалпы ұғым ... ... ... оның ішкі реттеу тетіктері,
қалыптасқан ұлттык ерекшеліктерді, діни, әдет-ғұрып сияқты ... ... ... ... ... жүйе дегеніміз әр мемлекеттерде қалыптасқан
құқық реттеу және құқықты қолдануда ... ... пен ... ... ... ... көзқарастардың, ерекшеліктердің
жиынтығы.
Дүниежүзілік құқықтық жүйе негізінде бес түрге бөлінеді:
1. Мұсылмандық құқықтық жүйе (діни);
2. Роман-германдық құқықтық жүйе;
3. ... ... ... ... ... ... Көшпелі өркениетінін құқықтық жүйесі.
1 Дүние жүзі мемлекеттеріңде ислам діні кең ... ... жүйе ... Сауд ... кең ... және ... сай ... Ливия, Тунис, Йемен, Біріккен Араб Эмираттары,
Иран, Пәкістан, Ауғанстан, Индонезия ... ... ... ... ... ... ... дінінің негізін салушы, Мұсылмандық
сенімімен Құранның уағызы ... ... ... ... ұлы пайғамбар
Мұхаммедтің (570-632) есімімен тікелей ... ... сөзі ... ... ... ... ... аят беру арқылы түсірілген. ... ... ... ... 5 ... ... тән ... ерекшеліктер бар:
Құқықты жасаушы жаратушы болып табылады, оны қабылдау, орындау бәріне
міндетті. Құқық ... бару алла ... ... ... шығу ... ... алдында кешірілмейтін күнә.
Мұсылман кұқының қайнар көздері ретінде құран, хадис, иджма, тәфсир, ... ... ... ... ... ... алла сөзі
«Жәннәттан бәрінде түсіндер, — деді — сендерге менен тура жол ... ... ... сол ... жүрсе, оған қауіп-қатер жоқ және олар
ешқашан ... ... ... келтірушілердің және оны
өтірікке ... орны ... Олар ... ... қалады». Құран алла
сөзі ретінде адамдарға жазылған зандар.
б)Хадистер ...... ... ... ... ... ... ұлағатты сөздері мен істерін
баяндайтын, сунниттер аса құрмет тұтатын, ереже, ... ... ... бір ... ... ... — қаралған,
талқыланған іс бойынша беделді мұсылман құқынын ... ... ... ... - құранды оқу барысында оның мазмұнына, аяттарына берілген
доктриналдық түсініктемелер жиынтығы.
д)Қыяс (ұқсастық) - қаралатын, шешілетін мәселелерді
бұрын шешімін тапқан ... ... ... Құран, хадистер негізінде
шешім қабылдау, прецедент жасау.
3. Мұсылман құқықтық ... ... ... жариялық және жеке деп бөліп
қарамайды, реттеу жүйесі біртұтастык мағана ... ... Адам ... Алла ... ... басымдылықтанытуы, тыйым
салынған әрекеттерді бұлжытпай орындау.
5. Мұсылман құқы дін, өмір, сана, ар-ождан және тұқым ... ... бес ... ... ... 5 ]
2 ... ... жүйе дегеніміз тарихи даму барысында рим
құқығы және оның ... ... ... ... құқықтық
кесімдердің қабылдануы. Бұл кұқықтық жүйенің қалыптасып және дамуына VI
ғасырда дүниеге келген ... ... ... «Corpus ... деп аталатын құқықтық құжаты ерекше рөл атқарады. ... бас ... ... ... мен ... Конституциялар мен
салық қатынастарын реттейтін кодекстер пайда болды. Мысалы, АҚШ-тың 1789
жылы, Францияның 1791 ... ... 1804 жылы ... ... ... ... Роман-германдык құқықтық жүйенің өзіне тән
мынандай ерекшеліктері бар:
1.Мемлекетте міндетті түрде ең ... күші бар ... ... ... жүйенің жариялылық (мемлекеттік, әкімшілік, қаржы, қылмыстық
және қылмыстық-процессуалдық) және жеке болып бөлінуі ... ... ... ... ... ... іс ... асыру үшін заңға
сәйкес нормативтік кесімдердің қабыддануы (жарлық, қаулы, ... ... ... ... делгғациялануы.
4. Қоғамдық қатынастардың құқықпен реттелінетін негізгі салаларды кодекспен
реттеледі.
5. ... ... ... ... ... құқықтық кесім болып
саналады, құқықтық әдет-ғұрыпты ... ... тән ... ... ... ... қабылдаған нормативтік құқықтық кесім негізінде ... үкім ... Сот ... ... ... көзі бола ... және сот тәжірибесінде
қолданылмайды.
3 Дүние жүзінің кейбір мемлекеттерінде англо-саксондық құқықтық жүйе
қалыптаскан. Атап ... ... АҚШ, ... Жаңа ... және
басқа да Англияның бұрынғы отары болған елдерде кеңінен дамыған. Англо-
саксондық ... ... ең ... ерекшелігі сот билігінің шешімдірі
мен үкімдерінің сот прецедентіне айналып, ... ... іс ... ... ... ... норма ретінде пайдалануы. Негізінде англо-
саксондық құқықтық жүйе Ұлыбританияда пайда болды.
Англо-саксондық құқықтық ... ... тән ... ерекшеліктері
бар:
Жариялық және жеке құқық арасында үлкен айырмашылықтардың болмауы.
Сот прецедентінің кең қолданылуы және оның ... ... көзі ... ... құқық жасайтын субъект ретінде танылады.
Құқықтық жүйенің жалпы құқық және әділет құқы болып бөлінуі.
5. Заңнаманың кодификацияға ұшырамауы.
Дәстүрлік құқықтық жүйе қалыптасқан мемлекеттерде ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрі мен әдет
ғұрыптары әсер етеді, құқықтың ... ... ... ... Бұл ... жүйе негізінде Қытай, Индонезия, ... ... ... жоне ... ... ... ... мәні мынандай ерекшеліктермен сипатталады:
1. Құқықтық қатынастардың субъектілерінің дау-дамайлары мен ... ... ... арқылы болады. Істің сотта қаралуын қоғамдық сана,
ұлттың психологиясы мүлдем ... ... ... ... ... осы күнге дейін жаза мен тұрмемен ... ... ... адал ... ... ... ... тиіс».
Жапондықтардың экономикалық қатынастардың реттелуі де тәжірибиеге ... ... ... ... көріністср өзінің тиімді
нәтижелерін беруде.
2. ... ... ... ... ... ... ... халықтардың тарихының қойнауынан қалыптасқан діни-мифологиялық,
философиялык көзқарастар әдет-ғұрыптың мазмұнын айқындаған.
3. Көптеген мемлекеттерде осы күнге дейін ұжымдык жауапкершілік үлкен ... ... ... мызғымайтын көрініс мағанасында.
4. Мемлекетте қабылданған нормативтік-кұқықтық кесімдер әдет-ғұрып,
жергілікті ... ... ... ... Дәстүр заңның
қабылдануына, реттеуіне тікелей ықпал етеді. Дәстүр мен әдет-ғұрыптарды
ескермей ... ... ... функциялары тиімді нәтиже бермейді.
5. Құқықтық сана құқық ... ... ... ... ... баға береді. Бұл дәстүр аталмыш мемлекеттерде өзінің тиімді
нәтижесін беруде. Мысалы, Жапониядағы гири ...... ... ... жасасуда алатын орнын бекіткен. Әркім өзінің орнына,
мәртебесіне қарап әрекет жасауы ... ... ... құқықтық сана гириді
құқықтан да жоғары қояды. Қарыз алдың ба, міндетті түрде гири ... ... ... әкеге бағынуың тиіс, күйеуді әйелі құрметтеуі
тиіс және т.б. ... ... ... ... ... ... тоқталатын болсақ мемлекет пен ... ... ... ... қатар өркениеттік көзқарас
қалыптасуда. А.То-инби, О.Шпенглер ... ... ... ... ... ... бір ... этностың бір сатыдағы дамуда жеткен
нәтижелердің жиынтығы деп бағалап, ... ... ... ... тыс ... ... сирия, мая, православие,
араб, иран, батыстық, мексика, инкрлер, ... ... ... ... жалпы көшпенділер өркениеті мүлдем көрсетілмеген. Біздің
ойымызша, көшпелі қазақ қоғамында ғасырлар бойы қалыптасқан ... ... ... ... үлес қосып, өзінің орнын алғаны даусыз. Атап
айтқанда көшпенділер адамзатқа құспен аң аулау, шалбар қию, арба, ер ... ту ... ... ... күресті пайдалану сияқты құндылықтарды
ойлап тауып, дүние жүзі халықтарына таратқанын естен ... ... ірі ... Г.Э. фон ... ... мәдениетінің рөлі туралы
мынандай тұжырым жасады: «Тек арабтар мен парсылар ғана емес, ... ... ... мұсылман жұртының, жалпы әлемдік мәдениеттің ... ... ... ... ... ... жүйе ... құндылықтары және
ерекшеліктерімен көптеген ғасырлар бойы Еуразия континентінің ... ... ... ... ... ... реттеп, тыныс-
тіршілігін, қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қоғамда, құқықтық реттеу функциясының ... ... жеке ... ... ... ... асқақтату
ғасырлар бойы қалыптасқан моральдық құндылықтарға қол сұғып, көшпелі қазақ
өркениетінің мызғымас негіздері мен ... ... ... ... қылықтар мен қылмыстар қоғамға ете қауіпті деп танылады.
Міне, сондықтан да көшпелі қоғамның ... ... ... құдіретті
күшін барлық игіліктерден жоғары қояды.
2. Қазақтың ... ... ... ... тәртібімен жұртшылық, ағайыншылық,
ат майы, қызыл көтеру, қонақ жайлылық және т.б. институттармен молшылықты,
байлықты әділетті бөліп ... ... Бұл ... ... ... ... тетіктері ретінде танылады.
3. Көшпенділер құқықтық санасының міндетті ... - ру ... ... ... ру ... жауап беру қағидасын жариялау. Ру - бір организм
ретінде қабылданып, оның ... тірі ... ... ... ... ... мен ... ру мүшелерінің мінез-құлықтарының
ауытқуы бүкіл ... ... кір ... ... ... да ... ... үшін моральдық, материалдық жағынан ру жауапты болып табылады.
4. Қазақтардың көшпелі ... ... ... ... ... Жаза колдану жүйесінде бастапқы назарға мүліктік
композицияны жаткызады. Яғни, шығын ... ... ... ... ру ... ... ақы ... Көшпенділердің құқықтық жүйесі
адамды өртеп жіберу, айналып тұрған ... ... ... ... ... ақтарып тастау, денемүшелерін шабу, тірідей көму, үшкір
қазыққа отырғызу сияқты қинайтын қылмыстық жазаларды қолданбаған, ал қанды
кек пен ... ... ... ... ең ... қағидаларына экзогамиялық табудың бекітілуі жатады. Бұл
қағида этностың өзін-өзі қан ... ... қана ... ... ... ... қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын сақтап қамтамасыз
еткен күшті және ақылды ұрпақты ... [ 10 ... ... ... ... ... мемлекетпен норма
ретінде бекітіледі және өзгертіледі. Парламент- заң, президент- жарлықтар,
үкімет- қаулылар мен ... ... ... - ережелер мен
бұйрықтар, жергілікті органдар - шешімдер шығарады. Олар ... ... ... ... ... ... субъектілерге бірдей қолданылады.
Құқық атақ, лауазым, шен, дәрежесіне қарамайды, бәріне тең және бірдей
қолданылады, оны ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейтін және ең кең қолданатын нормалардың
жиынтығы. Әдет-ғұрып, діни, дәстүр сияқты нормаларға ... ... өте кең, ... ... ... ... ... формальды - айқын болып сипатталады, яғни мемлекет тарапынан
мойындалып, нормативтік-құқықтық кесім, сот прецеденті және бекітілген ... ... ... ... қатынастарды реттейді.
Құқық бүкіл халықтың ұлттардың, партиялардың, әлеуметтік топтардың және
жеке адамдардың еріктерін білдіреді.
Құқық ... ішкі ... жеке ... мен ... ... ... ... мағынадағы жүйені құрайды.
Мемлекеттін күші мен қамтамасыз етіледі. Мемлекет басқару, билік
жүргізу ... ... ... ... ... ... нормалары
бекіткен мінез-құлықтарды өз еріктерімен орындамаған жағдайда күш қолдану
арқылы іс ... ... ... ... ... өзінің эволюциялык және революциялық дамуы
барысында қоғамдық-экономикалыұ формация шеңбері мағынасында өзіне тән
сипаттарға және ... ие ... ... мәні бар ... ... ... ... сәйкес келеді. Құқықтың тарихи типтері дегеніміз
арнайы формацияның меншік қатынастары қалыптастырған құқықтың мәндік
мазмұнын айқындайтын ерекшеліктердің жиынтығы. Адамзаттың тарихи дамуы
құқықтың негізінде төрт ... ... құл ... ... және ... ... ... құрылыс ыдырағаннан кейін
пайда болған. Құл иеленушілік құқықтың өзіне тән ... ... ... ... құқық құл иеленушілердің еркін біддіреді және олардың
шексіз саяси биліктерін, диктатурасын бекітеді, ... ... ... ... әмірімен болған, жердегі оның әміршісі деп
танылды. Құқықтың барлық тетіктері осы ... ... ... ... ... Т. Құқық және мемлекет теориясы. - Қарағанды: Болашақ -Баспа,
2002. - 320 б.
Баймаханов М. Т. ... ... ... және ... істеуіне
Конституцияның ықпал етуінің кейбір формалары. Жалпы ... және ... ... С. ... ... ... 2-ші басылым. Алматы, 2004. -248 б.
Бюргенталь Т. Халықаралық адам құқықтары: Қысқаша шолу. -/Ағымдағы аударым.
- ... ... 1999. 320 ... сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы: ... ... - ... Жеті ... 2000, - 32 ... Қ. Д. ... және ... теориясы. Окулық: «Тұр - пресс» - Алматы,
2005 - 296 б.
Қазақ ... заң ... 5 ... ... арналған
ғылыми - теориялық конференциясының материалдары (Алматы қаласы, 17-наурыз
1999ж) - Алматы БПО Қаз МЗА, 2000.-480 б.
Мемлекет және құқық ... ... ... Е. Баянов. -Алматы:
Жеті жарғы, 2001. - 624 б.
Мемлекет туралы ойлар /Құрастырған: Н. ... - ... ... 1998.-200
б.
ІО. Өзбекүлы С, Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық ... ... Жеті ... 2006. - 264 б.
-----------------------
Құқықтың пайда болу жолдары
Әдет-ғұрып нормаларының мемлекетпен бекітілуі
Сот прецеденті
Мемлекеттің құқық жасаушылықпен айналысуы арқылы

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Шәкәрім шығармашылығындағы діни терминдердің маңызы8 бет
Азаматтық құқық қатынастары туралы32 бет
Еңбек құқығы туралы түсінік11 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы теориялар12 бет
Құқық қорғау органдары туралы15 бет
Құқық құрылымы және құқық жүйесі туралы түсінік28 бет
Құқықтық мемлекет туралы43 бет
Құқықтық сана және құқықтық мәдениет туралы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь