«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ МӘНІ МЕН МЕХАНИЗМІ
1.1 Қолма.қолсыз есеп айырысуды жүргізу механизмі және оның негізгі қағидалары ... ... ... ... ..5
1.2 Қолма.қолсыз ақша айналымының формалары мен құрылымы ... ... ... ... ... .8

2. «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЫНЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫНА ТАЛДАУ
2.1 «Қазақстан Халық Банк» АҚ қаржылық жағдайын мен қолма.қолсыз есеп айырысуы сараптына талдау ... ... ... .14
2.3 «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамы қолма.қолсыз есеп айырысуыдың электронды нысандарының қызметі .22

3. ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЛАРДЫҢ ЖАҢА НЫСАНДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қолма.қолсыз есеп айырысу қызметін қамтамасыз ету жолдарын жетілдіру ... ... ... ... ... .29
3.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу сапасын жетілдіру және тиімді банктік қадағалау жүргізу ... ... ... ..34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................................3
I ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ МӘНІ МЕН МЕХАНИЗМІ
1. Қолма-қолсыз есеп айырысуды жүргізу механизмі және оның негізгі
қағидалары
..........................................................................
........................................5
1.2 Қолма-қолсыз ақша айналымының ... мен ... ... ... ... ... ... ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЫНЫҢ
ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫНА ТАЛДАУ
2.1 «Қазақстан Халық Банк» АҚ ... ... мен ... есеп
айырысуы сараптына талдау
............................................................................
...........14
2.3 «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз
есеп айырысуыдың ... ... ... ... ЕСЕП ... ЖАҢА НЫСАНДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қолма-қолсыз есеп айырысу қызметін қамтамасыз ету ... ... есеп ... ... жетілдіру және тиімді банктік
қадағалау жүргізу
............................................................................
.........................34
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.........................................38
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ................................................................40
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... халқына "Қазақстан - 2030 барлық қазақстандықтардың өсіп ... ... және әл - ... ... ... ... республика экономикасында орын алған дағдарыстың себептерін ашу,
оны жеңудің жолдарын анықтау керек” деп айтылған. ... ... ... ... шаруашылық қатынас жүйесіне енуі дағдарыстың болуына,
өндіріс көлемі мен өнімдердің, жұмыс, қызметтің бәсекеге ... ... ... ... ... Бұл ... ... төлемге қабілетсіздік тудыруға, шектен тыс инфляцияға ... ... ... ... қызметінің тоқтауына ... ... ... ... ... ұзақ ... жеті
артықшылықтың бірі ретінде жоғары шетелдік инвестиция мен ішкі ... ... ашық ... экономикаға негізделген экономикалық өсу
анықталды. Экономикалық өсу қаржы тұрақтылығына, өндірісті әртараптандыруды
қамтамасыз етуге, аса ... ... ... тартуға, шешуші
бизнес салаларының іскерлігін арттыруға, белсенді өндіріс қолма-қолсыз есеп
айырысу саясатын еңгізуге және акценттерді шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... ел болмасын қолма-қол ақшаларға толық түрде ... ... Өз ... қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың және
ақшаға байланысты қылмыстың дамуына алып келеді. Сондықтан ірі ... және тағы ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп
айырысудың бүгінгі таңдағы заман талабына сай жаңа ... ... зор ... ... ... ... ерекшеліктеріне, алдына қойған ... ... ... болады, яғни әрбір елдің есеп-айырысу төлем
механизмі экономиканың қажеттілігін қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру барысында еліміздің
ерекшеліктеріне сай келетін шетел тәжірибесін есепке алу керек. ... ... ... ... ... ... банктің қызмет ету
ерекшеліктеріне қарай есеп ... ... ... Өз ... ақшалар көлеңкелі экономиканың және ақшаға байланысты қылмыстың
дамуына алып ... ... ірі ... ... және тағы ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысудың бүгінгі таңдағы
заман талабына сай жаңа формаларына өткізудің маңызы зор болып табылады.
Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк қызметі Қазақстан Республикасының
заңымен және ... ... ... ... атқарады. [2,
4 – бөлім]
Тақырыпты зерттеу өзектілігі. Отандық банктер ұсынылған қолма-қолсыз есеп
айырысуларының жалпы көлемімен ... ... есеп ... ... ... ... ... Қолма-қолсыз есеп
айырысу сапасының өсуі – қарыз операцияларын басқаруды жүгізу негізінде
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... басқару концепциясында - оны жүзеге асыру ... ... ... ... ... отандық шарттарында қолма-қолсыз
есеп айырысу операцияларын басқаруды жүзеге ... ... ... тиімді элементтерінің бірі: қолма-қолсыз есеп айырысу саясаты
мен процедураларының жақсы дамуы және ақша механизімін ... ... ... ... ... ... банк персоналы болып табылады.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты – Қазақстан ... ... ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп
айырысуын қалыптастыру мен басқаруының өзекті мәселелерін шешу.
Зерттеудің міндеттері:
- қолма-қолсыз есеп ... ... ... банктің басқару жүйесіндегі қолма-қолсыз есеп айырысу қозғалысын
зерттеу;
- қолма-қолсыз есеп айырысуын қалыптастыру мен ... ... ... ... зерттеу объектісі – «Қазақстан Халық Банкі» АҚ
қолма-қолсыз есеп айырысуы. Қолма-қолсыз есеп ... банк ... рөл бар ... дәлелдеу.
Зерттеу пәні – қолма-қолсыз есеп айырысу барысындағы тәуекелділік, қарыз
алушылардың ... мен ... ... ... ... ... ... төлемділігі, валюта түрі және экономиканың
негізгі құралдар болып табылады.
Курстық жұмысының методологиялық және теориялық негіздері: «Коммерциялық
банктер және ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекс, Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтің 2010 ... ... ... ... ... О.И., ... Г.Г., Тавасиева А.М. оқу құралдары, ... ... ... ... журналдары.
I ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ МӘНІ МЕН МЕХАНИЗМІ
1. Қолма-қолсыз есеп айырысуды жүргізу механизмі және оның негізгі
қағидалары
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... ... банк ... ұйымдастырылатындықтан да, олардың кең көлемде ... ... ... ... ... дамуына деген мемлекеттің
мүддесінің ықпалы болады. Өйткені банк – осы ... және ... ... ... түрі іске ... орын ... ... есеп айырысу шоттарындағы жазбаша түрдегі ақшалй қаражаттар
қалдығы ... ... ... ... есеп ... – бұл ... қаражаттарды
төлеушілер мен алушылардың шоттарына байланысты жазбаша ... ... есеп ... ... ... есеп айырысулар белгілі бір экономикалық
жүйеге байланысты ұйымдастырылады.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп жүйесі – бұл қолма-қолсыз ақшалармен ... ... ... ... ... ... сол сияқты құжат айналымына байланысты есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... өмірдің ажырамас бөлігі болып
табылады. Сондықтан, материалдық бағалылықтар мен жабдықтау ... ... ... ... ақшалай есеп айырысудан тұрады. Ақшалай
есеп айырысулардың өзі екі формаға: қолма-қол ақшалармен есеп айырысу және
қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру нақты ақшалармен ... ... ... ... ... келеді. Мұндай есеп айырысу
негізінде айналыс шығындарын ... ... да ... ... ... ... жалпы ақша
айналымының басты бөлігін алады. Қолма-қолсыз ... есеп ... ... шаруашылықтар аумағында жүзеге асырылып отырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және қайта бөлу кезінде;
• банк несиелерін алу және ... ... ... төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да банкаралық есеп ... ... есеп ... ... ... ... келуі тиіс:
Біріншіден, өнімді сатудың үздіксіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... төлемді жүзеге асыруға деген
төлеушілердің ... ... ... есеп айырысудың өз ... ... есеп ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу жүйесін ұйымдастыру
негізі КСРО тұсында 1930-32 жылдары ... ... ... ... ... ... яғни 1993 ... дейін еліміздегі қолма-қолсыз
ақшамен есеп айырысулар шаруашылықтың шығын механизміне бағытталған ... ... ... ... ... ... ... келген
болатын. 1993 жылдарға дейін еліміздегі ... ... ... шаруашылықтың шығын механизміне бағытталған ... ... ... ... ... ... ... келген
болатын. Ол кездегі жұмыс ... ... ... есеп ... бірінші кезекте, өндіріске және өнімді жөнелтуге байланысты өзінің
жоспарлық тапсырмаларының ... ... яғни ... ... ... Сол ... қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары
сатып алушының төлем қабілетін және несиелік ... ... ... соның нәтижесінде есеп айырысуға ... ... ... ... ... кері әсер етті.
Бүгінгі таңдағы экономикамыздың нарықтық қатынасқа өтуіне байланысты
қолма-қолсыз ... есеп ... ... мен әдістері, оларды
ұйымдастыру қағидалары толығымен өзгерді. ... ... ... ... ... қағидаларына мыналар жатады:
Бірінші қағидасы – ... ... ... ақшалай
қаражаттарды банк мекемелеріндегі шоттарда сақталып, қолма-қолсыз ақшамен
есеп айырысулар сол шоттар негізінде ... ... ... Мұнда
клиенттерге ақшалай қаражаттарды сақтау және аударымдар жасау үшін шоттар
ашылады.
Бұл аталған қағиданың жоспарлы ... ... ... ... ... және ұйымдардың арасындағы қолма-қолсыз
ақшамен есеп айырысудың банк мекемелері арқылы ... ... ... Барлық кәсіпорындар мен ... ... ... ... міндеттілігі – бұл экономиканы әкімшіл-әміршіл әдістер
арқылы ... ... ... ... ... ... банк арқылы есеп айырысуды ... ... ... ... және ... өздерінің
іс-әрекеттері үшін материалдық жауапкершілігін ескеруі тиіс.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың ... ... ... ... иелерінің өніміне байланысты белгіленген төлемдер кезегі бойынша, яғни
шоттағы қаражат қалдығы шегінде жүзеге асырылуы тиіс.
Өндірістің ... мен ... ... ... ... тәртібінің төмендеуіне байланысты, біздің елімізде,
клиенттердің есеп айырысу ... ... ... бюджеттің барлық
деңгейіне, сондай-ақ зейнетақы қорлдарына төлеуге шешім қабылданған. ... шара ҚР ... ... ... даму ... кіріс жағын нығайтуға және ... ... ... ... ... ... етіп отыруға бағытталды. Бұл ... ... ... , яғни ... қоятын талабы оның шотында бар қаражат
қалдығы шегінде төлемді жүзеге асыру болып табылады.
Қолма-қолсыз есеп ... ... ...... субъектілерінің
қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формаларын таңдаудағы еркін және оларды
банктің араласуынсыз шаруашылық келісім шарттарында ... ... ... ... формаларына байланыссыз кез келген нарық
субъектілерінің келісім ... және есеп ... ... бұл ... ... ... үшін, олардың материалдық
жағынан жауапкершілігін арттырудағы экономикалық ... ... ... ... рөлі тек қана ... жүзеге асыруда делдал ретінде
көрініс табады.
Жоғарыда айтылған қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулардың мынадай екі
қағидасы ... ... ... төлемнің қамтамасыз етілуі.
Төлемнің мерзімділік қағидасы – шаруашылық несиелі сақтандыру
шарттарында, ... ... және ... ... Қаржы
министрлігінің нұсқауларында көрсетілген мерзімдерге сәйкес есеп айырысуды
жүзеге асыруды білдіреді.
Бұл қағиданы бекітудің ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, яғни алдын ала келісілген мерзімде
аударуына мүдделі екендігін түсіндіреді.
Төлем мерзімділігінің қағидасын ... ... ... бар ... ... ... ... жағдайда жүзеге асырылуы мүмкін:
1. сауда-саттық операцияларының ... ... яғни ... ... ... ... көрсеткенге дейін, яғни аванстық төлем
түрінде;
2. сауда-саттық операциясы ... ... яғни ... төлем
тапсырмасы арқылы;
3. сауда-саттық операциясын аяқтағаннан кейін, біршама уақыттан кейін ... ... ... ... пайдалану арқылы коммерциялық
несие жағдайында.
Іс жүзінде мерзімінен ... , ... ... және ... ... ... мүмкін.
Мерзімінен бұрынғы төлемдер – келісілген мерзімінен бұрын ақшалай
міндеттеменің ... ... ... ...... уақытта қарыздық
міндеттемесін орындай алмауына байланысты бастапқы мерзімнің ... яғни жаңа ... ... ... ... ... – бұл төлеушіде төлейтін қаржы болмауына
байланысты туындайды, сөйтіп төлем мерзімі жеткен ... ... ... ... ... алу ... жоқтығын сипаттайды.
Төлемнің қамтамасыз етілу қағидасы – бұл алдындағы мерзімдік
қағидамен тығыз ... ... ... қамтамасыз етілуі төлем
мерзімінің сақталуы үшін ондағы өтімділік қаражаттардың кепілдеме ретінде
болуын білдіреді. Өтімділік қаражаттарының ... ... ... ... ... уақыттарда төлемнің қамтамасыз етілуі бір-бірінен өзара
ажыратылады.
Төлемдердің жедел ... ... ... әр түрлі формалары
болады. Төлемдердің алдағы уақыттарда қамтамасыз ... ... ... төлем тәртібін, сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың барлығының төлем қабілеті мен ... ... ... ... ... ... есеп айырысу қағидалары бір
бірімен ... ... ... ... біреуінің орындалмауы
басқаларының бұзылуына жол береді.
Демек, қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары – бұл ... ... ... ... ... қасиетін, немесе қолма-қолсыз
ақшамен есеп айырысуда ақшалардың ... ... ... қызмет етуін
білдіреді.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар бойынша операциялар клиенттердің
банктердегі ашқан есеп ... ... және ... да ... ... ақша айналымының формалары мен құрылымы
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар тиісті ... ... ... ... бір ... есеп ... құжаттарының негізінде жүзеге
асырылады. Есеп айырысу ... ... ... ... ... құжат айналымын ұйымдастыруға байланысты қолма-қолсыз ақшамен есеп
айырысулардың мынадай формалары болады:
• төлем тапсырмаларымен есеп айырысу;
• төлем талабы-тапсырмаларымен есеп айырысу;
... ... есеп ... чек ... есеп айырысу;
• вексель арқылы есеп айырысу.
Есеп айырысу формалары мен тәртібі ... мен ... ... ... анықталуы тиіс.
Есеп айырысу формасын таңдай мынадай жағдайларда анықталады:
• контрагенттердің арасындағы ... ... ... ... ... ... және оны қабылдау шартымен;
• мәмілеге қатысушылардың мекен-жайымен;
• жүкті тасымалдау тәсілімен;
• заңды ... ... ... ... есеп айырысуды жүргізудің бекітілген ережелеріне
сәйкес банк ... ... ... ... тапсырмасымен есеп айырысу. Бұл қазіргі кезде кеңінен қолданатын
есеп айырысу формасы.
Төлем тапсырмасы – клиенттің өз шотынан ... бір ... ... ... ... банкке берген тапсырмасын ... ... есеп ... кең ... төлемдерді жүзеге асыру үшін
қолданылады, алынған ... мен ... ... үшін , ... ... (зейнетақы және сақтандыру қорына төлемдер, салықтық төлемдер,
банкке коммиссиондық төлемдер) бойынша, жабдықтаушылар мен мердігерлерге
тауары және ... ... үшін ... ала ... ... бойынша.
Төлем тапсырмасы оны толтырған күннен бастап он күнге жарайды және
төлеушінің ... ... ... ... ғана іске ... ... есеп айырысу сызбасы келесі 1-ші суретте
көрсетілген.
Мұндағы: 1- тауарды ... ... 2- ... ... ... және ... ... шегеру; 3- жабдықтаушының банкіне қаражатты
аудару және алушының шотына есептеу; 4- ... оның ... ... ... ...... тапсырмасы бойынша тауарлар үшін төлемді сатып
алғаннан кейін төлеу барысының есеп айырысу сызбасы
Екі жақтың келісуі ... ... ... мерзімді, мерзімінен бұрын
және кешіктірілген болуы мүмкін. Мерзімді төлем – бұл тауарды ... ... ... ... кейін, яғни тікелей келісім беру жолымен ... ... ірі ... ... ... ... бұл жақтың қаржылық
жағдайына зиян келмеуі үшін жасалған келісім негізінде төленуі мүмкін.
1
5
4 ...... ... ... ... үшін төлемді алдын ала
төлеу барысында есеп айырысу сызбасы
Мұндағы: 1 – алдын ала төлеу ... ... ... ... ... шарт жасау; 2 – төлем тапсырмасын банкке беру және ... ... 3 – ... ... қаражатты аудару және алушының
шотына есептеу; 4 – ... оның ... ... ... ... 5-
тауарды (қызметті) жабдықтау.
Төлеуге кепіл болуы мақсатында төлеуші мәміленің ... ... ... ... мүмкін. Бұл жағдайда банк тапсырмадағы ... үшін ... ... жеке бір ... ... ... Төлем тапсырмасы
арқылы есеп айырысудың кемшілігіне қаражат айналымының біршама қиындығы мен
ұзақтығы және клиенттің шаруашылық ... ... бір ... ... ... ... талап-тапсырмасы. Бұл қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың жаңа
формасы, біздің тәжірибеге 1990 жылы енгізілген болатын. Мұнда төлем талабы
және ... ... ... ... қамтылған. Төлем талап
тапсырмасы – ... ... оған ... ... ... жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген қызмет
құнын тиісті есеп айырысу құжаттары негізінде төлеу ... және ... ... шегеру туралы берген төлеушінің тапсырмасын білдіреді.
Төлем-талап тапсырмасы бойынша есеп айырысудағы құжат айналымы ... ... 1 – ... ... ... ... 2 – төлем талап
–тапсырмасын сатып алушының банкіне беру; 3 – есеп ... ... ... беру үшін беріледі. 4 – төлеушіге келісім берген есеп
айырысу құжаттары банкке қайтарылып, ондағы сома ... ... ... ... 5 – ... банкіне қаражат аударылып, онда
жабдықтаушының шотына есепке алынады. 6 – жабдықтаушының шотына ... ... ... 4
6 ... – Төлем талап - тапсырмасы бойынша есеп айырысу
Аккредитивтік есеп айырысу формасы. ... есеп ... ... ... ол нарық жағдайында біршама тұрақты есеп айырысу
формасы болып табылады.
Аккредитив – сатып ... ... ... ... алушының
(аккредитив алушының) банкісінің жабдықтаушының банкісіне аккредитивте
көрсетілген құжатарды жабдықтаушы бергеннен соң және аккредитивтің басқа ... ... ... ... төлеуге берген ... ... ... ... ... ... және ... Қайтарылатын және қайтарылмайтын.
Өтелген (қаражат аударылған) бұл имитент банктің міндеттемесінің іс-
әрекетінің барлық ... ... ... ... қаражаты немесе несиеге
клиентіне берілген қаражаты есебінен аударылған жабдықтаушының банкісінде
ашқан аккредитивін білдіреді.
1
5
8
6 4 ...... ала ... ... ... ... ... мен
есеп айырысудағы құжат айналымының сызбасы
Мұндағы: 1 – алдын ала қаражаттарды аудару арқылы аккредитив формасын
пайдалану барысында есеп айырысу туралы өзара ... ... 2 – ... ... ... және оған қоса ... ... туралы төлем
тапсырмасын беру, одан соң ол соманы сатып алушының шотынан ... 3 ... ... ... ... және оны ... ... есептеу;
4 – жабдықтаушыға аккредитивтің ашылғаны туралы ... 5 – ... ... ... көрстеу; 6 – келісім шартқа сәйкес тауарды
жөңелткені туралы есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... шегеріп оны жабдықтаушының шотына
есептеу; 7 – есеп айырысу ... ... ... банкіне жіберіліп,
аккредитивті пайдаланғаны туралы хабардар етеді. 8 – ... ... бере ... оған ... пайдаланғаны туралы хабарды
жеткізеді.
Өтелмеген (кепілденген) – бұл ... ... ... қатынастар
орнатуы негізінде жабдықтаушының банкіне сатып алушының банкісінің шотынан
қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ... ... ... ... ... келісімінсіз эмитент банктің
әмірімен өзгертілуі немесе күшін жоюы мүмкін. Бұл аккредитив сатып алушының
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын ... ... ... өзгере немесе
күшін жою алмайды. ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу. Чек – бұл шот иесінің, яғни чек ... ... ... ... чек ... төлеуге өзінің банкісіне берген
жазбаша бұйрығын білдіреді.
Чек арқылы есеп айырысудың қолайлылығы ... Егер де ... ... ... дейін төлегісі келмей, ал жабдықтаушы
төлеуге кепіл бергенше тауарын жібергісі келмеген жағадайда;
• Сатушы белгісіз ... ... ... ... ... он күн ішінде банкке төлеуге табыс етілуі тиіс.
Чек бойынша есеп айырысу сызбасы 5-ші суретте көрсетілген.
4
3
2
1
5
Сурет-5 – Чекпен есеп ... ... 1 – ... ... ... чектік кітапша беру туралы өтінішін
жасап, оған қосымша төлем тапсырмасын береді; 2 – банк оған ... ... және ... ... ... жеке бір ... ... 3 –
жабдықтаушы тауарын жөңелтеді; 4 – тауарлар мен қызметтер үшін чекпен есеп
айырысады; 5 – жабдықтаушы чекті банкке ... ал банк ... ... соманы шегеріп, оны жабдықтаушының шотына түсіреді.
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол – бағалы ... ... ... яғни ... ... ... ... тауар сатушыға, яғни вексель иемденушіге береді. Вексельдің мәні –
несиеге алған белгілі бір ... ... ... ... келісілген жерде
өтеу үшін ... ... ... ... берушінің) сатушыға (вексель
иемденушіге) берген қарыз ... ... және оны ... ... ... ... ... көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып ... ... мәні – тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
саудалық қарым-қатынастардың тиімділігін арттыру мақсатында осы ... ... ... арқылы ресурстардың айналымын жеделдету.
Сондықтан вексель иемденуші төлемнің түсуін күтпей ай вексель сатып ... оны ... ... алу ... не болмаса қызмет көрсету үшін төлем
қаржысы ... ... ... Бұл ... вексельді банк
сатып алады.
Шетел тәжірибесінде вексельді кепілге ала отырып ссуда беру, белсенді
банктік операциялар қатарына ... Ал ... ... бұл
операция кездеспейді.
Вексель бойынша жасалатын операция қатарына Ұлттық банктің вексельді
қайта есепке алуы ... ... ... ... ... Ұлттық банк
вексельді есепке алады.
2. «ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ҚОҒАМЫ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЫНЫҢ
ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫНА ТАЛДАУ
2.1 «Қазақстан Халық Банк» АҚ ... ... мен ... есеп
айырысуы сараптына талдау
Бұл тарауда «Қазақстан Халық Банкі» АҚ ... есеп ... ... мемлекеттік бюджеттегі үлестері, қолма-қолсыз
есеп айырысуының бақылау-экономикалық қызметі, ... ... ... ... Ұлттық Банктің мөлшерінің ... ... ... ... ... яғни коммерциялық банктердің қолма-қолсыз
ақшалар қызметтін ... ... ... механизмді үнемі
жетілдіруді, қарыздарды берудің қарапайым техникасын қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... есеп ... операцияларына талдау жасалады.
“Қазақстан Халық жинақ Банкі” АҚ- өз клиенттерінің игілігі үшін 80 жылдан
астам уақыт табысты қызмет етіп келе жатқан ... ... ... әмбебап коммерциялық банк, еліміздегі ең сенімді әрі қызметі барынша
сараланған ... ... ... ... ... ... 2010 жылғы 1 тамыздағы
жағдай бойынша стандартты кредиттердің ... 61,2%, ... ... -2,0% болды. 2001 жылы 1 шілдедегі жағдай ... ... ... – 61,1%, ... 36,4%, ... 2,5% ... ... 1).
Кесте 1
«Қазақстан Халық Банк» АҚ 2008-2010 жылдардағы қолма -қолсыз есеп
айырысуының ұйымдастырылуына жасалған жарнама қызметінің шығыны
(млн. тенге)
| |2008 жыл |2009 жыл | 2010 жыл ... ... | | | |
| ... % ... | % ... | |
| | | | | | |% ... ... |0,8 |20 |1,056 |22 |1,98 |33 ... |0,532 |13,3 |0,648 |13,5 |0,75 |12,5 ... |1,26 |28,5 |1,44 |30 |0,84 |14 ... |0,6 |18 |0,456 |9,5 |0,45 |7,5 ... |3,192 |79,8 |3,6 |75 |4,06 |67 ... ... ... кірістерінің жиынтық сомасы 2002 жылғы ... ... ... ... ... осындай кезеңмен салыстырғанда 49,3%-
ке өсіп, 253,1 млрд.теңге болды. Шығыстар ... ... ... ... ... 48,1%- ке ... 208,9 млрд.теңге болды.
Қазіргі уақытта құрылымды реформа қаржылық ... ... ... ... банк ... ... ... халықарарлық стандарттарына негізделген. Елде инфрақұрылымы
дамыған қаржы нарықтары қызмет көрсетеді.
Кесте 2
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ 2010 жалғы ... ... есеп ... ... ... жарнама қызметінің шығыны
(АҚШ доллары)
|Банк ... жайы ... ... ... |Бір ... |
| | | | ... |сомасы |
| | | | ... | ... ... ... |5*15 м |$ 800 |$800 ... ... | | | | | |
| ... Хан ... |3*9 м |$250 |$250 |
| ... | | | | |
| ... |120*180 см |$50 |$50 |
| ... | | | | ... ... 29- қантарында Ұлттық Банктің Басқармасы ... ... ... ... ... арасындағы ақша- қолма-
қолсыз есеп айырысу саясаттың негізгі бағыттарын анықтады.
Банктердің қолма-қолсыз есеп айырысу бойынша экономикаға ... ... ... ... ... (жыл ... 6%) өсіп 1036,6 млрд. тенге (7,46
млрд. АҚШ долл) болды.
Сонымен қатар ұлттық валютада берілген қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... қарқынынан артық болды. Жыл ішінде
ұлттық ... ... ... мөлшері 5,2% өсіп 484,6 млрд.
тенгеге жетті, ал шетел валютасындағы қолма-қолсыз ... ... ... 552,1 ... тенге болды. Нәтижесінде тенгедегі несиелердің ... ... ... (6,7,8 ... 6. 2010 жылдағы ұлттық және шетел валютадағы қолма-қолсыз есеп
айырысу мөлшерінің салыстырмалы өсуі (млрд. тенге)
Сурет 7,8. ҚР банктердің 2010 жыл ішінеде ... ... ... аяғында банктердегі қолма-қолсыз ақшалар есеп айырысуы саны 35-ке
жетті. Соның ішінде жеке ... ... ... ... (сақтандыру) жүйесінің мүшелерінің саны арта түсті (18-ден 22-
ге дейін).Коммерциялық банктердің қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... жетілдіруді, қарыздарды берудің
қарапайым техникасын қамтамасыз ететін қолма-қолсыз ақшалардың әдістері ... ... ... ақшалармен есеп айырысу ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді қолма-
қолсыз ақшалармен есеп айырысу көрсеткіші 4,5% ... 669,3 ... ... сол ... ... қысқа мерзімді қолма-қолсыз ақшалармен есеп
айырысу мөлшері 1,4% ... 367,3 ... ... болды. Сонымен жыл ішінде
ұзақ мерзімді қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу үлесі 63,2%-дан ... өсті ... ... 9. ... ... және ұзақ ... ... ақшалармен
есеп айырысу салыстырмалы өсуі (млрд. тенге)
Қазақстан Республикасында қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... ... ... банктер және банктік қызмет туралы" заңдарымен, сондай-ақ
Ұлттық банкімен 1994 ж. 11- ақпанында бекітілген "Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... Бұлар банктердің барлық меншік формалары мен түрлеріне қатысты.
Қысқа мерзімді ... беру ... ... бар банктермен жүзеге асады,
ол мәртебе Ұлттық банкінің банк ... ... ... мен банктік
операцияларды жүргізуге лицензиясының бар болуымен анықталады.
Қазіргі коммерциялық банктер – бұл ... ... ... ақ ... қызмет ететін банктерді білдіреді. Коммерциялық банктер
деп бұл жерде ҚР ІІ- ші деңгейдегі банктер туралы айтылып отыр.
ҚР- дағы ... ... ... жылғы статистикалық мәліметтер бойынша
қазіргі жұмыс жасайтын екінші деңгейдегі ... ... ... қоғам формасындағы банктер, соның ішінде, екі банк ... 100% ... ... ... Қазақстан Даму ... ... ал ... капиталының қатысуымен құрылған банктерде саны – 14,
оның ішінде, еншілес ...... 10. ... Халық Банкі» АҚ 2008-2010 жылдардағы
республикалық бюджетіндегі заңды тұлғалардың қолма -қолсыз есеп айырысуының
бойынша орындалуының ... ... ... ... ... ... ... сатудан
түсетін түсімдерден құралады. Акциялар екі түрге бөлінеді: жай ... ... ... – оның ... сол ... ... ... араласуына, оның
пайдасына қарай дивиденд алып отыруға ... ... Ал ... ... – оның иесіне қоғамды басқаруға қатысуға құқық бермегенмен, уақытылы,
яғни қоғамның пайдасына байланыссыз ... ... ... ... ... жағдайларда жай акция иесінен бұрын қоғамға қосқан өз
үлесін алуға құқық береді.
Егер де банк ... ... ... түрінде құрылған болса, онда
оның жарғылық қорының әр құрылтайшыға ... ... ... ... және бұл банктің қатынасушылары немес құрылтайшылары өздеріне
тиісті үлес ... ғана оның ... ... ... ... және ... ... байланыссыз, оның жарғылық
капиталы оның қатынасушылары жеке және ... ... ... құрылады,
сондай- ақ олардың міндеттемелерінің қамтамасыз ету құралы ... ... ... оның ... ... ... есебінен ғана
құрылуы мүмкін. Банктік несиелер есебінен жарғылық капиталды құруға тыйым
салынады. Банктің ... ... тек ... ... ... құрылуы
мүмкін.
Халықаралық төлем жүйесі бойынша VISA international, ... ... ... ... ТМД елдерінде ен алғаш шығарды. Және де СЕМЕА
аймақтарында да осындай ... ... ... төрт ... бірі болып
табылады.
«Қазақстан Халық Банк» Алматыда есеп- кассалық бөлімдер бойынша екінші
орында.
Өтімділіктің жетіспеу мәселесінің ... ... үшін ... ... ... ... үшін ... резервтерді құру
механизмінде өзгерістер енгізілді. Берілген өзгерістер нәтижесінде ІІ- ші
деңгейлік банктер ... ... ... ... қажеттерді орындайды.
«Қазақстан Халық Банк» АҚ пен оның бөлімшелерінде ... ... ... бар және жағымды несиелік тарихы бар кәсіпорындарға,
төменгі сыйақы мөлшері түрінде несиелік өтінішін қарастыру ... ... ... ... ... АҚ клиентпен оның жоспарларын қаржыландыру
мәселелерін ... және оны шешу ... ... әрдайым дайын.
Несиелеудің негізгі қағидалары:
Жеке несие алушы, котрагенттер, не қатысты тулғалар тобының несиелік
лимиттің жалпы ... ... ... ... ... ... ... несиелік желілерді үлғайту және қайта қаржыландыру
туралы шешімдерді қабылдаудың нақты жетілдірілген жүйесі.
Несие шарттарын тәуелсіз бағалау және ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамы екінші деңгейлі тез дамып
келе жатқан қазақстандық банкілердің бірі ... ... және ... ... ... табысты жүмыс істегелі 10 жылдан асты. Егер
«Қазақстан Халық Банк» АҚ 2010 ... ... ... ... есеп беру жылы ... ... көрсету жопе ұсынылған банктік
өнімдер нарығына ену жылы болды.
2010 жылғы «Қазақстан Халық Банк» АҚ активтері 168 % ... 2010 ... ... 22 ... ... ... ... осімі 13,8 млрд.теңге
құрады. Өсудің негізгі қайнар көзі - 2008 жыл мен 2009 ... ... ... ұлғайған, жылдың соңына үлесі 73% құрағаи несие портфелі болды. Банк
активтерінің өсуіне ықпал еткен тағы бір ... ... - ... ... ... 3,9 ... жеткен құнды қағаздар портфелі болды. Осы жылға
көрсеткіш 6,4 ... ... ... ... ... банк
міндеттемелері 2,9 есеге өсіп, 2010 жылдың 1 қаңтарына-19,9 млрд. ... жылы банк 2009 ... ... 936,8 ... көтеріп,
банк кірісі 2,2 млрд.теңгені құрады. Кесте 1-де банк кірістері көрсетілген,
2010 жылғы негізгі ... ... ... ... алу мен байланысты
кірістер-82 %, дилингтік операциялар бойынша кірістер-17%; комиссиялық
кірістер-26% құрады.
Кесте 3 - ... ... ... ... есеп ... ... ... .
(баллмен)
| |ЦБ |ҚХБ |АТФ ... |
| | | | ... ... | | | | ... мен |4 |7,3 |8 |6,7 ... | | | | ... беру | | | | ... |3,7 |6,4 |8 |6,25 ... жеткілікті | | | | ... ... |5 |5 |7 |5 ... | | | | ... ... |6 |6,7 |5 |6 ... және | | | | ... | | | | ... | | | | ... қорытындысы | | | | |
| |18,7 |25,4 |28 |23,95 ... жылы банк 2009 ... ... 936,8 ... көтеріп,
банк кірісі 2,2 млрд.теңгені құрады. Кесте 1-де банк кірістері көрсетілген,
2010 ... ... ... ... ... сыйақы алу мен байланысты
кірістер-82 %, дилингтік ... ... ... комиссиялық
кірістер-26% құрады.
Ағымдағы өтімділік еселігін есептеу үшін ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкіндегі есеп-шот, басқа да банктердегі
есеп-шоттар, құнды қағаздар, алдын ала алуды талап ететін депозиттер, ... ҚР ... ... ... ... ... банктер алдындағы
қарыздар, ҚР Үкіметі алдында қарыз, ... ... ... ... да ... мен міндеттемелер. Есеп айырысу үшін
қолданылатын баланстын негізгі баптары ... 5-те ... ... ... 2 ... ... 2008, 2009, 2010 ... мәліметтері
қолданылады. Салыстырмалы түрде, №2 кестеде пайыздық қатынаста ... ... ... ... ... 4 - ... Халық Банк» АҚ ағымдағы өтімділік еселігінің есебі
(мың.тенге)
| | ... ... ... ... ... баптары | ... |
| | |2008ж. |2009ж. |
| | ... |12 ... |6 ... |4 ... |3 ... |2,4 ... |2 ... |1,71 ... |1,5 ... |1,33 ... |1,2 ... |1,09 ... ... ... ҚР-ң ... ... елде тұрғындардың қолма-қолсыз ақша мен есеп айырысу ... ... құру ... ... ... мен ... үшін қолма-қолсыз ақша мен есеп айырысу сұрақтарынан ... ... ... ... ... мәселесі де қарастырылған.
Жүйелік ойы қазіргі заманға сай банктік өндірістің ... ... және кез ... ... жүйе үшін ... ... де ... Концепция түрлі банктік жүйелердің идеологиялық және
техникалық бірігу ... ... бұл ақша ... ... ... ... ... міндетті шарты және кез келген банктің
жоғары пайдалылығының кепілі болып табылады.
Автоматтандыру үрдісі ... ... ... ... Бір ... ... институттар банк ішіндегі және банк
аралық күрделі жүйені, сонымен қатар банк ... ... ... көрсететін электрондық техникалық құралдарды енгізеді. Екінші
жағынан, аңды, жеке ... ... ... ... ... клиенттердің ақшалай есеп айырысу электрондық жүйесінің қызмет ету
механизмі пластикалық кәртішкелерді қолдануға ... ... ... ... ... сауда ұйымдарында тұрғындардың
есеп айырысуының электрондық жүйесі, тұтынушыға бөлшек қызметтерді жеткізу
амалы ретінде жеке ... үйде және ... ... қызмет көрсетудің
банктік жүйесі және басқа да операциялар кіреді.
Пластикалық кәртішке-пайдалану түріне, кәртішкелер арқылы ... ... ... ... өзінің техникалық мүмкіндіктеріне және
оларды шығаратын ұйымдарға ... ... ... түрін
білдіретін жалпылама ұғым. Барлық кәртішкелердің маңызды ерекшелігі-оларда
түрлі қолданбалы бағдарламаларда колданылатын белгілі бір ... ... ... ... кіру ... ... ... құралы, телефондық сөйлесулерді төлеу құралы, жүргізуші куәлігі болуы
мүмкін. Ақша ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың озық құралының бірі болып табылады. Есеп айырысуға
арналған барлық пластикалық кәртішкелер жеке және ... ... ... жеке кәртішкелерді жеке тұлғаларға: өздерінің төлеуге
қабілетігі клиенттеріне, сонымен қатар сол ... ... ... ... ... ... тарихын» сараплтаудан кейін, не ... ... ... да ... ... ... ... кепіл болатын және қамтамасыз ететін заңды тұлғаларға, сонымен бірге
заңды тұлғаның төлеу ... ... ... беріледі.
Корпорациялық кәртішкелерді кәртішке алған ұйымдардың қызметкерлері қолдана
алады.
Қазіргі уақытта дүниежүзінің 200-ден астам елі несие кәртішкесі негізінде
банктің қызмет ... ... ал ... мен ... көрсетулерге
қолма-қолсыз ақшамен төлеу- көптеген елдерде барлық ақша операцияларының
құрылымында 90 пайызға жетті.
Банктің несие ... оның ... ... ... алып ... ... төлеуін кейінге қалдыру үшін пайдаланатын ... ... боп ... ... ... ... оның ... есеп шотына
байланысты несиелік лимит тағайындалады. Ол банк клиентінің ... ... ... және тағы ... да есеп шотынан тәуелсіз болып
келеді. Бұл карточкалар үшін ... ... ... ... Онда ... ... карточкаларын пайдаланып ұйымдастырылады.
Карточканы он сегізге толған кез-келген азамат пайдалана алады. Және одан
оның атына банктен ағымдағы ... ... ... ... ... да
несие карточкасын ағымдағы есеп шоты мен банкте жинақ ақшасы бар адамдар да
қолдана алады.
Банк ... ... ... ... берместен бұрын клиенттің арнайы
форманы толтыруын ұсынады. Ол клиенттің өзі туралы, оның қаржылық ... ... ... ... ... сұрақтарды қамтиды. Одан кейін осы
деректерге сүйене отырып, банк клиенттің есепшотындағы ... ... ... мен ... алынған қаржыға байланысты сальдо бекітеді.
Егер клиенттің қаржылық жағдайы дұрыс болса, онда оған ... ... ... ... ... ... ғана несие карточкасында клиенттің несие төлей
алатындығы, аты-жөні, оның банктегі ... ... осы ... ... электронды төлеу жүйесінің символдары,
голограмма, қолдану мерзімі туралы деректер болады және де ... ... ... жолақта клиенттің қолы тұрады.
Несие карточкалармен тауар сатып алуға, қызмет ... ... ... ... ... аталған карточка қызметі жүретін кез-келген банктен
өз қажетіне жарататын несие немесе ... ала ... ... ... ... ... ... шетелдерде несие карточкаларын қолданатын
аталған ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен ақша
алу үшін қолдануға болады.
Несие карточкалар қызметін ... ... ... кезіндегі бақытсыз
оқиғаларға байланысты тегін сақтандыру үшін ... ... ... ... жолақысын төлеген жағдайда оның иесі бірден саяхат
кезінде кездесетін бақытсыз ... ... ... ... ... ... ... келтіріп беріп, қайтыс болған жағдайда
оның отбасы мүшелері, әйелі немесе балаларына қайтаруга кепіл береді.
Несие карточкасы мен ... ... кең ... түрі -тауар мен
қызмет ақысын төлеу болып табылады. Төлеудің мұндай әдісі тек қана ... ... ... ... аппараттың чегін дайындайтын
машиналары бар, ... ... ... ... ... ... бар орындарда жүзеге асады.
Тауардың ақшасын толсу үшін карточканы сатушыға беру керек. Ол оны ... ... ... ... Машинаны өшіргеннен кейін, карточкада
жазылған клиенттің есімі мен есеп шотының ... ... ... ... ... ... ... Ірі тауарды құжаттап жатқанда сатушы
телефон немесе факс ... ... ... ... ... банкпен
байланысып, «карточканың сатып алу ... ... ... ... ... лимитін анықтайды. Қажетті деректі алғаннан ... ... ... ... үлгісінің ақысын төлеуге жарамдылығын сатушы
шешеді. Келісімнің сомасы мен детальдары кейін сатып алушы да қол ... ... ... ... ... мен карточкадағы қолтаңбаны
салыстырып, ... ... көз ... ... ... ... жергілікті банк бөлімшесі арқылы банкке немесе компанияға беріп
жібереді. Осылайша байланыстың компьютерлік ... ... іске ... ... ... ... ... жүйемен аудару жүйесін қосуға
арналған арнайы қондырғылар сауда-саттық дүкендеріне ... ... ... ... карточкасын пайдаланғандығы жөнінде ақпарат,
карточка иесі жеке ... ... ... ... болады. Несие
карточкасының есепшоты сол заматта-ақ ... ... ақша ... қолма-қолсыз ақша немесе басқа да ... ... ... бір рет ... иесі ... көлемі мен оның есебі туралы мәлімет
алады. Сауда жасаған күні мен оның бағасы, алдын-ала алынған ... ... ... ... ... төменгі пайызда, кіші-гірім несие
де алуға ... ... ... иесі ... ... ... бес күн
еткенше несиені қолданғаны үшін қарыз ақшаны еш пайызсыз қайтара алады.
Немесе бүкіл соманың бір ... ғана ... ... ... бірнеше айға
созып жабуға болады. Бірақ мұндай жағдайда пайызын ... ... ... тұтынушы несиесін беру шарттары, оның ... ... ... ... ... елге өткенде әртүрлі болатындығын есте
сақтау қажет. Және де ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Несие карточкаларын беретін компаниялар тауар мен қызмет ақысын төлеу
үшін ... ... ... ... ... ... алып ... Бұл
ұйымдар несие карталарымен төленген тауарлардың бағасына ... ... ... ... ... ... болады, орташа екі-үш
пайызды құрайды. Өз кезегінде сауда үйымдары ... ... өсуі ... ... ... ... үшін, несие карточкалары мен басқа
пластикалық карталарды жаңа төлем құралы ... ... ... ... Одан ... әлемнің түрлі еліндегі ірі сауда фирмалары
қазіргі уақытта өздерінің жеке несие карточкаларын ... ... ... несие карточкаларын ішкі және халықаралық төлем операцияларында
кеңінен қолдануға болатынын басып айту ... ... ... ... ... алдын-ала жауып тастаған
дәстүрлі несиеден төмендегідей белгілерімен ерекшеленеді деп ... ... ... бір рет ... ... ... ... бола тұра шамадан тыс көп ... ... алу ... ... ... болу қауіп бар.
Карточканың жағымсыз жақтарын қарастыра келіп, екі пробламаны айта кеткен
жөн: біріншіден, ... ... ... көлемі азаймайды. Екіншіден,
карточканы әкілетсіз қолдану деңгейі тым жоғары және де алаяқтық пен ... да ... ... ... ... ... өсуі мен іс-
қағаздар көлемі көбеюіне байланысты әкімшілік шығын мен қызмет ... саны ... Бұл ... шешу ... ... болған жерде
электронды операциялар жүргізуді шешіп отыр.
Алаяқтық проблемасы - ... ... ... ... ... ... ... қолданбауы үшін осы сынды карточкалардың тізілімі
жасалуда. Карточкасының жоғалғанын ... адам ... ... ... ... Банк сол ... бұл ақпаратты карточканы қабылдайтын барлық
өндірістерге ... (Осы ... ... банк пен ... ... ... заңның жоқтығын атап өту керек. Ал ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті
мойнына алудан бас тартқан оқиғалар кездескен).
Қазіргі уақытта несие ... ... ... мен біздің
елімізде тұрып жатқан шетел азаматтары үшін бірдей несие карточкаларын
шығарып жатыр. ... ... ... ... банк ... ... ... даму үстінде. Оны қалай түсіндіруге болады? Бұл ... бере ... ... үш факторды баса көрсету қажет.
Біріншіден, біздің ... ... ... ... Қазақстанның қаржы нарығы әлі де барынша толық емес. Әлемнің
алдыңғы қатарлы нарығымен салыстырғанда, банк ... үшін ... ... Сондықтан да отандық банктер нарықтағы орын үшін ғана емес, сонымен
қатар, «пассив» үшін де, клиентердің санының ... үшін де, ... ... орыны мен банкке пайдалы ... үшін ... ... есеп ... ... ... ... үшін шетелдіктермен қоса, кейбір отандық азаматтар да клиент бола
алады. ІІІетелде азық-түлікке төлеу, қолма-қолсыз ақша алу мен ... ... ... үшін ... карталарды пайдалануға дағдыланып
кеткен. Шетелдік азаматтар біздің елімізге келіп, мұндай жағдайдан ... ... ... ... азаматтар үшін де елдің ішкі
жағында болсын, шетелге шыққанда болсын, бір шамадан ақшаның ... ... ... ... алып ... ыңғайлы болып саналады. Осылайша
халықаралық немесе ішкі пластикалық карточкаға қызмет ... ... ... осы бай клиенттердің назарын өздеріне аударады.
Екіншіден, аталған топқа қызмет көрсете отырып, ... ... ... ... ... ... ... есеп
жүрігізулеріне, әлемдік банктік ... ... ... ... ... кабылданған стандарттарды сақтауға тура келіп ... ... ... қызмет корсетуде шетелдік банктердің ... үшін ... ... ... ... және де жоғарғы
технологиялармен дамуы ... ... ... саласының даму тәжірибесін сараптай
келе төмендегідей байлам жасауға болады. Болашақта біздің еліміз де ... үшін ... ... пайдаланатын болады.
Сонымен қатар, халықаралық жүйедегі пластикалық карталар бар ақшаның
валютамен болатынын болжайды. Олай болса, Қазақстанда кез-келген адам ... бола ... Ал дәл ... ... ... ... өте аз ... Себебі, банктер есепшотта қомақты қаражаттың болғанын талап
етеді. Ал несиелік ... ... ... валютамен ірі сақтандыру
депозит болу керек. Ең төменгі пайызбен бірнеше мың долларды тоқтатып қою
кез-келгеннің қолынан келе ... ... ... ... ... ... ... және де Қазақстандағы ... ... ... деген
сүраныс отандық банктерден өзіндік жеке карточкаларды көптеп шығаруды талап
етеді. Қазіргі заманғы пластикалық ... ... ... ... және де ... ... өте аз дүкендерден сауда жасау үшін
колданады.
Өз ... ... ... ... карточканың бірнеше түрі бар:
• Револьверлі карточка ... ... ... жағдайда қайта
жаңартылады) ұсынады. Мүлікті немесе ақшаны кепілге қойған жағдайда
беріледі. Қажетті лимитті үш рет ... ... ... мерзімі
кепілдің мерзіміне байланысты.
• Сары карточка револьверлі емес, он бес пайыздық жеңілдікпен несиені
ұсынады. Бүл ... алу үшін ... ... ... ... ... Ол ... болған сомадан бес есе көп болып, бір ... ... төрт есе ... бір жарым жылға болады.
• Күміс карточка револьверлі емес несиені отыз пайыздық жеңілдікпен
береді. Бүл карточка үшін ... ... төрт есе көп ... қойу ... мерзімі - екі жыл. Немесе үш есе көп ... ... – үш ... ... карточка елу пайыздық жеңілдікпен револьверлі емес несиені
үсынады. Бүл ... алу үшін ... ... үш есе ... кепілге бес жылдык мерзіммен қою қажет. Немесе екі есе ... жеті ... ... ... Платина карточка револьверлі емес несиені ... ... ... Ол үшін үш есе ... ... он жылға
кепілге қояды.
Дара карточканы алуга тек жеке түлғалардың ғана құқы бар, және де ... ... ... ... сомада немесе валютамен беру қажет.
Оның көлемі клиенттің таңдап алган несие лимиті мен ... ... ... ... жағдайда клиент сатып алған затты несиеге алуына, ... ... ... ... ... ... ... түрлі дүкендерден
алған заттарына есеп айырысуына, ... ... ... ... ... туристік агенттіктерге, автомобильді
жалға алуына, май қүю станцияларына, ... ... ... ... ... тауарлар сатып алуға және де ТМД мен әлемнің отыздан
астам елі ... ... ... ... ... ... болады.
Отандық пластикалық карталардың дамуын қарастыра келіп, бірнеше қорытынды
жасауға ... банк ... ... ... өзгерістерді бастан кешіріп
жатыр, және соңғы жылдары дамушы ... ... ... ... ие ... Бір ... алдыңғы қатарлы отандық банктер
халықаралық төлем жүйесімен жұмыс істеп ... ... ... ... ... бірінші болу үшін бәсекелестікке өздері түсті.
Соған байланысты ... ... мен есеп беру ... ... ... пластикалық карталар жүйесін жасады. Бұл жерде басында ... ... мен ... ... бір ... ... ... он қадам екенін айта кеткен жөн.
Екіншіден, отандық пластикалық карталар нарығының маңызды ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... табылатыны.
Банк-эмитенттер көбірек ... ... ... ... белсенді
бәсекелестікке түсуде. Үлкен бәсекелестікті карточка мен оны ... ... ... ... төмендеуінен байқауға болады.
Үшіншіден, пластикалық карталар нарығының инфражүйесінің ... ... ... ... ... ... және қызмет
көрсету орындар, банкоматтар, есеп ... ... және ... ... ... ... ... артта қалуда.
Төртіншіден, отандык пластикалық карталардың ... ... ... ... ... ... байланысты
(ақшаның қүнсыздануы, төлемсіздік дағдарысы, экономикалық ... ... т.б.) ... ... айналымына шығарады. Пластикалық карталардың
банк-эмитенттері көп жағдайда елдегі экономикалық жағдайларға байланысты
дебетті карталарды ... Банк ... ... ... ... әр ... ... берердің алдында несие лимитін ... ... ... ... ... Яғни ... ... күдікпен
қарап, суррогатты несие карталары мен төлем карточкалар туралы айтуына тура
келеді.
Бесіншіден, біздің елдегі көптеген карточкалар ... ... ... ... шығару мен қызмет көрсету ақысының өз бағасынан тым төмендігіне
байланысты. Әрине, ... ... ... инфражүйені құру үшін үлкен
қаражат салулары тиіс.
Сонымен қатар, қазақстандағы ... және ... да ... ... ... қолдану тәжірибесін, олардың кемшіліктері мен
жетістіктерін негізге ала отырып дамыту қажет.
3. ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЛАРДЫҢ ЖАҢА ... ... ... ... Қазақстан Республикасының банктердің қолма-қолсыз есеп
айырысуларының дамуын, кемшіліктерін, мәселелерін қарастыру және оны ... ... Қ.Р ... ... ... ... қойған
талаптары, ақпараттық технологияларды қолдана, банктердің қолма-қолсыз есеп
айырысуларын жетілдіру бағдарламасының мақсаттары, ... ... іске ... күтілетін нәтижелер, қолма-қолсыз есеп
айырысулардың мақсатында Қазақстан Республикасы мен ... ... ... және ... ... ... ... Қолма-қолсыз есеп айырысу қызметін қамтамасыз ету жолдарын жетілдіру
Қазіргі ... ... ... ... ... ... пластикалық карталарды пайдалану арқылы ақшасыз есеп ... ... ... ... іске асып ... ... ... on-line
технологиясын тірек етіп, магнитті жолақты пластикалық карточкаларды
пайдаланады. ... ... ... есеп ... пайдалана отырып,
карталарды қайта өңдеу жобалары да, аз мөлшерде іске асуда.
Банк қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... тәуекелдермен, оның ішінде несие тәуекелімен ұштасады.
Банктің қолма-қолсыз есеп айырысу қызметінің ... ... және ... қызметтегі жоғалтуларды жою мақсатында банктік қор
қалытастырылады. [7, 2 ... 12 ... ... жабу үшін жалпы Резервтік қор құрады.
Банктің резервтік қоры жарғылық қор көлемінде қалыптасады, таза ... ... және ... операциялардағы шығындарды жабу
үшін арналады. Банктің шығын есебінен күмәнді және үмітсіз міндеттемелерге
қор ... ал ... таза ... ... ... ... бойынша
қор қалыптасады.
Активтер мен шартты міндеттемелердің қоры – нақты активтің құнын жоғалту,
ал ... ... ... банктің өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... аударымдардың көлемі банкпен жүргізілетін несиелік
саясатына және несие портфелінің құрылымына байланысты ... ... ... ... ... ... түрінде дифференциацияланған.
Қордың жалпы көлемі ссудалық қарыздың сомасына байланысты, реттеу
мерзіміндегі валюталық курстың өзгеру ... ... ... ... есебінен және тәуекелдер топтарынан реттелуі қажет.
Банктің жарлығында қарастырылатын қорға аударымдардың жылдық көлемі ... 25 % - нан кем ... ... [5, 31 ... ... ... қалыптастыруының дұрыстығы аудиторлық фирмамен
расталады.
Резервтік қордың көлемі банк басқармасының ... ... ... ... ғана қолданылуы мүмкін:
- есептік жылдың аяғындағы банктің шығындарын жабу.
- ... ... ... ... ... жылдың табыс есебінен қалыптасатын банктің басқа да
қорларын толтыру.
Қатысушылардың жалпы отырысында сәйкес келетін аударымдарды ... ғана банк ... ... ... ... ... ... резервтік қорын қалыптастыру және олардың қаражаттарын қолдану
банктік тәуекелдерді жабу үшін ... ... ... ... ... ... ... аударымдар есебінен қалыптасады және клиенттің ... ... ... жабу үшін қолданылады. Банк өз шығындарын қысқарту
мақсатында несиелік тәуекелдердің төмендету шараларын іске ... ... ... ... олар бойынша резервтер көлемі бекітілуімен
несие классификациясы ... ... ... ... есеп айырысу жағдайын, сонымен қатар
әкімшілік – ... ... ... ... ... ... перспективаларының талдау қорытындысы бойынша
банк стандартты активтер мен ... ... ... 2 ... ... тәуекеліне байланысты жоғалтуларға резервтер:
- әрбір несие түріне;
- есептік айдың соңғы жұмыс күнінде ... ... ... ... ... қарыздың сомасынан, оның ішінде
реттеу мерзіміндегі теңге курсының ... ... ... ... ... ... ай сайын нақтылануы ... ... ... ... ... несиелік қарызды өтемеуін жабу ... [7, 3 ... ... ... шешімі бойынша резерв есебінен үмітсіз
қарыз оның ... ... ал оның ... ... ... ... ... және қамтамасыз етілмеген қолма-қолсыз есеп айырысу
қатысты уәкілетті органдардың шешімі ... ... ... құжаттарымен расталуы қажет, ол қарыз алушының қаражат есебінен
қарызды жабу мүмкін емес екендігін ... ... ... жоқ болмауының салдарынан оның балансынан
қолма-қолсыз қарызды алу ... ... ... ... табылмайды.
Баланстан алынған қарыздар баланстан тыс 5 жыл көрсетіледі. Олар қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... ... қадағалайды. Есептелген пайыздар бойынша және негізгі қарыз бойынша
мерзімі өткен қарызды бекітетін қарыз алушының шотынан ... ... ... ... 1 ... кем ... ... қарыз алушының несиелік қарызы бекітілген тәртіпте құралған қордың
есебінен алу үшін үмітсіз деп есептелінсе, онда берілген қор шығындалады.
Қадағалау ... ... банк пен оның ... ... ... ... ... бағалау туралы талаптарды көрсетуге құқылы, егер ол
банктің несие портфелінің сапасын ... ... ... ... нәтижесінде банкке резервтерді есептеу туралы және сонымен қатар
қалыптасқан резервтер ... ... ... ... ... мүмкін.
1995 жылдың 31 тамызындағы № 2444 «Банктер және банктік қызметтер туралы»
Заңының 43 ... ... ... ... ... жүзеге асырумен
байланысты шығындарды жабу мақсатында күмәнді және үмітсіз активтерге қарсы
резервтік қорды қалыптастыруы ... ... жай ... ... ... ... ... таза пайдасы есебінен құралады. Резервтік капиталдың резервтік
көлемі Ұлттық банкпен бекітіледі [7, 1 ... ... ... мен ... байланысты өзінің
қызметінің қолайлылығы мен ... ... ... ету ... ... ... заңнамасына сәйкес Ұлттық банкпен
бекітілген шарттарына сәйкес күмәнді және үмітсіз міндеттемелерді ерекшелеу
арқылы ... ... есеп ... ... және ... ... ... қажет. [7, 2 бөлім, 43 бап]
Банкпен бекітілген төлемеу тәуекелін азайту үшін несие көлемін қадағалау
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің нормативі банк алдындағы ... ... ... ... ... жалпы
сомасынан пайыз ретінде есептелінеді және 40 % көлемінен ... ... ... ... банк ... есеп ... ... резервтік талаптарды кіргізуге құқылы.
• Минималды міндетті міндеттемелердің ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасының ... ... ... ... міндетті міндеттемелердің өзгеруі шешім қабылдағаннан
күннен кейін 1 айдан кем емес күнде іске асырылады.
Банктің ... ... ... ... банк бір ... ... ... қайтарып береді.
Мұндай компаниялардың қатарына Қазкоммерцбанк жатады. Олар өздерінің
алдына on-line мен of-line екі ... кең ... ... жетістіктерін
біріктіріп, құрама пластикалық карталарды пайдалануды мақсат етіп ... ... ... теле ... ... (кәдімгі магнит жолақты
пластикалық карта сияқты бол ... пен ... ... ... ... ... ... жолақты смарт карталар магнит ... ... ... мен ... карталарға қарағанда технология
жағынан дамыған болып есептеледі: ... ... да ... ... ... ... қажет болған жағдайда, авторландыру орталығымен on-
line байланыс жүйесін, ... ... кең ... ... және де
электронды портмоне сияқты функционалды үлгілерін іске асыру.
Отандық және шетелдік карталық жүйені оқып-біліп, Қазақстан ... оны ... ... ... ... Қазкоммерцбанктің мамандары
магнит жолақты Смарт-картаны пайдалану негізінде өзіндік карточкалық жүйені
құрудың маңыздылығына келіп тоқтады. Бұған ... іске ... ... ... ... ... ... (Union Card, STB Card және т.б.)
бірімен бірігіп кетуін де қамтамасыз ету қажет.
Алға ... ... ... жаңа ... мен Union ... ... ... қолдануда болып тұр. Қазіргі таңда
Смарт-карталарды VIZA/ EUROPAY стандарты бойынша жасауда ... ... ... ... басқарушы құрылым бөлімшелері мен
Union Card жүйесінде де, сонымен қатар, VIZA ... ... ... ... көп ... ... ... ендіру жүзеге
асуда. Жүйеде қолма-қолсыз қол ақшаны VIZA карточкаларымен ... ... ... Union-Electron, Euro Card / Master Card
карталарын қайта өңдеу жоспарланып отыр.
Қазкоммерцбанктің пластикалық карталарды қолданып, ақшасыз есеп ... ... ... ... ... ... ... шешімді өңдеп, Ақмола ... ... ... құрады. Онда қаланың коммуналды және сауда кұрылымын
толығымен автоматтандыруды ойлап ... ... ... 30 ... астам
карталар мен жүз электронды сауда терминалдарын енгізеді.
Екінші кезең, осы уақытқа дейін он жеті ... бар ... ... ... ... ала ... барлық географиялық
аймақтарға техникалық шешімдерді қарастыра келе көбейту. Ең ... ... ... ... қайта құрылымдауы мен жаңа ... баяу ... ... ... және ... ... ... отыр.
Жүйе авторландырудың басты орталығы мен солтүстік пен оңтүстік аймақтары
бойынша басшылық құрылым Алматыда болады деп жоспарлауда. Мұндай ... ... ... ... ... қалады.
Ақшасыз есеп айырысу жүйесін енгізе отырып, келесі проблемалар ... ... ... ... жалақының кешіктірілуі, қолма-қолсыз
қол ақша айналымы және тағы басқалары.
Пластикалық карталарды енгізе отырып, ақшасыз есеп айырысу ... ... де ... ... ... картаның иесі үшін де ... ... ... екені анық. Ақшасыз есеп ... ... ... қайсыбір түрін ұсынған дүкен немесе фирма үшін) жаңа
клиенттердің назарын ... ... ... ... Инкассация проблемасын
шешеді, яғни, күзетшіден ақша үнемдейді. Белгілі болғандай, ... ... ... ... төмендетіп, клиенттің сатып алатын қабілеті арта
түседі.
Қазкоммерцбанк сонымен ... ... ... де, ... ... VIZA, ... / Master ... пластикалық карталары үшін де ақша шығаруды
ойластырып отыр.
Осылайша, Қазақстан Рсспубликасында электронды есеп ... ... құру ... ... Алайда, әзірше электронды есеп айырысудың
ұлттық жүйесін құру туралы ой болған жоқ. Қазір тек бір банктің ... есеп ... ... ... кұру ... ғана ойластырылды. Бұл
жағдайда Қазақстан ... ... да ... ... үшін
аталған жүйеде есеп айырысу оңайға соқпады.
Магнит жолақты пластикалық карталардың ... ... ... ... ... карталарды магнит жолақтардан бар деректерді көшіріп алу
арқылы қолдан ... ... ... ұрланған және де қолдан ... ... оңай ... алады. Көптеген шетелдік зерттеулер оған
дәлел бола алады. Мәселен, Нельсонның мәлімдемесі ... ... ... ... ... көлемі сол жылы 3.8 млрд. долларды
құраған. Оның ішінде 2,6 млрд. ... ... ... ... ... пен есебін төлемен адамдар: 864 млн. - ұрланған, ... ... ... ... және 310 млн - ... ... бірнеше жыл бұрын карточканы дұрыс ... ... ... ... 100 000 000 долларды құраған.
Қазақстан Респубдикасында смарт-картты бірінші рет 1992 жылы ... ... ... бері ... ... жағы біраз
жетістіктерге қол жеткізді. 1993 жылы бірнеше ... мен ... жеке ... ... сөз ... ... Ал 1994 жылы сол
жобалардың кейбіреулері жүзеге аса бастады. Қазіргі айналымдағы ... оны ... ... ... өте аздығына келіспеуге
болмайды. Алайда, бірінші қадам - қашан да өте маңызды болып саналады.
Смарт-карталар алғаш рет ... ... ... ... ... ... Смарт-карточкалардың сенімділігі мен ондағы ... үшін ... ... ... ... ... күрделі процесс көшіріп алуға немесе қолдан
жасаудың алдын ... ... ... оның ... ... ... Осы кодтың арқасында ақпаратты көшіріп алу мүмкін емес. Оны тек
карта шығарушылар ғана ... ... ... ... ... ... бір ұйымның мекен-жайына жіберіп жатып, кодтарын белек
жібереді. Барлық партия жоғалған күннің ... ... ... ... табылады.
ISO 10202 халықаралық стандарт ... ... ... отырғанына
қарамастан, көптеген қаржылық жобалар үшін қаржьшық ақпаратты сақтау үшін
одан да күштірек, одан да ... ... ... әдіс қажет болады.
Бұл жағдайда қаржы жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... сақтауға ғана тіреліп қоймайды, сонымен қатар, оны
басқа да жағдайларда қолдануды көздеп отыр. Мәселен, сауда орындарында және
де ... ... ... ... ... ақпаратты өңдеу
орталығында және тағы басқалар.
Smart City жүйесіндегі деректердің кауіпсіздік ... ... ... ... ... ... сақталған деректерді қорғау басқа жүйелерге қарағанда өте
жоғары ... ... Smart City ... ... жүйесінің тым
жоғарылығы негізінен француз фирмасының микропроцессорлық карталарын
пайдалануына ... ... ... Оны ... қаржылық жағдайда қолдану
үшін жасаған.
PCOS (Purse Card Operating System) картасы қарапайым стандарттағы ... ... ... ... ... ... ... артық мүмкіндіктері
де бар. Кәдімгі карталарды пайдаланғаннан кейін ... ... ... пункт есептеп береді әрбір шаруашылық мәміле сайын ... ... ... жаңа ... кайтадан есептеп, содан кейін ғана картаға
жазылады. Ал PCOS ... ... ... ... мен ақша ... ... ... жүзеге асады. Оның деректерді қорғауға үлкен ... ... ақша ... ... одан ақша алу ... ... парольдар
қолданылады. Және де мұндай карталарда қаржылық деректер бірнеше файлдарда
сақталады. ... әр ... ену үшін ... ... мен ... иесінің
жеке коды болады. Мұндай қауіпсіздік жағы көп ... ... ... өте ... болып келеді.
3.2 Қолма-қолсыз есеп айырысу сапасын жетілдіру және тиімді банктік
қадағалау жүргізу
Қазақстан Республикасының 1995 жылдың 31 ... № 2444 ... банк және ... ... ... ... және 1997 жылғы
коммерциялық банктерді қадағалаудың Базельдік ... ... ... қамтамасыз ететін комплекстік механизмдерінің
құрамдас бөлігі сияқты банктік реттеу мен ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысу сапасының жоғарылауында ерекше ... ... ... ... ... реттеудің негізгі мақсаттары:
- Бәсекелестік талаптардың гармонизациясы;
- Несиелік ұйымдардың модернизациясы;
- Банктің қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- Клиенттермен қатынасты ... оның ... ... ... [25, ... есеп ... басқарудағы жоғарыда көрсетілген мәселелер
қолма-қолсыз есеп айырысу саясаттың маңыздылығын көрсетеді және банктердегі
қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... сәйкес келеді.
Банктік қызметтің пруденциалдық нормалары Орталық банкпен ... ... ... ... ... ... Жоғалтуларды жабу мүмкіндігі мен қолма-қолсыз есеп айырысу
ұйымдарының өтімділігін қамтамасыз ететін резервтер
нормасын ... ... ... ... есеп ... ... олардың қаржылық қызметін нақты бағалауына кері әсер
етуіне әкелетін талаптарды орындамауы жатады.[11, 124 – ... ... ... ... ... банк ... ... оның қолма-қолсыз есеп айырысу айқындылығы қарастырылады, яғни
қолма-қолсыз есеп, алған қарыздың ... ... ... ... сонымен қатар ссуда бойынша жоғалтуларға резервтер құрады.
Банктік қадағалау ... ... 1997 ... ... ... ... сәйкес, банк қызметін тиімді қадағалауына келесі
принциптер жатады:
- Банк қызметінің мәні ... ... ... ... және банкпен қабылданатын тәуекелдерді басқарудың
мамандырылуын қамтамасыз ету;
- Жекелеген банктер өзіне қосатын тәуекелдер ... ... ... ... ... Есеп және ... ... тиімділігіне, мамандырылған
басқарушылыққа, капиталдың жеткіліктілігіне сәйкес келетін
тәуекелдерге банк ... бар ... ... ... ... ... ... стандарттары банктер өзіне
қабылдайтын тәуекелдерді шектеуіне ... ... ... ... қарастырады.
• капиталдың жеткіліктілігі (бағалаудың банктік механизмнің болуы,
нарықтық ... ... ... ... ... – 12 ... несиелік тәуекелдерді басқару (7 – 11 принцип);
• нарықтық ... ... (12 ... ... ... басқару. [11, 265б]
Базельдік стандартқа сәйкес ... есеп ... ... ... ... ... ... несиелендіру және несиелердің мониторингі (7 прицип);
• Күмәнді қарызды жабу үшін қамтамасыз етудің ... ... ... ... (8 ... Тәуекелдерді және ірі тәуекел позицияларын концетрациялау (9
принцип);
• Банкпен ... ... ... беру ... қадағалауды қолдану және несиелендіру шарттарын
тиімді қарау – 10 принцип);
• Мемлекеттік немесе трансферттік тәуекелдер (бұл ... ... ... бар ... ... ссудалық және
инвестициялық операцияларды жүргізгендегі ... ... ... ... принцип. 1997 жылғы Базельдік стандарттың «стандартты несиелендіру және
несиелердің мониторингі» банктік қадағалау ... ... ... ... мен ... орналастырумен және
сонымен қатар займ портфелін ағымдық тексерумен ... ... ... ... ... ... [6]
Банктік қызметке қадағалаудың Базельдік стандарты банктің несиелендіруге
жақындығы ... және ... ... ... ... ... мен ережелері бекітіледі.
Несие операцияларын басқарудың бірден – бір элементі – несие бергендегі
әкімшілік келісімі және оған ... ... бар, ... түрде
рәсімделген несиелендіру методикасы болып ... ... ... ... ... ... олар банк кеңесімен
қадағалануы тиіс және несиелендірумен айналысатын барлық қызметкерлердің
мәліметтеріне жеткізілуі ... [19, 23-28 ... ... ... ... есеп ... ... үшінші тұлға
жағынан қысым мен қызығушылық қақтығысы ... ... ... ... ... Базельдік комитеттің хатына сәйкес «Банк қолма-қолсыз ... ... ... ... принциптерінің базасы» банктерде «қолма-
қолсыз есеп айырысу қарыз алушылардың қаржылық жағдайын қосатын несиелік
қатынастардың мониторинг жүйесінің ... ... ... келген ақпараттық жүйенің басқарушылық элементінің негізі –
несиелердің ... ... және ішкі ... туралы ақпаратты
қосатын, банктің несие қолма-қолсыз есеп айырысу жағдайы туралы ... ... ... ... ... тиімді қадағалауы екінші деңгейлі ... өз ... ... ... үшін ... және келесі
банктік басқарудың төмен деңгейінің себептерінде айқындалады:
-банктегі бірлескен банк саясатының жоқ болуы;
-негативті жағдайларды жасыру ... есеп пен ... ... ... әсер етуі;
-несие және басқа қарыздың жоқтығы. [5]
Қорыта келгенде, банктік несиелік портфельдің сапасын жоғарылатуда ... ... ... бақылаудың Базельдік стандарттарымен және 1995
жылдың 31 тамызындағы №2444 ... ... ... мен
банктік қызметтер туралы” Қазақстан Республикасының Заңымен сәйкес тиімді
банктік бақылау және Қазақстан ... ... ... ... өздерінің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету механизмдерінің
мақсатты кешенінің маңыздылығы ретінде қадағалауы ең ... ... ... ... ... ... ... үшін аса жылдамдатылған
кпиртографиялық процессорлық модуль ... Онда DES пен RSA ... ... ... мұқамдау (шифрлеу) операциясын
өндірумен айналысады. ... ... Smart City ... ақпартты
қорғау ақша шығарушы банкте жүйе құрып ... ... ... ... криптографиялык процессор әрбір берілген карточкада тамаша кілт
береді. Егер де ... ... ... ... ондағы ақпаратты оқи
алатын болса, онда Smart City ... ... тек бір ғана ... ... Сонымен қатар, кез-келген жүйеде жүйеге ену кілті шифрленіп
беріледі. Ол кілтті ... ... ... ... ... бір ... ... келе жатқан бағыттың бірі сауда-саттық
пунктіндегі қорғаныс. Мұнда ... үш ... ... ... ... ... смарт-карточканың өзі бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... жүйенің жан-жақтылығын
көрсетеді. Және ең соңғысы, жоғары сапалы ... ... ... ... ... ... ... Smart City жүйесінде сату
пунктерінде кассалық терминалдар пайдаланылады. СМ4450 құрылғысына микро-
бақылау мен шифрға ... ... ... Онда ... ... ... ... қорғап тұрады. Кілтерді аппаратты түрде кришографикалық
процессордың көмегімен жасайды. Кілтті мұқамдап қойғаннан кейін оны бөгде
біреуге оқу ... ... Ал ... ... ... өшіріліп,
немесе қайта қосқан кезде жоғалып кетеді.
Бір күнде жасалынған есеп айырысулар туралы деректер сатып алушының смарт-
картасында орналасқан ... ... ... ... ... Бұл дүкендерде шаруашылық операциялар ... ... ... алады. Одан кейін, ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген операциялар туралы ақпаратты
өңдеу орталығына жіберілетін кезде де, бар сәлемдеме тағы да ... ... ... жүйесінде жүргізілген операциялар туралы
ақпаратты ... ... ... шаруашылық мәмілесінің жасанды емесін
тексеру үшін тағы да электронды қолтанбаны тексереді. Әр кезеңде шаруашылық
операцияларды ... ... ... ... Әр ... ... ... негізінде тек қана сол карточканы берген банк
қана тексере алады. Себебі, олардың өздерінің кілттері болады.
Барлық шаруашылық операцияларының ... ... ... ... ... ... жоғалған карточка жоғалған сәтте болған
сома ... ... ... келтіріледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, Қазақстан Республикасының есеп айырысу жүйесіндегі
қолма-қолсыз есеп айырысу күннен күнге даму үстінде. Оған дәлел ... ... ... қаржы салаларын және банк жүйесін реформалауда,
отандық ұйымдар мен кәсіпорындардың қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... және ... деңгейлі банктерінің клирингтік
жүйесінде жаңа ... ...... ... хабарламалар кең қолданыс
табуда. Қазақстан Республикасының Қаржы саласының жоғарғы қарқынмен дамып,
Ұлттық банктің 2003 жылдан ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі және екінші деңгейлі банктері
біртіндеп есеп айырысуда ... ... өте ... ... есеп ... ... ... айналымын сақтау
және белгілі бір формадағы есеп айырысу құжаттарының негізінде ... Есеп ... ... ... төлеу тәсіліне және
банктегі құжат ... ... ... ... ... есеп
айырысулардың мынадай формалары болады:
• төлем тапсырмаларымен есеп айырысу;
• төлем талабы-тапсырмаларымен есеп айырысу;
... ... есеп ... чек ... есеп ... вексель арқылы есеп айырысу.
Бүгінде елдегі қолданыстағы жүрген негізгі қолма-қолсыз ... ... ... чек, ... төлем тапсырмалары, электронды
ақшалар және төлем карточкалары.
Қазіргі кезеңде қолма-қол ақшаны алу үшін кеңінен қолданылатын ... ... ... ... жатады. 1960 жылдың оратсынан ... ... ... ... Ал ... ... ... нарығы 1994 жылдан бастап дами ... ... ... ... Қазақсатан Республикасы Үкіметінің 02.07.02
жылғы №713 қаулысымен «Микропроцессорлық ... ... ... ... банкаралық жүйесінде ... ... ... ... ақшаларды электронды ақшаларға ауыстыру
туралы көп айтылып жүр. ... ... кең өріс алуы ... ... жүргізу жүйесі электронды ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық мәселеге айналуына әсер ... 90-шы ... ... ... ... ... жаңа түрі ... табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша жобалар жүргізілді. Ұлттық банк елдің ақша-несие саясатының
негізгі реттеушісі ... ... ... ... ... ... ... оларды реттеу болып табылады.
Қазіргі уақытта отандық коммерциялық банктерінде банктік қызмет
көрсетуде электрондық қызмет ... ... ... ... ол интернет және мобильді телефондар негізінде орын ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысудың формалары ретіндегі экономикадағы маңыздылығын
атап өттік. Қазақстанда ... ... ... ... ... чек жене банкнота айналыста жүр. ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда дамытудың қажеттілігі
жоғары болып отыр. Осыған орай елімізде осы несиелік ақшаларды дамытуға жан-
жақты шаралар ... ... ... ... төмендегідей қорытынды жасауға
болады:
- Ақша айналымы ... есеп ... ... ақша ... ... ... ... есеп айырысу айналымы дегеніміз төлем қаражат қызметіндегі
қолма-қолсыз ақша формасын пайдалану ... ... ... ... есеп ... ... қаражат қызметіндегі ақшасыз қолма-қолсыз
есеп айырысу формасын пайдалану есебінен құрылған сома.
- Төлем айналымы деп екі ... да ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік жазба формасындағы ақшасыз есеп айырысу міндетті түрде
делдал-банктердің қатысуын және басқа да ... ... ... ... Егер ... ... банктерде есеп-шоттары болса, онда
есеп айырысу сол банктердің корреспонденттік ... ... ... Корреспонденттік қатынас Орталық банктың корреспонденттік есеп-шоттары
бойынша банкаралық есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда
«ЛОРО» және «НОСТРО» есеп-шоттары ашылады.
- Ұсақ қожалық операциялар үшін ... ... есеп ... ... ... ... санына қарай қолма-қолсыз есеп
айырысу 80-90 пайызды құрайды. Бірақ сомаға шаққанда ақшалай айналымның тек
аз ғана ... ... ... ... есеп ... ... касса арқылы қызмет көрсетуді жүйелеу осы банк ... ... мен ... кассалық өтініштерінің негізінде
банк мекемесінен ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
- Жалпыға бірдей банктік төлем жүйесін құру лирингтік ... ... ... ... ... электронды төлем есеп айырысуда
болатын қожалыктар мен елді-мекендер үшін айналымнан қажетті ... ... және де ... ақша ... ... үшін ... негіз болып
табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтің ... ... // ... ... 2010ж. 2 наурыз 4 – 5 бб
2. «Қазақстан Республикасының Конституциясы туралы» ҚР Президентінің ... 30 ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлімі)//2000 ж.
28 қаңтар, 293 бап (толықтырулар мен еңгізулерді қоса)
4. ... ... ... ... 1999 ж. 16 ... ... банктерді несиелендіру бойынша құжаттарды жүргізу
ережелерін бекіту туралы» №276 Қаулысы
5. ... ... ... мен ... қызмет туралы» 1995
ж. 31 тамызынан № 2444 ... ... ... бойынша Базельдік комитеттің Хаты «Банктік қызметті
тиімді қадағалаудың принциптері» 1997 ж. IV ... ... ... пәні»
7. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 30 наурыздағы «Ұлттық Банкі туралы»
№ 2155 Заңы
8. «Банк және банк қызметтері туралы» Қазақстан ... ... ... 31 ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы заңы. 1996 жыл, 24
желтоқсан, Алматы.
10. Қазақстан Республикасының ... ... 27 ... ... ... Республикасындағы вексельдік айналым туралы» заңы, ... 1997ж., ... ... мен ақша ... туралы» Қазақстап Республикасының заңы, 29
маусым 1998ж., Алматы.
13. Банктер және ... ... ЖОО ... ... ... және ... ЮНИТИ, 1997.-
4716.
14. Банк ісі \Сейітқасымов Г., Алматы, 2009
15. Банк ісі\ ред.О.И.Лаврушина.-М.: «Роспотребрезерв»,1992.-4326.
16. Банк ... ... Оқу ... ... ... ... ... К.Р., Брю С.Л. Экономикс: Қағидалары, проблемалары және
саясат.-2т.: Агыл.тіл.ауд. Т.1.-М.: Туран.-1996.-4006.
18. ... В.М. ... ... ... ... ... ... 1994.-3206.
19. Қаржы. Ақша айналымы. Несие.:ЖОО ... ... ... ... ... В.С, ... банктер: проблемалары мен даму
жолдары\\Ақша және ... ... ... банк құқығы. Оқу кұралы. ... ... ... Ұлттық Банкінің Жаршысы №47-49, 2009.
23. Крагусов Ф.С. Банк есеп-шотының ... ... ... ... 10 ... ТОО ... 2008.-
746.
24. Лунц Л.А. Ақша және азаматтық құқықтағы ақша міндеттемесі.-
М.:Статут, ... ... Е.А. Есеп ... және ... ... қатынастар.-М.:
1956.-83-846.
26. Олейник О.М. Банк құқығының негіздері: ... ... Банк ... ... реттеу. Ред. проф. Е.А. Суханова. М.:
«ЮрИнфоР» оқу-кеңестік орталығы, 1997.-776.
28. ... ... ... ... ... ... ... 2009 жыл.
29. Нұрсейіт Н. Банктік несиелуді кеңейту\\Аль Пари №6 2009ж.
30. Долан, ... ... банк ісі және ... саясат.М.,Л.,
1999ж.
31. Ақша айналымы және капиталистік елдердегі несие. ЖОО ... ... ... ... Л.А., ... О.В. ... қаржылық және ақша-несиелік
жүйесі.-М.:Қаржы, 1976.-3266.
33. Ақша мен несиенің жалпы теориясы: ОқулықУред.Е.Ф.Жукова.- М.:Банктер
мен қорлар, ЮНИТИ, 1995.-3046.
34. Иванов А.Н. ... ... ... ... ... ... У.Б. ... деньги: проблемы и перспективы» // Банки
Казахстана, №9, - 2008 г. 18-21 стр.
36. «Қазақстан Халық Банк» АҚ ... ... ... ... ... ... алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
ның банкі
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
ның банкі
Сатып ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Вексель айналысы және оның Қазақстандағы даму болашағы34 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Ақша айналымы туралы түсінік11 бет
Ақша айналымының құрылымы23 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь