Мұнай мен газдың қазіргі дәуірдегі маңызы

КІРІСПЕ
Мұнай мен газдың қазіргі дәуірдегі маңызы

Мұнай және табиғи жанғыш газдар
Негізгі мәліметтер

Мұнай өңдеу өндірісінің өсу дәуірлері
Бастапқы дәуір
Негізгі мұнай.газ кен орындары
Қазақстандағы мұнай . газ өндіру кәсіпорындары

Мұнай . газ өңдеу және мұнайхимиясы салалары және олардың
даму келешегі
Қорытынды
        
        КІРІСПЕ
Мұнай мен газ отын және энергия көздерінің тиімді түрлері
болмағандықтан, оларды пайдалану үнемі өсуде. Оларды пайдалану үшін ... ... және ... өңдеуден кейін дайындайды.
Мұнай және газ - өте құнды қазбалы энергия ... ... ... ... және ... синтездің бірден-бір негізгі шикізаттары болып
саналады. Қазіргі кезде олардың экономикалық маңызы өте зор. Мұнай мен газ
өнімдері ... ... ... түрінде, қорғаныс және азаматтық
үй құрылыстарында, ауыл шаруашылығында, энергетикада, космонавтикада, атом
электр станциясында, үй ... және т.б. ... кең ... ... мен газдың қоры шектеулі екенін естен шығармауға тиіспіз.
Мұнай - көмірсутектер ... ... ... ... ... қызыл-
қоңыр, кейде қара түске жақын, немесе әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрі
де кездеседі; өзіндік иісі бар; жерде ... ... ... ... ең маңызды түрі.
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға ... ... ... ... ... ... ... жекеленеді: метанды, нафтенді және
ароматты (хош иісті) тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт,
асфальтты шайыр қосындылары да кездеседі.
Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, ... ол ашық ... ... ... та келеді. Мысалы, Әзірбайжанның Сурахана алақында ақшыл түсті мұнай
өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның меншікті салмағы 0,65-0,95 г/см3. Мұнай
өз бойынан электр ... ... ... ол ... ... ... қолданылады. Осы кезеңде мұнай құрамынан екі мыңнан астам
халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: ... ... ... ... ... ... кремдер, парфюмериялық жұмсақ майлар, дәрі-
дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы басқа. Ол қуатты әрі арзан
отын — бір ... ... үш ... ... 1,3 ... ... 3,3 ... қызуына тең.
Қазір "Қара алтын" деп бағаланатын мұнайдың ... мол ... ... жылы ол ... рет ... ... Еуропаға тасылатын тауарлардың
тізіміне кіріпті. Сол жылы Венесуэладан Испанияға жөнелтілген мұнай
тасымалының алғашқы легі бірнеше темір құтыға ғана ... жүк ... ... ... оны тек артрит ауруын емдеуге ғана пайдаланатын болған.
Мұнайдың, ал ертеректе оны «тас майы» деп атаған, болашағы зор ... орыс ... М.В. ... ... ең ... рет ... ... дейін жүз жыл бұрын, мұнайдың шығуы жайлы өзінің
бірегей теориясын ұсынған еді. «Жер ... ... ... ... ... ... қою, майлы материя шығарылып,
саңылаулар арқылы ағады... Бұл ...... ... ... ... құрғақ, қатты материялардың пайда болуы, бұл тас майы – мұнайдың
негізі...», – деп жазады 1763 жылы М.В. Ломоносов.
Мұнайды қыздыру кезінде мұнайға ... ... ... ... мен ... шығу ... да орыс ... – академиктер
Паллас пен Абихтікі болған еді. Алайда ол кезде олардың ... ... ... ... аз ... жемісті болғаны өткен ғасырдың соңында Д. И. Менделеев ұсынған
мұнайдың ... шығу ... еді. Ұлы орыс ... ... жер шарының орталық ядросы темір және құрамдарында көміртегі бар
басқа металдардың қоспаларынан құралады. Жер қыртысындағы жарықтардан өткен
сулардың ... бұл ядро ... ...... ... және ... Жер жарықтары арқылы жоғары жер қыртысының суық ... бере олар ... ... құраушы бөліктері болып табылатын ауыр
көмірсулар қоспасына айналады.
Харичков және басқа да орыс ғалымдары мұндай әдіспен табиғи мұнайға
ұқсас сұйық – жасанды мұнайды ... Д.И. ... ... ... ... тау ... орындарында кездеседі. Мұны жиі бақылауға болады,
сондықтан Д.И. Менделев қорытындыларын барлаушылар мұнайды ... ... ... ... ... ... әдетте, мұнай кездесуі
тау түзілу процестері қосымша фактор болып табылатын жағдайларда
кездесетініне көз ... ... ... ... ... ішінде жағажайлық шөгінділерде
жиі табылады. Сірә, теңіз өсімдіктері мен жануарлары қалдықтары судың
түбіне жинақтала беруінен болар. Өйткені онда су ағысы ... ... ... оған ... келуі қиындай түседі. Ауаның әсерінен
бұл қалдықтар тотығар еді, ал ауа ... ... ... қалдықтар құрамы бойынша мұнайға ұқсас, бірақ оларда толығымен мұнайға
айналмайтын процестер өтеді. Мұндағы түсініксіз жайт: осы ... ... ... ... ... онда хлорофилдің, яғни өсімдіктердің
жасыл түсі негізінің және басқа да екі жүз градустан жоғары ... ... ... ... табылған. Ал барлық мұнайға жақын
өнімдерді алатын белгілі химиялық реакциялар тек ... ... 1930 жылы ірі ... ғалымы – академик Н.Д. Зелинский бұл жерде
катализ, яғни өздері аз өзгеріске ұшырайтын заттардың әсерінен химиялық
өзгерістерді тездететін құбылыс орын ... ... ... ... ... ... ... орналасқан заттарға әсер
етіп, ол жасанды мұнайды екі жүз градустан төмен температурада алды.
Осылайша сұрақтың жауабы шешілді, бірақ ... ... ол ... ... табиғатта болуы мүмкін емес, олар өте тұрақсыз
еді.
Табиғатта мұнай түзілуді іске асыратын заттарды ұзақ іздегеннен кейін
химия ғылымдарының докторы, профессор Андрей Владимирович ... ... ... қыртыстарын жауып тұратын кейбір сазбалшықтардың қатысымен
болатынын анықтады. Өсімдіктер және ... ... ... ... ... ... мен микроағзалар кейін мұнай түзетін
фактор болып табылатын материалдың негізін түзеді. Лай – бұл сазбалшық,
өсімдік және басқа да қалдықтардың түр ... ...... ... және ... да кеуекті тау жыныстарымен қапталады. Олар, өз
кезегінде, мұнай мен су өтпейтін сазбалшық және ... да тау ... ... ... шамамен жүз градустай қабаттарға дейін
түседі. Мұнда мұнай түзілу процесі аяқталады; құрамында лай ... ... ... да, біз ... ... ... ... тау
жынысына енеді.
Мұнайдың шығуының жаңа теориясының зор тәжірибелік маңызы бар. Ол
мұнайшы-геологтарды мұнайдың түзілу жағдайларын анықтау әдісімен
таныстырады. Мұнай қалай пайда болатынын ... кен ... оны ... тез анықтайды. Геологиялық жағдайларға байланысты мұнайдың
болатын жерлерін және оның мүмкін орын ауыстыру жолдарын анықтауға болады.
Мұнай мен газдың ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады. Кез
келген мемлекеттің өндіргіш күштерінің деңгейі, ... ... ... ... ... Дүние жүзінде өндірілетін пайдалы қазбалардың
70%-нан астамы энергия көздеріне жатады. Бұл энергия қорларының
маңыздылығын көрсетеді.
Энергия қорларының негізгі түрлері – ... ... ... ... және ... ... Дүние жүзінде энергия қорларын
өндіру құрылымы мынадай:
| |1900 ж |1920 ж |1940 ж |1960 ж |1980 ж ... |3,7 |43,5 |37,6 |32,9 |21,2 ... газ |1,1 |18,8 |20,8 |21,4 |19,0 ... ... |0 |2,5 |5,6 |8,6 |13,6 ... ... | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |2,0 |6,2 |6,9 |7,1 |13,0 ... жүзі бойынша энергия қорларының негізін қатты органикалық
жанғыш отындар құрайды, бірақ, дүниежүзілік отын-энергетика балансында
(ОЭБ) олардың үлесі қазіргі кезде мұнай мен газ ... ... ... жж аралығында дүниежүзілік отын-энергетика балансында мұнай мен
газдың үлесі жоғары ... ... ... ол ... ... ... елдерінің мұнай мен газды пайдаланудағы үлесі әр ... ... ... ... қоры ... ... 1987 жылы АҚШ-та-64,7%, Италияда-
82,4%, Францияда-56,4%, Жапонияда-64,8%, ГФР және Ұлыбританияда-59-60%,
Канадада-47,7%, Норвегияда-28,9%-ды құраған. Бұл көрсеткіштер барлық
елдерде де, ... мен ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бұрынғы одақтас республикалар кезінде электр энергиясын және отын
өндіру құрылымы төмендегідей болды:
| |1913 ж |1940 ж |1960 ж |1980 ж |1986 ж ... ... | | | | | ... млрд |2,0 |48,6 |292,3 |1294 |1599 ... | | | | | ... ... | | | | | ... |5,3 |50,9 |183,9 |214,5 ... | | | | | ... ... ... |237,9 |692,8 |1977,6 |2205 ... ... | | | | | ... |14,7 |44,5 |211,4 |861,3 |865,8 ... |- |4,4 |54,4 |522,4 |748,8 ... |23,1 |140,5 |373,1 |523,6 |516,2 ... ... | | | | | ... |10,4 |44,0 |53,9 |70,3 |74,2 ... және газ - өте ... ... ... ... ... мәні қазіргі кезде ерекше зор. Мұнай мен газды ... ... ... түрінде, қорғаныс саласында және азаматтық үй
құрылыстарында, ауыл шаруашылығында, энергетикада, косманавтикада, атом
электр станциясында кеңінен ... ... ... мен газдың қоры
шектеулі. Олар көмірге, жанғыш сланецтерге және битумды құмдарға қарағанда,
табиғатта әлдеқайда аз. Сонда да болса, мұнай мен ... ... ... ... ... ... көп ... мына төмендегі мәліметтер көрсетеді.
| |Көмір ... ... |Газ |
| | ... | | |
| | ... ... | ... | | | | ... | | | | ... |1700 |1200 |90 |400 ... ... | | | | ... |50 |35 |3 |12 ... |28 |1 |50,5 |20,5 ... жүзі ... ... ... ... деңгейі ғалымдар мен
мамандардың жақын кезеңде мұнай қорының таусылу мүмкіндігі туралы ойларын
дәлелдей түседі. ХХІ ғасырдың соңына таяу ... ... ... туралы пікірлер көп айтылуда.
Мұнай энергия өндіруде негізгі ... көзі ... ... ... ... және ... рөлі арта түсті. Мемлекетте мұнай
қорының бар болуы, мұнайды және мұнай өнімдерін экспортқа шығару – ... ... және ... өркендеуде үлкен жетістіктерге
жетуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге, мұнайдың дүниежүзілік бағасының
өзгеріп тұруы, мұнай базарындағы конъюнктура мұнай өндіруші елдермен қатар,
мұнайды өндірісіне ... алып ... ... ... үшін ... күрделі өзгерістер жасайды.
Соңғы жылдары мұнайдың дүниежүзілік бағасы тұрақсыз болып тұр. Екінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы ... ... ... ... ... ... ... үстемдік бағыт ұстанған халықаралық мұнай картелі
анықтады. Картель мұнайды өркендеуші – экспортер ... ... ... ... ... ал ... ... импорттаушы мемлекеттерге
салыстырмалы жоғары бағаға сатты. Мұндай жағдай өркендеуші елдерді
қанағаттандыра алмады. Сондықтан олар өздерінің ... ... ... және
мұнайды экспорттаудабірлескен саясат ұстау мақсатында мұнай
монополистерімен күресу үшін 1960 жылы мұнайды шетке ... ... ... ... Бұл қоғамға Ирак, Иран, Кувейт, Сауд Арабиясы,
Катар, Абу-Даби, Венесуэла, Индонезия, Ливия, Нигерия, Алжир, ... ... ... өркендеген елдердегі, энергетикалық
шикізатқа деген сұраныстың күрт көтерілуін ескере отырып, МШШЕҚ елдері
1972-1973 жж ... ... ... ... ... ... төрт-жеті
есеге өсірді. Мұнай бағасының көтеріліу өркендеген елдерде өндірістің
барлық салаларын мұнай өнімдерімен қамтамасыз етуді қиындатты. Бұл ... ... ... ... деген атпен белгілі болды.
Өркендеген Батыс елдері өздерінің мұнай импортына ... ... ... мен ... өздерінде өндіруді көбейтті, мұнай
өнімдерін үнемдеуге бағыт ұстады, энергия ... ... ... өсіре
бастады. Осындай әрекеттердің нәтижесінде дүниежүзілік нарықта мұнай бағасы
төмендей бастады. 1980 ж ... ... ... орташа бағасы 1 м3 үшін 190
долларды құрады, ал 1987 ж 113 доллар болды.
Мұнай және табиғи жанғыш газдар
Негізгі мәліметтер
Мұнайдың жер ... ... ... ... ... 500 ... ал газдың жер бетіне шығуын Кавказда және Орталық Азияда біздің
заманымыздан 6 мың жыл бұрын болған деп болжайды ғалымдар. Мұнай ... ... ... бастап ие бола бастады.
Мұнай – жердің қалдық қабатына көп тараған, сұйық жанғыш материал.
Мұнай және одан жер бетіне ... ... ...... ... адам баласына ертеден белгілі. Оларды Вавилонда және Византияда
оталдыргыш қоспа есебінде ... Ерте ... ... ... ... ... өзендерінің аралығында оларды жол құрылысында, науа жасауда
және басқа құрылыста тесіктерді бітеуде тоқушы, ... және ... ... көп ... ... ғасырдың соңынан бастап мұнай
өңдеудің өнімі – керосинді үйлер мен ... ... ... ал ХІХ ғасырдан бастап, ішкі жану қозғалтқыштарын ойлап табумен
байланысты, мұнай өнімдері әр түрлі жол көліктерінде негізгі отын болып
қалды.
Мұнай құрамы ... ... пен ... ... ... ... ... көмірсутектердің өте күрделі қоспасы болып саналады.
Мұнай – сыртқы көрінісі жағынан май тәрізді сұйықтық, жарықта
флюресценцияланады. Мұнайдың түсі ондағы шайыр заттарының мөлшеріне ... ... ... қара, ашықтау жән тіптен түссізі де
белгілі. Мұнай судан жеңіл және онда іс жүзінде ерімейді. Мұнай тұтқырлығы
оның құрамына байланысты, ... ... ... да ... ...... зат, оның жану ... қатты жанғыш пайдалы қазбаларға
қарағанда жоғары, ол шамамен 42 МДж/кг құрайды.
Мұнайдың қатты жанғыш қазбалардан ... – күлі аз ... ... атын «наф ата» ... ағып ... ағып шығушы мәнін беретін
парсы сөзінен алады.
Мұнайдың түзілуін анықтау қазіргі ғылымның ең ... ... ... ... мен ... ... көпшілігі мұнай түзілуінің
органикалық теориясын жақтайды, бірақ, кейбір ғалымдар мұнайдың
анорганикалық заттардың әр түрлі химиялық өзгерісінің ... ... ... ... ... ... ... теориясын 1877 жылы алғашқылардың бірі
болып Д.И.Менделеев ұсынды. Оның жорамалы бойынша, мұнай көмірсутектері ... ... ... ... ... ... түзіледі.
Мұндай реакциялар орын алса да, мұнай құрамындағы көптеген әр түрлі
құрылымды көмірсутектердің пайда болуын карбид теориясымен ... ... тағы да жер ... ... ... жағдайынан жер астына жоғары
қысымдық жағдайға судың ауысуы да түсініксіз. Соңғы жылдары мұнайдың
космикалық, магнитті ... ... ... ... ... олар ... ... өңдеу өндірісінің өсу дәуірлері
Бастапқы дәуір
Мұнай мен газдың тау жыныстарынан ... ... ... әр ... қол жазбаларда кездеседі. Геродот, Плутарх, Плиний және басқа
ғалымдардың еңбектерінде мұнай кен орындарының Өлі теңіз ... ... ... Жерорта және Каспий теңіздерінің жағалауында
және Әмудария жағалауында бар екендігі келтіріледі.
Ерте заманнан бастап мұнайды отын және ... алу үшін ... ... ... шикі ... құйылатын болғандықтан, оның ең
тиімдісі жеңіл мұнай болған. Уақыт өткен сайын жеңіл мұнай ... ... ... ... ... ала ... ... қарапайым мұнайды айдау
қондырғылары орта ғасыр кезеңінде Кавказда, Батыс Украинада, Ухта өзенінің
бойында пайдаланылды. 1821-1823 жж ... ... ... ... ... ... бірінші болып мұнайды айдаудың өндірістік
қондырғысын іске қосты. Англияда мұнайды айдауды 1848 ж бастады, ал АҚШ-та
Татусвилле қаласында бірінші айдау қондырғысы 1860 ж іске ... ... ... ... ... ... істейтін
куб болып саналады, ал алатын бірден-бір мақсатты өнім жарық керосині
болды. Жеңіл ... ... және ауыр ... – мазутты, басқа
пайдалану жолы болмағандықтан, жағып жіберетін. Бірінші мұнай айдау Бакуде
тау-кен инженері Восбойников 1837 жылы іске қосты.
Оқтын-оқтын жұмыс ... ... ХІХ ... ... ... ... В.Г.Шухов және Н.Н.Елин ойлап тауып, іске асырған
үздіксіз жұмыс істейтін куб батарейлері ауыстырды. 1876 жылы сұйық отынды
жағу үшін ... ... ... бұл бу ... үшін отын есебінде
мазутты пайдалануға мүмкіндік береді. Сол жылы орыстың ұлы ғалымы
Д.И.Менделеев мазуттан майларды алудың ... ... ... ... ... ... осыған дейін кейбір салаларда пайдаланылып келген
өсімдік және мал майларын ығыстыра бастады. Ресейде, АҚШ-та және басқа
кейбір мемлекеттерде мұнайдан майлар өндіретін зауыттар ... ... ж ... және ... ... ... ... құбырлы
мұнай айдау қондырғысын жасағандары үшін патент алды. Бұл қондырғы отпен
қыздыратын иілген құбырдан, буландырғыштан, ректификациялаушы колоннадан
және жылу ... ... ... Бұл ... ... ... айдау
қондырғысындай еді. 1910 жылдан кейін мұнайды үздіксіз ... ... ... де ... қолдана бастады.
ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы мұнай өңдеу технологиясының өсу
жолдары. Мұнай өңдеу өндірісі өсуінің бастапқы дәуірі мұнайды ... ... ... ... ... ... оның ... бар заттарды ған бөлді. Одан әрі бензин, керосин, дизель отыны
сияқты өте ... ... ... арттыру үшін және олардың сапасын
көтеру мақсатында мұнай өнімдерін екінші рет өңдеу процестерінен өткізе
бастады.
Мұнай өңдеудің екінші процестерінің теориялық негіздерін жасау және
оларды ... ... ХХ ... ... жартысында басталды. Бензин
өндірудің негізгі принциптері ауыр мұнай фракцияларын термиялық крекингпен
алуда зерттелген, ал 1913 жылы ... ... ... ... ... ... қондырғысы іске қосылған.
ХХ ғасырдың 20-30 жж автокөлік қозғалтқыштарының сығу дәрежесінің
өсуіне байланысты бензиннің детонацияға қарсы қасиетіне деген ... ... ... санды бензиндер алу үшін осы кезеңде мұнайдың
орта фракцияларын каталитикалық крекингтеу, қанықпаған көмірсутектерімен
изобутанды алкилдеу, С3-С4 алкендерді ... ... іс ... ... ... мұнай өңдеуді кішігірім зауыттар іске асырды. Көп зауыттар
шетел фирмаларының ... ... 1918 жылы ... ... ... ... ... Бас мұнай комитеті құрылды. Бірақ, азамат соғысы жылдары
Бакудегі, Грозныйдағы, Ферғанадағы, Доссор мен Мақаттағы мұнай өндіру және
өңдеу өндірістері бұзылды, ... аз ... 1928 жылы ... бұзылған кен
орындары, зауытта, мұнай айдайтын құбырлар толық қалпына келтірілді, ... жаңа ... ... салу ... ... мұнай өңдеу өндірісі
өріс алып, 1930 жж Уфада, Ишимбайда, Сызранда, Самарада жаңа мұнай өңдеу
зауыттары іске қосылды.
Жаңа зауыттардың іске ... ... Баку ... ... кен орындарының іске қосылуымен ғана байланысты емес, сонымен қатар,
мұнай өңдеудегі жаңа принципті іске асырумен де байланысты болды. Ол
принцип бойынша мұнай ... ... (МӨЗ) ... өндіру аумағымен
бірге, мұнай өнімдері көп қолданылатын аумақтарда орналастыру жүзеге аса
бастады. Дайын мұнай өнімдерін алыс тұтынушыларға құбырмен ... ... ... ... ...... тасымалдаудың тиімділігі
дәлелденді. 1937 жылдың аяғында мұнай өңдеу көлемі 1927 ... үш ... ... 26,4 млн.т құрады. Одан кейін Мәскеуде,
Одессада, Хабаровскіде, Саратовта жаңа мұнай зауыттары іске ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігіне
қоныс аударды, олар елді соғыс және бейбіт өмірге қажетті отын және мұнай
майларымен қамтамасыз етті. Соғыстан кейінгі ... ... ... өсуі ... көлемінің үздіксіз өсуімен, саланың техникалық
дәрежесінің жетілуімен жүзеге асты. 1949 ж соғыстан бұрынғы мұнай өңдеу
көлемі және негізгі ... ... ... ... сала ... ... жж ... өңдеу өндірісінің жағдайы
ХХ ғасырдың екінші жартысынан мұнай ... ... тез өсуі ... ... ... көлемінің әлемнің кейбір елдеріндегі динамикасы
келтірілген (млн.т) :
|Елдер |1960 ж |1970 ж |1975 ж |1980 ж ... |16 |15 |10 |0 ... |16 |7 |0 |0 ... |65 |55 |32 |22 ... |3 |15 |34 |30 ... газ |0 |3 |18 |25 ... отын |0 |5 |6 |23 ... шарындағы көмірдің жалпы геологиялық қорлары жақын аралыққа
дейін 16000 млрд.т деп бағаланатын, оның ішінде АҚШ үлесі 3485 млрд.т,
немесе 32%, ... ... ... 9,3%. ... ... бүкіл әлемнің
көмір қорлары шамамен 23500 млрд.т құрайды.
Шымтезектің әлемдік қорлары 261,4 млрд.т, ал жанғыш тақтатас
қорлары 356 ... ... және ... ... ... ... маңызды кендері. Қатты
отынның (қоңыр, тас көмірлер мен ... ... ... көптеген
аймақтарында ашылып, пайдалануға берілген. ТМД территориясында қоңыр, тас
көмірлермен антрациттердің негізгі шоғырланған жерлері төмендегілер.
Донецк бассейні ХVІІ ғасырда ашылған, ол ... ... ... шығысқа дейін 550 км-ге созылып жатыр, ауданы шамамен
55 мың км2 құрайды.
ТМД-ның маңыздылығы бойынша екінші тас көмір кені, ... 1722 ж ... ол ... ... ... Донбастан асып түседі.
Кузбастың көмір қыртыстары үлкен қуаттылықпен ерекшеленеді.
Қарағанды бассейні 1833 ж ашылғанмен, оны егжей-тегжейлі зерттеу
тек 1920 ж ... Бұл кен орны ... ... ғасырдың екінші жартысынан бастап Ресейдің шығысы мен
солтүстігіндегі басқа да бассейндерде – Кама, Убаган, Таймыр, Тунгус,
Иркутск, Минусинск, Зырян, Лена, Анадыр, Бурейн және т.б. тас ... зор ... ... КСРО ... ... ... ... кендерінің
ішіндегі неғұрлым маңыздылары келесілер.
Мәскеу түбі бассейні 1722 ж ашылып, өнеркәсіптік пайдалануы 1855 ж
басталған. Бассейн шамамен 120 мың км2. ... алып ... ... ... ... ... ... 1861 ж
басталған.
Негізінен Кавказда, Сібір, Қиыр шығыс пен Орта ... әр ... ... ... да ... ... ... белгілі.
Еуропа елдерінің ішінде тас көмірге ГФР және Англия бай. ... ... ... ... ... олар үш ... ... және
солтүстікте шоғырланған. Оңтүстік бөлікте ең әйгілі, 2380 км2-ді алып
жатқан Уэльс бассейні орналасқан. Британ аралдарының жалпы қоры ... ... ... 182 млрд.т құрайды.
ТМД көмір бассейндері бойынша ... ... ... |1800м ... |1965ж 1200м ... ... ... |дейінгі ... ... ... ... |жалпыгеологиялық ... қоры |
| ... | |
| | | ... |тас ... ... көмір |жалпы |тас көмір |қоңыр көмір |категориясы
| | | | | | | | ... |С2 | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | |ТМД ... |5182,5 |3487,0 |468,6 |311,2 |157,4 |234,1 |234,5 | ... ... |21,5 |53,0 |53,0 |- |38,5 |175,5 | |Печорск |344,5 |344,5 |- |14,3
|13,8 |0,5 |6,9 |7,4 | ... түбі |24,3 |- |24,3 |6,1 |- |6,1 |4,4 |1,7 ... |4,2 |- |4,2 |2,5 |- |2,5 |2,5 |- | ... |51,2 |50,0 |1,2
|14,0 |13,6 |0,4 |7,5 |6,5 | |Екібастұз |12,2 |12,2 |- |9,4 |9,4 |- ... | ... |21,0 |- |21,0 |4,9 |- |4,9 |1,7 |3,2 | ... |36,5 ... |6,7 |- |6,7 |6,3 |0,4 | ... |905,3 |849,4 |55,9 |190,5 ... |49,5 |141,0 | |Канск-Ачинск |1220,3 |1,8 |1218,5 |85,0 |1,6 |83,4
|68,3 |16,7 | ... |36,9 |36,9 |- |2,4 |2,4 |- |2,4 |- | ... |84,7 |4,2 |21,9 |19,1 |2,8 |6,8 |15,1 | ... |1744,8 ... |3,9 |3,0 |0,9 |1,8 |2,1 | ... |2647,2 |1141,7 |1505,5 |3,4 ... |2,4 |1,0 | |Оңтүстік-Якутия |40,0 |40,0 |- |5,2 |5,2 |- |2,0 |3,2 |
|Байкал |8,4 |1,2 |7,2 |7,0 |1,3 |5,7 |5,1 |1,9 | ... |583,5 ... |0,7 |0,7 |- |0,1 |0,6 | ... |25,0 |25,0 |- |2,0 |2,0 |- |0,8
|1,2 | |Сучанск |1,4 |1,4 |- |0,4 |0,4 |0,2 |0,2 |0,2 | ... Азия ... |26,6 |14,2 |6,9 |2,6 |4,3 |4,3 |2,6 | ... ... ... қоры едәуір мол. Мұнда Батыс
Еуропадағыірі болып саналатын Рур бассейні орналасқан. Ол 4570 км2 алып
жатыр, оның қоры 200 ... ... ... ... ... екінші
орын алатын Саар бассейні Франциямен шекарада орналасқан.
Францияда, оңтүстік Еуропаның басқа да елдері тәрізді, көмір
кендері көп ... ... ... ... ... екі бассейннің ғана
өнеркәсіптік маңызы бар, олардың қоры 8 ... ... ... ... ... ... ... шоғырланған. Ол елдің
оңтүстік-батысында орналасқан және 6260км2-ді алып жатыр. Чехия тас
көмірдің мол қорларына ие.
Болгария территориясында қатты жанғыш қазбалардың көптеген кеніштері
табылған. ... ... ... ... қоңыр көмірлерден, тас
көмірлерден және антрациттерден тұрады. Геологиялық барлау Болгариядағы
көмір қорының 75-80%-ын ашық әдіспен өңдеуге болатындығын ... ...... бай ... ... ... қорлары
көбінесе Солтүстік Америкада орналасқан. Тас көмірлердің жалпы қорлары АҚШ-
тың тек шығыс провинцияларында 500 млрд.т-дан астамды құрайды. Коксхимиясы
өнеркәсібі үшін әсіресе Пенсильвания ... мен ... ... ... ... ... ... Канада әлемдегі алдыңғы орындардың бірінде –
12340 млрд.т Канадағы ірі бассейндердің бірі ... ... оның ... 80000 ... ... ең мол ... Сібірде, Қытайда және Үндістанда
табылған. Коксхимиясы өнеркәсібі қатты ... ... ... тас
көмір қорлары шектеулі, сондықтан тас көмір көп мөлшерде басқа елдерден
әкелінеді.
Көмір кеніштері ең аз құрлықтардың бірі – Африка. Онда көмір ... ... ... ... ... бассейндері оның шығыс жағалауында орналасқан.
Мұнайдың шығу тегі жөніндегі болжамдарға шолу
Қазіргі кезде мұнай өнеркәсібінің пайда болуынан бері ... ... ... ... ... ... қойнауында 90 млрд.т қалды
деп есептелінеді. Осылайша, жер қойнауында шамамен 300 ... ... ... ... ... қалай түзілген?
Мұнай мен газды өндіру мен өңдеудің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер жиналды.
Мұнайдың шығу тегі туралы мәселе екі ғасырдан астам уақыттан бері
дау ... Бұл ... ... мен ... М.В.Ломоносов,
А.Гумбольдт және Д.И.Менделеев тәрізді әйгілі ғалымдар айналысты. Мұнай мен
табиғи геологиясы бойынша жиналған көптеген материалдарға қарамастан,
мұнайдың генезисі ... ... әлі ... болжамдарды жалпы түрде минералды және органикалық шығу
тегі деп ... ... ... ... ... «Жер ... туралы» еңбегінде
М.В.Ломоносов мұнай жоғары температуралар әсерімен тас көмірден түзілген
деген пікір айтты.
Француз химигі М.Бертло 1866 ж мұнай жер қойнауында
көмірқышқылының ... ... ... ... ... ... мұнай жоғары температураның шөгінді жыныстардың
биогенді органикалық затына әсері нәтижесінде мен тас көмірден түзілген
деген гипотезасы ХІХ ғасырдың соңы ХХ ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізген кезде растала бастады.
Энглер (1888 ж) балық майын айдаған кезде қоңыр түсті май, жанғыш
газдар мен су алған. ... ... ... ... С9-ға ... 300º-тан жоғары фракциясында – парафиндер, нафтендер,
олефиндер және ароматтцы көмірсутектер ... ... ... ... ... ... ... болды.
1919 ж Н.Д.Зелинский түгелдей дерлік өсімдік материалынан құрамындағы
липидтер мөлшері жоғары планктонды балдырлар қалдықтарынан тұратын көлдің
сапропель лай тұнбасын ... ... Бұл ... ... шайырлар, газ және
пирогенетикалық су алынды. Шайырлар бензин, керосин және ауыр шайырлы
заттардан тұрған. Бензинде алкандар, нафтендер мен арендер табылған,
керосинде ... ... ... басым болған. Алынған
көмірсутектер қоспасы көп жағынан табиғи мұнайға ұқсас, ауыр фракциялар
оптикалық белсенділікке ие болған.
Мұнай мен ... ... ... жөніндегі заманауи көзқарстар
Сапропельді тақтатастарды 150-170ºС-қа дейін қыздырғанда
органикалық заттың әлсіз термиялық ыдырауы басталып, экстракттелген
заттардың шығымының ұлғаюына әкелетіндігі ... 200ºС ... ... көп түзіліп, ал 370-400ºС кезінде 1 сағ бойы қыздырғаннан соң
тақтатастың органикалық затының 60-80%-ы ... ... ... ... ... ... ... сыныптары болатын көп асфальтті-
шайырлы заттар, сондай-ақ газдар мен ... су ... ... дәл ... үднрісі табиғи жағдайларда да,
құрамында сапропельді органикалық заттар олардың үстінде жинақталатын
жасырақ ... ... ... ... ... Тек ... ... ол
өте баяу, шөгінділердің батуының 50-100-ден 300м/млн. жыл жылдамдығымен
өтеді. Түзілетін ... ... ... ... және ... ... ... 2-3 км тереңдікке дейін түсу 10-нан 60
млн. жылға ... ... іске ... 60-400 мың ... ... ... ... органикалық заттың термиялық өзгерісінің
мұндай өте баяу табиғи «технологиялық» үжерісін көзге елестету де қиын,
алайда жүргізілген зерттеулер, ... ... ол ... ... ... мол ... толтырылған ойпаттарында
кеңінен жүзеге асырылатындығын көрсетті.
Егжей-тегжейлі геология-геохимиялық зерттеулер бұл үдерістердің
сатыларын кезектестіріп қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... молекулалық құрамының
шеткі оттекқұрамды функциялық топтарын үзіп алу есебінен оттегін жоғалту
салдарынан көміртегі мен сутегінің ... ... ... заттар мен
жоғары молекулалы мұнай көмірсутектерінің концентрациясы артпайды десе де
болады. Бұл сатыда органикалық ... ... ... ... әлі
болмайды.
Органикалық заттың газ фазасы құрамында осы сатыда түзілетін
көміртегі қос тотығының ... ... ... ... заттың молекулалық құрылымы айтарлықтай
өзгеріске ұшырамайды. Бұл кезде 400-600 млн. жылға дейін ... ... ... ... ... түзілу жүрмейді.
Бұл сатыны жалпы битумоидтың және мұнай көмірсутектерінің басым
бөлігінің тез ... ... ... ... ... ... деп атады. 150-160ºС дейінгі температуралар
аймағында мұнай түзілудің басты фазасы тіпті «жас», жасы 10-20 млн. ... де іске ... ... ... ... ... битумоид пен
мұнай көмірсутектерін түзе жүретін керогеннің молекулалық құрылымы
деструкциясының белсенді үдерісі геологиялық ... ... ... 2-2,5 есе ... ... шамасы, бірнеше миллион
жылды құрайтын уақыт мезгілінде іске асатынын көруге болады.
2,5-3 км тереңдіктегі аймақта ... пен ... ... ... ... керогендегі битуминозды заттар мен
көмірсутектердің генерациялану жылдамдығы көмірсутектердің саз балшықты
жыныстардан эмиграциялану жылдамдығынан артық болуы себепті тез ұлғаюы
байқалады. Сонан соң мұнай үшін ... ... ... липдті материал
концентрациясының азаюымен көмірсутектер генерациясының жылдамдығы едәуір
төмендеп, ал эмиграциялану жылдамдығы көмірсутектердің түзілу жылдамдығынан
арта көбейеді.
Мұнайдың саз ... ... ... ... кеуекті
қыртыстарға қалқып шығуы оның біртіндеп қыртыстардың неғұрлым көтеріңкі
жерлерінде шоғырлануына әкеледі.
Қорытынды
Қазақстанның мұнай-газ ... ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз ету және оның
қалыптасу тетіктерін осы жұмысымыздың өзекті тақырыбы ретінде
қарастыруымыздың мәні мен маңызы жайдан-жай емес. ... ... және ... даму ... түскен тәуелсіз Қазақстанның әл-
ауқатын көтерудің бірден-бір жолы – ... ... ... мен осы ... ... ... ... уақыт ағымына сайма-
сай ұйымдастырудың үлкен маңызы бар. Себебі, Қазақстан халқының әлеуметтік-
тұрмыстық хал-ахуалының жақсаруы мен ... ... ... ... ... ... мен ... тікелей байланысты. Сондықтан да,
республикамыз егемендік алған алғашқы күннен бастап мұнай-газ секторын
дамытуға, осы салаға шетелдік инвестиция мен ... ... ... шын мәніндегі нарықтық бәсеке болуына ерекше назар аударылған
болатын. Бірақ, барлығы да, Қазақстан тәуелсіздікке қол жеткізген 1991
жылдан бастап ойдағыдай ... ... ... ... ... ... аралығында ел экономикасын көтеру мақсатында жан-жақты бағдарламалар
қабылданып, оң ... ... оның ... ... күткендегідей
нәтиже берген жоқ. Экономика құлдырап, инфляция өсе берді. Бұл Қазақстанның
мұнай-газ өнеркәсібімен де тікелей байланысты. Кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... айырбас болды.
Тұралап қалған экономиканы көтеру үшін шетелдің қаржылы алпауыттарына
өндірісті өркендетуге инвестиция қарастыруға жол ашуға мәжбүр болдық. ... осы ... жас ... ... жоғары сатыға көтеруге
мүмкін емес екендігіне көз жете бастағандықтан, стратегиялық маңызы бар
салалардың бірі болып саналатын ... ... ... да ... ... ... ... Себебі, бар байлықты шетелге
бөліп беріп, бонус пен ... ... мәз ... ... тұрмыс-
тіршілігі жақсарып кетпесі анық еді. Сондықтан да, мұнай-газ секторында
мемлекеттік кәсіпорындардың ... және оны ... ... ... ... еліміз тәуелсіздік алған жылдардан кейін басым
бағыт ұстала бастады. «Қазір Қазақстан бұдан 10 жыл бұрынғы Қазақстан ... ... ... алға жылжыдық. Біз әлемдік тәжірибеге сүйене отырып,
экономиканың басқа салаларымен бірге мұнай-газ секторында да басқару мен
ұйымдастыруға ... көп ... ... Біз ... сай ... ... ен байлығымызды басқаларға жалтақтамай,
алақан жаймай өзіміз игере алатын ... де ... ... ... ... мен тасымалдауды, осы саланы басқаруды бір ретке
келтіретін заңдылық база қалыптасты. Кейінгі 10 жылда менеджмент пен
маркетингті шетелдіктерден кем білмейтін, оны толық ... ... ... ... ... ... Олар ... ағымына орай жаңадан
ашылған мұнай-газ саласындағы ұйымдық құрылымдардың басшылығына келіп, осы
саланы жаңа сапалық деңгейге көтеруге үлес ... ... Біз ... ... ... ... ... компаниялармен үзеңгі қағыстыратын халге
жетіп, оларға есемізді жібермейтін жағдайға келдік. Мұның бәрі осы ... ...... ... ... ... ... екендігіне
айқын көз жеткізеді»
Қазақстанның мұнай-газ секторындағы ұйымдық өзгерістер осы салаға
инвестицияның мол құйылуына жол ... еді. ... 15 ... ... ... ... ... 80 миллиард АҚШ долларынан астам
қаржы салуға ниет білдіруде. Бұл ... іске ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
нысандар салуға жұмсалатын болады. Осы инвестицияның нәтижесінде еліміздің
мұнай-газ секторында тауарлар мен ... ... ... сұраныс жасайтын
болады. Оның бір бөлігі Қазақстан жағдайы үшін уақытша сипатта ... ... ... ... сарқылғаннан кейін де сыртқы және ішкі рыноктарда
қажет ... ... ... ... ... ... да
Қазақстанның мұнай-газ секторына инвестиция тартудың пайдасын тек бүгінгі
күнмен өлшеп қана қоймай, осы жағына да ой жүгірткеніміз дұрыс болар. Сол
себепті де, ... ... бір ... ... саласына инвестиция
тарту мәселесін арқау еттік.
Қазақстанның ғана емес, шетелдік инвесторлардың да еліміздің мұнай-газ
саласын өркендетуге қаржы құюына байланысты басқару ... ... ... Бұл да өнім ... ... ... ... өсуге
жол ашқаны анық. Инвесторлардың келуі арқасында экономикамыздың мұнай
секторында «Тенгизшевройл» (Атырау облысы), «Арман», «Теңге» (Маңғыстау
облысы), ... ... ... ... және ... облыстары) секілді
бірлескен кәсіпорындар пайда болды. Керек десеңіз, бұл да ... ... ... ... ... ... ... келуінің нәтижесінде
аграрлық аймақ саналатын Қызылорда облысы индустриалды өлкеге айналып шыға
келді. Тек Қызылорда ... ғана ... ... ... да ... экономикалық, әлеуметтік хал-ахуалы жаңа деңгейге көтерілетін
күн алыс емес ... ... үміт бар. ... ... өндіру көлемі жылдан
жылға артып келе жатқандықтан. табыс та мол. Оның көп ... ... ... ... ... жақсартуға жұмсала бастады.
Жалпы, Қазақстанның мұнай-газ секторындағы құрылымдық өзгерістердің
нәтижесінде ... ... ... рас, оны осы ... ... ... ... дәлелдеуге тырыстым.
Сонымен, зерттеу еңбегіміздің негізгі желісі былай: Қазақстанның
нарықтық экономикаға көшуіне байланысты мұнай-газ саласындағы ұйымдық
өзгерістердің ... асуы және ... орай ... ... ... ... мен ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Күндегі белсенді аймақтардың мультифракталды қасиеттері5 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Түсті металдарды және темірді өндірістік айнымалы токпен поляризациялау арқылы олардың бейорганикалық қосылыстарын синтездеу109 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь