Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық және процесстегі тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі

Мазмұны
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҰРГІЗУДЕГІ ТАРАПТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ
1.1 Азаматтық іс жүргізудегі тараптар түсінігі, олардың процесстегі орны мен рөлі ... ... ... ... ... 10
1.2 Азаматтық іс жүргізудегі тараптардың құқықтары мен міндеттері және оның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .28
1.3 Азаматтық іс жүргізу құқық мирасқорлық түсінігі және негіздері ... ... ... 47

2. АЗАМАТТЫҚ ПРОЦЕССТЕГІ БІРІГІП ҚАТЫСУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ПРОЦЕССТЕГІ ТИІСТІ ЖӘНЕ ТИІСТІ ЕМЕС ТАРАПТАР ТҮСІНІГІ
2.1 Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық түсінігі, саралануы ... ... ... 51
2.2 Азаматтық іс жүргізудегі тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі, оларды ауыстыру тәртібі ... ... ...57

3. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ӨЗГЕ ДЕ ҚАТЫСУШЫЛАРЫ
3.1. Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалардың қатысуы және олардың түрлері ... ... ... ...65
3.2. Азаматтық іс жүргізудегі прокурордың сот ісін жүргізуге қатысуы ... ... 73
3.3. Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін өзі басқару органдарының іс жүргізуге қатысуы ... ...80

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 87
ПАЙДАЛАНҒАН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 89
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................7
1. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҰРГІЗУДЕГІ ТАРАПТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ
1.1 Азаматтық іс жүргізудегі ... ... ... процесстегі орны
мен
рөлі........................................................................
.....................................................10
1.2 Азаматтық іс жүргізудегі тараптардың құқықтары мен міндеттері және
оның
мазмұны.....................................................................
......................................28
3. Азаматтық іс жүргізу құқық ... ... ... АЗАМАТТЫҚ ПРОЦЕССТЕГІ БІРІГІП ҚАТЫСУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ПРОЦЕССТЕГІ ТИІСТІ
ЖӘНЕ ТИІСТІ ЕМЕС ТАРАПТАР ТҮСІНІГІ
2.1 Азаматтық процесстегі бірігіп ... ... ... ... іс ... тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі,
оларды ауыстыру
тәртібі.....................................................................
...................................57
3. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ӨЗГЕ ДЕ ҚАТЫСУШЫЛАРЫ
3.1. ... іс ... ... ... ... және олардың
түрлері.....................................................................
..................................................65
3.2. Азаматтық іс жүргізудегі прокурордың сот ісін жүргізуге қатысуы
........73
3.3. ... ... мен ... өзін өзі ... іс ... ... ... іс жүргізу бұл сот және басқа субъектілер арасындағы
азаматтық істі қарау мен шешу ... ... ... іс жүргізу
құқықтың нормаларымен реттелген азаматтық іс ... ... ... процесуалдық әрекеттер жиынтығы. Осы іс жүргізудің басты мақсаты
бұзылған құқықты қалпына ... мен ... ... ... ... іс ... ... тараптардың (талап қоюшы мен жауапкер), басқа
да процеске қатысушылардың (прокурор, өкілдер, сот ... және ... ... ... іс ... ... мен міндеттерін
жинақтайды. Сотқа, басқа да қатысушыларға процеске қатысу мақсатына жету
үшін заңмен белгіленген іс ... ... ... ... ... іс
жүргізу міндеттері жүктеледі. Іс жүргізу құқықтар мен іс ... ... іс ... барысында жүзеге асырылады.
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар іске ... ... ... Жеке ... ... заңды тұлға болсын (кәсіпорын, мекеме, ұйымдар)
өздеріне келтірілген зиянды сот арқылы өндіріп алуға құқылы.
Тараптар сотта ... ... мен ... ... ... ... ... қаралып және шешілуге тиіс іске қатысушы тұлғалар.
Азаматтық процессуалдық заңдылықта тараптар ... ... ... өндірісінің негізгі қатысушыларының құқықтық жағдайын соттардың дұрыс
анықтауына және оларға заңмен берілген субъективтік ... ... ... ... ... ... олардың процессуалдық
құқықтары мен міндеттерінде көрініс ... ... ... іс
жүргізу құқықтарын жалпы және ... деп ... ...... ... да іске қатысушы тұлғаларға тән ... ... ... іс ... ... ... ... баптарында козделеген
құқықтарға болып табылады. Сонымен қатар азаматтық істе талапты бірнеше
талап ... ... қоюы ... ... ... ... мүмкін, мұндай
жағдайда бірігіп қатысушылық ... ... ... бірігіп
қатысушылық – бұл бірден азаматтық процесте талап қоюшы не жауапкер жағында
немесе екі тараптар (талап қоюшы мен ... ... ... ... ... ... ... қатысуы. Қазақстан Республикасының
азаматтық іс жүргізу құқығында ... ... ... ... ... ... ... арналған. Оның мазмұнынан бірігіп қатысушылықтың
келесі екі ... ... ... істегі әр тарапта не тараптардың бірінде ... ... ... ... ... ... ... жауапкерлер бірігіп қоюы
мүмкін);
- істегі әр біріккен ... өз ... (әр ... ... ... ... ... іске өзі қатысады).
Бірігіп қатысушылықтың негізгі ...... ... ... сот ... барысында талапкер не жауапкер материалды-құқықтық
қатынас ... ... ... ... яғни ... ... ... құқық талапкерге тиісті еместігі, не талапкерге ... ... ... ... ... яғни сот ... тиісті
емес сипатына сай азаматтық іс жүргізуде тараптарды ауыстыру үшін ... ... іс ... азаматтық сот өндірісінің нағызғы қатысушыларын тиісті
тараптар деп атайды.
Тиісті емес тараптар – бұл алғашында даулы материалды-құқықтық қатынас
қатысушылары деп ... ... ... материалды-құқық қатынас
субъектісі болып ... ... ... ... ... ... үшін даулы материалды-
құқықтық қатынас құрылымын, сәйкес мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-
өзі ... ... ... талдау керек. Үшінші тұлғалар ... ... ... не ... ... ... мен міндеттер
кешеніне иеленеді. Егер іске тек талапкер мен жауапкер қатысса, онда бұл ... ...... ... бар ... қатысушылар
құрамының іске қатысуын көрсетеді. Құқық ... ... ... ... ғана ... ... қатар басқа тұлғалардың да материалды ... ... ... ... орын алуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің 56 және 57
баптары азаматтық іс жүргізуге ... өз ... ... ... ... жағдайы бойынша ерекшеленетін тұлғалардың қатысуын
қарастырады. Оларға іске қатысатын не ... ... ... ... ... ... ... басқару органдары, ұйымдар,
сондай-ақ жеке азаматтар жатады. Аталған тұлғалар егер де олар ... - ... ... ... ... ... не ... іс жүргізуде өз материалды – құқықтық мүдделерін қорғайтын болса,
іс ... ... ... ... ... ... қатыса алады.
Курстық жұмыстың өзектілігі-
Курстық жұмыстың зеррттелу деңгейі-
1. Азаматтық процесстегі тараптар және ... ... ... процесстегі тараптар түсінігі, олардың процесстегі орны мен
рөлі
Азаматтық процесстегі тараптар субъективті құқықтары немесе ... жеке ... ... ... сот қарастырып, шешуі тиіс істегі
қатысушы ... ... ... Бұл талапкер мен жауапкер.
Тұлға азаматтық іске қатыса отырып, нақты анықталған жағдайға иеленеді.
Іске ... ... ... қате ... ... әділ емес ... ... қателігі болып табылады. Тараптар қатысуынсыз ... ... ... ... ... құқықтық жағдайын ғылыми
және тәжірибе жүзінде зерттеуге көп мән беріледі /1,128Б/.
Азаматтық іс жүргізу құқығы мен ... ... ... ... ... ... ... іске қатысушы
тұлғалар қатарына қосу туралы жағдай жалпы танылған сот пен ... ... ... ... негізгі азаматтық процессуалды-құқықтық
қатынастьар болып табылады. Сондықтан тараптар ... іс ... ... ... ... ... ... олардың арасында
туындаған дау сот қарауы мен шешуінің пәніне айналады. Азаматтық істе заңда
тараптар түсінігі ... және ... мен ... үшін ортақ болатын
заңды белгілер көрсетпейді, сол ... бұл сот ... ... ... ... қиындықтарға әкеледі. Азаматтық іс ... тек ... ... мен ... ... ... тараптар
болуы мүмкін тұлғалар тізімі ғана көрсетілген.
Азаматтық іс ... ... ... бұл ... толықтай өңделген:
- тарап бұл даулы материалды – құқықтық қатынастың ықтимал субъектісі;
- ... бұл ... ... даудың субъектісі;
Негізінен бұл екі анықтама арасында айырмашылық жоқ. Екеуінде де тұлға
құқығын қорғау туралы айтылады. Яғни, ... ... ... ... бір ... ... мен басқа тұлғаның міндеті құқықтық қатынас болып
табылады. Бұл екі ... ... ... қалыптасқанымен мәні бірдей және
нәтижесінде бір ... ... ... ... ... ... ...
құқықтық қатынастар субъектілері түсінігімен анықтайды /2,22Б/.
Даулы материалды – құқықтық қатынас қатысушылары істе сәйкес ... ... ... басқасында істегі тараптар болып ... істі ... ... ... ... ... субъективтік
құқығының оған тиістілігі және құқық шынымен бұзылғаны не даулы екендігі
туралы, сондай-ақ талапкер жауапкер ретінде жауапқа ... ... ... ... ... ... тиіс ... туралы нақты бекітіп айтуға
болмайдыНегізгі жағдайды сот істі ... ... ғана ... ... ... ...... қатынастың нақты не ... ... ... ... ... іс ... ... іске қатысушы тұлғалар құрамына кіретін іс жүргізу
қатысушыларының тізімі тараптарды анықтағаннан басталады. ... ... ... ... олар іске қатысушы тұлғаларға тән ... сай ... ... іс шешіміне заңи қызығушылық таныту;
- істе өз атынан және өз мүдделерін қорғау үшін қатысады;
- өз ... ... ... ... ... сот шешімінің және іс бойынша өндірісті тоқтату туралы анықтаманың
заңды күшінің әсері ... ... ... ... ... мен ... иеленеді.
Көрсетілген белгілердің ішіндегі заңи қызығушылық таныту ерекше мәнге
ие.
Даулы материалды – құқықтық ... ... ... заңи ... ... іске қатысушы өзге тұлғалармен
салыстырғанда тараптардың іс шешімінде материалды – ... ... ... ... ... ... Материалды –
құқықтық қызығушылықтың мәні соттың талапкер үшін ... ... ... үшін одан бас ... туралы шығаратын шешімге ... алу не оны ... қалу ... ... қызығушылық деп іске ... ... сот ... күтетін және оған ұмтылатын істі қарау мен шешудің процессуалдық
нәтижесін түсінуіміз керек, яғни талапкер үшін бұл ... ... ... ... ал ... үшін ... бас тарту туралы шешім
шығаруды күту. Екі ... үшін де ... ... соттан тараптар
арасындағы дауды шешетін шешім алумен байланысты болады.
Тараптардың заңды мүдделері қарама – қарсы болып ... ... ... – құқықтық және заңды мүдде туралы дау ... ... істе ... ... ... ... дау, яғни даулы
материалды – құқықтық қатынас сотта істі қараудың пәні ... ... ... арасындағы құқық туралы дауды қарастырып шешім немесе тараптардың
ерік білдіруіне байланысты, яғни талаптан талапкердің бас ... ... ... ... ... істі ... ... туралы анықтама
шығарады. Осылай, сот актілерін шығару жолымен азаматтық құқықтық дау
субъектілерінің тәртіп ережелері ... ... сот ... заңды
күшіне енуіне байланысты туындайтын салдар толық көлемде тек тараптарға
ғана ... – бұл ... ... мен ... ... ... ... асатын тұлғалар. Сол себептен заң оларға сот ... ... (бұл ... ... босату жағдайларын қоспағанда) жүктейді.
Жоғарыда аталғандар іс жүргізудегі тараптарды сипаттайтын келесі ерекше
белгілерді ... ... ... ... ... және ... болуы;
- заңды күшіне енген сот шешімі салдарының толық көлемде таралуы;
- Іс бойынша шығындарын өтеу;
Талап қою ... істі ... ... ғана ... ... туралы дау сотта қарау пәні болмайды. Құқық туралы ... ... ... ... де ерекше белгілерінің бірі болады. Әрекет етуші
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс ... ... ... ... ерекше талап өндіру тәртібінде шешіліетін субъектілерді іс
жүргізудегі тараптар деп ... ... ... Осы ... ... шығады тараптар тек жай талап өндірідің ғана емес, сонымен қатар
ерекше талап өндірудің ... ... ... Қазақстан Республикасының
Азаматтық іс жүргізу кодексінің 48-бабына сәйкес іс жүргізудегі тараптар
болып талапкер мен ... ... мен ... – бұл құқықтары туралы дауды сот
қарастыратын тұлғалар. Осылай азаматтық іс ... әр ... екі ... ... бірі ... екіншісі жауапкер деп аталады.
Талапкер – бұл өз мүдделерін қорғау үшін талап ... ... ... ... ... ... ... пен заңды тұлға. Талапкер
істе құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты туындаған құқық туралы ... ... ... ... яғни даулы құқық пен заңи мүдденің ықтимал
субъектісі /5,158Б/.
Сотқа талап қою туралы ... ... ... ... болмайды.
Азаматтық істер мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару
органдары, азаматтар не ... ... ... тұлғалардың, қоғамдық
және мемлекеттік мүдделердің құқықтарын, бостандықтары мен заңды ... ... ... жағдайда да қозғалуы мүмкін. Бұл ... іс ... ... 48-бабының 3- тармағынан шығады. Бұнда
келесі норма бекітілген: «Өзге тұлғалар құқықтары мен, ... ... ... ... мақсатында сотқа шағымдануға заң бойынша құқығы бар
тұлғалар мүддесіне қатысты іс ... ... сот ... іс ... ала ... және олар сотта талапкер ретінде қатысады». Бұл ... ... ... басқа процессуалдық нормаларының мазмұнына негізделеді:
егер талапкер прокурор ... ... ... онда сот үшінші
тұлғалардың ... ... мен ... ... кері ... ... ... қараусыз қалдырады. Егер мүдделеріне қатысты
мемлекеттік орган яғни жергілікті өзін-өзі басқару органы, ұйым не ... іс ... ... ... ... келіспейтін болса, онда сот
үшінші тұлғаларға кері әсе етпесе істі ... ... ... ... ... ... атынан және оның мүдделерін қорғау үшін ... ... сот ... ... қою арызына қол қоя және оны ұсына алады.
Азамат ... ... ... не ... емес ... іс ... тарап болып саналады. Талапкердің мүдделерін қорғау
үшін іске қатысушы тұлғалар сотта оның өкілдері жағдайына иеленеді. Яғни
талап қою ... ... ... болып табылмайды. Іс бойынша
талапкерді анықтағанда сот ... ... мен ... ... ... ... алуда және мәжбүрлеп орындалатын сот
шешімінің өзі үшін тиімді болуын күтуде кім қызығушылық танытатынын ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтары мен
заңды тұлғаларынан басқа шетел құқығының субектілері, яғни шетелдіктер,
азаматтығы жоқ тұлғалар, ... заңи ... ... ұйымдар
олардың құқықтары дау қатысуымен Қазақстан Республикасының соттары құқық
туралы дауды қарастыратын болса қатыса алады. Заңмен қарастырылған ... ... ... ... мекемелер де тараптар бола алады. Іске тарап
ретінде заңды тұлға емес мекеменің қатысу мүмкіндігіне М.А Викут ... ... іс ... ... Азаматтық іс жүргізуде заңды тұлға
болап табылмайтын мекеменің тарап ретінде қатысуына ... ... ... ... тек ... ... болатын мекемелер ғана қатысады деген
қорытынды процессуалдық нормалардан шықпайды /6,121бБ/.
Заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... тарап ретінде заңды тұлға болып ... ... ... ... ... ... мекеменің қатысуына жол беріледі.
Заңды тұлға емес мекеменің тарап ретінде қатысуына ... ... ... дауы ... ... істі ... болады. Қазақстан
Республикасының 1996 жылғы 8 шілдесінде қабылданған «Ұжымдық еңбек туралы»
заңының 1-бабы ... ... ... ... ... ... ... мекемелерде еңбек ақысын төлеу мен жұмыс жағдайларын ... ... ... ... мен ... орындау, сондай-ақ әрекет етуші
заңдылықтарды, ұжымдық шарттар мен келісімдерді қолдану мәселелеріне
байланысты жұмыс ... мен ... ... арасындағы келіспеушіліктер.
Яғни құқық туралы дау тараптары жұмысшылар ұжымы талапкер және ... ... ... ... туралы заңдылықтың немесе өзге нормативті құқықтық актілерді
қолдануға байланысты ұжымдық еңбек ... ... ... ... арыз бойынша сот қарастырады. Құрылтай құжаттарына сәйкес өкілдік
етуге құзыретті кәсіподақ органдары мен оның ... ... ... ... қоғамдық органдар мен оның бөлімшелері
және өкілдіктері жұмысшылырдың өкілдері болып ... ... ... барлық тұлғалар сияқты құқықтарға иеленіп, міндеттер атқарады.
Бірақ, азаматтық құқықтық дау субъектілері ретінде тараптарға ... ... ... ... және оған шағымдануға, сондай-ақ құқық туралы дау
объектісін иеленуге мүмкіндік беретін тек ... тиіс ... мен ... ... ... ... іс жүргізуге қатысушылардың нақты тізімі жоқ. Азаматтық
іс жүргізуге қатысушыларын негізгі үш ... ... ... ... ... пен сот ... Екінші топты іске қатысушы тұлғалар құрайды. Олар
тараптар, үшінші тұлғалар және Азаматтық іс жүргізу ... ... өзге ... Өз ... олар екі топқа бөлінеді:
- іске өз атынан және өз мүдделерін қорғау үшін ... және ... ... және құқықтық қызығуы бар тұлғалар;
- іске өз атынан, бірақ басқа адамдар мүдделерін қорғау үшін ... ... іс ... тек ... ... бар адамдар.
Талапты өндіру тараптары талапкер мен ... ... ... мен жауапкерлер ретінде жеке және заңды тұлғалар қатыса алады.
Әрекет етуші азаматтық іс ... ... ... іске ... екі ... ... ажыратады.
Біріншіден, сотқа өзінің бұзылған не дауласушы құқығын қорғау үшін
шағымданған тұлға талапкер болып ... ... ... өзге ... ... мен заңмен
қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа шағымдануға құықығы бар тұлғалар
мен айыптаушы ... ... ... істе ... бар тұлға
табылады.
Бірінші жағдайда істі талапкер бастайды, ал екіншісінде туындаған іс
туралы хабарлаған сотпен іске ... ... ... ... ... ... не сот қарастыратын
дауда заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... ... презумпциясы туралы айтуға болады. Бұл презумпция
біріншіден, ... ... ... дәлелдемелер, екіншіден, даулы
материалды-құқықтық қатынас қатысушыларының мүмкін тізімін ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексінде
жауапкердің нақты түсінігі жоқ. Азаматтық іс ... ... 44 және ... ... ... ... ... біріншіден сотқа
шағымданушы тұлғаның субъективтік құқықтары мен ... ... ... ... талапкердің субъективтік құқықтары мен ... ... ... сот іске ... тұлға ретінде айтуға мүмкіндік
береді. Яғни жауапкер бұл талап қойылған ... ... ... сот ... ... беру үшін ... тұлға.
Талапкерге қатысты сияқты, жауапкерге қатысты өз презумпциясы әрекет
етеді. Оған ... ... ... ... тұлға (талап бойынша жауапқа
тартылған) ақырында бұл талап ... ... ... ... мен
жауапкердің процессуалдық мүдделері өзара қарама- қайшы. Талапты өндіру
кезінде іс тараптар атынан жүреді. Сот ... ең ... ... ... ... Тараптар іс бойынша сот шығындарын өтейді.
Тараптардың процессуалдық жағдайы олардың процессуалды ... ... ... ... ... ... мен ... қорғалатын
мүдделер сот қарауының пәні болып табылады. Сот шешімдерінің ... ... іс ... ... ... ... мен ... толық
жүргізуге байланысты. Көбінесе бұл іске ... ... ... ... ... процессуалдық жағдайын дұрыс анықтаумен негізделеді. Іс
қатысушысының құқықтық жағдайын дұрыс емес анықтау сот қателігіне әкеледі.
Сондықтан іске ... ... ... ... ... анықтау
өте маңызды. Бұл мәселені шешу тәжірибеде қиындықтар ... ... ... ... ... бекіту азаматтық сот
өндірісінің негізгі қатысушыларының құқықтық ... ... ... және ... ... ... ... құқықтарын қолдануға
мүмкіндік береді. /9,125Б/.
Азаматтық процессуалдық заңдылықта тараптар ... ... сот ... негізгі қатысушыларының ... ... ... ... және оларға заңмен берілген субъективтік
құқықтарын ... ... ... ... азаматтық процессуалдық
заңдылыққа тараптар түсінігін кірістіру туралы мәселе заңи әдебиеттерде
даулы ... қала ... ... ... ол ... өңделмеген. Бұл
азаматтық іс жүргізуде тараптар түсінігін ... ... ... іс ... ... бекітілуіне ғылыми бастама
қалыптастырудың маңыздылығына дәлел болады. Тараптар үшін іске тікелей жеке
қызығуының болуы қажет. Бұл қызығушылық материалды құқықтық (сот ... ... ... ... ... жағдайына әсер етеді), сондай-ақ
процессуалдық ... әр ... ... өз ... ... танытады) сипатта болады.
Тараптар азаматтық істе өз атынан және өз мүдделерін ... ... ... ... істе ... ... ... сот
қарастыратын даулы материалдық құқықтық қатынас тараптары болмайды. Бұл іс
шешілуіне дейін сот отырысында сот әрқашанда емес ... ... ... ... бе жоқ ... ... шағымданушы тұлға қорғалуын сұрайтын субъективтік құқық иесі
болып ... оның ... ... ... ма, жоқ ... жауапкер ретінде тартуды сұрайтын тұлға құқықты бұзғандығын
дұрыс ... бола ... ... заңи ... ... ... және процессуалдық
болып жіктеледі. Талапкердің материалды – құқықтық қызығушылығы талапты
қанағаттандыру туралы сот шешімінің оған ... ... ... ... талапты қанағаттандыру туралы сот ... ... ... қызығушылығы негізделген. Жауапкердің материалдық – құқықтық
қызығушылығы соттың талапкер алдында қандайда бір ... ... ... ... ... ... оның процессуалдық
қызығушылығы соттың талаптан бас ... ... ... ... ... ... мен ... қарама – қайшы материалды – құқықтық және
процессуалдық қызығушылықтар ... заңи ... ... қарастырған жағдайда
құқықтар мен мүдделерін қорғау туралы ... ... ... ... ... Бұл ... мүдделері жеке сипатта емес
және көбіне тек процессуалдық, яғни соттың сотқа ... ... ... ... шешу ... ... ... сонымен қатар шешімі мен заңды күшіне енген барлық материалды ... және ... ... (сот ... ... және
субъективтік шектері) міндеттілігі де жатады. Дау пәніне жеке талаптар
қоятын үшінші ... ... іске ... өзге ... үшін заң ... сот ... тек кейбір салдар туындатады. Тараптар сонымен қатар іске
өзінің субъективтік құқықтары мен ... ... үшін ... іс ... сот шығындарын заң бойынша не сотпен босатылмаса
өтейді. ... ... ... ... сипаттайтын белгілерге жатады:
- істе заңи ... ...... ... ... өз ... мен мүдделерін қорғау үшін іс жүргізуге қатысу;
- сот шешімінің заңи күшіне енгенде оларға ... ... және ... ... тарауы;
- іс бойынша сот шығындарын толтыру.
Аталғандар кеңестік азаматтық іс жүргізуде тараптар – бұл ... және ... ... бар және заң ... тек ... реттелуі мүмкінқұқықтыр немесе өзара қатынас туралы арасында ... ... ... ... қатынастың нақты және ықтимал
субъектілері екендігі ... ... ... ... ... ... ... қатынастың нақты не ықтимал субъектісі ретінде
тараптарды анықтау М.С. Шакарян ... ... ... Ол ... тараптар түсінігі құқықытық қатынас ... ... ... ... Сол ... ... – бұл материалдық
институт емес, ал процессуалдық ... ... ... ... анықтамада
процессуалдық аспект ескерілмеуі мүмкін емес және ақырында бұл анықтама тек
сәйкес тараптар түсінігін ғана қамтиды
Бұл сын ... ... ... аталған анықтамада
азаматтық іс жүргізуде ... ...... ... ... ... ұқсату жоқ. Бұл жерде сонымен қатар ... ... ... ... да ... Яғни тараптың істе
материалды – құқықтық қатынас субектісі ... ... емес ... мүмкіндігі көрсетіледі. Бірақ сотта істі қозғау ... бұл ... ... Егер ... арызбен шағымданған азаматтың материалды –
құқықтық қатынас субъектісі болу мүмкіндігі де болмайды. Істе ... ... сот ... тиіс материалды – құқықтық қатынас ... ... ... М.С ... бұл ... ... ... туралы бекітілімі де негізделмеген /1,132Б/.
Өз кезегінде М.С. Шакарян, «азаматтық істегі тараптар – бұл ... ... ... мүдделер туралы дауларын сот шешуі тиіс тұлғалар
болып табылады» дейді. Бұл анықтаманы сәтті деп ... ... ... ... ... ... бірде біреуі жоқ. М.С. Шакарян
көрсеткен құқық ... дауы ... ... ... ол тек тараптарды емес,
сонымен ... ... жеке ... қоятын үшінші ... ... ... ... іс ... ... ... азаматтық іс
қатысушылары түсінігінің екі түрлі анықтамасы бар. Олардың мәні ... ... бұл - ... ...... ... ... немесе
ықтимал субъектілері;
- тараптар бұл – құқық туралы дауларын сот ... тиіс ... екі ... да М.Х. ... ... алған. Біріншісіне қатысты ол
бұндай анықтама «Логика ғылыми жағдайларына ... ... ... нақты белгілерін сипаттайтын нәтижелерін еселейді. Бұл
белгілер-объективті. Аталған жағдайда ... ... ... ... ... да, болмауы да мүмкін. Яғни, талданушы анықтама логикалық
тексеріске шыдамайды » - деп ... ... ... ... ... материалды – құқытық қатынастың ... ... ... Бұл ... сипаттайтын жалғыз белгі емес.
Жоғарыда тараптардың объективті белгілері ... ... ... ... өз ... мен мүдделерін қорғау үшін іске ... ... ... күшіне енгеннен кейін барлық материалды – құқықтық және
процессуалдық салдардың тарауы және т.б).
Екіншіден, ... ...... бұл ... ... ... Объективті белгіге аталған азамат материалды – құқықтық даулы
қатынас ... ... да, ... да ... ... тарап егер сот оның құқығы туралы дау қарастырса және
шешсе әрдайым ... ...... ... ... ... ... шағымданған тұлғаның, не талапкер, не іске қатысуға ... ... ...... ... ... ... туралы
мәселе сотта істі қозғау кезінде тек ықтималдық деңгейінде ... істі ... ... ... ... ... ... сендіруге
айналады, және егер де талапкер мен жауапкер сәйкес болмаса, ...... ... ... болмаса, онда олар азаматтық іс
жүргізу ... ... ... ережелер бойынша сәйкестерге
алмастырылады /4,161Б/.
Сонымен, М.Х. Хутызаның жоғарыда ... ... ... ... тобының біріншісіне сыны сенімсіз. ... ... ... – бұл құқықтары мен мүдделері туралы дауларын сот шешуі тиіс
тұлғалар, десек, онда онда бұл ... М.Х. ... сыни ... болады.
Біріншіден, ол құқық туралы дауды, дау пәніне жеке тараптар ... ... да ... тараптардың негізгі белгісі
болмайтынын әдебиетте көрсетілгені туралы әділ жазады.
Екіншідіен, бұндай анықтама әдебиетте кейде жасалатындай ... ... ... ... ... ... ... болады. Онымен
келіспеуге болмайды, себебі ерекше өндіріс тәртібінде ... ... ... ... ал бұл ... бойынша арызданушылар ешкімге ешқандай
материалды – құқықтық талаптар қоймайды. Бірақ М.Х. ... бұл ... өз ... ... Олар ... ... анықтамасында
толықтай ескерілмейді: «ол, азаматтық істе тараптар – бұл істі қозғауға
түрткі болған ... ... ... ... істі ... құқық туралы дауларын сот қарастыруы тиіс тұлғалар – деп ... бұл ... ... көп ... ... онда ол ... ... түсінікке «тараптар – сот дауларын қарау қажет тұлғалар» сәйкес
келеді.
Талап өндірісінде тараптар ... ... ... ... ... ... ... шешудің кейбір аспектілері осындай болады.
Әкімшілік құқықтық қатынастардан ... ... ... ... деп ... ... ... әдебиетте біртұтас ой жоқ. Бір
ғалымдар бұндай тұлғаларды тарап деп есептейді, басқалары оларды тарап ... ... ... себебі тараптар түсінігі тек талап өндірісіне
ғана тиісті. Әкімшілік құқықтық қатынастардан ... ... ... ... ... ... байланысты іске қатысуға ... ... ... ... тарап деп санау құқық сай сияқты.
Бұл істер бойынша соттар аталған тұлғалар арасындағы ... ... ... ... Яғни бұл ... өзінің процессуалдық мәніне
қарай ... ... ... ... ... ... арасындағы
айырмашылық – бірінші жағдайда соттар ... ... ... ... дауларды, ал екінші жағдайда – азаматтық, отбасы,
еңбек шаруашылық қатынастардан туындайтын дауларды қарастырады және ... ... ... ... ... сот өндірісі
түрлеріне тиесілі істерді қараудың процессуалдық ерекшеліктеріне сай
келеді, бірақ олар ... ... ... ... процессуалдық
жағдайларының мәнін өзгертпейді. Бұл барлық істерде соттар бір тараптың
(талапкердің), ... ... ... ... ...... ... Әдебиетте әкімшілік құқықтық қатынастан туындайтын
істер бойынша сотта талап өндіру ... бір ... ... – құқықтық талаптарын қарастырмайды және бұл істердің сотта
қарау пәні лауазымды ... не ... ... ... шағымы дұрыс емес
әрекеттен бас тарту, бұл әрекеттердің жағымсыз салдарын жою ... ... деп ... ... ... ... Дұрыс емес әрекеттен бас
тарту, бұл әрекеттердің жағымсыз салдарын жою туралы өтініші талапкер сотқа
арызданған бір тараптың екіншісіне ... ...... ... ... Мысалы, салынған айыппұлды алып тастау туралы ... ... ... ... ... қалыптасқанына қарамастан дәл сондай ... ... ... ... бұл жерде де тараптар түсінігі даулы
материалды – құқықтық ... ... ... ... Қарама –
қайшы заңы қызығушылығы бар араларында құқық туралы дау туған екі тараптың
болуы аталған азаматтық сот ... ... үшін де тән. ... ... ... ақ ... құқықтық қатынастардан туындайтын істердегі
тараптардың да міндетті белгісі болады. Әр тараптың материалды – ... ... ... бар. Бұл ... ... тараптарға сот
шешімінің заң күшіне ену ... да ... ... ... ... ... негізінен талапты өндіру ісіне жатады, дегеннен ... ... ... істеріне мүлдем қолдануға болмайды деп есептейді.
Бұл жағдай даусыз авторлардың көбі бұл ... ... ... ... ... ... деп ... Сонымен қатар көпшілік
авторлар ерекше ... ... заңи ... ... ... ... заңмен
қорғалатын мүдделер туралы дау туындауы мүмкін дейді.
М.С. ... ... ... ... ... ... қатысушы
тұлғаларға да қолданылады деп ой айтқан. Бұл бекітілім келесі жағдайлармен
негізделген:
- ерекше өндіріс ... ... сот ... ... ... ... ... ерекше өндіріс істеріне қатысушы тұлғалар заңмени бекітілген
құқықтарға иеленіп, ... ... ... бұл ... ... деп ... ... жоқ.
Бұл жерде дәлелдемелерді нақты деп тану мүмкін емес ... ой ... ... істері азаматтық сот өндірісінің жалпы ережелерімен
соттардың қарастыру фактісі бұл ... ... ... ... ... ... бірдей дегенді білдірмейді. Бұл істерді ... ... ... ...... ... ... Бұл
оны қарастыру кезінде диспозитивтік толық түрде көрініс таппайды дегенді
білдіріеді. Құқық туралы ... ... ... ... жоқтығын алдын ала анықтайды.
Азаматтық сот өндірісінің негізін салушы бұл принціптердің толық
әрекетінсіз ... ... ... ... ... ... ... М. С. Шакарянның ... ... ... ... ... ... құқықтарды қолданып, міндеттер
атқарады – келсек, онда да ол өз ... ... ... ... ... иеленіп, міндеттемелер атқарады түсінігі ... өзге ... да, ... дау ... жеке ... ... ... сондай-ақ бұндай талаптар қоймайтын үщінші тұлғаларға да
қолданылады. Бірақ бұл тұлғалар тараптар болатынын ... Х. ... ... ... ... анықтау тәсілін заң техникасы
тарапынан дұрыс деп есептегені ақиқат. Бірақ, ол осындай жолмен құқықтық
жағдайлары анықталған ... ... ... дәлелдеме
болмайды. Сонымен қатар заң техникасы тарапынан бұл тәсіл ... әр ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
бермейтінін айта кеткен жөн. Сондықтан заңда іске қатысатын әр тұлғаның
барлық ... мен ... ... ... ... ... С. Шакрянның соңғы дәлелдемесіне: ерекше істер өндірісіне қатысатын
барлық тұлғаларды ... деп ... ... ... жоқ. Бұл ... негізделуі күмән тудыртады. Заң істің өзге қатысушыларын да тарап
деп тануға шектеу қоймайды. Бірақ бұл ... ... ... деуге болады
дегенді білдірмейді. Нәтижесінде, М. С. Шакарянның ... іс ... ... тараптарға жатқызу ұсынысы не ғылыми, не тәжірибе
тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... өндірісінде
тараптар институтының болмайтынын көрсетеді. Ерекше іс өндірісіне қатысатын
тұлғалар шеңберін 246 ... 2 ... ... ... істер
өндірісін соттар арызданушы мен қызығушы азаматтардың, мемлекеттік басқару
органдарының, мемлкеттік ... ... ... ... ... олардың бірлестіктерінің, өзге ... ... ... ... ... өндірісінде тараптар
болмайтындықтан, яғни талапкер болмағасын сотқа арызбен шағымданған тұлғаны
арызданушы деп атайды. Ерекше істер ... ... ... ... ... өндірісіндегі қызығушы тұлғалар – бұл нақты іс бойынша
шешімнің заңды күштері субъективтік құқықтары мен ... ... ... етуі мүмкін істің қатысушылары. Бұл кезде сот шешімі ... бір ... ... ... тудыратын, не оларджың құқықтық
беделін өзгертуіне әкелетін бұл тұлғалардың құқықтары мен мүдделеріне ... ... ... бұл ... ... дұрыс шешілуіне қызығады.
Ерекше өндірісті дұрыс қаралуына оған прокурор мен ... ... ... ... ... Заң ... сілтемесімен прокурордың
қатысуы 261, 255, баптарымен қарастырған ... ... ... істе сәйкес тараптарға сот қарастыратын азаматтық, отбасы, еңбек,
шаруашылық, әкімшілік, қаржылық және өзге ... ...... ... сондай-ақ араларында құқық туралы дауы жоқ,
бірақ заңға сәйкес өз қатынастарын тек сот тәртібін реттей ... ... Егер ... ... шағымданған немесе іске жауапкер ретінде
тартылған тұлға негізінен даулы материалды – ... ... ... ... бұл ... істі ... қарау аяқталғанша сот анықталмаса,
онда бұл ... іске ... ... ... ... қатысты. Сондықтан азаматтық
істе даулы материалдық – құқықтық қатынастың нақты, ... ... ... ... бола ... іске ... кеңестік азаматтық істегі тараптар - бұл тек
сот тәртібімен ғана заңға сәйкес реттелетін қатынас немесе ... ... дау ... және де істе ...... және ... ... материалдық – құқықтық қатынастың нақты не ... ... ... процесстегі тараптардың құқықтары мен міндеттері және оның
мазмұны
Тараптардың процессуалдық жағдайы олардың процессуалдық құқықтары мен
міндеттерінде көрініс табады. Заңға ... ... тең ... иеленеді, олардың көлемі іске қатысушы өзге тұлғалардың
құқықтары мен ... ... ... Бұл ... ... деп ... құқықтармен қатар оларға Қазақстан Республикасының Азаматтық іс
жүргізу кодексінің өзге ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу кодексінің 30-бабы
мен ... ... іс ... ... ... іс құжаттарының көшірмесін түсіру;
- іс құжаттарын жазба алу;
- шығарып тастауға өтініш беру;
- ... ... ... ... қатысу;
- іске қатысушы өзге тұлғаларға, куәлар мен сарапшыларға сұрақ қою;
- өтініш жасау;
- сотқа жазбаша және ... ... ... сот ... ... туындайтын барлық мәселелер бойынша
қортындылар мен ойлар ұсыну;
- іске ... өзге ... ... ... ... ... болу;
- сот шешімі мен анықтамасына шағымдану.
Тараптардың арнайы құқықтары – жалпы процессуалдық құқықтар ... ... заң тек ... ... ... тән құқықтарды
қарастырады. Бұл құқықтар диспозитивтік болып табылады. Олар бір ... ... ... іс объектісінің қолдануына бағытталған. ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... талапкерге
тән:
- талаптан бас тарту құқығы;
- талап пәнін не негізін өзгерту;
- ... ... ... не ... ... жауапкерге тән құқықтар да қарастырылған:
- талапты мойындау, не мойындамау құқығы;
- қарсы талап қой.
Үшіншілері тараптардың біртұтас әрекеттерімен ... ... ... ортақ келісім жасау құқығы.
Бұл диспозитивтік құқықтардың бірі нақты сипатта және тараптар
қарауымен ... ... ... Өзге ... сот ... жүзеге
асады. Сот дау пәнін иелену бойынша немесе жауапкердің талапты мойындауы
бойынша егер ... ... өзге ... ... мен ... ... ... қайшы келгенде тараптардың әрекеттерін қанағаттандырудан бас
тарта алады. Сол уақытта заң ... ... ... ... Мысалы, соттың талап пәнінне негізіни талапкер келісімісіз өзгертуі
шешімді жоюға әкеледі. Өз ... ... ... ... шешімді күштеп
орындауды талап етуге, шешімді орындау бойынша сот орындаушысы әрекеттері
кезінде қатысуға және заңмен ... өзге ... ... асыруға құқылы.Кейбір құқықтарды анық қарастырсақ:
- Талап пәнін, не ... ... ... ... ... ... , ... талаптан бас тарту, не оны мойындау, бейбіт келісім ... ... ... ... ... ... ... КСРО
Азаматтық іс жүргізу кодексінің 34-бабының 1 ... ... ... не ... ... талап көлемін көбейтуге не азайтуға немесе
талаптан бас тартуға; жауапкер ... ... ... істі ... аяқтауға құқығы бар делінген. Бірақ талапкердің талаптан бас
атрту, ... ... ... ол ... ... ... ... бұрын сол баптың 2 тармағымен анықталған соттық қатң бақылау
рөлімен қатты шектелген «Сот егер ... ... ... ... не ... ... мен ... қорғалатын мүдделерін бұзса талапкердің
талаптан бас тартуын, жауапкердің талапты ... ... ... ... ... бекітпейді». Сонымен сот бұл процессуалдық
әрекеттердің олар заңға қарсы емес деп есептегенде ғана ... ... ... ... сондай-ақ тараптардың өздерінің құқықтарын бұзған
жағдайда орындалуына жол бермеуге ... ... ... ... ... ... ... олардың бірінің
құқығын бұзылғанын істі тек қана мәні бойынша қарағанда ... ... ... ... ... ... бейбіт келісімді бекіту
туралы анықтамасын негізінен жоғары тұрған сот жол алған. Соттың ... ... және оны сот ... ... ... ... туралы мәселені Азаматтық іс жүргіз кодексі ... ... ... сот ... ... ... анықтауға, тіпті дау
болмағанда да барлық дәлелдемелерді зерттеуге және ... ... ... бір тараптың басқа тарап, өз тараптары мен қарсылықтарын
негіздейтін фактісін тануына қабылдауға да жол ... ... ... ... егер оның ... ... ... болса» ғана бекітілген деп есептеген, ... оны ... ... ... жолымен ғана бекіту мүмкін болған, яғни тараптың
мәні ... ... ... іс ... көрініс таппаған. Ол қарапайым
тәртіпте шешім шығару арқылы жүзеге асуы тиіс, ол оның негізделу ... ... ... ... ... ... тиіс еді. Сонымен
диспозитивтілік қағидасы, яғни азаматтық сот ... өз ... ... ... ... ... Бұл ... құқық пен іс
жүргізудегі ... ... жеке ... ... бұл
қатынастарды реттеудегі мемлекеттің белсенді бақылау ... ... ... ... ... жеке ... мен субъектілердің азаматтық
құқықтық қатынастарда өз еркімен әрекет ету мүмкіндігін ... ... ... кейін диспозитивтілік қағидасын азаматтық іс
жүргізуде бұлай реттеу жаңа азаматтық құқықтық қағидалық жағдайларына ... ... ... ... ... ... және ... заңдылықтары негізінде азаматтар мен заңи тұлғалар өздеріне
тиесілі ... ... өз ... ... жол ... Осы сияқты сәйкес норма Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінде де көрініс тапқан, ал оның ... ... ... бас тартуды қабылдау және қарызды кешіру үшін жаңа негіздер
бекітілген. Осылай, тараптар ... ... ... ... ... ... ... (ақша төлеу, мүлік беру т.б). Оның көлемін,
мерзімін және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
міндеттеме несие берушінің қарызгерді, егер бұл несие ... ... өзге ... ... ... ... ... де тоқтатылады.
Осылай жаңа азаматтық құқық нормаларына сәйкес өз құқықтарын қоғауын не
қорғамауын, яғни сотқа шағымданатынын не одан бас ... ... ... ... одан одан бас ... жолымен), талапты мойындау,
мойындамауын, бейбіт келісімді қандай шарттарда жасайтынын және тағы басқа
құқық қатынас субъектілерінің өздеріне ғана ... ... ... бұл ... өз еркімен жасалуы тиіс, екіншіден – оның мәндері
мен салдарын түсінуі тиіс, үшіншіден – бұл ... ... ... ... – бұл ... тұлғалардың (тарап тараптардан ... ... тиіс ... ... ... іске қатыспайтын өзге
тұлғаға тиесілі мүлік туралы жасалған). Осыдан соң жаңа заң ... ... ... ... ... мен ... ... Құқық
мазмұнына байланысты жүйе ... ... ... М.А. ... ... үш ... ... жүзеге асыруы істің дамуы мен қозғалуына әсер ... ... ... талап пәнін немесе негізін өзгерту, талап көлемін
көбейту немесе азайту, талаптан бас ... ... ... талапты мойындау құқығы;
- тараптардың бейбіт келісім жасау құқығы;
- аппеляциялық, ... ... беру және тағы ... Істі ... ... құқықтары:
- сот өндірісіне өзі қатысу;
- сот өкілеттілігіне ;
- сот талқылауына ... ... ... ... және тағы басқа;
в) Кең мағынада тараптарды сот қорғанысымен қамтамасыз ... ... ... жіберу құқығы;
- сот отырысы хаттамасына ескертулер енгізу құқығы және тағы басқа;
Тараптар ... ... ... адал ... ... ... ... берген немесе талапқа қарсы жалған дау ... ... ... және ... ... мен ... жүйелі түрде қарсы әрекет
ететін тараптардан сот ... ... ... үшін ... ... ... өндіре алады. Әр тарап келесілерге міндеттенеді: өз ... ... ... ... ... ... ... соттың
айғақтарды ұсыну туралы ... ... сот ... ... ... ... ... сот отырысына қатысуын міндетті деп сот
таныса сотқа келу. Азаматтық сот өндірісінде тараптардың теңдігі ... ... тең ... міндеттер атқарады. Азаматтық іс жүргізу
заңы процессуалдық беделдерді қоса иемденуге жол ... іс ... тек бір ғана ... ... тиіс. Бірақ екі процессуалдық
беделді ... екі ... ... егер ... ... ... ... қойып және сот оны қарауына
алса,
онда осы негіз бойынша жауапкер талапкер жағдайын, ал ... ... осы істе бір ... ... ... ... Егер бірігіп қатысушылар істі жүргізуді біреуіне тапсырса, онда бұл
құзыретті тұлға істе бір уақытта тарап та сот ... де ... ... өз ... беделін қызығушы тұлғаның таңдау
мүмкіндігі туралы азаматтық істе айтылған ойлары ... ... ... ... қарастыру керек. Құқықтары мен заңды ... ... ... ... үшін ... ... және ... жағдайына
өтеді. Талап қойып отырған тұлға ... ... ... ... ... ... өз еркімен шешім қабылдайды, ал оң шешім қабылдаған жағдайда
талапкердің, жауапкердің, ... ... ... ... ... иемденеді. /11,146Б/.
Кейбір жағдайларда істегі тұлғаның құқықтық жағдайы оның іске дейінгі
алған жағдайымен қатаң түрде ... ... ... ... ал қарызгер
жауапкер болады. Бұл жағдайда несие ... ерік ... ... ... ... не ... ... шектеледі. Ал кейбір
жағдайларда материалды құқық пен процессуалдық жағдай бір ... емес ... өз ... ... ... мүмкіндігі пайда болады. Бұндай
тұлғаның қарастыруынан оның іске қатысу немесе қатыспауы ғана емес, сонымен
қатар өзіне ... да бір ... ... ... да байланысты.
Істе қандайда бір жағдайды таңдау ең ... іс ... ... байланысты болады. Процессуалдық жағдай таңдаудағы негізгі
түрткі ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы,
мәжбүрлеп айырбастау туралы талап бойынша айырбастаудың ... ... ... ... қатар айырбастауды талап етіп отырған тұлғаныңт оның
тарапында үшінші тұлға болуы мүмкін. Өз ... ... және ... ... ... ... қатысуы мүмкіндігі оның артынан істің ... ... ... Бұны басқа мысалдан да байқауға ... ... алу ... іс ... ... талапкерлер үшінші тұлға
рөлін алуды жөн көреді: өз еңбегі үшін ақша алу ... ... ... ... ... ... үшінші тұлға жағдайында болғанда бұл тұлға баспа иесімен
дауға түспейді. Жауапкердің, «ұтылу» және ... ... ... ... ... ... ... дауласуы келмегендіктен еңбек ақыны
алуға сенімдікпен жеңіледі. Және керісінше, талапкер пайдасына іс шешілуі
мүмкін болмағанда ... ... ... ... үшін ... ... ... иемденбейді. Бұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ол ықтимал талапкер (тарап). Талапкердің ықтимал
жағдайы үшінші тұлға үшін артық ... ... ... ... ... ... оның артынан сақталып отырады. /12,185Б/.
Енді жаңа заңның Азаматтық іс жүргізу кодексінің баспасында ... «Сот егер ... ... ... ... ... ... мен заңмен
қорғалатын өзге тұлғалар мүдделерін бұзса, жауапкердің талапты мойындауын
қабылдамайды және тараптардың бейбіт ... ... Сол ... нормамен байланысты Азаматтық іс жүргізу кодексінің өзге баптары да
өзгертілген. ... ... ... ... талапкердің талаптан бас тартуы (бұл ерекше өндірісте ... да ... ...... қатынастан туындайтын іс бойынша
шағымнан бас ... да ... енді сот үшін ... ... ... ... кодексінің жаңа баспасында соттың талаптан бас тартуды
қабылдамау мүмкіндіктері ... ... ... ... ... және ... ... келісім
жасауын сот тек бұл әрекеттер заңға қайшы келмеуі үшін және өзге тұлғалар
құқықтарын бұзбау үшін ғана ... ... ... өзі ... ... ... ... мойындауды қабылдай және егер
аталған мекен-жайға жауапкерден ... ... ... ... ... ... ... болса, талапты қанағаттандыру туралы шешім
шығара алмайды. Мысалы, үйге деген құқық ... Егер осы үйге ... олар ... және бұл ... үй өзге ... ... ... немесе керісінше құжаттардан және өзге дәлелдемелерден тұрғын
үйге істе қатыспайтын өзге тұлғалар құқықты иеленетіні ... ... ... өзге ... өз талаптарын немесе қарсылықтарын негіздеген
фактіні мойындауы енді соңғы тарапты бұл ... ... ... бұл ... ... отырып, сот бұл істің нақты жағдайларын
жасыру немесе ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Мысалы, әкелікті орнату туралы істі ... ... ... ... мерзімде бірге тұруын және бір шаруашылық
жүргізу фактісін жалпы негізде қабылдап, талапкерді ... ... ол ... ... зерттеуді жүргізбеуіне де болады.
Бұл жағдайда сот жауапкер қарсылықтарын ескеріп, тек ... ... ... ... ... ... ... өзінің әке
екендігін әйелдің аяғы өзге уақытта ... ... оның ... ... оның оның аяғы ... ... ... қарсыла
алады). Бұндай жағдайлар өзге істерді ... да ... ... зиян ... ... ... келтірілген зиян орнын ... ... ... пайда болуы кезінде талапкердің болғанын және
оның қатысының үлесін мойындаса, мүлікке деген ... ... ... ... және тағы басқа. Бұл өте тиімді болып көрінеді және істің
жылдамдығы мен ... ... әсер етуі ... ... бұл ... тек даулы жағдайлардағы істі шешуге негізделуіне және өзін дау пәні
болмайтын, бірақ іске ... ... да ... ... ... күш жұмсаудан босатуға мүмкіндік ... Бұл сот ... тек ... ... ған ... ... ... тараптардың өз құқықтарын өз еркімен қолдану ... ... ... ... бас ... ... не ... мойындауы, бейбіт
келісім жасау сияқты процессуалдық әрекеттерді бақылау рөлін азайту сот тек
бақылаушыға және бұл әрекеттерді үнсіз тіркеушіге ... тиіс ... ... ... іс ... ... баптарының жағдайларын ескере,
талаптан бас тартқан, талапты мойындаған, бейбіт келісімге келген тараптан
бұл әрекетті ал өз ... ... оның ... ... мен ... іс бойынша талапты өндіруден бас тартқанда іс ... ... ... ... ... шағымдануына болмайтынын; тараптар бейбіт келісім
жасағанда және сот оны ... де ... ... ... ал сот
бекітілімі сот шешімі күшіне тең болады және ... ... ... ... талапты мойындағанда оны қанағаттандыру ... ... ... ... бұл сұрақтарды сот тараптарға қоюы, жасалып
жатқан әрекет мәні мен ... ... ... Бұл сот ... ... табады. Азаматтық іс жүргізу кодексінде сотқа
талапкердің талаптан бас ... не ... ... ... байланысты
істі сотта қарауға дауындау кезінде процессуалдық әрекеттерді өз еркімен
жасай алады. Бұл ... ... ... сот отырысы хаттамасында көрініс
табады.
г) Жауапкер талапты мойындаған және сот оны ... ... ... сот ... ... ... оған ... талаптарға, яғни
сотпен орнатылған іс жағдайларының, сот шешімі ... ... ... ... ... тиіс ... сәйкес келмеуі. Заңға
енгізілген толықтыруларға сәйкес жауапкер ... ... ... ... талапты тану мен оны ... ... ... ... байланысты шешімді түсіндіру бөліміне ... ... ... ... ... Онда талапкердің талабы толықтай
мазмұндалуы және оны жауапкердің мойындағаны туралы сілтемесі оның заңның
талаптарына ... ... ... үшін ... ... қойылған талапқа қарсы келіспеушілік білдіруге құқық
беріледі. Осылай негізінен тараптардың теңдігі ... ... ... ... ... ... ... қорғаудағы мүмкіндіктерінің
теңдігін білдіреді. Талаптан бас тартуды талапкердің бұзылған не дауласушы
құқығын не ... ... ... ... ... бас ... ... керек. Бұл құқықты талапкердің жауапкерге деген материалды –
құқықтық талабынан бас ... ... ... ... ... тартудың астарында талапкер ... ... өз ... ... ... ... бас ... істің кез-келген
жағдайында және іс ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Сот үшін талаптан бас тарту тікелей сипатқа не және істі мәні ... және ... оны ... ... ... ... әкеледі.
Жауапкердің талапты мойындауы оған қойылатын ... ... ... ... Бұл ... ... ... барлығын мойындау) не
жеке
(яғни барлық қойылған талаптардан жауапкер талаптардың жеке ... ... ... ... ... ... ... талаптан бас тарту
сияқты өндірісті орындау кезеңінен басқа, істің кез-келген сатысында жүзеге
аса алады. Бірақ бұл сот үшін ... ... ие емес және істі ... шешу жолымен аяқтауға әкеледі. Бейбіт келісім дауды аяқтау шарттары
туралы екі жақты келісімді білдіреді. Бұл ... ... іс ... ... ... тәртіпте жауапкер мен талапкер арасында жасалады.
Бір-біріне қатысты өзара тиімді ... олар іс ... одан әрі ... ... қабылдайды. Заң талапкердің талаптан бас тарту құқығын
жүзеге асыруды қандай да бір шарттармен ... ... бас ... ... ... анықтауға жол берілмейді.
Жауапкердің талапты мойындауы өзге ... ... ... және іске ... өзге тұлғалардан жауап
алу, істегі мәліметтер мен құжаттар мазмұнымен танысу ... ... ... ... шарттарында бейбіт келісім жасау еркімен
байланысты жағдайлар анықталады, сондай-ақ ... ... ... ... салдары талданады. Талаптан бас тартуды не
бейбіт келісімге келу туралы сот кеңес жүргізу бөлмесінде іс ... ... ... негізделген анықтама дайындайды. Іс ... ... ... ... сол тараптар арасындағы даумен, сол мазмұнмен және
сол негіздермен қайта шағымдануға жол берілмейді. Талаптан бас ... және ... ... ... ... істі ... анықтамаға
жеке шағым не жеке келіспеушілік жасалуы ... ... бас ... оны ... ... бейбіт келісімге келуі сот қарауының
кез-келген сатысында кеңесу бөлмесіне кеткенге дейін жүзеге асырылуы мүмкін
/1,131Б/.
Жауапкердің қарсы ... ... ... ... іс жүргізу кодексіне
сәйкес: «Жауапкер сот шешім шығарғанға ... ... ... ... ... үшін ... ... қоюға құқылы». Жауапкердің талапкер оған
талабынан қорғануының негізгі құралдары қарсылық білдірулер болып табылады.
Қарсы талап қою талапкер ... ...... талаптарына қарсы
жауапкердің қорғануының материалды – ... ... ... ... ... қарсы материалды – құқықтары, талаптары
болған ... ... ... оған қарсы талап қою жолымен қорғана
алады. Қарсы талап қоя отырып, жауапкер талапкерден талаптан бас ... Бір істе ... және ... ... бір ... талапкердің де,
жауапкердің де құқықтарының қорғауының кепілі болады. Олардың дауын дұрыс
шешу іс бойынша қарама-қайшы ... ... ... ... сот ... ... ... дейін бірінші деңгейлі сотта қарсы
талап қоюға ... Сот ... ... кеткеннен кейін ол қарсы талап қою
құқығынан айырылады және жауапкердің ... ... ... жеке ... мүмкін. Бірақ заңда жауапкерге қарсы талап қою құқығын
түсіндіруді сот міндетті деп ... де заң тек ... ... ... ... ... жауапкерге оның қарсы талап қою ... ... ... ... ол оған ... талаптар бойынша жауап алу
кезінде түсіндіріледі. Қарсы талап қою жалпы тәртіппен Азаматтық іс ... ... ... жүзеге асады. Бұл талаптарды бұзғанда ... ... ... бас ... не ... ... қалдыруы тиіс
дегенді білдіреді. Қарсы талаптың сотта ... ... ... ... ... ... ... сотта қаралуына қарамастан бастапқы
талапты қарайтын орны бойынша ... ... ... ... ... келесіні түсіндірген «талап қоюдың
жалпы ережелерін сақтай отырып, сот қарсы талап қабылдайтындықтан, тек осы
істі ... ... ... ... ескермегенде сотта істі қарауды
кейінге ... ... ... ... ... ... істі одан әрі ... мүмкіндігін туындатпайтындықтан
кассациялық тәртіпте қайта қарастыра алмайды. Бастапқы талаппен бірге ... ... ... талап өз шешімін талапкердің де, жауапкердің де
талаптарына ... ... ... ... ... табуы тиіс. Қарсы талапты
қанағаттандыру бастапқы талапты қанағаттандырудан бас ... ... екі ... да ... ... ... толық, ал басқасын
бөлектеп қанағаттандыру мүмкіндіктері де ... Заң ... ... ... ... да, қарсы талап бойынша да жасау мүмкіндігін жоққа
шығармайды. Себебі, әр тарап диспозитивті құқыққа ие болады. ... ... ... ... және ... ... ... салдары.
Тараптардың процессуалдық құқықтары мен олардың процессуалдық міндеттері
байланысты. Бұл міндеттерді орындау процессуалдық ... ... ... ... ... ... міндеттер де жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы прцессуалдық міндеттерге:
- тиесілі құқықтарды адал түрде қолдануға міндетті;
- сот отырысында бекітілген тәртіпті ... ... ... бұйрықтарына сөзсіз бағыну;
- сотты сыйлау;
- өз тұрғылықты орнын өзгерту туралы сотқа хабарлау.
Арнайы процессуалдық міндеттер азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... болады. Тараптардың
арнайы процессуалдық міндеттеріне жатады:
- талап қою арызын жасағанда талапкер оған міндетті ... ... ... жауапкер мен талапкер өз талаптары мен қарсылықтары ретінде
негізделген жағдайларды дәлелдеуі ... ... сот ... ... жағдайда сотқа себептері туралы
хабарлауы және бұл себептердің сыйлы екеніне дәлелдемелер ... ... Істі ... ... ... ... міндетті.
Осы құқықтарға толығырақ тоқталсақ:
Тиесілі құқықтарды тараптардың адал қолдану міндеті – іске ... өз ... адал ... ... міндетті. Соттың мақсатына тек
іске қатысушы ... ... мен ... ... ... ... ... көрсету ғана емес, сонымен қатар тараптар мен іске қатысушы
өзге тұлғалардың өз ... адал ... ... ... ... Іске ... тұлғалар өз процессуалдық құқықтарын адал қолдануға
міндеттенеді. Бұл маңызды міндетті олар өз ... ... ... ... қатысушыларының кейбіреулері өз құқықтарын қолданған, ен істі ... ... сот өз ... ... адал қолдануды бұзғаны үшін
анықталған санкциялар қолданып, олардың әрекеттерін шектеуі ... ... сот ... ... ... тиіс тәртіпке олардың бағынбағанына
байланысты. Заңға сәйкес істі ... ... ... ... ... ... сот атынан ескерту жасайды. Тәртіпті қайта бұзған жағдайда
іс ... сот ... сот ... залынан шығарылуы мүмкін. Заң
негізделмеген ... не ... ... ... ... ... немесе
жүйелі түрде істі дұрыс және жылдам қарауы мен шешілуіне ... ... ... сот өзге ... ... ... жоғалтқаны үшін айыппұл өндіре
алады деп көрсеткен. ... ... сот ... ... және ... ... отырып анықтайды /14,183Б/.
Сот отырысында бекітілген тәртіпті ұстану және ... ... ...... ... іс ... ... сот
отырысы залындағы барлық азаматтардан заңмен бекітілген тәртіпті және
іскерлік жағдайдықалыптастыру ... ... ... ... ... ... процессуалдық әрекеттердің тізбектелуімен
шартталатын өзге тәртіп ережелерді қатаң түрде ұстануын ... ... ... дұрыс ағымына әсер ететін кез-келген ... жол ... оның ... ... Сот ... ... сот ... залына
судьялар кіргенде сот отырысы залындағы ... ... ... Сот ... сот ... ... қатысушылардың барлығы орындарынан
тұрып тыңдайды. Іске қатысушы тұлғалар, өкілдер, ... ... ... ... және өз ... мен ... де ... тұрып тұрады. Бұл тәртіптен ауытқу тек төрағалық етуші
рұқсатымен ғана мүмкін ... Іске ... ... ... ... ... және сот отырысы ... өзге ... ... ... және ... ... сәйкес бұйрықтарына
селк етпестен бағнуға міндетті болады. Іс ... ... іске ... мен ... ... ... мекен-жайын өзгерту туралы хабарлауға
міндетті. Бұндай хабарлама болмаған жағдайда шақырту ... ... ... ... ... және бұл ... сол мекен-жайда тұрмаса да
жеткізілген деп ... ... ... ... ... ... хабарлама жеткізілген
деп есептеледі. Бұл жағдайда талапкер үшін белгілі көлемде өз ... ... ... ... егер ол істі оның болмағаны кезінде
қарай беру ... және сот ... ... рет ... ал сот қолдағы
деректер бойынша істі қарау мүмкін емес деп есептесе ... қою ... ... Жауапкердің сәйкес әрекеттерін сот Азаматтық іс жүргізу
кодексінің 157-бабына сәйкес іс бойынша өндірісті әдейі ... созу ... істі оның ... шеше алады. Заң мазмұнынан келесі шығады:
тараптар өз арыздарпы ... іске ... ... ... ... оның міндетті болмасада хабарлауы тиіс. Міндетпен
салыстырғанда ... ... ... арыз бергенде оның мекен-жайы
көрсетіледі.
Бұл жағдайда куәні жаңа ... ... ... болмағандықтан
шақырта алмауымен байланысты жағымсыз салдар қызығушы тараптарға ... ... ... қою арызын жасау кезінде оған міндетті деректер
қатарын енгізу міндеті. ... ... ... және ... тең ... ... ... ұстану мақсатында заң
талапкерге талап қою арызын берген кезде жауапкерлер саны бойынша талап
қою арызының ... ... тиіс деп ... ... ... тұлғаларға
да талап қою арызының көшірмелерін беруі крек. ... ... ... ... ... ... бірге жіберіледі. Заңның
талапкердің талап қою арызына ... ... ... ... ... ... де ... ие. Бұл құжаттардың тізімі мен сипаты, сондай-
ақ мазмұны істің белгілі жағдайлары мен дау ... ... ... бұзу туралы талап қою арызына неке қию туралы ... туу ... ... жұбайлардың жалақысы және табыстың
өзге қайнар көздері ... ... және өзге ... ... ... тиіс.
Жауапкер мен талапкердің негізделген жағдайларын ... ... ... ... ... Заң ... біржақты дәлелдеу міндетін салады, әр тарап өз
талаптары мен ... ... ... ... ... ... мен іске ... өзге тұлғалармен ұсынылады.
ә) Тараптар мен іске қатысушы өзге ... ... ... ... (бұл заттай айғақтарда жазбаша дәлелдемелер ұсынуға қатысты, мысалы
олар мемлекеттік органдарда, мекемелерде, тарап ұсынуымен ... ... ... азаматтарда болғанда, сондай-ақ заң бойынша сот не судья шешімі
бойынша ғана берілуі тиіс сарапшы қорытындысын алуға да ... онда ... ... талап ету туралы шағымдануға құқылы. Бұл жағдайларда сот іске
қатысушы тұлғаларға дәлелдемелер жинауда көмектеседі. ... ... ... және заттай дәлелдемелерді беруді ... ... ... ... сот ... ... ... заттай айғақтар
жинау құқығын жүзеге асыру тәртібі Азаматтық іс ... ... ... Оның мәні ... іске ... тұлғалардан жазбаша
не заттай айғақтарды талап ету туралы шағымданған тұлға.
Біріншіден, жазбаша ... ... ... затты сипаттауы тиіс (нақты
қандай құжатты және кіммен талап ететінін және тағы басқа көрсетуі ... ... өзі ... ... ... себептерді көрсетуі тиіс.
Үшіншіден, айғақ аталған тұлғада не ұйымда деп ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу кодексінде тараптардың талаптары ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
нормаларды бекітудің, олардың бұл ... ... ... ... аз ... еді. Жаңа заң бұл ... ... нақты әрекетін қамтамасыз етеді деп белгілейді. Ол ... ... емес ... босатады және іске қатысушы тұлғалар тарапынан
құқықтарын аса ... жол ... ... ... ... ... мен ... аса қолдануын талапкердің не
жауапкердің сотқа келуден жалтаруы, сондай-ақ олар ... сот ... ... ... ұсынбауы, ойдан шығарған түрлі себептер
бойынша істі ... ... созу ... ... іске қатысу үшін қорғаушы
шақыруы не іске қатысатын қорғаушыны бірақ уақыт ... ... ... ауыстыруды сұрау және тағы басқа) деп есептеуге болады. ... ... ... сияқты:
Біріншіден, заң тараптардан сотқа олардың келмей ... ... қалу ... ... ... және бұл себептердің сыйлы
екендігін дәлелдеуді ... ... ... етеді.
Екіншіден, егер талапкер істе өзі ... ... ... ... және ... қайта шақырту бойынша келмесе, ал жауапкер істі мазмұны
бойынша ... ... ... сот ... қараусыз қалдырады. Бұл істің
аяқталуына әкеледі. Ал егер ... өзі ... істі ... ... не ... ... ... болмағанда істі мазмұны бойынша қарауды
талап етсе (бұл ... ... бас ... тиіс ... көзі ... ... және арызды қараусыз қалдырған жағдайда
талапкердің сол ... ... ... құқығын сақтағысы келмесе өз
құқықтарын жүзеге асыру үшін керек), онда істі сот ... ... ... қатысуынсыз қарай алады.
Үшіншіден, егер жауапкер сот бекіткен мерзімде талапқа ... ... және ... ... ... ұсынбаған болса,
онда сот отырысына ол келмеген ... бұл ... бар ... ... ... бөгет болмайды. Жоғарыда ... ... ... ... ол ... хабарлауы және келмей қалу себептері сыйлы ... ... Сот ... жағдайларда істі жауапкердің ... ... Егер ... қалу ... туралы хабарлама болмаса, келмей
қалу мәліметтер бар, бірақ сот оларды сыйлы емес деп мойындаса, жауапкер ... ... ... ... ... екі ... сот ... келмей қалу себептерін, егер келмеу
себептері туралы мәлімет болса және оның ... ... істі ... ... ... ... келсе, тәртібін іске қатысушы тұлғалар мен
олардың өкілдерінің пікірін тыңдағаннан ... ... ... ... әр ... ... ... Жауапкер қатысуынсыз істі қарау
қарапайым, сондай-ақ жаңа сырттай өндірісте ... ... ... ... ... ... ... істі қарауға тек, егер бұл ... ... сот ... ... мен орны ... ... ала ... ғана жол берілетінін айта кету жөн.
Іске қатысушы тұлға мен оның ... ... ... ... ... ... ... іс өндірісі кезінде
хабарламағаны, сыйлы себептерсіз сот отырысына келмей ... ал ... ... ... бойынша жауапкердің келмей қалуы үшін ... ... ... ... қолдану тәжірибе көрсеткендей
пайдасыз болды. Ол істің бәсекелестігіне қайшылық тудырады және ... ... ... ... ... ... ... тым артық. Сол
себептен бұл нормалар Азаматтық іс жүргіз кодексінен алынып тасталған.
Жаңа заң бұл мәселелерді ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексіне сай сот талабы бойынша өзі ұстап отырған
және ... ... ... іс ... ... ... ... тарап мойындады деп тануға сот құқылы болады. Бұл ... ... ... ... ... ... да қатысты бекітілген. Ал
тұлға қатысуынсыз ... ... ... ... және ... ... жалтарған жағдайда сот қай тарап сараптамадан жалтарғанын, сондай-
ақ бұның оған қандай мәні бар екендігін ескеріп, ... үшін ... ... бекіту не қайтару туралы шешім қабылдай алады. Бұл
нормалардың мәні ... егер ... ... жазбаша не заттай айғақтарды
жасыру немесе сараптамадан жалтару арқылы қандай да бір жағдайды анықтауға
бөгет етсе, онда бұл оның ... аса ... не іске ... ... ... және де бұл тарап үшін осы жағдайды ... не ... ... тану ... ... салдар тудыртуы мүмкін. Осылай жоғарыда
келтірілген жұмысқа қайта қабылдау туралы мысалда штат ... орын ... ... ... ... сот ... штат ... ұсынбағанда,
сот Азаматтық іс жүргізу кодексін басшылыққа алып жауапкер бұл жағдайды
дәлелдеген деп танып, жауапкер ... мен ... ... ... қанағаттандыру туралы шешім шығаруға құқылы /15,146Б/.
1.3 Азаматтық прцесстегі құқық ... ... және ... іс ... кодексінің 54-бабының 1-тармағы даулы немесе
шешіммен бекітілген құқықтық қатанастарда ... бірі ... ... ... ... заңды тұлғанаың қайта құрылуы, жабылуы; ... ... ...... қатынаста қарызды ауыстыру ... ... ... ... сот бұл ... оның ... ... жол береді деп бекітеді. Бұл кезде екі ... бөлу ... заң ... дау ... жеке ... қойған үшінші тұлғаға
және жауапкерге қатысты істі қарастыру және шешу барысында, сондай-ақ ... ... ... ... сот ... немесе анықтамасын орындау
кезінде қарызгер мен қарызын өндірушіге қатысты құқық мирасқорлыққа ... ... сот ... құқық мирасқорлық азаматтық
құқықтағы құқық ... ... ... ... ... ... құқық қатысушысынан құқық қабылданушысына өтуі процессуалды
құқық мирасқорлық туындау үшін негіз болып ... ... ... құқық мирасқорлық туралы мәселесін қарастыру керек. Азаматтық
құқықта құқық мирасқорлықтың екі түрі ... ... ... ... ... ... құқықтар мен
міндеттердің бір ... ... өтуі ... ... ... құрылған, азамат өлімі жағдайында)
- Бір ... ... ... ... ... ... ... бір тұлғадан екіншісіне өтуі, жеке
материалдық-құқықтық қатынастағы ... ... ... ... ... әр ... құқықтық қатынаста құқық мирасқорлыққа жол
берілмейді. Сипаты бойынша бір ... ... ... ... ... ... жол берілмейтін құқықтар мен міндеттер болады. ... ... ... ... өлімі алимент төлеу бойынша оның міндетінің
басқа тұлғаға өтуіне әкелмейді; қызметкер өлімі – жұмысқа ... ... ... ... тұлғаға өтуін қарастырмайды.
Материалдық құқықтағы ... ... ... ... ... ... материалды құқықтық қатынастың субъектілері
іс қатысушылары ... ... ғана ... ... сөзбен айтқанда,
процессуалды құқық қабылдаушылыққа құқық мирасқорлық тәртібінде ... мен ... бұл ... мен ... ... ... ... тұлғалар болып қатысқан сот өндірісінде өткен жағдайда жол ... ... ... ... қабылдаушылық азаматтық құқықтағы құқық
мирасқорлық түріне ... ... ... ... ... керек (барлық
процессуалдық міндеттер құқықтық қатысушыдан құқық ... ... ... құқық мирасқорлық даулы немесе шешіммен бекітілген
құқықтық қатынастың бір ... оның ... ... ауыстыру нәтижесінде
процессуалды құқықтар мен ... бір ... ... өтуі
/16,146Б/.
Іс бойынша басталған іс жүргізуге ... ... ... ... ... ... жағдайын иеленеді. Сонымен қатар бір
талапкердің немесе жауапкердің одан да көп ... ... ... ... бір ... ... жағдайлары болуы да мүмкін.
Талапкер жағындағы процессуалды құқық мирасқорлықтың маңызды жағдайын ... ... ... ... ... ... жедел түріне
әкелмейді, ол егер құқық мирасқоры істен шығып қалған ... ... ... ... ... қалған жауапкер орнына ауыстырылған тұлғамен
істі жалғастыруға рұқсат берсе мүмкін болады. Бұл ... іс ... ... ... ... ... ... іс
жүргізу кодексінің 54-бабының 1-тармағына сәйкес құқық мирасқорлық ... ... ... ... Істі бірінші және аппеляциялық деңгейлі
сотта қарастыру және ... істі ... және ... ... ... ... ... жағдайлар бойынша сот актілерін қайта
қарағанда және орындау өндірісінде. Құқық мирасқорлық кезінде тиісті ... ... ... тарапынан тұлғаларды ауыстыру жүзеге
асады.
М.А. Викут көрсеткендей бұл екі ... ... ... үлкен тәжірибелік мәні бар. Бұл мәселені зерттей ... ... ... жауапкер тарапындағы құқық мирасқорлық пен тиісті емес
жауапкерді ауыстыру бір бірінен негіздер ... да, ... ... ... ... ... мирасқорлықтың негізі даулы және сот
бекіткен материалды – құқықтық қатынастағы ... ... ... Тиісті емес жауапкерді тиісті жауапкерге ауыстыру бірін ... ... ... ... ... ... ... емес жауапкерді ауыстыру негізі құқық ... ... ... ... сот ... ... ... табылады.
Бұл негізден сәйкес процессуалды салдар шығады. Құқық мирасқорлық кезінде
біртұтас болып табылады, себебі ... бір ... ... дау ... және ... Сот ... пәні ... субъективтік құрамдағы даулы материалды-құқықтық қатынас болып
табылады. Тиісті емес ... ... ... іс ... Тиісті емес жауапкерді ауыстыру тәртібінде істегі тұлғаларды
ауыстыру сот қарауы пәнін ... яғни сот ... пәні ...... ... ... Іске құқық мирасқорлықтың түсуі
туралы мәселені сот анықтама ... ... ... Іске ... ... сот анықтамасына шағымдануға, яғни ... жол ... ... ... ... ... ... және олардың тараптар
мәртебесіне әсері
1. Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық түсінігі, саралануы
Азаматтық іс жүргізуге бірнеше ... мен ... ... ... Істе ... ... қатысатын бірнеше тұлғалардың іс
жүргізуге бірігіп қатысуы «іс ... ... ... деп
аталады, ал бұл тұлғалардың өзі – «бірігіп қатысушылар» болып табылады.
Процессуалдық бірігіп қатысушылық – бұл бірден азаматтық процесте талап
қоюшы не ... ... ... екі ... (талап қоюшы мен жауапкер)
жағынан бір-біріне мүдделері ... ... ... ... ... әр ... тұлғалар санына байланыссыз іс жүргізуде әрдайым
екі тарап: талапкерлік және жауапкерлік болады.
Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... ... ... ... ... іс ... кодексінің 50-бабы арналған.
Оның мазмұнынан ... ... ... екі ... ... ... әр тарапта не тараптардың бірінде бірнеше тұлғалардың ... ... ... ... бірнеше жауапкерлер бірігіп қоюы
мүмкін);
- істегі әр біріккен қатысушылардың өз ... (әр ... ... екінші тарапқа қатысты іске өзі қатысады);
Бірақ, аталған белгілер бірігіп қатысушыларды іске ... ... ... үшін ... ... азаматтық іс жүргізу құқығы
теориясында іс жүргізудегі біріккен қатысушылықтың басқа да белгілері
көрсетіледі:
- ... ... – бұл ... ... ...... субъектілері. Бұл белгі бойынша жеке талап қоймайтын ... ... ал ... ... емес ... Талапкерлердің талаптарының құқықтары және жауапкерлердің
міндеттерінің қойылған ... ... ... Бұл ... ... дау пәніне жеке талап қоймаған үшінші тұлғалардан бірігіп талап
қоюшыларды шектеуге мүмкіндік береді;
- Басқа тараптағы біріккен ... ... ... бір ... ... мүдделерінің жалпылығы.
Іс жүргізудегі бірігіп қатысушылықтың соңғы екі белгісі азаматтық іс
жүргізу құқығы ... ... ... ... іс ... ... келесіні бекітеді: бірнеше талапкерлер пайдасына шешім
шығарғанда сот олардың әрқайсысына ... ... және ... ... жалпы
келісілгендігін көрсетеді. Бірнеше жауапкерлерге қарсы шешім шығарғанда әр
жауапкер шешімнің қандай үлесін орындайтынын немесе ... ... ... ... ... іс ... ... – бұл іс шешімінде жалпы қызығушылығы бар не мүдделері ... әсер ... ... талапкерлердің немесе жауапкерлердің бір іске
қатысуы /18,26Б/.
Бірігіп қатысушылықтың негізгі мақсаты – істегі үнемділікке ... Бұл ... ... Е.А ... ... ... оның ойынша бір
өндіріске бірнеше тұлғаларды талапкерлер ... ... ... арқылы келесіге қол жеткізуге болады:
- сот өндірісін жеңілдету және ... сот пен ... үшін ... жеңілдету (айғақ деректерін бір істе
бірігуі);
- сот шығындарын азайту.
Сонымен ... бұл ... ... қарсы болатын шешімдердің
шығарылуы ескертіледі. Оған қоса жауапкер тарапындағы көпшілік ... ... іс ... ... ... болып есептелмейді. Істе
негізгі және қосымша жауапкер қатысуы мүмкін. Қосымша ... ... ... ... ... жастары 14 пен 18 аралығындағы
кәмелетке жетпегендердің келтірілген зияны үшін жеке ... бар ... ... ... ... ... жауапкершілігі
негізгі жауапкер жауапкершілігін жоймайды. ... сот ... ... ... ... бұл үшінші тұлғалар қатарында
да орын алуы мүмкін.
Бірігіп қатысушылықтың туындау негізідері туралы мәселе ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу заңдылығында ... орын ... ... ... ... мен ... біріккент
қатысушылықтың негіздерін қарастыру қызығушылық танытады. Е.В Васьковский
біріккен қатысушылыққа келесі ... ... жол ... деген:
Біріншіден, талаптың нақты негізі басым болғанда (егер дау ... ... пен ... бір ... шығатын болса);
Екіншіден, талаптың заңды негізібасым болғанда (егер бірнеше тұлға дау
пәніне жалпы құқыққа ие болса);
Үшіншіден, шағым талаптарының ... мен ... бір ... ... ... талаптар өз мазмұны бойынша бірдей болса);
Алғашқы екі жағдайда біріккен ... ... ал ... ... ... ... ... болады, себебі біріккен талаптар
арасында кейбір қатынастарда ұқсастық бар, бірақ нақты материалдық байланыс
жоқ. ... ... ... ... ... ... неміс құқығы
теориясында жасалған; біріккен қатысушылыққа құқық бірлігі мен ... ... жол ... Қарама-қарсы мағынаны сол кездегі француз
құқығында бекіткен; біріккен қатысушылық таза ... ... ... бұған іс қарастыруға тиімді болған жағдайда жол берілген. Әр
нақты жағдайда ... ... жол ... ... ... ... іс ... құқығы ғылымында ғалымдардың пікірлері бөлініп
кеткен. Оған сәйкес біріккен қатысушылықтың келесі үш ... ... дау пәні ... ... немесе міндет: жалпы меншік құқығы, авторлық
құқық, мұрагерлік құқық, міндеттеуші қатынастар қатарынан жауапкершілік
болып табылады.
- Шағым ... бір ... ... ... бір ... ... мазмұн бойынша басым болмаса да (мысалы,
есептелген ,бірақ төленбеген жалақыны өндіру туралы бір ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге қарсы әдебиетте
бірқатар авторлар қарсылық білдірген (мысалы, Н.А. ... ... ... ... бұл ... ... ... және біріккен
қатысушылықтың туындау ... ... ... ...... байланыс ғана шектейді. Іс ... ... іс ... ... келесі нормасын талқылауға қатысты пікірталас
жүреді: «Сот осы сот қарауында бір ... ... бір ... ... түрлі жауапкерлерге бір талапкер талаптары, не бір ... ... ... ... бірнеше істер болғанын анықтаса, бұл
істерді бір өндіріске біріктіруге құқылы». Талаптарды ... ... ... ... туындаудың бір негіздерінің бірі болып
табылады. Тараптарда тұлғалардың ... іс ... ... тән ... ... ... /19,168Б/.
1909 жылы Е.А. Нефедьев «талаптарды субъективті түрде біріктіру» және
«бірігіп қатысушылық» терминдері бір құбылысты білдіреді деп, бірақ ... ... ... ... «біріккен қатысушылық» сөзімен талапкер
мен жауапкер тарапында бірнеше тұлғалардың бірігу ... ... ... ... екі ... бойынша түрлерге бөлуге болады:
- қай тарапта тұлғалар көпшілігі орын алуына байланысты ... емес және ... ... ... ... Істе
бірнеше талапкерлер мен бір жауапкер қатысқанда ... ... ... бір ... мен ... жауапкер қатысса
белсенді емес біріккен қатысушылық болып табылады. Екі тарапта да
бірнеше тұлғалар қатысса аралас біріккен ... орын ... ... бірігіп қатысушылар қатысуынсыз істі қарау не ... ... ... және ... ... ... ... қатысушылық сот бір өндірісте ... ... не ... ... ... ... қарастырып дұрыс
шешім шығара алғанда туындайды. Егер даулы материалды – құқықтық қатынаста
көпшілік ... ... ... ... ... ... ... қатысушылар қатыспай жалпы құқық немесе міндеттер туралы дауды
дұрыс шешу мүмкін ... Егер ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қатысуымен байланысты болса, онда сот іске
жауапкерді қатыстырады. Қажетті бірігіп қатысушылық ... іске ... ... іске ... ... ... шешу едәуір қиынға
соғады. Іске талапкерді өз еркінен тыс қатыстыруға жол ... ... ... іс ... ... ... ... қайшы келеді.
Бұл жағдайдан шығу жолын Т.Е. Абова ұсынады. Оның ... ... ... іске ... келмеген және бір уақытта бұл тұлға қатысуынсыз істі
дұрыс шешу мүмкін болмағанда сот оны дау ... жеке ... ... ... ... ... құқылы.
Факультативті бірігіп қатысушылық бірнеше талапкерден немесе бірнеше
жауапкерлерге қойылған талаптарын бір біріне ... ... ... ... жағдайда туындайды. Факультативті бірігіп қатысушылық бірігіп
қарастыру немесе шешу үшін бірнеше талапкерлер ... ... ... ... ... бір ... біріктіру мүмкін болуымен
шартталады. Көбінесе ... ... ... ... ... ... не бір талапкердің бірнеше жауапкерге ... ... ... ... Бірігіп қатысушылар істегі тараптар
сияқты ... ... ... ... ... процессуалды
міндеттер атқарады. Әр бірлескен қатысушы істе өзі әрекет етеді және ... ... ... қатысушылар тәртібіне байланысты емес, өз әрекеттерін
ол қалған бірігіп қатысушылармен келісімі болу немесе болмауына қарамастан
атқарады. Жауапкерлердің ... ... ... сәйкес прцессуалды
салдарға әкеліп соқтырады. Сонымен қатар бірігіп ... ... ... да ... Бірігіп қатысушылар іс жүргізуді
олардың біріне ... ... Бұл ... өкіл ретіндегі бірігіп қатысушы
құзыреті ... ... ... ... ... сот отырысы
хаттамасына жазылған сотта ... ... ... табады /20,121Б/.
Бірігіп қатысушылардың бірі сот шешіміне қарсы болғанда ... ... ... ... ... шағымға қосыла алады. Бұл
шағымға мемлекеттік баж салынбайды және ол істі аппеляциялық, ... ... ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Азаматтық іс жүргізу кодексінің 260-бабының 2-тармақшасында іске ... ... ... сот ... ... жауапкерлер келмей қалған
жағдайда іс сырттай іс жүргізу тәртібімен қаралуы мүмкін.
2. Азаматтық процесстегі тиісті және тиісті емес ... ... ... ... іс бойынша азаматтық сот өндірісінің нағызғы қатысушыларын тиісті
тараптар деп атайды. Тараптардың тиісті ... ... мен ... деп аталады. Траптардың легитимация міндеті істе талапкерге
тиесілі. Дәл ... ғана ... ... ... тиесілі екенін және
оның талапта көрсеткен жауапкер оған заңмен немесе шартпен қойған ... ... ... ... ... сипаты даулы материалды-
құқықтық қатынас құрылымын ... ... ... Егер сот өндірісі
барысында талапкер не жауапкер материалды-құқықтық қатынас қатысушысы ... ... яғни ... ... үшін ... ... ... еместігі, не талапкерге ... ... ... ... ... яғни сот ... тиісті емес сипатына сай азаматтық
іс жүргізуде тараптарды ауыстыру үшін шаралар қолданылуы тиіс.
Тиісті емес ... – бұл ... ... ... ... деп ... бірақ негізінен материалды-құқық қатынас
субъектісі болып табылмайтын тұлғалар. ... емес ... ... ... себептері әртүрлі болуы мүмкін. Бірақ ең алдымен олар
істің нақты жағдайларын орнату қиындығымен, даулы ... қиын ... ... ... ... ... ... рет
талқылау мүмкіндігімен байланысты болады. Сондықтан ... ... ... үшін даулы материалды-құқықтық қатынас құрылымын, сәйкес
мемлекеттік органдар мен жергілікті ... ... ... ... ... ... ... көбіне заңдылықпен анықталып көрсетіледі.
Тиісті тарап ең алдымен материалды-құқықтық нормалары бойынша анықталады.
Тіпті талап қою ... ... ... да ... тараптардың бірінің
тиісті емес сипатын анықтауы мүмкін. Бірақ бұл негіз ... ... бас ... ... жоқ. ... ... ... белсенді және
белсенді емес легитимация жағдайлары көмегімен ... ... ... ... құқық талапкерге тиісті екенін
дәлелдейді. Белсенді емес легитимация ... ... ... ... ... көтеретін тұлға дәл сол жауапкер ... ... ... және ... емес ... аталғандарды дәлелдемесе, онда
тарапты тиісті деп тануға болмайды. Тиісті емес тарапты ... ... іс ... ... ... қарастырылған, яғни азаматтық іс
жүргізуде тұлға құқық өзіне тиесілі екенін қате есептеп, сотқа талап қойған
жағдайлары да ... ... ... істе тараптардың тиісті емес сипатын
анықтауға болады. Мысалы, Әйел кәмелетке жетпеген екі баласын ... ... ... ... ... туралы талап қояды. Бірақ жауапкер құжаттар
көрсеткендей тек бір ... ... ... ... яғни жауапкердің бұл
бала арасында жанұя құқықтық қатынастары жоқ және жауапкерге оны ... ... ... ... ... ... Сот пленумы сондай-ақ түрлі істер
санаттары бойынша тиісті емес тараптарды анықтайды. Тиісті емес ... сот ... ... емес ... ... ... ... емес талапкердің істен шығуға келісімі;
- тиісті талапкердің іске ... ... ... азаматтық іс жүргізудің диспозитивтілігі байқалады. Сотта
шағымданған талапкерді тиісті емес деп анықтағанда ... ... ... болуы мүмкін.
Біріншісі, тиісті емес талапкер істен шығуға келіспейді, ал тиісті
талапкер іске қатысуға келіседі. Бұл жағдайда сот ... емес ... ... шығарып жіберуге құқығы жоқ. Тиісті талапкер талап қояды,
сот оны іске дау пәніне жеке талап қоятын үшінші ... ... ... ... ... ... ... емес талапкер істен шығуға келіспейді, ол ... іске ... ... Оны іске сот ... ... ... сол ... сот істі тиісті емес талапкер қатысуымен қарастырады және
оның талабын қанағаттандырудан бас тартады. Ол ... ... ... ... емес ... ауыстыруға келіседі, ал тиісті талапкер
іске қатысуға келіседі. ... емес ... ... ... ... ... бас ... мен теңестіріледі. Тиісті талапкер іске ... ... ... ... емес ... ... шығуға келіседі, ал тиісті
талапкер оған қатысқысы ... Бұл ... сот ... ... іс ... ... ... сәйкес іс бойынша
өндірісті тоқтатады, ол туралы сәйкес анықтама шығарады.
Жоғарыда көрсетілгендей, ... ...... ... ... ... субъектілері азаматтық істе тараптар болып табылады. Сот
талап қою шағымын қабылдай ... ... ... үшін ... ... ... ... не дауласуының болжамын ескереді. Азаматтық
істі қозғағанда сот жауапкер ретінде ... ... ... бағытталған
талаптарға талапкердің құқығын басшылыққа алады. ... бұл ... ... ... Іс ... ... іс бойынша жауап беру
міндеті жауапкерге емес істе ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың анықталуына байланысты
заңмен қарастырылған процессуалды салдар басталады. Іске жауапкер ретінде
қатысуға ... ... ... мен заң ... ... емес жауапкер
деп аталады.
Ревалюцияға дейінгі әдебиетте жоғарыда келтірілген жағдайға ... ... ... ... ... жалпыгермандық құқықта
бұл термин талапкер болатын ... ... ... ал ... ... ... ... көрсеті үшін қолданылған. Аталған тұлғалардың жағдайына
дәлел ретінде деректер ... ... және ... емес ... ... бұған процессуалды мән ... және ... ... ... ... жүзеге асырған. Легитимацияны процесуалды
салдары ... өзін ... ... яғни ... ... орнатылмағанда істі қозғалмайтындықтан тұрады. Бірақ кейіннен
легитимацияны ... ... ... ... ... келетіні туралы
шешімге келгенде, бұл процессуалды салдардан бас ... ... ... ... заңдылықта қарсы қатынастар бекітілген.
/22,198Б/.
Азаматтық сот өндірісі Қаулысының 69 және 571 ... ... іс мәні ... ... ... ... жағдайларда
қарсылық білдіре алады:
- талапкердің талабы негізінен басқа жауапкерге қатысты ... ... ... ... ... және ... ... құқығы жоқ тұлға
қойғанда;
Сол уақытта бұл ... ... да бір ... салдар тудырмаған.
Себебі жауапкер бұларды алдын-ала және іс мәні бойынша түсініктемелерден
бөлек қарастыруды ... ... ... ... Іс ол ... шешім
шығарумен аяқталатын болған. Бұл ... сол ... ... ... ... ... болмайды деген ойдың басымдығы әсер етеді. Ал
дәлелдеу істі мәні бойынша қарастыру кезінде ... ... ... ... ... дәлелдей отырып оның аталмыш жауапкерге ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда өзінің талабының
негізін дәлелдей отырып істе өзін ... ... бұл ... ... ... іс ... заңдылығында да
қандай да өзгерістерге ұшырамаған. Мысалы, ҚазССР ... іс ... ... емес ... ауыстыру мәселесін реттей ... ... ... ... емес ... табылу жағдайы талап арызын қабылдаудан бас
тартуға ... ... ... ... ... ... сот өндірісін жүзеге асырғанда, яғни
істі мәні бойынша қарағанда мүмкін болады;
- іс бойынша өндірісті тоқтатуға істегі тарап тиісті ... ... ... ... және кеңестік дәуірдегі заң арасындағы айырмашылық
ҚазССР Азаматтық іс жүргізу кодексінде тиісті емес тарапты ауыстыруға жол
берілген ... де, ... де). ... ... іс ... салыстырғанда тараптың тиісті болмауын орнату жағдайларының
салдары туралы мәселені реттейді:
- егер сот ... ... ... ... қойған талапкер құқық субъектісі
болмайтынын анықтаса, онда талапты қанағаттандырудан бас ... ... ... ... ететін іс жүргізу заңы «тиісті емес ... алып ... сол ... ... емес ... ... ... егер сот талап жауап беру тиіс тұлғаға қатысты емес қойылған болса,
талапкер шағымы бойынша істі ... ... емес ... ... қойылған талап жауапкерге емес басқа ... ... тиіс ... істі ... да, оны ... ... ауыстыруға жол
беріледі;
Осылай азаматтық іс жүргізу құқығы ... ... ... істе ... бір ... тарап болуын мойындауды білдіреді.
Өзін және жауапкерді ...... мен ... ...... ... субъектілері болып табылатынына сотта алдын-
ала көндіретін барлық ... ... ... ... ... ... ... уақытында тараптар құқық бойынша даудағы тиісті субъектілер
болып табылады. Іс туындағаннан ... ... ... ... ... ... болады. Бұдан кейін тек сот емес, сонымен қатар
тараптардың өздері қателік туды ... ... ... ... және ... немесе екі тарап бір уақытта тиісті емес екеніне келісе алады. Егер ... ... ... ... ... ... ... онда ол
талаптан бас тартады. Бас тартуды сот қабылдайды және іс ... ... Егер де ... істі ... ... ... істі ... одан
әрі жалғастыруы мүмкін және сот бекіткен жағдайлар немесе өзге жағдайлар
негізінде шешім ... ... емес ... түсінігі Қазақстан
Республикасының іс ... ... тек ... ғана ... ... тиісті және тиісті емес жауапкерге келесі анықтама
беруге болады:
Тиісті жауапкер – бұл ол даулы материалды – құқықтық ... ... ... ... іс ... ... ... болған болжамға
қатысты тұлға және сондықтан да ол ... ... ... ... бойынша жауап
беруге міндетті.
Тиісті емес жауапкер – бұл іс деректері бойынша даулы ... ... ... ... болмайтын және сондықтан өзіне қарсы қойған
талап бойынша жауап беруге ... емес ... ... емес ... іс ... ... және оған дұрыс емес талаптар қойылмаған. Бірақ
тиісті емес ... бұл ... ... ... Істе ... емес жауапкердің
қатысуы істі жою үшін іс ... ... ... ... ... қараусыз
қалдыруға негіз болмайды. Жауапкерді тиісті емес деп тану ... оның ... ... ... ... әкелмейді.
Тиісті емес жауапкер істе тарап болып қала бергенше ол оның ... ... қала ... ... емес ... ауыстыруға талапкер
келісімімен ғана жол беріледі. Талапкердің келісімінсіз бұндай ауыстыру
мүмкін емес, себебі бұл азаматтық іс ... ... ... ... ... еді. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу
кодексінің 51-бабында тиісті емес жауапкерді тиісті ... ... ... ... ... ... емес жауапкерді талапкер арызымен
ауыстырады. ... ... ... ... қандай нысанда беретіні
көрсетілмеген. Істі сотта қарауға ... ... бұл ... ... ... ... тиіс. Ал сот өндірісі кезінде ол жазбаша да, ауызша да
түрде беріле алады. Ауызша шағым сот отырысы хаттамасына ... ... емес ... ... ауыстыру сот анықтамасымен
рәсімделеді және іске ... ... ... емес ... ... ... ... Тиісті емес жауапкер жасаған әрекеттердің ... үшін ... мәні ... Егер ... ауыстыру сот өндірісі
кезінде болса, онда ол сот ... ... ... үшін ... ... емес ... ауыстырғаннан кейін істі сот қарауына дайындау және
істі қарау басынан басталады. Тиісті емес жауапкерді ауыстыру туралы ... ... ... салдары бойынша сот шешіміне теңестіріледі.
Егер талапкердің тиісті емес жауапкерді ... ... ... ... сот ... емес жауапкерге алмастырған болса, онда шығып қалған
жауапкерге талапкер қайта талап қоюға құқығы жоқ.
Талапкердің бұл ... ... ... емес ... ... ... ... теңестіріледі. Егер талапкер тиісті емес жауапкерді ... ... ... сот қойылған талап бойынша қарастырады.
Тиісті емес ... ... ... іс одан әрі ... ... немесе бекітілген іс жағдайлары негізінде сот шешім ... ... ... қолданылатын «тиісті емес жауапкер» терминінің
шарттылығын айта кету ... ... ... ... емес ... ... ... Тиісті емес жауапкерді ауыстыру шарты біреу
талапкер ... ... емес ... ... ... және мұның заңды
мәні болмайды. Бұл жерде екі жағдай орын алуы мүмкін.
Біріншісі, талапкер тиісті емес жауапкерді ауыстыруға ... ... ... іске ... ... Сот іске тиісті жауапкерді
тартады, және ол туралы анықтама ... ... ... емес ... ауыстыруға келіспейді, сот
тиісті тұлғаны екінші ... ... ... емес ... ... ... рәсімделеді. Сонымен қатар
іс жүргізу қайтадан ... Яғни ... ... ... ... әрекеттер
тиісті тарап үшін заңды мәні болмайды. Тиісті емес тарапты ... сот ... ... ... орын алуы ... яғни ... өндірісінде, әкімшілік құқықтық қатынастардан туындаған өндірісте, және
ерекше өндірісте. Тиісті емес тарапты ауыстыруды сот, ... ... ете ... ... ... ӨЗГЕ ДЕ ҚАТЫСУШЫЛАРЫ
3.1 Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалардың қатысуы және олардың
түрлері
Іске қатысатын тұлғалар құрамына үшінші тұлғаларда кіреді, ... ... іске ... тұлғаларды сипаттайтын белгілер тиесілі.
Оларға келесілер жатады:
- іс шешіміне заңи ... ... іске өз ... ... ... ... ... және тоқтауына әсер ... ... ... ... ... сот ... ... іс бойынша өндірісті тоқтату
туралы ұйғарымның заңды күші оларға тікелей ... ... іске ... барлық тұлғалар не нақты процессуалды
құқықтар мен міндеттер ... ... Егер іске тек ... мен
жауапкер қатысса, онда бұл іс шешімінде материалды – құқықтық қызығушылығы
бар қарапайым қатысушылар ... іске ... ... ... ... шешкенде тек тараптардың ғана емес, сонымен қатар ... ... ...... мүдделері қарастырылатын жағдайларда орын алуы
мүмкін. Басқа тұлғалар ... ... мен ... ... ... ... қатар сот қорғанысына жатады. Тараптарға қатысты
аталған ... ... ... ... ... ... іске азаматтық
іс шешіміне материалды – құқықтық мүддесі бар үшінші ... ... іс ... ... ... қатысу институтының заңды
бекітілуіне М.А Викут, А.А ... И.М ... Р.Ф ... ... база ... іс ... ... тұлғалар деп сотта қозғалған іске өз
құқықтары, бостандықтары және заңды мүдделерін қорғау үшін ... ... Іске ... тұлғалардың қатысуын келесі екі мысалда
қарастырайық:
Азамат А ... Б ... ... ... ... азамат Б-
ға қатысты сотқа талап қояды. (бөтен адамның заңсыз ... ... ... Азамат А аталған істе талапкер, ал азамат Б
жауапкер болады. Бұдан кейін іске ... ... ... ... ... А-ға өз ... уақытша қалдырғанын негізге ала ... ... ... тану ... талаппен азамат В іске үшінші тұлға
ретінде қатысады. Оның ... екі ... да ... мен жауапкер)
бағытталады. Азамат В іске ... ... ... қатысады. Себебі ол
негізінен іс шешіміне материалды – құқықтық мүддесі бар үшінші ... ... А ... өкіл ... екінші некеден болған кәмелетке толмаған
ұлын асырау үшін алимент өндіру туралы азамат Б-ға талап ... ... ... ... бірінші некеден болған үш жастағы қызына алимент төлеп жүр.
Аталған тұлғалардың іс ... ... ... ... ... ... оның мүдделерін көрсететін заңды өкіл, азамат Б-жауапкер, қызы
мүдделерін заңды өкіл сотта қорғайтын үшінші ... ... іс ... ... ... ... мен ... әртүрлі болатыны көрінеді. Бірінші жағдайда үшінші тұлға
азамат В іске қатыса отырып дау ... жеке ... ... Екінші жағдайда
үшінші тұлға бірінші некеден туған қыз-жеке талаптары жоқ, ... ... ... іс ... сот ... оның ... мен ... әсер
етуіне негізделеді /1,153Б/.
Қызығушылықтың түрлі сипаты азаматтық іс жүргізу заңдылығында азаматтық
іске үшінші тұлға ... екі ... ... екі ... бекіту үшін негіз
болады:
- дау пәніне жеке ... ... ... тұлғалар;
- дау пәніне жеке талаптар қоймайтын үшінші ... іс ... ... ... ... заңды орнату
мақсаттарына жатады:
- істе тарап болмайтын , ... оның ... ... - құқықтық
мүддесі бар субъектінің сотта қорғауын уақытылы қамтамасыз ету;
- іс жүргізуде икемділікке қол ... ( сот бір ... екі ... ... ... талапты және үшінші тұлға қойған талапты);
- бір бірімен байланысты талаптар бойынша бір – ... ...... ... ... жол ... ... бар үшінші тұлғаларға және бұндай талаптары жоқ үшінші
тұлғаларға ортақ ... ... тән. ... келесілер жатады:
- олар басқа тұлғалар арасындағы құқық туралы дау ... ... ... қатысады.
- оларға өздерінің жеке құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін
қорғайды;
- Іс ... сот ... ... ... мен ... ... ... әсер етуі мүмкін;
Ғылыми әдебиетте іске қатысатын үшінші тұлғалардың екі түрі үшін ортақ
болып табылатын анықтаманы беру ... орын ... ... В.Н ... тұлғаның негізгі ішкі сипаты олардың материалды – құқықтық қатынасқа
ықтимл субъектілері олар өздерінің ... ... не ... ... мақсатымен алғашқы тараптар арасында басталған іске
қатысады не тартылады.Бірақ дау пәніне жеке ... ... ... ... ... ... – құқықтық қатынастың субъектісі болып табылады. Ал
жеке талап қоймайтын үшінші тұлғалар даусыз материалды – құқықтық қатынасы
субъектісі ... ... Оның және ... бір ... ...... ... болуы күмән тудырмайды. Үшінші тұлғаның
екі түрі ... ... ... ... ... белгілерден гөрі
көбірек. Сондықтан олар өз процессуалды жағдайы бойынша өзара ... ... ... ... бұл және басқа нысанында олардың
процессуалды ... мен ... ... ... азаматтық
істегі орнын анықтайтын ерекшеліктері болады.
Бұл жағдайлар В.Н Аргунов ұсынған ... ... ... ... ... кейбір зерттеушілер үшінші тұлғалардың екі түрі
үшін ортақ анықтама беруді мүлдем мүмкін емес дейді. ... ... ... сипатындағы және процессуалды жағдай сипатындағы айырмашылықтар
үшінші тұлғалар түсінігінің ортақ анықтамасын қалыптастыру ... ... ... іс ... сот ... ... ... шешетін
талапкер мен жауапкер қатысады. Бірақ бұл дауға дау пәні оның ... ... ... ... үшінші тұлға тартылуы мүмкін.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... туралы
жоғарыда келтірілген істе үшінші тұлға құқығы қорғалады.
Дау пәніне жеке талап қоятын үшінші ... іске ... ... ... ... бір ... екі ... талап қою жолымен қатысады. Үшінші
тұлға іске тіпті сот оған ... іс ... ... мәлімдесе де өз
қарауымен қатысады, яғни іске қатысу туралы мәселені бұл ... өзі ... ... іс ... сот ... істі дайындау кезінде, істі бірінші
деңгейлі сотта қарағанда, бірақ ол бойынша сот шешімі шыққанға дейін ... ... ... іске істі ... ... көбіне істі қарауды
кейінге қалдыруға ... ... ... ... ... ... айғақтарды жинау қажеттігі пайда болады. Бірінші деңгейлі сот іс
бойынша шешім ... ... ... ... іс ... ... ... тұлға өз субъективті құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау
мақсатында сотқа жалпы ... ... қоя ... Бұл ... жеке ... ... іске қатыса отырып өз субъективті материалды – құқықтарын
қорғау туралы жеке талап қояды және өз пайдасына ... мен ... ... шешілуіне немесе тараптар дауласатын ... ... деп ... қол ... Үшінші тұлға іске заңның барлық талаптарын
сақтай отырып,талап қою арызын беру жолымен қатысады. Бұл ... ... ... ... ... ғана ... болады. Себебі,
үшінші тұлға талабы ... ... ... ... дау ... іс
қаралатын сотқа қойылады. Іске үшінші тұлғаны қатыстыру туралы сот ұйғарымы
шығарылады. /24,63Б/.
Сот үшінші тұлға ретінде іске ... ... ... бұл ... ... ... үшін негіздер жоқ деп есептесе жол берілмейді. Іске үшінші
тұлғаны қатыстырудан бас ... ... сот ... шағымдануға жол
берілмейді. Егер бірінші деңгейлі сот ұйғарымына шағымданудың ... ... ... онда ... сот ... жеке ... ... Іс жүргізуге үшінші тұлға ретінде қатысатын ... ... ... шешім шығаратын тарапқа талап қоя алады. Бірақ, орнықпаған
үшінші тұлға ... ... бұл жолы ... ... ... ... ... пайдасына шешім шығарылған тарап қолдана алады. Сот қарауының
әсерлілігі көз қарасынан іске қатысуға бас ... ... ... ... ... ... заң ... қарастыру нақты болар еді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің 52-бабына
сәйкес үшінші тұлға іске тек қатысады, яғни іс жүргізуге оның ... ... ... ... ... үшінші тұлғаны іске сот еркінен ... ... Бұл ... ... ... ... азаматтық іс
жүргізу құқығының диспозитивтілік қағидасы ... ... ... ... жеке ... ... ... тұлғалар – бұл дәл сол талапкер болады.
Сондықтан олар талапкерге тиесілі процессуалдық құқықтарды ... ... жеке ... ... ... ... іс жүргізуге қатысқан жағдайда сот
екі талап қарастырады: талапкер қоятын және үшінші тұлға ... ... ... және шешу пәні құқық туралы екі дау болып табылады. ... ... жеке ... ... үшінші тұлға құқық туралы даудың ықтимал
субъектісі болып ... Іс ... ... ... ... ... ... мен талапкер талаптарының құқық туралы даудың ... ... ... ... ... ... ... бағытталғанын анықтау даулы мәселелердің бірі
болған. Бұған орай іс жүргізу әдебиеттеріне түрлі көзқарастар орын алған:
- талап екі ... да ... ... барлық ғалымдар бұл ойды
ұстанады;
- үшінші тұлға талабы тек екі тарапқа ғана емес, ... қоса ... ғана ... ... ... ... ... жағдайлар қатарында тек ... ... ... ... екі тарапқа жауапкер мен талапкерге талап қою екі тарап
және үшінші ... ... ... ... ... ... ... даулы материалды – құқықтық қатынас субъектілеріне
жатады: талапкер мен үшінші тұлға, жауапкер мен ... ... ... ... ... және жауапкердің дау пәніне құқығын дауласқан барлық
жағдайда үшінші тұлға талабы ... ... ... екі ... үшінші тұлға талабы талаптардың біріне ғана ... ... ... ... да ... ... жеке ... қоятын үшінші тұлға бұл ... ... ... мен ... ... қорғау үшін тараптар арасында
туындаған дау бойынша іске қатысатын тұлға. ... ... іске ... ... ... ... ... маңызды. Бұл
айырмашылық үшінші тұлға мен іс бойынша талапкер арасында ... ... ... ... ... олардың материалды – құқықтық мүдделері
өзара қарама қайшы болады. Үшінші тұлға мен талапкер ... ... ... ... ... және ... талаптарын
қанағаттандырудан бас тартуға әкеледі және керісінше /25,78Б/.
Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... ... дау ... ... ... үшінші тұлғалар іске талапкер немесе жауапкер тарапында
іс бойынша бірінші деңгейлі сот шешім шығарғанша бұл бір ... ... ... не ... әсер ете алса қатыса алады. Бұл нормада
үшінші тұлғаның іске қатысу не тарту негізі анықталған.
Даудың нысанасына ... ... ... ... ... ... ... қою арқылы қатысады, талап қоюшының барлық құқықтарын
пайдаланады және оның барлық міндеттерін атқарады;
- ... ... ... қою пәні ... ... ... қою пәнімен
толық көлемде немесе жарым жартылай толық сәйкес келу керек, сондықтан
талап қоюшының талабын қанағаттандырса ... ... ... талап
арызын қабылдаудан бас тартады. Іске қатыса алмаған дербес ... ... ... жеке ... ... ... Іске ... ықылас көбінесе үшінші тұлғалардың өздерінен болады.
Даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар – бұл
бірінші ... ... іс ... ... ... ... ... өздерінің құқықтары мен міндеттеріне әсер етуі мүмкін
болғанда, талап қоюшы не жауапкер ... іске ... ... болып
табылады. Олардың сипаттамасы:
- егер іс тараптардың біреуіне қатысы ... ... ... әсер етуі мүмкін болса, іс бойынша бірінші сатыдағы
соттың шешімі шыққанға дейін талап ... ... ... ... іске
кірісе алады;
- олар сондай-ақ тараптардың және іске қатысушы басқа ... ... ... ... іске ... ... мүмкін;
- дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар тараптардың талап
қоюдың негіздемесі мен нысанасын өзгерту, талап қою талабының ... ... ... ... ... қоюдан бас тарту, талап қоюды
мойындау не бітімгершілік келісімін жасау, қарсы талап қою, соттың
шешімін мәжбүрлеп ... ... ету ... ... іс ... пайдаланады және іс жүргізу міндетін мойнына алады.
Даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін үшінші тұлғалар іске
келесі жағдайларда кірісе ... өз ... ... ... ... ... іске ... басқа тұлғалардың өтініші бойынша;
- соттың бастамасы бойынша;
Бұлар іске ... ... ... шешімі қабылданға дейін кірісе
алады және ол соттың ұйғарымымен ... ... ... іс жүргізуге прокурордың қатысуы
Азаматтық іс жүргізуге прокурор ... ... сот ... ... ету, ... ... мекемелердің құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық немесе мемлекеттік ... ... ... ету ... ... «Сот ... атынан заңдардың дұрыс қолдануын жоғары қадағалауды Қазақстан
Республикасының Бас ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырады» көрсетілген процессуалды норма мазмұнын
1997ж 6-наурыздағы Қазақстан ... ... ... ... ... сәйкес түсіну керек. Бұл қаулыға сәйкес прокуратура мемлекет
атынан заңдардың, Қазақстан ... ... ... ... ... ... актілердің республика аумағында дұрыс қолдануына
жоғары қадағалауды жүзеге асырады.
Прокуратура жоғары қадағалауды жүзеге ... ... ... ... және ... заңдарда бекітілген тәртіпте әрекет етуші
Қазақстан Республикасының құқығын, сондай-ақ сот органдары актілерін ... заң ... ... ... ... ... және күшін жоя
алады. Сот органдарың актілері, үкімдері, шешімдері, қаулылары және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актілері
болып табылады және олар әрекет етуші Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес қабылданса, республиканың барлық ... ... ... ... Яғни ... ... ... дұрыс қолдануын жоғары
қадағалауын жүзеге асыруды келесі түрде түсіну керек:
Біріншіден, актілердің ... және ... ... ... ... сот ... ... мүмкіндігі.
Екіншіден, сот актілерін атқаруды тоқтату мүмкіндігі.
Прокурорлардың бұл құқықтарын жүзеге асыру азаматтық іс ... ... ... ... Бұл ... ... шағым
жасауы прокурордың сот актісінің құқыққа сәйкестігі туралы ойы ... айту ... ал оның ... мен ... ... ... сот инстанциясы жүзеге асырады. Прокурордың шағымы сот актілерін
қайта қарау ... ... ... және ... ... ... қорғау құралдарының бірі ретінде
қарастырылады.
Осылай, прокурорлар Қазақстан Республикасының әрекет етуші ... ... ... ... ... ... егер ... және негізсіз деп таныса сот актілеріне шағымданады және оларды
орындалуын тоқтата ... ... ... ... ... іс
жүргізу кодексінің 44-бабына сәйкес ... іске ... ... ... Заңмен азаматтық сот өндірісінде прокурор қатысуының екі ... ... ... ... ... өзге тұлғалар бастаған іске қатысу.
Прокурор талабы бойынша істі қозғау - прокурор азаматтың құқықтарын,
бостандықтары мен ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік мүддесін қорғау ... ... ... қоя алады. Азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін қорғау туралы талапты ... тек ... ... ... ... себептермен өзі шағымдана алмаған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... бойынша талапты
қызығушы тұлға сұранысынан тәуелсіз қоя алады /12,129Б/.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... азаматты мәжбүрлеп психикалық ауруханаға жатқызу туралы
істі сотта тек ... ... ғана ... ... ... субъект
(азамат немесе ұйым) заңды мүдделері мен құқықтарын қорғау бойынша ... ... ... ... ... талаптар сақталуы тиіс. Оған қоса
прокурордың өзге тұлғалар не ... ... мен ... ... үшін
сотқа талап қоюмен шағымдану ерекшеліктері де бар:
- прокурор мемлекеттік баж ... және сот ... ... ... баж ... ... 9 бабы, АПК 115б);
- прокурор әрекеттке қабілетті тұлға болғандықтан және оған ... мен іс ... ... ... ... ... ... кодексінің 154бабы 1-тармағының үшінші және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін ... ... ... ... ... ... нег ... қандай
құқық бұзылғандығы, сондай-ақ заңға немесе өзге нормативтік құқықтық
актіге жасаған сілтемесі көрсетілуі тиіс. Азаматтың ... ... ... шағымданса талап арызында азаматтың өзі бұл талапты
қоя ... ... ... ... жасалуы тиіс, арызға
қосымша ретінде әрекет қабілетсіз адам ... үшін арыз ... ... ... ... тек талап қоюымен жүгінуге
келісімін растайтын құжат қос тіркелуі тиіс.
Бұл жерде Қазақсатан Республикасы Жоғары ... ... ... 30 маусымдағы «соттардың азаматтық іс жүргізу заңдылығының
кейбір нормаларын ... ... № 9 ... ... ... қажет: Азаматтық іс жүргізу кодексінің 136-бабының мүліктік дауларды
сотқа дейін ... ... ... ... ... немесе заңды
тұлға, заңды тұлға құрусыз кәсіпкерлік қызметті ... ... ... үшін ... ... ол ... мүдделеріне қайшы келмесе
тарамайды. Егер талапкер прокурор қойған ... ... онда сот ... ... ... ... мен заңды мүдделеріне әсер етпесе
талапты қараусыз қалдырады. ... өзге ... ... ... үшін
қойған талаптан бас тарту бұл тұлғаны істі мәні бойынша қарауды ... ... ... ... бұл ... егер талапкер істі қарауды талап
етсе және мемлекет баждарды төлеуден босатылмаса ол оны ... ... ... ... іс ... ... 55-бабына сәйкес прокурор
сотқа ұйымдар ... мен ... ... ... ... ... ... деп бекітеді.
Ресей заңдылығында прокурордың азаматтық істі қозғау туралы ... ... ... ... ... «Ресей Федерациясының
прокуратурасы туралы » заңының 35-бабы 3-тармағы келесіні қарастырады:
«Прокурор Ресей ... іс ... ... ... ... арызбен
істің кез-келген сатысында егер бұны азамат құқықтарын қорғау және заңмен
қорғалатын мемлекет немесе ұйым ... ... етсе ... ... ... Қазақстан Республикасың заңдылығында шешу сәйкесінше қажет болып
отыр. ... ... ... ... қою және ... істі қозғау
кезіндегі іс жүргізудегі жағдай туралы мәселе бойынша ... ой жоқ. ... ... ... ... ... үш ... келтіруге болады:
- Талап қойған прокурор істе тарап жағдайын иеленеді (С.Н ... ... бұл ой үшін ... ... ... Азаматтық іс
жүргізу кодексінің 213-бабына сәйкес: іс бойынша тарап болмайтын және
босатылып іске қатысатын ... сот ... ... іс ... ... ... ... іс жүргізу тарабында «талапкер» болып табылады, себебі ... ... ... ... ... қатынаста болмайды ( А.А
Добровольский, М.С Шакарян, В.Н Щеглов);
- Прокурор азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... Заң прокурорға, тараптарға да, іске қатысушы өзге тұлғаларға да тиіс
емес құзыреттер береді. ... ... сот ... мемлекет
өкілі ретінде қатысады.( К.С Банченко, Ю.И Лутченко, Н.В Ченцов);
Соңғы пікір негізделген болып табылады. ... ... ... ... мүдделерін қорғайды. Бұл прокурордың лауазымды міндеттерінің бірі.
Оны істегі тараппен кемінде келесі үш себеп ... ... ... істе ... істегі тараппен салыстырғанда өз құқықтары
мен мүдделерімен емес өзге ... ... мен ... мүдделерін, не
қоғамның, мемлекеттің мүдделерін қорғайды.
Екіншіден, прокурор құзыретінің көлемі тараптардың ... мен ... ... ... ... ... ... көптеген процессуалды құқықтары бір уақытта
оның міндеттері болып табылады. Бұл тараптарға тиіс ... заң ... ... ... ... тек ... ... істерді ғана емес, сонымен қоса ... ... және ... ... ... қозғай алады.
Прокурордың қорытынды жасауы – прокурор өзі ... ... ... іске іс ... ... беру үшін ... ... міндеттерді
жүзеге асыру және азаматтың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерін,
ұйымдар құқықтары мен мүдделерін, қоғамдық немесе ... ... ... ... ... ... сот қарауы барысында туындайтын жеке мәселелер бойынша және іс
мәні бойынша қорытынды бере ... ... ... үш ... ... бөлім келесілерден тұрады:
- қаралатын істің қоғамдық маңыздылығы, құқық бұзушылыққа жол бермеуді,
заңдылықты сақтау қажеттілігін көрсету;
- Даулы материалдық құқықтық қатынастың ... ... ... ... нормаларын талқылау;
- Іс үшін маңызы бар фактілер ауқымын, сондай-ақ олардың құқықтық
салдарын анықтау;
- ... ... және істе ... өзге ... ... ... әр заңи факті туралы нәтиже мен ... ... және ... ... мен іске қатысатын өзге тұлғалар жасаған құқықтары мен
міндеттері фактілер туралы нәтижені және ... ... ... ... келесі сұрақтарға жауап болуы тиіс:
- талап қанағаттандыруға ( толықтай немесе ішінара);
- сот шешімін ... ... ... ... ... кейінге қалдыру
немесе кейінге қалдыру үшін не шешімді жүзеге асыруды ... ... ... бар ... ... жеке ұйғарымын жасау қажеттілігі бар ма және тағы басқа.
Прокурор қорытындысы іс үшін маңызды барлық ... ... тиіс ... ... ... ... мен зерттеуге
негізделуі тиіс. Сот прокурор қорытындысы негізделмеген немесе заңсыз деп
есептесе іс бойынша ... ... ... ... ... ... істі қозғау не қорытынды жасау үшін
басталған іске қатысу жолымен қатыса алады. Іске қатысатын ... ... іс ... ... ... ... дәлелдемелер
ұсынуға, дәлелдемелерді зерттеуге қатысуға, шағым жасауға, сондай-ақ
Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... жасауға және міндеттерді атқаруға құқылы болады.
Бірінші деңгейлі сотта істі ... ... ... құзыреті
көлемінің айырмашылығы оның іс жүргізуге қатысу нысанымен ... ... ... ... ... және қадағалаушылық
деңгейінде қатысқандағы құқықтары мен міндеттерінің кешені үшін де ... ... ... ... ... процессуалды құқықтарды қолданады және
бейбіт келісім жасау құқығын қоспағанда ... ... ... Егер ... істі ... қозғаса, онда ол бұл іс бойынша
қорытынды жасауға құқығы жоқ. ... ... іске ... және оған ... ... беру үшін ... ... Азаматтық іс жүргізу
кодексінің 47-бабына сәйкес барлық процессуалды ... ... ... ... ... ... аппелльяциялық, кассациялық
немесе қадағалаушылық өндіріске аталған сот актілерін қайта ... ... ... ... ... сот ... шағымдануға құқылы тараптар
және басқа тұлғалардың аппельяциялық, ... және ... ... басталып кеткен өндіріске ... ... ... және ... ... ... құқығы істі қарауға
қатысқан прокурорға тиісті /27,144Б/.
Заңды күшіне енгбеген сот шешімі мен ... ... ... ... Бас ... оның орынбасары, облыс прокурорлары және ... ... және ... ... аудан
прокурорлары мен оған теңестірілген прокурорлар немесе ... істі ... ... ... ... ... ... өз құзыреті шегінде жасау жолымен бастайды. ... ... сот ... ... ... ... ... Бас прокуроры, Бас прокурор орынбасарлары, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... мен ... ... қарсылық таныта алады. Құқық қолдану
тәжірибесінде сот ... ... ... ... заң ... ... туралы мәселе пайда болды.
Қазақстан Республикасы Конститутциясының 83-бабы 1 тармағына сәйкес
прокуратура ... ... ... мен ... қарама-
қайшы заңдар мен өзге құқықтық актілерге шағымданады.
3.3 Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін өзі ... ... іс ... қатысуы
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің 56 және ... ... іс ... ... өз ... құзыреті және
тұтастай құқықтық жағдайы бойынша ерекшеленетін тұлғалардың қатысуын
қарастырады. ... іске ... не ... ... ... тартылатын
мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ... жеке ... ... ... ... егер де олар даулы
материалды - құқықтық қатынастар қатысушылары болып ... не ... іс ... өз ... – құқықтық мүдделерін қорғайтын болса,
іс жүргізу ... ... ... ... ретінде қатыса алады.Бірақ бұл
тұлғалар іс жүргізуге тек өз ... мен ... ... қорғау
мақсатымен ғана емес, сонымен қатар даулы материалды – ... ... ... ... өзге ... ... мен ... мүдделерін қорғау үшін қатыса алады /28,157Б/.
Құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін ... үшін ... ... ... ... ұйымдар мен жеке азаматтар болып
табылады. Ал талаптар немесе арыздары бойынша іс ... ... ... ... органдары, ұйымдар мен жеке азаматтар даулы
материалды – құқықтық қатынастың субъектілері болып ... ... ... талапкер жағдайын иемдене алмайды. Жоғарыда көрсетілген
тұлғалар іске қатысатын ... ... ... Оларға іске қатысушы
тұлғалардың барлық белгілері тән. ... ... ... іс ... ... сәйкес процессуалды құқықтарды иеленеді ... ... ... Бұл ... іс ... қатысу
негіздеріне олардың іс шешіміндегі мемлекеттік немесе қоғамдық қызығушылығы
жатады. Бұл ... ... ... ... ... ұйымның, азаматтың, азаматтар құқықтары мен мүдделерін қорғау
немесе қоғам мен мемлекет мүддесіне ... ... ... және заңды
бұзумен байланысты қоғамдық немесе мемлекеттік мүддені қорғау қажеттігі
бойынша қызметінен келіп шығады. ... ... ... бұл ... іс
жүргізуге қатысу негізі аталмыш мемлекеттік орган немесе ұйым ... ... ... және ... ... функциялары мен
міндеттерінен шығатын дауды заңды және негізделулі шешуге қызығушылық болып
табылады.
Жоғарыда ... ... іс ... ... ... ... салынған
міндеттеріне байланысты өзге тұлғалар құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін қорғауымен шартталады және сондықтан да іс ... ... ... ... ... ... Олар іс жүргізуге өз атынан
қатысады, бірақ ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғайды. Азаматтық іс жүргізуде бұл ... ... ... әлеуметтік бағыттағы және ерекше мәндегі ... мен ... мен ... ... ... ... тұлғалар құқықтары мен
мүдделерін қорғай отырып, олар қоғамдық немесе мемлекеттік мүдделерді
қорғауды жүзеге асырады;
- Қандай да бір ... өз ... мен ... ... ... азаматтың құқықтарын сотта қорғауды жүзеге асырады;
- Сотта істің нақты жағдайын орнатуда және азаматтық құқықтық ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 56 және 57 баптарында іс жүргізуге
тұлғаның қатысуының екі ... ... Өзге ... ... ... және ... мүдделерді қорғау
үшін сотқа шағымдану, басқаша айтқанда бөтен құқықтарды, бостандықтар
мен заңды мүдделерді қорғау үшін ... істі ... Бұл ... іс ... мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі
басқару органдары, ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін өзге тұлғалар қозғаған іске
қатысу. Іс жүргізуге қатысудың бұл нысаны тек ... ... ... өзін-өзі басқару органдары үшін ғана мүмкін болады. Азаматтық іс
жүргізу кодексінің 56 және 57 баптарына сәйкес ... ... ... жүргізуге қатысу нысанын және процессуалды қызметтерінің сипатын және
оларды жүзеге асыру ... ... ... екі ... ... өзге ... ... бостандықтары мен заңды мүдделерін, қоғамның
немесе мемлекеттің мүдделерін қорғау үшін тек ... қою ... ... ... ... ... ... органдары, ұйымдар
мен жеке азаматтар;
- іс ... ... ... үшін ... кеткен іс жүргізуге қатысу
және талап қоюға құқығы бар ... ... мен ... ... басқару органдары.
Азаматтық іс жүргізу заңдылығымен қарастырылған іс ... ... ... – бұл өзге тұлғалар құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау
мақсатымен азаматтық істі ... ... іс ... ... ... өзге ... ... мен қоғамдық және мемлекеттік ... үшін ... ... ... ... ... көзделген
жағдайларда мемлекеттік органдар және ... ... ... ... ... жеке ... олардың өтінуімен басқа адамдардың
құқықтарын, бостандықтары және заңды мүдделерін, сол сияқты қоғамдық немесе
мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін ... ... ... ... ... ... азаматтың мүддесін қорғау үшін мүдделі адам өтінішіне қарамастан
талап қойылуы мүмкін» /3,49Б/.
Процессуалды ... бұл ... ... негізінен Азаматтық іс
жүргізу кодексінің 8-бабының 1-тармағында бекітілген нормасына ... ... ... іс ... ... ... 1-тармағына
сәйкес «бөтен» құқықтарды, бостандықтары мен заңды мүдделерді ... ... ... ... ие ... ... көрсетіледі: Мемлекеттік органдар,
жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ... жеке ... ... іс ... ... ... ... келесі
ереже қарастырылған: «Мемлекеттік органдар, заңды тұлғалар немесе азаматтар
заңда көзделеген жағдайларда өзге азаматтың немесе адамдардың белгісіз ... ... және заңи ... ... ... арыз беріп жүгінуге
құқылы». Нормалар арасында қайшылықтарды сотқа жүгіну құқығына ие тұлғалар
тобын ... ... ... іс ... ... 56-бабымен
салыстырғанда Азаматтық іс жүргізу кодексінің 8 бабында бұл субъектілердің
аз ауқымы ... ... ... өзін-өзі басқару органдарын
атамайды және ұйымдар орнына заңды тұлғалар делінген. Бұл жерде 8-бап ... ... ... ... және ... тиіс ... ой ... қатар Азаматтық іс жүргізу кодексінің 8-бабының 1-тармағында ... ... бір ... құқықтарын қорғау үшін жүгінуге жол
беріледі /30,14Б/.
Ал Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... бұл ... ... ... ... етуші заңдылығы бойынша сотқа «ұжымдық
талаптар» адамдарының ... бір ... ... мен ... ... үшін ... қою ... бар. Мысалы, КАЗАКСР тұтынушылар
құқықтарын қорғау туралы заңы тұтынушылардың қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... органының
тұтынушылардың белгісіз бір тобына қатысты әрекетін құқыққа қайшы деп тану
және бұл ... ... ... ... ... қойып жүгіне алады
делінген. Ұжымдық талапты қанағаттандырғанда сот құқық бұзушыға ... ... ... өзге ... арқылы белгілі мерзім ішінде сот шешімін
тұтынушыларға ... ... Заң ... енген ұжымдық талап бойынша
сот шешімі бұл тұлғалардың әрекеттерінің азаматтық құқықтық салдары туралы
тұтынушы талабын қарастырған сот үшін ... ... іс ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары және жеке ... ... ... ... ... үшін ... ... әрекетке
қабілетсіз азаматтың заңды мүддесін қорғау жағдайларынан ... ... ... ... ... коңіл бөлу керек. Бірақ Азаматтық іс жүргізу кодексі
бұл ... ... ... ... ... және бұл ... ... соқа не қоса берілетіні туралы мәселені реттейді. Бұл ... іс ... ... ... мазмұнынын қызығушы тұлға
өтінімсіз өзге тұлғалар құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... бере отырып өзгерту керектігі көрінеді.
Бұл ой келесі жағдайларға негізделеді:
- Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... қарастырған жағдайда ғана мүмкін болады. Яғни нақты санаттағы
істерді заңда көрсеткен тұлғалар ғана ... ... ... жағдайда кәмелетке жетпеген тұлғаның немесе жалпы танылған
тәртіптен ... бар ... ... ... үшін ... жол беріледі.
Бұл тұрғыдан азаматтың мүддесіне сотқа прокурордың шағымдануына қатысты
ғана талаптар қатарын қарастыратын Азаматтық іс ... ... ... 4-тармағының нормасы ойға сыйымды: прокурор талап қою ... өзі ... қоя ... мүмкіндігінің себептерінің негізін көрсетуі
тиіс; әрекетке қабілетсіз тұлға ... арыз беру ... ... ... қою үшін ... ... растайтын құжат арызға қоса берілуі
тиіс. Бұны ... ... істі ... ... ... заңды шешімді
түсіндіруге болады. Соңғысы заң бұзылған және қандай да бір ... ... өз ... ... ... ... азамат мүддесінде кез-
келген санаттағы істерді қозғауға құқылы. Заңда прокурор қозғай ... ... ... көрсетпейді. Азамат келісімінің болуы прокуратура өз
қарауымен жеке құқықтық қатынастар ... ... жол ... табылады /8,125Б/.
Азаматтық іс жүргізу әдебиеттерінде өз атынан өзге тұлғалар мүдделері
үшін істі қозғаған тұлғаларды белгілеу және істе ... ... ... үшін ... ... ... түсінігі кең қолданылады.
Олар сот отырысында, оларға сот ... ... ... ... ... ... ... нысанда барлық әрекеттер жасауы тиіс. Бұл істі
қозғағанға дейінгі сот қарастыратын дау бойынша өз ойын ... ... ... ... Бұл ... ... ... екі
жағдайда жол берілмейді. «Процессуалдық мәндегі талапкерлер» іс жүргізудегі
талапкерлер болып табылмайды, себебі олар ... ... ... ... ... ... мен ... қорғау үшін азаматтық іс қозғаған
тұлға талапкер болып табылады. «Бөгде» құқықтар мен ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары,
ұйымдар мен азаматтар даулы ... ... ... ... ... ... ... енген шешімнің материалдық – құқықтық
салдары тарамайды.
Мемлекеттік органның, ұйымның және жеке азаматтардың ... ... ... ... үшін іс қозғаған тұлғаны істі мәні бойынша қаруды талап ету
құқығынан айырмайды. Өзге ... ... ... мен ... қорғау үшін шағымданған мемлекеттік органдар, ... ... ... ... ... ... азаматтар өкілдері сот пікір
таластарында соңғы болып сөз сөйлейді. Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... іс ... ... қатысуын іске прокурордың
және сот өкілдерінің қатысуынан ажырату қажет. ... іс ... ... ... ... істі ... тұлға мен өзге
тұлғалар құқықтары мен ... ... ... үшін ... ... прокурор
арасындағы айырмашылық келесідей:
- жоғарыда аталғандай әрекет ететін процесуалды заңдылыққа ... ... ... ... ... санаттардағы істерді
қозғауға құқылы;
- мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар
мен жеке азаматтар тек ... ... ... ғана ... мен ... мүдделерді қорғау үшін сотқа шағымдана алады.
Яғни, нақты санаттағы істі қозғай алады /31,165Б/.
ҚОРЫТЫНДЫ
Азаматтық процестегі тараптар мәртебесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... тараптардың процесуалды
жағдайы олардың процесуалдық құқықтары мен мүдделерін, олардың материалды –
құқықтық қатынастары тек сот арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
азаматтары мен заңды тұлғаларынан басқа шетел құқығының ... ... ... жоқ тұлғалар, шетелдік заңи тұлғалар, халықаралық
ұйымдар олардың құқықтары дау қатысуымен ... ... ... ... ... қарастыратын болса қатыса алады. Даулы материалды –
құқықтық қатынас қатысушылары ретінде ... заңи ... іске ... өзге ... ... ... ... материалды – құқықтық және процессуалдық қызығушылықтарының болуы
болып табылады. ...... ... мәні соттың талапкер
үшін талапты қанағаттандыру немесе жауапкер үшін одан бас ... ... ... байланысты пайда алу не оны ... қалу ...... ... мәні ... талапкер үшін талапты
қанағаттандыру немесе жауапкер үшін одан бас ... ... ... ... пайда алу не оны сақтап қалу болады
Өз кезегінде М.С. Шакарян, «азаматтық істегі тараптар – бұл ... ... ... ... туралы дауларын сот шешуі тиіс ... ... ... Бұл ... ... деп ... болмайды. Себебі,
онда тараптардың айырықша белгілерінің бірде біреуі жоқ. М.С. Шакарян
көрсеткен құқық ... дауы ... ... ... ол тек ... емес,
сонымен қатар өзінің жеке талаптарын қоятын үшінші тұлғаларды ... ... ... ... ерекше өндіріс істеріне қатысушы
тұлғаларға да ... деп ой ... Бұл ... ... жағдайлармен
негізделген:
- ерекше өндіріс істері азаматтық сот өндірісінің жалпы ... ... ... ... өндіріс істеріне қатысушы тұлғалар заңмени ... ... ... ... заңда бұл тұлғаларды тарап деп атауға шектеу жоқ.
Тараптардың заңды мүдделері қарама – қарсы болып ... ... ...... және ... ... туралы дау жағдайында
болады. Субъектілері істе ... ... ... ... дау, яғни ...... қатынас сотта істі қараудың пәні болып табылады. Сот
тараптар арасындағы құқық ... ... ... ... ... тараптардың
ерік білдіруіне байланысты, яғни талаптан талапкердің бас тартуымен ... ... ... ... істі қарауды тоқтату туралы анықтама
шығарады. Осылай, сот актілерін шығару жолымен азаматтық ... ... ... ... ... Сондықтан сот шешімінің заңды
күшіне енуіне байланысты ... ... ... ... тек ... ... ... туралы даулар бойынша істерде материалды – құқықтық
талаптарды шешпей ... ... ... ... қорғау бойынша
қызметінің мәні болмайды. Бұның барлығы әкімшілік – құқықтық қатынастардан
туындайтын істерге қатысатын тұлғалар бұл ... ... және шешу ... ... ... ... ... дәлелдейді. Заңға сәйкес талап
өндіру ісіндегі тараптар ... ... ... ... иеленеді
және процессуалдық міндеттерді атқарады.
]
Пайдаланған әдебиеттер
1. Баймолдина З. Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан:
В двух ... Т. 1. ... ... ... 1-15). ...... ... -128б.
2. Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу құқығы: заң ... оқу ... / ...... ... 2003. -22б.
3. Чечот Д. М. Участники гражданского процесса. – М., 1960. -122б.
4. Викут М. А. Стороны – основные лица искового ......... ... ... право России. Учебник для вузов./ Под ред. М.
С.Шакарян. – М.: ... ... 1999. ... ... процесс: учебник для юридических вузов / Под ...... ... И доп. – М.: ... ... 1999. ... ... В.В., Дернова Д.В. Гражданский процесс. Курс лекций – СПб:
Юристъ, 2001. -145б.
8. Шакарян М.С. Субъекты ... ... ... – М., 1970.-
58б.
9. Гражданский процесс. Учебник. Издание второе, ... ... / Под ред. ... Н.А. ... ... – М.:
ПРОСПЕКТ, 1999. -125б
10. Гражданский процесс. Учебник для вузов / Под ред. ...... ... Васильева Г. Д. Защита ответчиков против иска в ...... 1980. ... ... Г. Л. ... иска и ... на иск. – ... 1989. -185б.
13. Жуйков В. М.: Судебная защита прав граждан и ... лиц. – ... бюро ... 1997. ... ... З. Х. ... гражданских дел в суде первой
инстации: Науч.-практич. Пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 2002. ... ... ... ... / Отв. Ред. ... В. В. Ярков – 3-е изд.,
перераб. и доп. – М.: БЕК, 1999. -146б.
16. ... З. Х. ... ... ... ... В двух томах. Т. 1. Общая часть (Темы 1-15). Ученик. –
Алматы: КазГЮА, 2001. ... ... А. Т. ... и ... в ... – М., 1992. -138б.
18. Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... ... ... студенттеріне арналған оқу құралы / Е. О. Егембердиев. ... ... 2003. – ... Монахов А. В. Актуальное вопросы соучастие в ... ... Дис. ... к. ю. н. – М., 1987. – ... Абова Т.Е. Соучастие в советском гражданском ... ... ... к. ю. н. – М., 1952. ... Вандышев В.В., Дернова Д.В. Гражданский процесс. Курс лекций – СПб:
Питер, 2001. – 183б.
22. ... В.Н. ... ... ... ...... 1979. –
198б.
23. Викут М.А. Проблема ... ... ... и ... сторон в ... ...... дис ... д. ю.н. – ... 1971. ... Аргунов В.Н. Некоторые вопросы развития института участия третьих лиц ... ... ... // В кн.: ... ... ... ... процессуального кодекса РСФСР. – Калинин,
1984. – 63б.
25. ... И.М. ... ... лиц в ... гражданском процессе. –
М., 1962. -78б.
26. Шульженко Ю.Л. Конститутционный статус прокуратуры Р.Ф. – М., 1970. ... ... В.А ... ... по гражданским делам. – Л., 1968. –
144б.
28. ... Д.Р. ... ... в ... делах искового
производства. – Душанбе, 1965. – 157б
29. Добровольский А.А. ... ... ... в ... ... М., 1958. – ... Потапова Г., Гусева М. Участие органов опеки и попечительства в
судебных ... ... с ... ... // Сов. Юстиция. – 1987.
-№ 23. – 14б.
31. Тараканкова Е.М. Участие жилищных органов в гражданском процессе. – ... ... ... Адам құқығын қорғау – ардың ісі // Тураби, 1/2000ж, 40б.
2. Азаматтық істер бойынша сот ісін жүргізудегі прокурордың ... // ... ... ... ... проблемы теории и практики ... ... ... ... Д. ...... іс жүргізуші мен сот орындаушылары: // Тураби,
3/2000ж.-8б.
5. Меншік құқығын ... // ... – 2/2000. ... Одинцов А.В. – Особенности договорного регулирования ... ... // ...... – 67б.
7. Прокурордың басты сот талқылауына қатысуы // Тураби. – 3/2000ж. – 11б.
8. ... ... ... на ... или идти в суд? // Мир закона. –
3/2000ж. – 21б.
9. Шетелдік тұлғаларға қатысты іс жүргізу // ...... – 47б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысушылардың жалпы сипаттамасы147 бет
Ұйымдасқан қылмыстық89 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар5 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері64 бет
Азаматтық процесстегі катысушылардың арасындағы тараптардың орны36 бет
Азаматтық процесстегі сот дәлелдемелері27 бет
Азаматтық процестегі тиісті және тиісті емес тараптар30 бет
Алынуға тиісті вексельдер , бағалау және мойындау есебі36 бет
Алынуға тиісті шоттар және өзге де дебиторлық борыштардың есебі24 бет
Арифметика және алгебраға тиісті үйірме жұмыстары58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь