Тілдің таңбалық сипаты

Тілдің таңбалық сипаты оның негізгі ерекшеліктерінің бірі болып саналады. Осылай болғандықтан, философтар мен лингвистер бұл мәселеге (тілдің таңбалык сипаты туралы мәселеге) ертеден бері-ақ назар аударып келеді. Тілдің таңбалық табиғаты әсіресе Бодуэн де Куртенэнің еңбектерінен және Фердинанд де Соссюрдің «Жалпы лингвистика курсы» атты еңбегі жарыққа шыққаннан бергі дәуірде кең көлемде қарастырыла бастады.
Ф. де Соссюр тілді таңбалардың жүйесі деп есептейді де, оны таңбалардың басқа жүйелерімен салыстыра қарайды. Ол былай деп жазды: «Тіл дегеніміз идеяларды білдіретін таңбалардың жүйесі, демек, оны жазумен, мылқаулар үшін жасалған әліппемен, символ мәнді әдет-ғұрыптармен, сыпайылық формаларымен, әскери сигналдармен және т. б. салыстыруға болады. Ол (тақбалардың жүйесі ретіндегі тіл. — К. А.) тек осы жүйелердің ішіндегі өте-мөте маңыздырағы. Сонымен, қоғам өмірінін, ішіндегі таңбалардың табиғатын зерттейтін ғылым бар деп ойлауға болады, біз оны «семиология» деп атар едік».
Таңбалар жүйесінің ұғымы қазіргі заманғы ғылымда кен өріс алғандығын және әр түрлі типтегі таңбалар туралы ғылым — семиотика білімнің әр түрлі салаларының назарын аударып отырғанын айту қажет. «Ғылыми-зерттеу процесінде таңбалық жүйелердің мол тобын қолданудың өрістеуі қазіргі заманғы ғылымның маңызды ерекшелігі болып саналады. Біздің кезіміздің адамдары өзінің практикалық қызметінің табысты болуы үшін «табиғи» таңбалар жүйелерін ғана емес, сонымен бірге әр түрлі жасанды «тілдерді» (математикалық формалар мен теңдемелер жүйелерін, чертеждерді, графиктеоді, таблицаларды және т. б.) қолдануға мәжбүр болып отыр. Әр түрлі типтегі танбалар жүйелері туралы ғылым — семиотика соңғы кезде зерттеушілердің назарын өзіне өте-мөте жиі аудара бастады. Оның негізгі проблемалары — таңба мен мағынаны анықтау, таңбалық си-туацияның компоненттерінің анализі, таңбалардың типологиясы және т. б. —
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. К. Аханов «Тіл білімінің негіздері»
2. Ж.Байымбетова «Тіл біліміне кіріспе»
        
        ТІЛДІҢ ТАҢБАЛЫҚ СИПАТЫ
Тілдің таңбалық сипаты оның негізгі ерекшеліктерінің бірі болып
саналады. Осылай ... ... мен ... бұл ... ... ... туралы мәселеге) ертеден бері-ақ назар аударып
келеді. ... ... ... әсіресе Бодуэн де Куртенэнің еңбектерінен
және Фердинанд де Соссюрдің «Жалпы лингвистика курсы» атты еңбегі ... ... ... кең ... ... бастады.
Ф. де Соссюр тілді таңбалардың жүйесі деп есептейді де, оны ... ... ... ... Ол ... деп жазды: «Тіл дегеніміз
идеяларды білдіретін таңбалардың жүйесі, демек, оны жазумен, мылқаулар үшін
жасалған ... ... ... ... сыпайылық формаларымен,
әскери сигналдармен және т. б. салыстыруға болады. Ол (тақбалардың жүйесі
ретіндегі тіл. — К. А.) тек осы ... ... ... ... ... ... ... таңбалардың табиғатын зерттейтін ғылым
бар деп ойлауға болады, біз оны «семиология» деп атар ... ... ... ... ... ғылымда кен өріс алғандығын
және әр түрлі типтегі таңбалар туралы ғылым — семиотика білімнің әр ... ... ... ... айту қажет. «Ғылыми-зерттеу
процесінде таңбалық жүйелердің мол тобын қолданудың ... ... ... ... ... болып саналады. Біздің кезіміздің
адамдары өзінің практикалық қызметінің табысты болуы үшін «табиғи» таңбалар
жүйелерін ғана ... ... ... әр ... жасанды «тілдерді»
(математикалық формалар мен теңдемелер жүйелерін, чертеждерді, графиктеоді,
таблицаларды және т. б.) ... ... ... ... Әр ... типтегі
танбалар жүйелері туралы ғылым — ... ... ... ... ... өте-мөте жиі аудара бастады. Оның негізгі ... ... мен ... ... ... си-туацияның компоненттерінің анализі,
таңбалардың типологиясы және т. б. — ... ... ... ... білу ... ... ... және философтар мен логиктердің, лингвистика, психология және
кибернетика салаларындағы мамандардың қоян-қолтық жұмыс істескен ... ... ... таба ... таңбалық табиғаты сөз болғанда, бүтіндей ... және ... ... мен ... сөз ... мен ... объективті
болмыстағы заттар мен құбылыстарға қатыстылығы және олармен жанама ... ... ... ... ... таңбалық қызметіне
олардын, (тілдік единицалардын) дамуының танып білу әрекетінің нәтижелерін
жалпылап білдіру қасиеті мен ... ... ... ... тіркеу және сақтау қасиеті
енеді. Тілдің таңбалық сипатына, ақыр ... ... ... ие болу ... ... бір ... білдіруге
бейімділігі, қатынас жасау процесінде коммуникативті және ... ... ... ... ... ... ... онымен синонимдес
«семиотикалық» деген термин сияқты, көп мағыналы, оған (терминге) әр түрлі
мазмұн ендіріледі және ... ... ... ... ... элементтердің әр
басқа терт түрлі кызметіне: белгілеу (таңбалау) қызметі (репрезентативті
қызмет), ... ... ... ... ... ... прагматикалық қызметке қатысты бола алады. Тілдің ойлаумен, танымның
логикасымен және механизмімен тікелей ... адам ... ... ... кеп ... сипатының күллісін белгілеудің универсалды
жүйесі ... ... ... ... ... — осының бәрі тілдің ... әр ... ... (философияның, семиотиканың, логиканың,
психологияның, тіл білімінің және т. б.) ... ... ... таңба атаулының, әсіресе тілдік таңбаның, айрықша белгісі ... ... екі ... ... көшедегі жүріс-тұрысты
светофор арқылы ретке келтіру ... ... ... ... таңбаның
формасы ретінде қарауға болады және оған осы ... ... ... ... атап ... ... ... өтуге рұксат» деген ... ... Бұл ... жүйенің элементтері екі жақты құбылыс
ретінде, яғни осы ... ... ... және ... бар ... ретінде
кызмет етеді. Жасыл түс сигнал жүйесінен тыс ... ... ... ... ... ... ... еді. Тілдік таңбалар да осы сияқты;
мысалы, бір ... ... ... ... ие бола ... Егер ... элемент семиотикалық жүйеде ешбір мәнге ие ... онда ол ... ... ... жай ғана ... дыбыс болып қалады. Тілдік
таңбанын, екі жақты сипаты ... ең ... ... бірі ... саналады.
Таңбаның екі жағы — таңбалаушы және таңбаланушы жақтары тілде олардын
абстракциясы, ... ... ... ... санасында
мағыналар (тілдік ұғымдар) ... және ... ... ... түрінде сақталады.
Шартты жүйелердің (тіл жүйесінен басқа жүйелердің) таңбаларында ... ... бір ғана ... ... ... тілдік таңбаның екі
жағы бір-бірімен басқаша пропорция бойынша қатынасқа түсуі мүмкін. ... ... ... ... ... (бір ғана ... ... немесе «бірнешеу: біреу (бірнеше тақбалаушы: бір ... ... ... таңбалаушы және таңбаланушы жақтарының мұндай
қатыстарының іздері (салдары) үлкен және олар ... ... ... ... (бір ғана таңбалаушы — бірнеше ... ... ... таңбалаушы — бір ғана таңбаланушы) және тіл
жүйесіндегі синкретикалық формалар мен дублет формалардан көрінеді. ... екі ... ... бір ... ... ... өз
(меншікті) қызметінен басқаша қызметке ие болуына, ал ... ... өз ... басқаша құралдармен айтылуына мүмкіндік береді.
Тілдік таңбаның екі ... ара ... ... ... ... ... ... келе бермеуінен гөрі таңбалаушы мен
таңбаланушьшың элементтерге мүшеленуінін ... ... ... ... ... ... ... тілдік таңбаның түрлерін айқындауда таңбанынң қызметінің
сипаты негізге алынады. Осыған орай, тілдік таңбаның ... ... ... ... қызметі басым тілдік таңбалар. Бұлар —фонемалар
(фонемалар потенциалды түрде мағынамен ұштасады).
ә) дифференцияалаушы қызметінен ... ... ... ... ... грамматикалық морфемалар, тілдік единицалардың синтаксистік байланыстары
мен семантикалык ... ... әрі ... қызметке, әрі жалпылаушы қызметке ие таңбалар
(мұндай таңбалар толық таңбалар деп те ... ...... ... ... таңбаның белгілерінің бірі ретінде, әдетте, оның (таңбаның)
еріктілігі (произвольность), шартты екендігі аталады. ... ... ... ... мен ... ... ... (немотвирсванность), еркіндігі ұғынылады. Бір зат немесе ол
туралы ... әр ... ... әр басқа дыбыстық комплекспен аталуы зат пен
оның атауының арасында етене байланыстын, жоқтығынан болады.
Тілдің ... ... ... ... жүйесінен басқаша болады.
Тілдің таңбалық жүйесін таңбалардын басқа жүйелерімен, мысалы, жол бойының
белгілерінің (таңбаларының) жүйесімен, цифрлардың ... ... ... жүйесімен бірдей деп есептеуге болмайды. Бұлардың кейбір
ортақ жақтары бар екені ... ... ... ... бәрі де
бірдеме жайында хабарлаудың құралы ретінде қызмет атқарады. Бірақ мұның ... бір ... ... ... ... ... бола ... Бұлардың
арасында үлкен "және түбірлі айырмашылықтар бар. Тіл — ойды ... ... ... ... кең ... ... ... құралы.
Оны қоғамдағы күллі адамдар өмірдің, іс-әрекеттің ... ... Ал ... ... ... қолдану өрісі тілге қарағанда
әлдеқайда тар, хабарлау мүмкіндігі ... аз ... ... көптеген
басқа таңбалар жүйесінен тағы бір айырмашылығы сол: ол (тіл) мазмұнды ғана
білдіріп ... ... ... адамның хабарланатын жайға қатысын, қалай
қарайтынын, ұнатуын немесе ұнатпауын, ... т. б. ... ... Тіл логикалық ойлаумен ғана емес, сонымен бірге адамдардын,
психикалық дүниесімен де байланысты ... Ал ... ... ... жүйелерінде, мысалы, транспорт (автомобиль, темір жол, су ... ... ... ... ... жүйесі қолдан жасалады. Олар келісім
бойынша жасалады және ... ... ... ... ... ... коғамдағы адамдардың қатысуымен және солардыңд келісімі бойынша
жасалады. Ал дыбыстық тілдің дамуы ... ... ... бағынышты емес.
Әрбір жаңа ұрпак сол қоғамда тарихи қалыптасқан тілді қабылдайды, үйренеді.
Шартты таңбалар жүйесі өзгеріске ... ... ... бір ... басқа
бір таңбаның ауыстыруы мүмкін. ... рим ... ... ... жүйесімен ауыстырылды, жаңадан ноль таңбасы енгізілді. ... ... ... ... ... емес, саналы түрде, келісім
бойынша ... ... тіл ... ... ... ... Ол өз
дамуынын, заңдары бойынша ... ... ... ... ... таңбалар жүйесі, сайып келгенде, дыбыстық тілге негізделеді.
Шартты таңбалардың барлығының да мағынасы тіл ... ... ... ... ... ... ... сигналдарының мағынасын
дыбыстық тілдегі аудармасы арқылы ғана түсініп ... ... ... ...... ... «өтіп кетуге болмайды» деген белгі. Мұны
білмейтін адамға, ол қызыл түсті жарық
қаншама жарқыраса да, еш нәрсені хабарлай да, ... да ... ... ... бір шифр ... код болсын, олардың ешқайсысы да тілсіз
қолданыла алмайды. Олар, сайып келгенде, ... ... ... ... жүйелері тілге қатысты көмекші ... ғана мән - ... ие бола ... ... бір ... ... ол — адамдардың өмірдің барлық саласында қатынас жасайтын, сөйлесіп
пікір алысатын құралы – тілді ... да ... оның ... жан ... қызметін де атқара алмайды. Сы ... ... ... басқа
таңбалар жүйесінен ажыратыдады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. К. Аханов «Тіл білімінің негіздері»
2. Ж.Байымбетова «Тіл біліміне кіріспе»

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары3 бет
Тілдің таңбалық, құрылымдық және жүйелілік сипаттары6 бет
Таңба және оның түрлері. тілдік және тілдік емес таңбалар3 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Балалар әдебиеті кейіпкерлерінің тілдік тұлғасы20 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
М.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының ономастикалық кеңістігінің лингвомәдени сипаты24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь