Қазақстан Республикасындағы ұлттардың таралу ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 Қазақстандағы ұлттар мен ұлыстардың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1 Этнос, ұлт, ұлыс пен диаспора түсініктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Қазіргі Қазақстан аумағындағы этникалық топтардың қоныстану
тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.3 Ежелгі, орта, жаңа және қазіргі кезеңдегі көші . қон ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.Қазақстан Республикасындағы ұлттардың таралу ерекшеліктері ... ... ... ... .10
2.1 Ел халықтары демографиялық көрсеткіштерінің ерекшеліктері ... ... ... ... 16
2.2 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.3 Республика аумағындағы ұлттардың қоныстану ерекшеліктері ... ... ... ...24
3 Этноұлтаралық қарым.қатынас мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
3.1 Қазақстан Республикасындағы ассамблеялардың қазіргі ахуалы ... ... ... ..
3.2 Ұлттар арасындағы келіспеушілік жағдайларының алдын.алу ... ... ... ... 32
3.3 Қазақстанның ұлттық ішкі саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
Пайдаланғанған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
        
        Ф.4-78
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министірлігі
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институт
1
2
Қазақстан Республикасының этноұлттық географиясы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Павлодар
2009
АҢДАТПА
Бұл дипломдық жұмыста Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... географиясын анықтай- тын
географиялық ерекшеліктер анализі негізінде Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, қорытынды, пайдаланған
әдебиеттер ... және ... ... ... Кіріспеде
тақырыптың өзектілігі, мақсаты, міндеттері белгіленген. Бірінші тарауда
Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ұлттардың қалыптасу ерекшеліктері және де үшінші тарауда
этноұлтаралық ... ... ... ... ... ... және ұсыныстары баяндалған.
Бұл жұмыстағы мәліметтерді жоғарғы оқу орындарында, колледж, лицей,
гимназияларда, орта білім беру ... ... ... курсын оқыған кезде пайдалануға болады.
АННОТАЦИЯ
В данной ... ... ... ... состав
Республики Казахстан.
Цель дипломной работы: На ... ... ... и размещения народов Республики Казахстан выявить факторы,
определяющие географию этнических групп.
Дипломная работа состоит из ... из трех ... ... и ... ... ... ... цели и задачи дипломной работы.
В первой главе рассматривается ... ... и ... ... главе - особенности размещения нации, в ... ... ... а в ... выводится мысль по дипломной
работе в целом.
Данные дипломной работы можно использовать в ... ... ... ... в ... в ... и в средних учебных заведениях
Республики Казахстан на ... ... ... the given degree work the national ... of Republic ... considered.
The Purpose of degree work: On the basis of geographical features of
formation and ... of people of Republic ... to reveal ... defining geography of ethnic groups.
Degree work consists of introduction, from three chapters, the conclusion
and the list of the used ... the urgency, the purposes and problems of degree work ... In the first chapter it is ... ... of the ... ... in the second chapter - features of ... of the
nation, in thirds to chapter ethno national attitudes, and in ... the idea on degree work as a whole is ... of degree work it is possible to use in higher ... in ... in lice, in grammar schools and in ... institutions of Republic Kazakhstan on rates of geography.
Мазмұны
Кіріспе
…...........................................................................
.....................................3
1 ... ... мен ... ... ... ұлт, ұлыс пен ... ... ... ... ... ... ... қоныстану
тарихы
............................................................................
.........................................5
1.3 Ежелгі, орта, жаңа және қазіргі кезеңдегі көші - ... ... ... ... Ел ... ... көрсеткіштерінің
ерекшеліктері................16
2.2 Қазақстан ... ... және діни ... ... аумағындағы ұлттардың қоныстану ерекшеліктері
...............24
3 ... ... ... ... ... ... ... арасындағы ... ... ... ... ... ішкі ... ... ... А ... ... ... ... ... ... сәйкес сілтемелер
қолданылған:
ГОСТ 2.105-95 ЕСКД. Общие требования к текстовым документам;
ГОСТ 2.301-68 Формат
ГОСТ 7.1-84 ... ... ... ... ... о НИР. Структура и правила оформления;
ГОСТ 8.417-81 Единиы ... ... 7.9-95 (ИСО 214-76) и ГОСТ 7.32-91 ... и аннотация»;
ГОСТ 2.106-96 «Текстовые документы»
Қысқартылған сөздер
Жж.- жылдар
Қ.Р. – Қазақстан Республикасы
ғ.ғ. – ғасырлар
ш.ш. шаршы ...... ... біздің эрамыздан бұрынғы
КІРІСПЕ
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... астам ұлт өкілдерінің өмір ... ... ... саны ... көп этностар:
қазақтар, орыстар, украиндар, өзбектер, ... ... ... күні ... ұлт саны ... ... ... себебі, табиғи өсіммен
қатар, өзге этностардың өкілдерінің өз тарихи отандарына ... ... ... ... ... ... ... дың қайнар
көзi бола отырып, белгiлі бiр ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ішкі және де ... ... ... ... мемлекеттердің саяси тәуелсіздігін
және этникалық бірегейлігін сақтау ... ... ...... бейбіт дамудың бірден-бір парасатты және өркениетті жолы болып
табылады.
Қазақстан ... ... ... белгiледi:
"...Ұлтаралық бiрлiк баршамыздың ... ... ... және ... ... негiзi әрi азаматтық және
жалпы ұлттық келiсушiлiктi сақтау ... ... және ... ... ... қамтамасыз етедi. Қазақстан Республикасының дүниежүзiндегi
50 бәсекеге жарамды елдердiң ... кiру ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты: Қазақстан Республикасы халықтарының
орналасуымен ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын факторларды айқындау.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
• Қазақстан Республикасында ұлттардың қалыптасу тарихын зерттеу;
• Халықтың қоныстануы мен таралуын талдау;
• Этноұлтаралық қарым-қатынас мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... әр түрлi
нәсiлдердiң, этностардың және ұлттардың ... ... ... ... ... аса ... ... бірі болып табылады. Нәсiлдiк,
этникалық, ұлттық кемсiтушiлiк мәселесi ешқашан жоғалмай, ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық жағдайына
байланысты белгiлi бiр дәрежеде әрқашанда болған. ... ... ... ... ... ... ғылыми мәні: Дипломдық жұмыс Қазақстаннның
этноұлттық географиясы жайында, бұл ... ... ... диаграммаларды, кестелерді мектептерде, лицейлерде, жоғарғы оқу
орындарының география мамандығы студентеріне ұсынуға болады.
Тақырыптың жаңалығы:Қазақстан ... ... ... ұлттық құрамын және ұлттардың аймақтар бойынша әркелкі
таралу факторларын анықтау.
Зерттеу нысаны:
• Қазақстан республикасы ұлттарының ... ... ... ... ... әдістері: Барлық экономикалық – географиялық
зерттеулерде уақытша талдау қолданылады. Дипломдық жұмыс барысында ... ... ... әдіс ... пайда болуы, құрылуы, дамуынан тұрады. Бұл
әдістің көмегімен ... ... ... ... және ... өзгерістерін қарастыруға мүмкіндік туады.
Сондықтан әлеуметтік географиялық зерттеулерде ... ... ... ... ... кеңінен қолданылатын келесі әдісі, ол ... ... ... ... және де халықтың дамуын зерттейді.
Зерттеу объектілеріне әсер етуші факторларды анықтайды.
Әдеби әдіс географияда кеңінен қолданыс ... Бұл ... кез ... ... жасайды. Себебі өзінің тақырыбын ... ... ... ... қажет.
Математикалық әдіс экономикалық географияда жиі қолданылады.
Стаистикалық ... ... ... ... осы ... ... әдіс зерттеу объектіне карталарды пайдаланумен
сипатталады. Бұл әдіс келесі ... ... ... ... және карталарды жасау; алынған мәліметтерді қорытыдыда, ... ... ... ... ... мен ... қалыптасуы
1. Этнос, ұлт, ұлыс пен диаспора түсініктері
Этнос гректің «etnos» - тайпа, халық деген ... ... Бұл ... ... ... түрі – ... «ұлыс», «ұлт» ұғымын түгел қамтиды.
Оның үстіне, «халық» сөзінің «бір топ ... ... ... бар ... Көрнекті тарихшы –этнограф Лев Гумилев: «Этнос дегеніміз – жер
бетіндегі ... бір ... ... мен ... ортаның бірлігінде
жатқан салт-дәстүрі,тұрмыс-тіршілігі, шаруашылық кәсібі, мінез-құлқы, тілі
мен мәдени мұрасы бір халықтар тобы» деген анықтама берген.[1;2]
Этнос термин ... ... ... ... алғашқыда «тайпа, шығу
тегі грек емес халық» деген мағына берді. Қазіргі таңда этносқа өзіндік
жалпы белгілерімен ... ... ... ... ... ... ... мен атауын сезінетін белгілі бір аумақта тарихи тұрғыдан ... ... ... қауымдастығы ретінде баға берілген.
Диаспора (грек сөзі – «diaspora» шашырау, ... деп ... ... ... елден тысқары өмір сүретін бір бөлігін айтады. ... ... ... ... ... ... ... болып отырғандардың
өз атамекеніне қайтып оралғандарын репатрианттар деп ... ... ... рет ... ... ... ... қатысты ІІ Навиходоносордің, одан соң б.з. І-ІІ ... ... ... ... ... ... ... Диаспора өзі тұрып жатқан елде аз этникалық рухани топ ... да ... ... тегі шыққан елмен рухани және шаруашылықтық
байланыста болуға тырысады.
Ұлт – ортақ тілі, ... ... ... ... діні бар адамдардың әлеуметтік бірлестігі. ... ... ... ... ... ... экономикасы, сол ұлт өкілдерін біріктіретін
мемлекеті болады.
Ұлт және этнос ұғымдары біріне – бірі өте ... ... ... ... ... ... Ұлттың этностан айырмашылығы, ұлттар
этностық белгілеріне қоса саяси, экономикалық және әлеуметтік белгілерге ... ... әлі де ... және ... әлеуметтік ой-пікірде
«ұлт», «этнос» категориялары туралы бір ... ... ... Ұлт ... ... ... пайда болатын әлеуметтік
қауымдастық. Ұлттық белгілер этнос белгілерінен туындайды.
Ұлыс – мекен, аймақ, әкімшілік мағынасын беретін көне ... ...... ... мекенінен әр түрлі себептермен басқа
жерге қоныс аударуы, көшіп-қонуы. Көші-қон адамдардың белгілі бір ... ... ... ... уақытша түрғылықты мекенге қоныс аударуы
арқылы жүзеге асады. Халықтың әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, саяси,
діни, ... және ... да ... ... ... және ... ... құрылымдардың қатысуымен) және ұйымдаспаған түрде (көшіп келуші-
лердің ездерінің күшімен) ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең бастысы экономикалық себеп ... ... ... ... апат ... ... ... де қосуға
болады. Халыктың көшіп-қонуы ежелгі заманнан бері бар. Көші–қон алғашқы
қоғамдық еңбек ... ... ... ... ... дамуымен, егін-шіліктен қолөнердің бөлінуімен, халықтардың ұлы
қоныс ... ұлы ... ... ... ... (19
ғ-дың басында) байланысты болды. 20 ғ-да көші-қонға соғыстар зор әсерін
тигізді. Көші-қон адамзаттың дамуында, аумақтардың ... ... ... ... зор рөл атқарды. Көші-қонға тұрғылықты халықтың да, көшіп
кетушілердің де тұрмыс деңгейіне, ... ... және ... ... ... құрамының өзгеруіне елеулі ықпал етеді.
1.2 Қазіргі Қазақстан аумағындағы этникалық топтардың қоныстану тарихы
Егеменді еліміздің ... ... ... ... ең ... өз халқының өсіп-өну серпіні және әлеуметтік
құрамындағы өзгерістерге байланысты. Қазақстанда ... ... ... санақ жүргізудің түпкі тарихы сонау темір дәуіріне
саяды. Үйсін, ... ... ... ... әскер санын білу
мақсатында есептеулер жүрген. ... ... ... ... ... 2 ғ үйсін тайпаларының 120 шаңырағының 630 мың тұрғынының
188800 – і, ал ... ... 600 мың ... 120 мыңы ... ... ... мемлекетінде 100 мыңнан аса әскер болған. Ерте
ортағасырлық мемлекеттердің ... ... ... да ... ... ... найман, керей, арғын, алшын т.б. тайпалар әрқайсы
500 мыңнан 800 мыңға ... ... ... әр тайпа 100 мыңнан әскер
жасақтаған деген деректер бар. ... ... ... ... ... тобын жылдың және салық төлейтін адамдардың ... ... өз ... ... жүргізген. 1456-1465 жылдары Қазақ
хандығы ... ... ... пен ... төңірегіне 200 мыңдай адам
жиналғаны ... 1523 жылы ... хан ... ... кезінде Қазақ
хандығының құрамында миллион адам ... ... ... ... ... или ... орд и ... атты еңбегінде берген мәлімет
бойынша Ұлы жүзде 210000, Кіші ... 190000 ... ... ... генерал
–губернаторы болған Г.Волконскийдің дерегі бойынша 1803 жылы Ұлы жүз, Орта
жүз, Кіші жүз қазақтары 395100 шаңырақты ... Ал ... ... ... и быт (М.,1926) атты еңбегінде «ХХ ғ-ң басында Еділден
Алтайға дейін, ... ... ... дейін 4000000 қазақ мекендеген, Орта
жүз және Кіші жүз қазақтары Қазақстан ... 61%-н ... деп ... ... Шу ... мен ... маңына 1459 жылы орналасқан
мемлекетті «Қазақ хандығы» деп атаған. ... ... ... адам ... ... ... әскер санын әртүрлі әдістермен (әр
рудағы және тайпадағы ... ... саны ... ... ... алаңына
шыққан адам саны бойынша) есептеген. Мысалы: тарих мәліметі ... ... мың ... ғана ... ал ХV – ғасырдың ... ... ... Қазақстанның Ресей империясының құрамына XVIII ғасырда кіргені
белгілі. Ресей империясы құрамында ... ... ... ... 1897 жылы ... статистикалық орталықтары өткізді. Мұнда
халықтың ... ... және ... құрамы, жастық және жыныстық
құрылымы, некесі, тегі және атағы, туылған ... ... ... ана ... ... және ... деңгейі туралы мәліметтер жинақталды. Санақ
нәтижелері Статистикалық комитеттердің жинақтарында жарияланды. Түркістан
өлкесі ХІХ ... 2-ші ...... көп ... ... айнала
бастаған. Мысалы, 1879 жылғы Верный қаласында жүргізілген бір күндік санақ
нәтижесінде қаладан 24 ұлт өкілі, яғни 11464 ... 624 ... 820 ... 119 ... 74 ... 11 ... 1 ... 1 финн, 1 чех, 1
словак, 35 ... 1 ... 1 ... 98 морва, 5 зыряндық, 62 еврей, 113
дүнген, 1 ... 167 ... 108 ... 13 ... 14 маньчжур
тіркелген. Санақ нәтижесі «Туркестанские ведомости» газетінің 1879 жылғы
№46 санында жарияланған. Түркістан ... ... ... ... 1905 жылы жүргізілген санақ ... де аса ... ... ... 1917 жылы ... «Материалы к истории
киргиз – ... ... атты ... «Сырдария облысында – 1млн. 150
мың; Әмудария облысында ... ... ... -120 мың; ... – 750 мың; Семей облысында – 730000; Ақмола облысында 580000 мың;
Торғай облысында ... Орал ...... ... ... Маңғышлақ облысында – 100000; Алтай өңірінде –60000 қазақ тұрған.
1920 жылы сәуірде алғашқы ... ... ... бұл ... Азамат
соғысы аяқтала қоймағандықтан санақта Қазақстанның барлық территориясы
қамтылмады. Бұл санақ ауыл шаруашылық санағымен қоса ... ... ал ... 15 ... өтілген халық санағы өнеркәсіп орындарын толық қамтыған.
Санақ Кеңес ... ... ... ... 1926 ... санақ Қазақстан жерін де қамтыды.
ХІХ ғасырдың 70 жылдары қоныс аударушылардың ... ... ... ... ... әсер ... 70-ші ... дейін негізгі қоныс
аударушылар Украина мен ... ... ... 90-шы ... және ... ... Ресейден крестьяндардың көшіп келуі ... ... ... ... ұлты және ... құрылымы туралы сұрақтар
қарастырылмағандықтан, 1897 жылы жүргізілген санақта көп ... ... ... ... ... ... халықтары орыс тілін өздерінің ана
тілі деп санағандықтан, санақ ... ... орыс ... ... ... көрсеткіштері бойынша қазақ халқының саны 4 млн.333 мың адам
болды, оның 7 %-ы қала ... ... ... ... ... саны 3,9 млн., яғни ... ... басым болды.
Қазақтардың саны ... аз ... оның ... ... ... ауыл
шаруашылығына көңіл бөлгендіктен, қалалар өте баяу ... ... ... жылы 6,7 % ғана ... ... Оның ... ... мен татарлар,
ал қазақтар бар болғаны 1,2 %-ды ғана Ресей ... 1897 ... ... бойынша, қазақтар бар болғаны 1,2% -ғана құрады.
Алғашқы санақтан бастап, ХХ ғ. бірнеше халық ... 1926, 1939, ... 1979, 1989 жж. 1989 жылы ... ... ... ... саны ... үлесі 57,1 % (1926) 37,9% (1989) азайды. Яғни жергілікті ұлт
абсолюттік және ... саны ... өз ... ... ... ... ... халқының ұлттық құрамы 1926-2008жж. бойынша (%).
Сурет 1 1 Қазақстандағы ұлттар мен ... ... 2 1 ... ұлттар мен ұлыстардың қалыптасуы
Сурет 3 Қазақстандағы ұлттар мен ұлыстардың қалыптасуы
Сурет 4 Қазақстандағы ұлттар мен ұлыстардың ... ... ... ... ... ... қоныстану тарихы
Қазақстанда халықтың табиғи өсуі 1926-1959 жылдары жалпы КСРО деңгейіне
қарағанда, едәуір жоғары болғанын көреміз. Мысалы, 1940 жылы КСРО ... өсу 13,2 ... (1000 ... ... ... ... 19,4
промиллеге жетіп, 6,2 промиллеге Одақтың табиғи өсім көрсеткіштерінен асып
түскен. Соғыс жылдарынан соң бұл көрсеткіш ... ... ... Одақ
бойынша табиғи коэффициенті 17,0 промилле ... ... ... ... ... ... 17,6 промилле, ал Қазақстанда 29,1
промиллеге ... Яғни бұл екі ... ... өсім 11,5 ... ... ... Қазақстан табиғи өсу жөнінен төртінші және бесінші орындарды
тұрақты алып отырған. ... ... ... ... ... он
бесінші, жиырмасыншы жылдарында қазақтардың ... өсу ... ... ұлт ... ... төмен болды. Жоғарғы
өсім,1960 жылы қазақ ұлтының демографиясының күрт ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесі төрағасының осы мәселелерді
зерттеуге байланысты ... ... 1992 жылы 22 ... ... ... ... онда қазақ елі аштықтан және соған
байланысты міндеттерден, сондай-ақ, өлім деңгейі үнемі жоғары ... ... яғни ... ... халқының 49 %-нан айырылған деп атап
көрсетілді.
Сонымен этностардың Қазақстан жерін ерте ... ... ... ... жетті. Негізгі Қазақстанның ұлттық құрамының өзгеруіне
Украина және Ресейден келген қазақтар болған.
1.3 Ежелгі, орта, жаңа және ... ... көші ... ... ежелгі замандардан бері келе жатқан ... ... ... мал ... ... ... жайылым
жаңғыртып отыруы, жазда жайлауға, қыста қыстауға көшіп-қонуы, айталық,
малға өріс іздеудің ыңғайымен көктем, жаз ... ... ... қыста
Сырға құлауы қазақ жерінде маусымдық көші-қонның дамығандығын көрсетеді.
Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... дейінгі соңғы мыңжылдықта Қазақстан аумағын мекендеген ... ... ... ... зор ... мекендеген сақ
тайпалары туралы зерттеулер қазақ халқының бұдан ... ... ... ата-бабалық негіз қалағанын ... ... ... ... бет пішінінде еуропалық белгінің басым
болғандығын және аз да болса ... ... ... бастағанын
анықтады және бұл моңғолоидтық белгі бірте-бірте өсіп көбейіп отырған. Сақ
заманы тайпаларының этникалық бірлестігінің орнын басқан жаңа тайпалық ... де ... ... ... ... ... олардың
антропологиялық белгілерінде моңғолоидтық ... ... ... ... тілі ... ... аяқталған жоқ. Сақтардың тілі
сияқты үйсіндердің де иран және түрік тілдес болғаны ... ... ... және ... ... ... өмір сүрген қаңлы
тайпалары туралы да осыны айтуға болады.
Қазақстан аумағындағы этникалық ... ... және ... ... ... ... мың ... орта кезінен түрік тайпаларының
батысқа қарай ... ... ... ... ... ... ағысына дейінгі кең-байтақ аумақта орналасқан түрік ... ... ... ... ... ... ... сарматтардың,
үйсіндердің және қаңлылардың ұрпақтарымен араласып сіңісіп кетті. Түріктер
далаларға ғана емес, ... мен елді ... де ... ... ... ... Түрік қағанатының, одан кейін Батыс түрік
қағанатының ұйымдасуы түркі ... ... ... ... ... ... тілі басым бола түсті, антропологиялық түрдің моңғолдануы
тездей түсті. ... ... ... өмір ... ... ... ... процестерде бірігу әрекеті одан әрі белсенді жүрді.
IX—XI ғасырлардағы оғыздар мемлекеті мен ... ... ... ... ... ... халқының калыптасуын - дағы
ықпалы ерекше зор болды. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... зор аумақты мекендеген түрік
тайпаларының этникалық ... және ... ... ... ... ... қолайлы жағдай нәтижесінде XII ғасыр және XIII
ғасырдың бас кезінде ерте ... ... ... ... ... қыпшақтар
жақын қалған еді. Қазақ халқының калыптасу ... ... бір ... ғасырдың бас кезінде Шынғыс хан шапқыншылықтарының ... мен ... ... және ... ... ... аударған
наймандар мен керейлер де ... ... XIV—XV ... өмір ... ... ... де экономикалық дамуы бірдей болды.
Әрбір мемлекеттің құрамында болса да ... ... ... бұл
дәуірде бір тілді-қыпшақ тілін пайдаланған. XIV-XV ғасырлардағы рухани және
материалдық мәдениеттің ортақ белгілері де этникалық процесті ... ... бірі ... ... ... сол замаңдардағы көшпелі
тұрмыс мәдениеті мен эпостық жырлар да, аңыздар да ... бола ... ... ... ... ... өмір сүрген
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілқайыр, Ноғай мемлекеттері негізінен осы аумақтың
автохтанды халқын және түріктенген ... ... ... ... ... XI—XII ... Ертістен Еділге дейінгі ... және XIV-XV ... өмір ... орта ... ... ... ... кыпшактардың қазак халқынын қалыптасу процесіне,
оның қазақ халкы болып ... ... ... роль ... ... айту
керек.
Мемлекеттердің орта кезеңдегі көші-қоны жайында да деректер жеткілікті.
Үйсін, қаңлы, найман, керей, арғын, ... т.б. ... ... 500 ... ... дейін адамды құрап, әр тайпа 100 мыңнан әскер жасақтаған деген
деректер бар. ... ... ... Орда ... этникалық
тобын және салық төлейтін адамдардың есебін білу ... өз ... ... 1456-1465 жылдары Қазақ хандығы құрылған кезеңінде Жәнібек
пен Керей төңірегіне 200 мыңдай адам жиналғаны белгілі. 1523 жылы ... ... ... кезінде Қазақ хандығының құрамында миллион адам болған дейді.
А.И.Левшин «Описание киргиз-казачьих или ... орд и ... ... ... ... бойынша ХІХ ғасыр кезінде Ұлы жүзде 210000,
Кіші жүзде 190000 шаңырақ болса, Орынбор ... ... ... ... ... 1803 жылы Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші ... 395 100 ... ... Ал ... ... быт. (М.,1926) атты еңбегінде «ХХ ғ.-ң басында ... ... ... өзінен Әмударияға дейін 4 000 000 қазақ мекендеген, Орта жүз және
Кіші жүз қазақтары Қазақстан халқының 61%-н ... ... ... Шу ... мен Талас маңына 1459 жылы орналасқан мемлекетті
«Қазақ хандығы» деп атаған. Мемлекетті ... ... ... ... немесе өздерінің әскер санын әртүрлі әдістермен (әр рудағы және
тайпадағы қазақ үйлердің саны бойынша ... ... ... ... адам ... есептеген. Мысалы: тарих мәліметі бойынша халық 200 мың адамды
ғана құраса, ал ХV –ғасырдың аяғында миллионға ... ... — 18 ғ. ... ... ... ... халқы «ақтабан шұбырынды,
алқакөл сұламаға» ұшырап, ата мекенінен үдере көшіп, мәжбүрліктен қоныс
аударып отырған. 19 ... ... — 20 ... ... ... ... ... қазақ жеріне қара шекпенді орыс қоныстанушылары көшіп
келді. 18 — 19 ... ... ... ... ... ... ұлт-
азаттық көтерілістері мен со-ғыстары, Орта Азия мен Қазақстандағы 1916 ... ... ... басталған ұлт-азаттық қозғалысы, 1917 ж.
ақпан буржуазиялық-демократия және Қазан ... ... ... ... 1918 — 20 ... ... ... 1920 — 21 жылдардағы
ашаршылық, "соғыс ... ... ... жорығы Қазақстан
жеріндегі көші-қонның саяси себептері еді. Бұл кезеңдерде талай ... ... мен ... бас ... жат жерге ауып кетті. 1928 — 30 ... ... ... ... ата мекенінен аласталып, жер
аударылды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... саяси тұтқындардың мекеніне айналды. Жаппай күштеп
ұжымдастыру ... ... ... ... ... ... қазақ халқы ашаршылыққа ұшырап, қырылған зұлмат жылдарда (1931 ... ж.) 1 ... ... ... ата ... ауып ... олардың 616 мыңы
тарихи отанына ... ... Олар ... шет ...... Қытай,
Ауғанстан, Пәкістан, Иран, Түркия елдерінде, сондай-ақ, кейбір Батыс Еуропа
елдерінде қазақ диаспорасын құрады. 2-дүниежүзілік соғыс ... (1939 ... ... ... ... ... козғалыстарына катысқан,
Түркістан легионында болған көптеген қандастарымыз шет мемлекеттерде ... 1937 ... ... ... ... ... ... тұтас
халықтар өз жұртынан қазақ, жеріне күштеп көшірілді. Атап айтқанда, 1937 ж.
Қазақстанға Манчжурия өлкесінен 102 мың ... ... ... мәжбүр болды.
1938 — 44 ж. ... ... ... ... ингуштар, балкарлар,
карашайлар, Қара теңіздің солтүстік жағалауынан қырым татарлары, ... ... ... күрдттер, Еділ бойынан немістер, 1947 — 52
ж. мындаған латыштар, эстондар, ... ... ... жеріне зорлықпен
көшіріліп, түпкілікті ... 1953 ж. ... ... ... 1953 — 55 ж. тың ... ... желеумен Қазақстан жеріне өзге
ұлттардың миллиондаған өкілдері көшіп келді. Сөйтіп, кеңестік тоталитарлық
жымысқа саясаттың салдарынан байырғы ұлт — ... ... өз ... азшылыққа
ұшырап, Қазақстан 130-дан астам этникалық диаспораның өкілі тұратын
«интернационадық» ... ... Ал 5 ... ... ... ... шет
жерде мекендеді. Қазақстан тәуелсіздікке қол жеткіп, егеменді елге айналған
20 ғ-дың 90-жылдарынан бастап ... он жыл ... ... ... ... ... ... 1992 ж. 26 маусымда қабылданған «Көшіп келу
туралы», 1997 ж. 13 ... ... ... ... ... ... саласындағы коғамдык катынастарды реттеп, көші-қон.
үдерістерінің құкықтык, экономикалық және ... ... ... өзінің тарихи отанына қайтып оралатын адамдар мен отбасылар үшін
жаңа жерде қажетті тіршілік ... ... ... мемлекеттік тұрғыда
шешу ісі қолға алынды. Осыған орай Қазақстан Республикасының көші-қон және
демография ... ... ... жүзі ... ... сияқты
мемлекет және беймемлекеттік мекемелер құрылды, шет жұрттан ата жұртына
көшіп келетін ... жыл ... өсіп ... квота белгіленіп,
олардың белгіленген аймактарға қоныс теуіп жайғасуы үшін ... ... ... ... ... тұратын болды. Сондай-ак, Қазақстанға
мәжбүрлі жағдайда көшіп келіп тұрақтап қалған ... ұлт ... ата ... көшіп баруға мүмкіндік алды.
Мемлекеттік масштабта көші-қондық ... ... ... ... орыстар, татар мен белорустардың сандары қайта қалпына келтірілді.
Бұған ... ... саны 1939 жылы ... санағының мәліметі
бойынша, жаппай ұжымдастыру, аштық, тәркілену, репрессия ... ... ... ... 2,5 млн. ... жуық кем ... ... зорлық түрде көшіру (шешендер, корейлер, немістер, немістер,
месхет түріктері, қырым ... ... ... ... ... ... олжирлаг т.б) ұйымдастыру немесе
құрылыстарға (мысалы, Қазақстан Магниткасы), тың және ... ... ... ... ... ... арқылы еліміздегі шығын
болған халықтың орнын толтыра бастады. Мұның бәрі ... ... ... ұлттардың демографиялық даму ерекшелігіне үлкен әсер ... ... пен ... ... ... 1897-1926 жж. халықтың
саны 49 %-ға өсті, ал 1926-1939 жж. 104960 адамға ... яғни 1926 ... 98,3%  ... тең болды, 1939-1959жж. Жаппай көші-қон
процестері арқасында халықтың саны 53% -ға ... ... ... ... жылы байқалады, 65,1 мың адам. Соңғы 2000 жылдан бастап табиғи өсім
аздап та ... ... ... ... 1993 ... ... көшіп
кетушілер санының ұлғайып, шарықтау шегі 1994 жылы 409,1 адам ... ... ... 2002 жылға дейін адамның табиғи өсім саны көшіп ... ... ... ... саны ... ... келушілер (иммигранттар)
арқылы да өседі, бірақ иммигранттар мен эмигранттардың сальдосын қарасақ
(1991-2003 жж.) әлі де ... ... ... ... 2003 ... ... ... 65308 адам болса, көшіп кетушілер 74370 адам
сальдосы 9062 адам болды.
2003 жылдан ... ... ... өсім ... ... ... ... санын табиғи өсімнің есебінен толтыру ... 19,3 ... ... ... процестердің болуына мынадай үрдістер әсер етті:
Кеңес ... ... ... ... және ... Кеңестік Одақтық республикалардың тәуелсіз ... ... ... ... ... қаруды сынау, уран
рудаларын ашық әдіспен алу);
алыстағы және жақындағы шетелдерге көші-қонның көбеюі;
жоғарғы себептерге байланысты мемлекетаралық ... ... ... 1989 жылы ... ... 16199,2 мың адам тіркелді.
1999 жылғы санаққа дейінгі аралықта Қазақстанда 12461 мың ... ... ... ... бұрын қуғын-сүргінге ұшырап, Қазақстан жеріне
көшіріліп,қоныстандырылған өзге ұлт ... ... ... ... кавказ халықтарының т.б.өз ата-мекендеріне
көшіп кетуі болды. Өсу тек Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Атырау облыстары,
Алматы, ... ... ... 1999 ... ... ... ... өзгеріс болды. Мысалы қазақ ұлты - 1468,1 мың адамға (22%)
көбейіп, республика ... ... ... ... ... ... ... (23,3 %-ға), ұйғыр (15,9% -ға), өзбек (12 %-ға) халқының
саны да өсті. Оның ... орыс ұлты ... саны 1582,4 мың ... -ға) кеміді, немістер – 593,5 (62,7 %), украиндер – 328,6 мың ... ... – 71,7 мың (22,4%), ... – 66 мың (37,1 ... (13,1%), ... - 21,1 % адамға кеміген. Сонымен қатар –
шешендер, ... ... ... мордвалар, гректер, қырғыздар,
болгарлар, лезгиндермен түркмендер саны кеміген. Қазақстан Республикасының
Статистика ... ... ... қарағанда, Астана қаласына
1989-1999 жылдар арасында 8 3787 адам тұрақты тұруға., Алматыға 17926 ... ал ... ... ... 44557 адам ... ... ... 2008 жылдың басынан бастап Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... санамағанда,
халық санының өсуi байқалды. Жалпы халық санының максималды өсiмi Оңтүстiк-
Қазақстан облысына - 49 031 ... ... ... - 22 582 ... ... - 37 493 ... ... Ал, оның максималды ... - ... ... - 7 129 адам және ... ... - 6 141 ... осы екі ... мәліметтерін салыстырып қарайтын болсақ, халық
санының азайып кеткенін көреміз. Бұған себеп, ... ұлт ... ... ... ... өсім ... ... Кеңестік дәуірде
Қазақстан жеріне сырт өлкеден халық толассыз келумен болды. 1937-44 жылдары
тұтас халықтарды ата жұрттарынан ... ... ... ... ... 1937 жылы ... бірі ... Қиыр Шығыстағы корейлер
көшірілді. Олар негізінен Қазақстаннның ... және ...... ... Сол жылы ... және ... 1944 ... күштеп көшірілген күрдтер Қазақстан мен Орта ... ... ... ... КСРО ... 1940 ж 18 қазандағы
қаулысымен Қазақстанға Украина мен ... ... ... ... ... Олар ... Ақмола, Қостанай, Павлодар, Солтүстік
Қазақстан, Семей облыстарына ірге тепті. Соғыс ... 1941 жылы ... ... ... мен Еділ ... неміс жұртшылығы, соннан соң 1944-45
жылы Украинада, Беларусьте, Балтық жағалауында тұратын ... ... жылы ... ... ... облыстарына, сондай-ақ, Қырғызия мен
Өзбекстанға ... ... ... 1943 жылы ... ... шешімі
бойынша келесі жылдың көктемі мен күзінде Қазақстанға Солтүстік Кавказбен
бұрынғы Қалмақ АКСР-нан ... ... ... ... тұрақты
мекендеуге көшірілді. 1944 жылы ақпанда Қазақстанға ... ... ... ал ... ... Қазақстанның оңтүстік аймағына және
Қырғызияға балқарлар әкелінді. ... ... АКСР ... ... ... ... ... туралы» 1944 жылы 13 ... ... ... ... ... ... ... Олар Өзбекстанға және Қазақстанның оңтүстік аймақтарына қоныс
тепті. 1944 жылы 13 маусымда Мемлекеттік қорғаныс ... ... ... ... ... ... ... аумағына
қоныстандыру туралы Қазақстан үкіметіне өкім берілді.1944 жылы ... ... ... Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... кейін
Қазақстанға басқа халықтардың көп мөлшерде көшіп келуі тың және тыңайған
жерлерді игеру кезеңінде ... және ... ... салу ... ... көбейді. Осы жылдары Қазақстанда ... ... ... қазақтардың үлесі ең төмен деңгейге жетті (30%). Қазақстан аумағы
жүзден астам ұлттар мен ұлыстардың өкілдері мекенге ... 1960 ... ... ... мөлшері біршама азайып, жыл сайынғы мөлшері 60-70
мыңдай адам ... ... ... ... 1990 ... ... ... шет жұрттықтардың көшіп кетушілер саны ... ... ... саны 2003 жылы ... 14862,5 мың ... 1990 жылға дейін Қазақстан халқының демографиялық жағдайы тұрғындар
санының ұдайы қарқынды өсумен, қалада тұрушылар ... ... ... ... ... араласуымен, халық ... ... ... 1990 жылдан кейінгі кезеңде славян, герман, тектес
тұрғындардың өз ... ... ... көбейіп, республика халқы едәуір
азайды. Қазақ және басқа түркі тектес халықтардың ... ... ... байланысты ішкі көші-қон әсерімен қала тұрғындарының
саны өсе бастады. Төңкеріске дейін Қазақстан қалаларында жалпы халықтың 9,7-
%-ы тұрды. Соғысқа дейінгі ... қала ... ... Қазақстанның бай
минералдық шикізат қорларын игеру, ірі темір жол құрылыстарын салу, т.б.
факторлар әсер етті.
Қазақтардың арасындағы ... ... ... ... нәтиже- сінде
олардың территориялық орналасуында үлкен өзгерістер ... Бұл ... ... жылдары Кеңес Одағының аймақтарынан халықтың түгелдей
шет елдерге ... ... ... ... ... ... ... күштеп отырықшыландыру мен ұжымдастыру - дың тікелей
нәтижелері еді, олардың саны 600 мыңды 1920-1930 жылдары ... ... ... ... өз ... саны мен ... кері әсерін
тигізеді. 1935-1938 жылдардағы саяси қуғын-сүргін нәтижесінде 135 мың қазақ
азаматтары ... ... ... ... 1939-1959 жж. қазақтардың саны
бар болғаны 480 мыңға ғана ұлғайды, яғни 1926 жылы ... 926,4 ... ... Сол жылдары қазақтардың саны 1525 мың адамға көбейіп, ал
үлесі 42,7 % -ға ... ... ... ... орын ... ... ... 54696 поляк, 3569 ... 808 ... жылы ... ... ... 349713 ... қоныс аударса,
жалпы Республика территориясында 441713 мың адамды, ал ... ... ... ... ... ... ... жүрді. Украиндардың саны 105
мың адамға, белорустар – 76 мың, татарлар 85 ... ... ... ... мен ингуштерді, наурыз айында балкарларды, қараша айында
түрк-месхитиндерді ... ... ... ... ... 1926 ... қарағанда 1959 жылы украиндер мен өзбектердің саны осыған сәйкес
99,8 және 77,5 мың ... ... ... құрылымдағы мұндай
өзгерістердің себептері олардың өсу динамикасына талдау жасағанда айтылып
кетті. Орыс, украин, ... ... т.б. ... 50-ші ... өсуі ірі ... ... салу, тың және тыңайған жерлерді
игеруге байланысты болды. Екінші дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... балқар, қырым татарлары, месхеттер,
қарашайлар т.б. ... ... 1954ж ... тың және ... ... ... КСРО-ның батыс аймақтарының 2 мыңға жуық адам
көшіп келді.[25]
1963-1964 жж ... ... ... ... ... ... саны
көбейе түсті. Оның себептері сталиндік репрессиядан депортацияға ұшыраған
халықтар біртіндеп өз Отанына ... ... ... ... тың ... ... ... келген халықтардың арасында кездесті. 1979ж ... жж. ... саны ... ... ... ... 2301 ... көбейді, ал олардың үлесі 39,7% -ға жетті. Орыстардың абсолюттік
өсімі 705 мың адам ... ... 42,5 ... 37,8 % -ға ... ... орыс ... ішінде бала табудың төмендеуі (басым көпшілігі қалада
тұрады) және ... ... ... ... Ресейге қоныс
аударушылардың көбеюіне байланысты болды. 1920 жылдардан ... ... ... ... ... өз ... абсолюттік саны және үлесі
жөнінен алғашқы рет бірінші ... ... ... ... ... ... құрылуы, социалистік жүйенің күйреуі, дүние жүзінде
саяси жағдайдың өзгеруі неміс, еврей, грек, ... ... ... (Ресей,Украина, Беларусь т.б) ... ... ... ... ... ... ... Иран, Түркия, Ауғаныстан, ТМД
елдерінен көшіп келушілер, оның ... ... ... ... ... ұрпақтары қайта көшіп келе бастады.1989-1996 жж.
қазақтардың саны 1498,4 мың ... ... яғни ... ... халық
санындағы үлесі 1997 жылдың ... 50,6 % -ға ... Бұл ... орыстардың саны 1122,4 мың адамға азайды, яғни барлық ... ... 32,2 % -ға ... Осы ... Қазақстаннан 653,4 мың
немістер 175,7 мың украин, 50,4 мың татарлар басқа елдергеқ елдерге ... Ұлы Отан ... ... ... 1 млн 202 ... астам адам
әскер қатарына шақырылса, оның 601 мыңнан астамы елге қайтып оралмаған. 4-
кесте. Сонымен, 1926-1959 жылдары ... ... ... ... саны 27,1%-ға кеміген.Осы кезеңде қазақ халқы үшін айтарлықтай
өзгерістер болды. Көшпелі ... ... ... енді отырықшылық
шаруашылығына көшті. Соның себебінен, ... ... саны ... қала халқының арасында қазақтардың саны ... Отан ... ... ... ... ... ... келуі өсті. 1950-
1960 жылдары ірі өнеркәсіп орындарына, ірі темір жол магистралі мен дала
жерлерін ... ... келе ... Осы ... ... ұлттық құрамы біршама өзгерді. Қазақстанда 1960 жылдардың
аяғында көші-қон үрдісі баяулай ... Ал, 1970 ... ... қазіргі күнге дейін республикадан тыс жерлерде ... ... ... және ... ішкі көші-қонда өсті.
ХХ-ғасырда Қазақстан тарихында көші-қон үрдісінің бірнеше жоғары- лаған
және төмендеген кезеңдері болған. Осы көші - қон үрдістерінің оң және ... да бар. Ең ... ... жылдары 740 мыңға жуық адам немесе
осы кезеңдегі республикадағы ... ... ... 20 %-ы, көші-қон
үрдісінің үлесіне тиеді. Қазақстан халқының өсімі, көбінесе, табиғи ... ... ... ... ... ... бөлігі
республикадан тыс жерлерге үздіксіз кетіп отырды, бұл әрине көші-қонның
теріс сальдосына алып келді. Олай ... ... ... Қазақстандағы
көші-қон үрдісінің өсуі, табиғи өсімнің азаюына алып келді. Сөйтіп, ... ... ... ... 1,5 млн адамға кеміді (таза көші-қон
сальдосы). Негізінен, олар ... ... ... және ... ... ... 1980 ... аяғында Қазақстанда шет елдерге кетушілердің
саны тез өсті, әсіресе немістер, гректер, поляктар, еврейлер және т.б. ұлт
өкілдерінің ... ... ... Мысалы 1987 жылы – 7113 адам, 1988
жылы – 235789, 1989 жылы – 52972, 1990 жылы – 92700 ... ... ... ... болған қолайсыз саяси және экономикалық ... ... ... ... ... ... 1989 ... бастап
Өзбекстаннан,Түркістаннан және Ресейдің кейбір аудандарынан қазақтар қайтып
орала бастады.[44;52] ... ... саны ... ... ... ... ... жалпы санында орыстардың үлесі басым, 1991-1996 жж
44% - 57 % -ға ... ... 1994ж. Орыс ... ... ... ... яғни 73,1 %.1995 ж. ... Қазақстанға Ресейден келген
иммигранттардың да ... ... ... яғни 63%. ... ... ... 1990-1996 жылдағы орта есеппен ... – 29,1% (1990ж – ... – 24,8, 1996 жылы 32,3 %). ... ... ... негізгі бағыттары Израиль, Греция және АҚШ ... ... ... жалпы санында орыстар 54,6%немістер
23,4, украиндер – 7,3, қазақтар -3,4, татарлар – 2,6, беларус- тар- ... және ... ... ... ... орыстар – 44,3%,
қазақтар – 29,5, украиндар – 6,2, татарлар 2,8, немістер -3,9, ... ... ... – 1,1%. ... ... ... ... Түркменстан
және Ресейдің шығыс ... ... ... ... – 62 мың, ... -2,3 мың, ТМД ... – 85 мың қазақтар
келді. Сонымен ... ... ... Ауғаныстан елдерінен: немістер
Ресейден, Өзбекстаннан Тәжікстаннан, Қырғызстаннан көшіп келе бастады.
Қазақтар ... ... және ... ... ал ... ... және
Шығыс Қазақстанға қоныстанды. Өзбектер, әзірбайджандар, корейлер, ... ... ... Қазақстан облыстарында орын теуіп жатыр. 1990-2002
жылдар аралығында эмигранттардың басым көпшілігі Солтүстік, Шығыс, ... яғни орыс ... ... аймақтардың үлесіне тиді. Егер
эмиграциялық процесті әр жыл бойынша талдасақ, оның ... әр ... ... ... ... ... саны көбірек болса, бұл көрсеткіш
1996 ж. бастап біршама төмендегенін аңғаруға болады. Сонымен ... ... ... эмигранттардың саны азая бастаса, жақын шетелдерге ұлғая
бастады.1996 ж бастап реэмиграция процесінің етек алғанын ... ... ... ... көшіп келушілердің 70%-ң көбісі реэмигранттар.
Мамандардың айтуы бойынша, Қазақстан ... ... ... және оның ... барысына байланысты 2000-шы жылдарында
реэмигранттар ... ... ... ... ... ішкі көші-қонның
белсенділігінің артуымен жаңа проблемалар қалыптасуда. Бұл құбылыс
қылмыстардың өсу, ... ... ... ... мен оның ... қалалар
мен ауылдарда жетіспеушілігін тудыруда және т.б. Қала шетіндегі мекендерден
қалаларға келген жастар жұмыс таба алмай ... ... ал ішкі ... көші-қонның шағын қалалардан әлеуметтік проблемалары туындады.
ХХ ғасырдың басында ... ... ... ... келді.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек 1906-1915 жылдары қазақ жеріне ... ... ... және ... 883 мың адам ... ... Сол ... жылы қазақтардың саны 58,5 %-ға дейін төмендеп, ал орыстардың ... ... ... ... азайып кетуі, қазақ халқының арасындағы
өлім-жітім көрсеткішінің жоғары болуында еді. ... қоса ... ... мың ... ... көшіп кеткені белгілі. 20 ғасырдың ... ... ... қалануы, өзінің туған жерінде ... ... ... ... ... Бұл ... 1916 жылы ... және
Жетісу өңірлерінің аумағында басталды, онда қазақтар тек 33,3 %-ды жылдың
және 42,4%-ды ғана құраған.
Қазақстанда 2003-2005 ... ... ... ... деп ... халыққа Жолдауында ауылдың жаңғыруын басты мақсат етіп қойды
қойды. Ауылдың жаңғыруына ... ... ... және ... белгілі мақсаттар ... ... ... ауылдың
экономикасын сараптап, оның мүмкіндіктерін анықтау қажет. Екіншіден,
перспективалы ... ... ... ... ... ... адамдарын қабылдауға жағдай жасауға шара қолданылуы қажет» - деп атап
көрсетті. Қазірдің өзінде ... ... ... ... әлеуметтік жағдайының салыстырмалы түрде жақсарғаны байқалады.
Еліміздің өзге өңірлері мен алыс және жақын шетелдерден соңғы он ... ... ... ... ... ... 35254 ... көшіп келген.
Екінші орында орыстар – 2885, кейінгі орындарды өзбектер – 2116, түріктер –
1185, тәжіктер-494, татарлар-466, ... – 451, ...... – 311, немістер-137, қырғыздар-132, ұйғырлар-111, күрдтер-109,
қарақалпақтар - 55, шешендер-51, армяндар – 46, ... ... ... ... және 225 өзге ... өкілдері болды. Бұл
мәліметтер Қазақстан Республикасының ... ... ... Халық санының азаюы 1992 жылы басталған, Қазақстаннан өзге ұлт
өкілдерінің ... өз ... ... ... себеп болды. Халық саны,
әсіресе, елдің, өндірісі дамыған аймақтарынан Қостанай ... ... ... ... ... ... ... тың шетелге
көшіп кеткендігінен азайды.Сыртқы көші-қон ... ... ... ... ... ... ... байқалды. Осылайша 1994 жылы
Қазақстаннан кеткен 400 мың адамнаң жартысы орыстар болса, 26 %-ы ... ... ... ... Әр ... саны мен ... ахуалы, халықтың өмір сүру ұзақтығы, білім ... мен ... ... ... ... және т.б. мәліметтер ұлттың күш-
қуатын, жігерін, нарыққа бейімделуін, оның даму ... ... ... ... еліміздің демографиялық қолайсыз жағдайы
қалыптасқанымен, соңғы 2-3 ... ... ... ... ... ... қуатының сарқылмағанын көрсетеді.
2 Қазақстан Республикасындағы ұлттардың таралу ерекшеліктері
2.1 Ел халықтары демографиялық көрсеткіштерінің ерекшеліктері
Қазақстан ... ... ... ... орынбасары болған
М.Мацкевичтің 1935 жылы 20 қыркүйекте сол кезеңдегі Қазақстанның ... ... ... ... ... ... санын есептеу туралы
баяндау хатында 1930-1933 жылдарда ... ауыл ... ... 2351,6
мың адамға ... ... атап ... ... пен Ә.Ғалиевтің есептеуінше, бұл жылдардағы қазақ халқының 8,6-
%-ы ғана ... ... ... ... ескерсек, жоғарыда аталған кемудің
шын мәнінде қазақтарға қатысты екенін мойындауға тура ... ... ... ала ... ... Т.Омарбеков 1930-1933
жылдарда аштықтан Қазақстанда халық саны 3379,5 мың адамға кеміп ... ... 1 ... ... ... босқындардың саны 628,2 мыңды
құрағандығын, сонымен бірге 1933-1934 жылдары Қазақстанда 640 мыңдай адам
босқындар ретінде ... ... ... атап ... ... ... бойынша күштеп ұжымдастыру- дың қарсаңында
қазақ халқының саны 483600 адамға жеткен. 800000 қазақ ... ... ... 45000 ғана ... ... ... ... қазақтардың
алапат ашаршылықта 1933 жылы 1149000-нан астамы босқындар болды. 1930-1933
жылдардағы қазақ ауылында күрт кеміп ... ... ... ... ... ... ... кезде күштеп ұжымдастыру
жылдарында 2230000-нан астам адамның опат ... ... ... ... ... ... және ... КСРО териториясынан өтіп кеткен
босқындар санын 1 00000-дай деп көрсете келе, ... ... ... ... ... ... ... адам екендігін, 1929-1931
жылдары Қытаймен шекаралас Қазақстан аудандарындағы халықтың саны ... ... ... 1932 ... 1 қаңтарына дейін Қазақстанның Батыс
Қытайға өтіп кеткен қазақтарының саны 60000–ға ... адам ... ... ... ... ... салдары қазақ халқы үшін ауыр
қасірет болды, бұл ... ... ... тек 40 ... ... 1969 ... қана ... бастаған. Жоспарлы түрдегі «халық жауының» ізіне түсу
саясаты 1950 жылдардың аяғына дейін жалғасты. ... ... ... ... ... халықтың ашу-ызасын
туғызбай қоймады. Тек ... ... ғана 527 ... ... мен ... ... 1929 жылы ... ауданы шаруалары
көтеріліске шықты.Олар аудандық орталықты басып алып,жиналған ... азап ... ... ... ... 1930 жылы ... жеті
күнге созылған созақ көтерілісі болды. Осы жылы көтеріліске ... да ... ... көтерілісін басу кезінде 161 адам өлтіріліп, 509
адам ... ... ... ... ... адайлар
жеңілістен кейін шетелдерге кетуге мәжбүр болды. Қазір олардың ұрпақтарының
5000 – солтүстік Кавказда, 90000- ... 15 000- ... ... Барлық
қозғалыстар мен көтерілістер күштеп аяусыз басып тасталып отырды.Орталық
әкімшілікке қарсы күрес соғыстан кейінгі ... ... 1954 жылы ... – 25 ... күндері «Степлаг» лагеріндегі 20698 қамаудағылар
көтеріліске шыққан.Көтерілісті басу үшін ... 16 ... ... 98 ... ... Соғыс жылдарынан кейінгі алғашқы санақ 1959 жылы жүргізілді.
1897 жылғы санақтағы қазақтардың саны ... ... ... ... ... ... келді. 1970 жылы олардың саны 4234 мың ... ... 32,6 ... 1959 жж ... саны 1550 мың ... (39,2 % -ға),
немістер – 198 мың (30), украиндер – 172 мың (22,6% ) адамға ұлғайды. 1897
жылы бүкіл - ... ... ... ... ... ... ... халықтың 80%-ын славян тектес халықтар құраған. 1897 - ... ... ... ... саны ... ... орыс, украин, беларусь,
татар, ұйғыр, дүнген, т.б. шет жұрттықтар ... 1 264,0 мың ... ... аумағындағы халық санының өсу көрсеткіші мынадай: 1897
ж. 4333 мың адам, 1913 ж – 5597 мың, 1939 ж 6028 мың, 1959 ж - 9295 ... ж. - 13009 мың, 1979 ж – 14 6854 ... ... қала халқының қысқаруына көші-қон үрдістері әсер етті,
сондай-ақ қала халқы арасындағы өлімнің көп ... мен ... ... ... ... ... ... болды. Ал ауыл
халқының кетуі мен табиғи кемуі ... саны ұсақ ... әсер ... ... ... ... ... тұрып жатқандардың
басым көбі еңбекке жарамды жастан асқандар және ол жерлерде ... ... ... жоқ ... ... ... империясының колониялық режимі, одан ... ... ... халықты табиғат жағдайы қолайлы, топырағы ... ... ... санының өсу динамикасына кері әсер етті. Қазақстан
халқының, оның ішінде жергілікті этностың, басынан ... ... ... ... ... ... де Республика халқы, оның ішінде
қазақтар 1916-1922 жж. ... ... ... ... кешірді (аштық,
азаматтық соғыс, шаруашылықтағы күйзелістер т.б.). Бұл кезеңде 950 ... опат ... ... тұрғындарының 18-19 %). Қытайға, Монғолияға,
Иранға, Түркияға 400 мыңдай қазақтар көшіп кетті. ... ... ... саны бұл ... 1 млн. 350 мың адам болды, немесе сол кездегі қазақ
халқының 25-27%. ... ... ... ... ... ... ... жж болды. Бұл ғасырдағы халық қырғыны ... ... ... жаппай репрессияның басталуы әсерінен болған қазақтың саны 2
млн. 300 мыңға, яғни ... ... ... ... ... ... байланысты 250 мыңдай басқа ұлттардың ... ... ... ... санының 8-9%). Аштықтан, геноцидтен құтылу
мақсатында 900 мыңдай қазақ (18%) ... Орта Азия ... ... ... ... т.б. көшіп кетті. Ұлы Отан соғысы
жылдарында майданда құрбан болған қазақтардың саны 350 мың адам ... ... ... ... жүзі ... жоғалтқан азаматтарынан екі есе көп.
Қорытындылап келгенде, Қазақстан басынан үш ... ... Ұлы отан ... ... құрбан болған және басқа ... ... ... ... саны 4,5 млн адам болды. ... ... көп ... ... өзбектер, ұйғырлар, мордвалықтар,
дұнғандар мен ... ... Егер ... тұратын 7 ұлттың
құрбандығына жоғарыда көрсетілген 10 жылдағы табиғи өсім ... ... ... бұл көрсеткіш жалпы халықтың 60%-на жетеді.
2006 жылдың 1-қаңтарында еліміздегі халық 15219291 адамды ... ... 1 ... - 5,6 ... ... Жер көлемі жағынан алдыңғы
орында Қарағанды ... ... (428,0 мың ш.ш), ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы (19,0), ең ірі қоныстанған
Маңғыстау облысы болып табылады. Қазақстанның ең ірі бұрынғысынша ... ... ... (1247896 ... ... ... ... 1ш.ш-ға
келетін адам саны: 19,0-6,8 аралығында - Оңтүстік ... ... ... ... ... 6,8-6 ... ... облысы; аралығында
Ақмола, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Батыс Қазақстан облыстары: ... ... ... облыстары; 2,7-0 аралығында Маңғыстау
облыстары (кесте 1). ... ... ... 2006 ... 1
қаңтарындағы жағдай бойынша ауылдық елді мекенде 6522,8 мың адам (42,9 %)
өмір сүрген. Еліміздің жеке ... қала және ауыл ... ... ... ... ... ... (қала халқының үлес
салмағы 84,3 %-га ... ... (70,2 %) және ... (65,8 ... ... ... қала халқының үлесі ... ... 8,7-2,7 %-ға ... ... ... Атырау, Қазақстан және
Қызылорда облыстарында ... ... ... ... ... облыстарда ауыл халқының үлесі басым. Алматы ... ... ... облысының 65,7%-ы, Оңтүстік Қазақстан облысының 60,1%-
ы, Қазақстан облысының 56,1%-ы, Жамбыл ... 54,9%-ы және ... 52,5%-ы ... елді мекендерде тұрады [3;26]
Еліміздегі халық саны 2006 жылдың 1 ... ... ... мың адамды құрады, соның ішінде қалалық-8826,9 мың адам (57,4 %),
ауылдық-6554 адам (42,6 %). Жыл ... ... ол 161,6 мың ... Осы ... ... Солтүстік Қазақстан және Шығыс ... ... ... ... ... өсуі байқалды. 2008 жылдың
басынан бастап Қазақстан Республикасының аймақтарында, Қостанай, Солтүстiк-
Қазақстан және Шығыс-Қазақстан облыстарын ... ... ... ... өсуi ... ... ... санының максималды өсiмi Оңтүстiк-
Қазақстан облысына - 49 031 адам, Алматы облысына - 22 582 ... ... - 37 493 ... ... Ал, оның ... кемуi - Шығыс-
Қазақстан облысында - 7129 адам және Қостанай облысында - 6141 ... ... 1 ... ... ... ... халық саны нақтыланған деректер
бойынша 15219,3 мың адамды құрап, 2005 жылдың ... ... ... ... ... одан ... өсім 121,8 мың ... немесе халықтың жалпы
өсімінен 84,3% жылдың. Халық саны туудың және иммиграцияның ... ... ... ... ... ... табиғи өсім 79,9% құраса,
миграция 20,3 %-ды жылдың.2005 жылдың жағдайы ... қала ... ... ... ... облысы (84%), Маңғыстау (75,9%) және
Павлодар облысы (65,9%), ал ауыл халқы мөлшері жоғарғы ... ... (70,2%), ... Қазақстан (65,8%) және Оңтүстік Қазақстан облысы
(59,9%).
1939 жылы қала халқы 3,3 есе ... ... елді ... саны ... Соғыс жылдарында жаңадан 28 қалалық мекен пайда ... 100 ... ... бар ... ... ... 1939ж 28,8 %-дан, 1986 жылы 62,6 %-
0 ға артты. 1986 жылы Қазақстанда 204 кентте жалпы ... 58,0%-ы ... ... басында Қазақстанда ауыл халқының саны 1970 жылға қарағанда 5,0
%-ға артып, жалпы халықтың 42,9%-ын ... 2008 ... 1 ... ... саны ... ... ... 15 602,6 мың адам, оның iшiнде 8
305,1 мыңы қалалық (53,2%), 7 241,6 мың адам ауыл ... (46,8%). ... ... адам басы 49,1 мың ... ... 0,3% өстi. Қала
тұрғындары ең көп облыстар: Қарағанды (қала тұрғындарының үлесi 82,2%),
Маңғыстау (78,4%), ... (63,4%), ... (60,5%), ... ... (56,2%), ... ... ең iрi ... — Алматы
(1129356 адам), Қарағанды (43664), салыстырмалы түрде iрiлерi: ... ... ... ... ... ... ... Павлодар
(300503), Семей (269574), Ақтөбе (253088), Қостанай (221429), ... Орал ... ... ... ... ... ... Ақтау (143396), Екiбастұз (127197), Көкшетау (123389), Рудный
(109515). Қалған қалалардағы ... саны 100 мың ... кем (қ. ... ... ... үлес салмағы көп облыстар: Қызылорда (94,2%),
Атырау (89%), Маңғыстау (78,7%), Ақтөбе (70,7%) облыстары, ең азы — ... (29,6%), ... (30,9%), ... (37,5%), Қарағанды (37,6%)
облыстары.
2006 жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша қазақтардың саны 9008,0 ... ... - 3962,1 мың, ... - 444,7 мың, ... - 433,5 ... - 231,4 мың, ... - 229,1 мың, немістер - 222,5 мың адамды
жылдың Республика халқының жалпы санында ең көп үлес ... ... ... және орыстар - 25,9% алып отыр. Басқа этностар мен этникалық ... ... ... 15,2% ... 2006 ... 1 ... салыстырғанда қазақтар саны 94,7 мың адамға немесе 1,1%,-ға,
тиісінше өзбектер - 4,6 мың ... ... ... - 1,6 мың ... ... ... ал ... саны 17,2 мың адамға немесе 0,4%-ға, тиісінше
украиндар - 4,1 мың ... ... ... - 0,5 мың ... ... ... - 0,2 мың немесе 0,1%-ға азайды.Ағымдағы жылдың қаңтар-маусымында
республика халқының ... ... 63370 ... жылдың (57904 адам - осы
жерде және бұдан әрі ... ... ... ... ... келтірілген). 2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай ... ... ... ... ең көп үлес ... ...... орыстар – 26,1% алып отыр. Басқа этностар мен этникалық топтар үлесіне
республика халқы- ның  15,3% тиесілі.  2006 жылдың 1 ... ... ... саны 8913,3 мың адамды, орыстар – 3979,3 мың, украиндар
– 448,8 мың, өзбектер – 428,9 мың, ұйғырлар – 229,8 мың, ...... ... – 222,7 мың, ... – 101,7 мың ... ... 2005 ... қаңтарындағы жағдаймен салыстырғанда қазақтар саны 188,1 мың адамға
немесе  2,2%-ға, өзбектер - 9,4 ... ... 2,2%, ... - 3,3 ... 1,4%, корейлер – 0,7 мыңға немесе 0,7% өсті; орыстардың саны 45,0
мың адамға немесе  1,1%  тиісінше ... – 10,2 ... ... ... – 5,4 мыңға немесе 2,4%  және татарлар – 1,6 мыңға немесе 0,2%
азайғаны ... ... саны әрі ... өсім (134460 ... есебінен,
сондай-ақ көші-қонның оң айырымы (54958) есебінен ... бұл 2005 ... ... ... 71,0% және 29,0%. ... мен ... са-нының
өсуі, негізінен,  табиғи өсім есебінен болды, жалпы өсімде олардың ... және 96,5%, ал ... ... ... ... 72,8% ... өсімімен қамтылды. Орыстардың санының азаюы әрі 20045 ... ... кему ... ... 22740 ... ... көші-қон
кемуімен байланысты болды, осындай себептер украиндар санының тиісінше -
6451 және 3393, ... -1252 және 603 және ... - 886 ... ... ... әсер ... Немістердің санының азаюы тек қана 6861
адамды құраған көші-қон кемуімен байланысты.
2008 жылдың бiрiншi тоқсанында АХАЖ ... ... ... ... сәби ... келген, өткен жылдың осы уақытымен салыстырғанда 9 126
сәбиге өскен. ... ... ... ... 1000 ... 21,0 сәбиден
келедi. Елiмiздiң аймақтары бойынша туу деңгейi 1 000 тұрғынға шамамен 12,7-
30,3 сәбиден келедi. Неғұрлым урбаниза- цияланған ... ... ... ... ... қала ... саны 84,7% және 69,4%
құрайды. Оңтүстiк ... ... ... және ... ... ... саны ... ол жалпы санның - 60,2-69,9%-iн құрайды.
Республикадағы жалпы халықтың санының өсiмi 2007 ... ... ... 175,3 мың ... ... ... 141,6 мыңы - қала
тұрғындары. Осы ... ... 13 ... ... ... санының
артқаны байқалады (Шығыс Қазақстан, Қостанай және Солтүстiк Қазақстан- нан
басқа) басым бөлiгi Оңтүстiк Қазақстан облысында және Алматы ... ... 48,5 мың және 39,1 мың ... ... ал неғұрлым кему саны -
Шығыс Қазақстан ... ... - 6,7 мың ... ... ... ... 2007 жылдың 1 қаңтарымен салыстырғанда 2008
жылдың 1 қаңтарына 174 650 адамға өсiп, 15 620,6 ... ... ... ... көбеюi туу деңгейiнiң өсуiмен байланысты. Республиканың
жасы үлкен тұрғындары- ның саны 2008 жылдың 1 ... ... ... 15 ... ... ... саны - 3729,9 (3691,7) мың адам ... 24%,
жасы 15-тен 65 жас аралығындағы адам саны - 10635,6 (10497,3) мың адам
немесе 68,3% (68,2), 65 ... және одан ... адам саны - 1206,0 ... ... немесе жалпы санның 7,7% (7,8%) жылдың. 2007 жылғы 1 қаңтармен
салыстырғанда 0 ден 15 жасқа ... ... және ... 64 ... саны 38,2 мың ... немесе 0,1% артты. 65 жастан үлкен адам
саны 1,9 мың ... ... ... 0,2%-ға азайды. Гендерлiк тұрғыдан
республикада әйел адамдардың саны артып отыр. 1000 ер ... 1 078 ... ... жылы қазақстандықтар саны 15,1 мың адамнан 16 ... ... ... ... бар.Мұндай болжамды әлеуметтік ... ... ... Ерболат Мусабеков жасаған. Оның ойынша
халық санының өсуі елдің әлеуметтік экономикалық жағдайының өсуіне ... ... ... ... және діни құрамы
Қазақстанның егемендiгi елдегi этнодемографиялық жағдайының ... ... ... ... және ... да елдерге кең
аумақтық миграциялық үрдiстер ақырғы бiр ... жүз ... ... жалпы
санының едәуiр азаюына себеп болды - 16 464 464 адам (1989 жыл жазбасы
бойынша) 14 953 126 ... ... (1999 жыл ... ... яғни 9,1%-
дан астам. Қазақстанның немiс және славян тұрғындарының санының азаюының
маңыздылығы болды. Германияға ... кету ... орай ... ... және ... ... саны 957 518 адамнан 353
441 адамға дейiн азайды (кемуi 63,1%). Орыс ... саны 6 227 ... 4 479 618 ... ... (28,6%-ға), украиндер - 896 240 адамнан 547
052 адамға дейiн (38,9%-ға), татарлар - 327 982 адамнан 248 952 ... ... ... - 182 601 адамнан 111 926 адамға дейiн (38,7%-
ға), кәрiстер - 103 315 ... 99 653 ... ... ... - 90 083 ... 78 295 ... дейiн (13,1%-ға), поляктар -
59 956 ... 47 297 ... ... ... және тағы ... ... (Сурет 5). Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... лезгиндердiң, түрiкмендердiң және Қазақстанның
басқа ұлттардың ... саны ... ... ... Қазақстан ұлттарының абсолюттi көпшiлiгiнiң саны азайды. 1989-1999
жылдар аралығында тек қазақтардың 6 534 616 ... 7 985 039 ... ... ... - 332 017 ... 370 663 ... ... (11,6%-ға),
ұйғырлардың - 185 301 адамнан 210 339 адамға дейiн (13,5%-ға), дұнғандардың
- 301 658 адамнан 36 945 ... ... ... - 25 425 ... ... ... дейiн (28,8%-ға) саны өстi. Тұрғындар санының азаюының негiзгi
себептерi механикалық себептер мен көшi-қон ... ... ... (1 ... ... аумағынан жергiлiктi емес ... ... ... ... ең ... ... құлдырауы мен
барлық кеңестiк кейiнгi кеңiстiкте билiкке этнократикалық тәртiптiң ... ... Оның ... ... жүз ... жуық ... ... басқа да еуропалық елдерi кеттi. Көшi-қонның себептерi ... ... ... пен ... ... нарық дағдарысы,
адаптацияның қиын өтуi сияқты экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұның
барлығы, аналитиктердiң ойынша, қазақ емес ... ... ... ... ... ... ... дискомфорт
пен терең стресспен күрделенедi.
Кесте 1 Қазақстан Республикасының ұлттары бойынша тұрғындардың сыртқы көшi-
қонуы (кеткен)
|Барлық халық |1989 |1999 |2008 |
| |16199.2 |14953,1 ... ... |6496,9 |7985,0 |9336,7 ... |6062,0 |4479,6 |3915,6 ... |875,7 |547,1 |431,1 ... |331,0 |370,7 |450,8 ... |946,9 |353,4 |221,4 ... |320,7 |249,0 |227,4 ... |181,5 |210,3 |237,2 ... |177,9 |11,9 |9,1 ... |100,7 |99,7 |103,1 ... |89,0 |78,3 |88,8 ... |89,4 |78,7 |87,7 ... |59,4 |47,3 |40,4 ... |30,0 |36,9 |47,6 ... |25,4 |32,8 |38,8 ... |49,1 |31,8 |36,4 ... |25,3 |25,7 |33,4 ... ... ... ... ... ... өзгеруіне
ықпал еткен факторларды 5 кезеңге бөлуге болады:
І кезең (1916-1926) – жергілікті халықтың тұрмыстық ... ... ... ... ... көшіп кету, табиғи өсімнің ... ... ... 57,1 % ... ... (1926-1940) – индустрияландыру, ұжымдастыру, мәдениет революция,
пайдалы қазбаларды интенсивті тұрғыда пайдалану, ірі өнеркәсіп ... ... ... ... ... оған ... ... ұлғаюы және қала халқының өсуі;
ІІІ кезең (1941-1945) ... Отан ... ... ... ... ... ұлғаюы,Солтүстік Кавказ,Поволжье,Қырымнан халықтарды тұтас
депортациялау. Бұлардың көбеюі, бала туудың азаюы т.б. ... ... ... ... – соғыс зардаптарынан қайта қалпына келтіру,
шаруашылықтың ... ... ... тың және ... ... игеру т.б.
1954-1964 жж арасында ғана Қазақстан халқы 4,4 млн адамға өсті, оның ішінде
2,2 млн. – ауыл ... ... ... ... ұлтының үлесі төмендеді, бұл
кезеңде табиғи өсім жоғары деңгейде болды;
V-кезең (1991 ж ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық рефор - ма
макроэкономикалық тұрақтануы; тәуелсіз егемен мемлекет, ішкі және саяси
тұрақтылық т.б. ... ... ... ... ... ларды
туғызып, қазақ ұлттарының үлесін өз елінде ұлғаюына әсер етті [25]. ... ... ... ... ... ... Республикасында 1999 ж.
ақпан айында ұйымдастырылды. Бұл санақтың басты ерекшелік- теріне халықтың
санын, ... ... ... ... кейбір әлеуметтік жағдайлар (мысалы,
жанұя, тұрғын, мекен-жайы мен ... ... т.б. ... ... ... ... 1000 тұрғынға 8,3 (8,1) адамды,
ағымдағы жылдың қаңтар-маусымында АХАЖ ... 143210 (138882) ... ... саны ... және ... ... өткен жылдың
тиісті кезеңімен салыстырғанда 3,3%-ға және 2,9%-ға өсті де, тиісінше ... 59644 ... ... ... ... ... 1000 тұрғынға 18,6
(18,4) туғандарды ... Осы ... ... ... саны 79840 ... жылдың, соның ішінде қалалық елді мекендерде - 51186 (51661) ... ... - 28654 (29317). ... ... коэффициенті 1000 тұрғынға
10,29 (10,33) өлгендерді жылдың. Өлімінің негізгі себептері қан ... ... ... ... ... үлесіне барлық тіркелген өлім
оқиғаларының 52,9% (52,5%) тиесілі. Осы кезең ішінде республикада 1 ... 2049 (2087) бала ... ... Нәрестелер өлімінің коэффициенті
1000 туғанға 14,7 (14,5) өлгендерді жылдың. ... ... ... ... нәрестелер өлімінің ең көп ... ... ... одан ағымдағы жылдың қаңтар-маусымында 1037 (1021) нәресте өлген
немесе барлық нәрестелер өлімінің 50,6% (48,9%). ... ... ... ... мен ... саны тиісінше 54994 және 17467 (48271 және
15183) жылдың. Неке және ажырасудың жалпы ... 1000 ... ... ... және 2,3 (2,1) ... жылдың. Елде халық көші-қонының оң
айырымы сақталып келеді, ағымдағы жылдың қаңтар- ... оның ... (14148) ... ... одан ТМД ... - 15892 (17825) ... жылдың қаңтар-маусымында Қазақстанға келгендер саны 2005 жылдың
тиісті кезеңімен салыстырғанда 5008 адамға немесе 13,2%, ал ... саны 9606 ... ... 1,7 есе азайды. ТМД елдерінен келгендер
мен сол елдерге қоныс ... ... ... жалпы санынан тиісінше
86,1% және 87,9% (88,7% және 66,4%) жылдың. Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... ... 1897 жылы ... санағының
мәліметі бойынша қазақтардың саны 13 мың адам құраған. Барлық ... ... ... 81,8%, ... – 1,0 %, ... - 2%-ға жақын,
сонымен бірге татар, мордва, ... ... ... дұнған, тәжік және
өзбектердің барлығын қосқандағы үлесі 5,2 % болды. Қазақтардың ең жоғарғы
үлесі Семейде – 90,6 %, ... ... 88,3 % ... Орал облысында
жалпы халықтың – 66,6 %-ы ... ... ... Бұдан кейінгі жылдары
қазақтардың үлесі ... азая ... ... 1911 жылы ... ... ... 639 мың ... ал орыстар мен украиндар 28,8% -ға
(1млн. 543 мың адам) ұлғаяды. Қазақстанда көп ... ... ... Ресей
империясы мен Кеңес ... ... ... пен тоталитарлық
саясатқа байланысты біртіндеп және үздіксіз жүргізіліп отырды. 1897 ж ... ... қала ... ... ... – 15,4%, ... – 57,3 болды.
(1-кесте).Ал, ауыл халқында Қазақстанның барлық жерінде ... ... ... ... ... Смаиловтың деректеріне жүргізілген 1887 жылы
қазақтар 4,1 млн., ал 1915 жылы 6 млн. ... ... ... ... ғ ... жартысы) Қазақстанға 1 млн-нан астам орыстар мен украин
крестьяндары қоныс аударған. ХІХ ... 70ж ... ... ... ... ... өзгеруіне қатты әсер етті. 70-ші жылдарға
дейін негізгі қоныс аударушылар Украина мен Ресей ... ... ... және ХХ ғ. ... ... крестьяндардың көшіп келуі жылдары
ұлғайды.
Халықтың ұлттық құрамы мен діни сенімі ... ... ... ... және ... ... ... адамдардың мәдениеті мен әдет-
ғұрпына, демографиялық және ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар көп жағдайда өткір жанжалға ... ... ... діни ... ескеру қажет. Ежелгі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... аруағына, от
анасы - Ұмайға ... ... ... табынатындары көк тәңірі
болды.Қазақстан Ресейге ... ... ... христиан діні
пайда болды. Кеңес үкіметі жылдарында Қазақстанға ... ... ... ... ... олар дәстүрлі түрде әр түрлі дінді ұстанды.
Қазақстан Республикасы - зайырлы мемлекет. Шіркеу мемлекеттен бөлек.
Азаматтардың кез ... ... ... немесе мүлдем ұстанбауға кұқығы
бар. Қазіргі уақытта елімізде 40-тан ... діни ... мен ... ... Республикасындағы діни сенушілердің ішінде саны бойынша
көпшілігі суниттік ислам және де ... ... ... ... ... ... 470 ... ұлттық мәдени орталықтар мен бiрлестiктер
тiркелген, олардың iшiнде ең ... ... ... ... ... орталықтары болып табылады.
Қазақстанда дiндiк ұстанымға деген толеранттық пен дiни сенiмге деген
ұстамшылдық жоғары ... ... ... ... iсi ... ... ... бойынша 2008 жылдың 1
қаңтарындағы жағдай бойынша 4 001 дiни бiрлестiк пен ... бар. ... ... ... ... - 2324, ... - 4, Ахмадия жамағаты - 4), ал
православ дiни бiрлестiктер мен топтар - 281 ұйымды құрайды.Орыс Православ
шiркеуi - 272, ... ... - ... - 82, оның ... Римдiк-
католиктiк шiркеу - 78 және Грек-католиктiк шiркеу - 4.Протестанизм - 1189,
оның ... ... ... - 646, ... - 53, ... дәстүрлi емес протестанттық бағыттар-275.Буддалықтар барлығы -
4, оның iшiнде Тибеттiк-Буддистiк орталық -1 және буддизм мен ... - 27 оның ... ... ... – 27. Дәстүрлi емес
дiндер саны 50 ұйым, дiни ... ... мен ... да ... - ... ... ... әлеуметтiк зерттеулердiң нәтижесiнде ... ... ... бiр ... ... ... ... терiс
көзқарастарының жоқ екенiн айтты. Бұл сан мұсылман мен христиандар арасында
бiрдей. Қазақстан мұсылмандары арасында теократия- лық ... ... ... қолдау алып отырған жоқ. Егер 2006 жылғы зерттеулерде ... ... ... ... ... ... тек 11% теократияны
мойындады, ал 2007 ... ... 74% ... ... тек 2,5% ... ... Терiс қарау мен теократиялық мемлекет ... ... көп 86%. ... ... сенетiндердiң қарамағында 3100
мешiт, храм, шоқыну үйлерi мен культтық құрылыстар бар. Оның ... ... ... 257 ... ... 89 ... ... 10 иудей
сенагогы, 546 протестандық шоқыну үйi, 1 ... храм бар. ... ... жылы ... 25 ... болса, 1989 жылы - 62 православ шiркеуi болды.
Республикада сегiз жоғары (оның iшiнде екi ... бiр ... ... төрт протестандық), алты орта арнайыландырылған және үш жалпы
бiлiм беретiн рухани ... бар. Дiни ... 38 ... ... Дiндi ... ... орталықтары Астана, Алматы, ... және ... ... ... ... Елбасының бастауымен өткен
әлемдiк және дәстүрлi дiндердiң басшыларының екi съезi халықаралық маңызы
бар оқиға ... ... ... болсақ, Республиканың ұлттық құрамы большевиктік
тоталитарлық режимнің саясатына байланысты құрылды. ... ... ... ... ... әлеуметтік т.б. жағдайлары
жергілікті халықтың (қазақтардың) оларға деген көзқарасы, ... ... ... ... ұлттық қасиеттері, қонақжайлығы, дінге
деген төзімшілдігі, қайырымдылығы, өзара ... мен ... ... ... ... Кеңес үкіметі тарапынан қатал
репрессиялық әрекеттерге қарамай, өз этностарын сақтап қалды. XXI ғасырдың
басында ... ... ... ... аз халқы саны жөнінен
азаюдың қолайсыз тенденциясынан аман-есен өтті. Сонымен қатар соңғы ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Бұл
демографиялық жағдайдың жақсаруы мен елдің ... ... ... ... ... көп ... және көп ... қүрылымы
қалыптасты. Осындай ерекше мәдени ... үшін ... жэне ... өмір сүруге деген үмтылыс тән.
2.3 Республика аумағындағы ұлттардың қоныстану ерекшеліктері
Халықтың территориялық орналасуына әр-түрлі объективті және субъективті
факторлар әсер ... ... ... ... ... ... ... тік -
демографиялық, экологиялық, ал субъективті фактор ...... ... ... және ... ... Бұл ... зерттеу
әртүрлі халықтың территориялық орналасуында басқару шешімдерін қабылдауда
маңызды болып табылады. Адамзаттың экономика- лық іс-әрекеттері оның ... ... ... ... ... пайдалы қазбалардың бар
немесе жоқ болуына және де басқа да табиғи жағдайларға ... ... ... ... ... Олар ... ... жер
бедері, су қоры, климат, минералды ресурстар, топырақ және ... ... ... қоршаған ортада потенциалды мүмкіндіктерін
пайдалануға мүмкіндік береді.
Адамзат табиғаттың бір бөлігі бола тұра жер ... өмір ... ... ... ... ... бір ... 0,24 га
егістік жерден келеді. Әлеуметтік-экономикалық, табиғи факторларға ... ... ... ... ... әр аймағында халықтың жер
ресурстармен қамтылуы әркелкі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... Әрқашан жүргізіліп
жатқан геологиялық барлаулар жаңа пайдалы қазбалар орындарын табуға және де
өндіріс орындарының сол жерде ... ... әсер ... Өте ... ... ететін саласы энергетика, әсіресе – гидро-энергетика болып
табылады. ... ... 60 мың, га ... ... ... фактор су
ресурстары. Су маңында рекреациялық фактордың дамуы, халықтың денсаулығын
сақтау барысында ... әсер ... ... ... күштерінің орналасуына,
шаруашылықтың пайда болып дамуына тікелей әсерін тигізеді. Яғни ... ... ... жаңа ... ... болуына әсер етеді.
Кез келген елдің орналасуы демографиялық ... ... ... ... ... өсуі негізгі факторлардың бірі болып ...... ... ... және ... ... ... аймақтарда жұмыссыздық деңгейі төмен және де халықтың кіріс
деңгейі жоғары ... ... ... ... бірі – оның ... ... ... орналасуы (санына, тығыздығына, орташа өмір сүру ұзақтығына
байланысты этноұлттық және т.б.) ...... ... ... ... ... ... тығыздығы территорияны игерудің, өндірістік және шаруа -шылық
құрылымын анықтайтын көрсеткіш. Халық ... бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық
факторлар және де географиялық ортаға байланысты пайда болады. ... ... ... ... бойынша қоныстануы пайда болады.
Халықтың қоныстануын, яғни халықтың жер аумақтары бойынша таралып
орналасуы және оның ... ... елді ... жүйесінің қалыптасу
үрдісін қарастыру халықтар ... ... ... ... ... отырған мәселе халықтың бір-бірімен тығыз байланыста екенін
дәлелдейді. Халықтың ... ... ... ... ... ... ... оны демография, әлеуметену,
этнография және басқа да ғылымдар зерттейді. ... ... ... үшін ... ... мен ... табиғи ортамен байланысты
қарастыру ... ... ... ... ... экономиканың даму деңгейі мен ерекшеліктеріне ... ... ... құрамы мен құрылымына негізгі әсер еткен ... мына ... атап ... ... - ... фактор. Бұл факторға 1928-1933 жылдардағы
ұжымдастыруды ... ... ... ... есебінен Қазақстан
халқының саны - 2 млн 300 мың адамға азайды, ал ауруға байланысты 2 ... ... ұлт ... ... 900 мыңдай қазақ көшіп кетті.
2.Демографиялық фактор, екінші дүние жүзілік соғыс кезінде ... ... ... ... жас ... мен ... ... некелесу мен табиғи өсім деңгейі азайды.
3.Әлеуметтік-экономикалық факторға ... ... ... ... ... ... ... басқа ұлт
өкілдерінің көптеп келуін атап өтуге болады.[5;25]
Қазақстандағы этнодемографиялық қоныстану ерекшеліктеріне ... ... ... ... тән. Атап ... ... халықтың тығыз қоныстануы демографиялық үрдістердің де жоғарғы
көрсеткіштерімен қатар сипатталса, өзге ... ... ... ... көрсеткіштермен сипатталу байқалады. Әркелкі
этнодемографиялық таралып орналасу аумағы үлкен, алайда сирек ... ... ... ... ... маңы ... қазіргі кездегі геосаяси жағдайларын (координаттарын) ескеру
қажет. Қазақстандағы ... Азия ... ... ... ... ... ... қылмыстық және геосаяси
қақтығыстар қаупін жоғарылатуы әбден ықтимал. Бүгінгі таңда мемлекетімізде
тұратын ... ... ... ... ... ... ... топтар
Қазақстан жеріне әрқилы ... ... ... ... ... ... жеріне басқа ұлт өкілдерінің қоныстануы Кіші жүз
қазақтарының Ресейге ... ... ... бастау алған. Ресейдің
отаршылдық саясатын толыққанды іске асыру нәтижесінде әскерилер ... ... олар ... ... Петропавл, Ақмола, Көкшетау сияқты
елді мекендерге айналды. Халықтардың ... ... ... ... ... – Қазақстанға арнайы көшірілген немесе депортацияланған халықтар
тарихымен тығыз байланысты. Атап айтқанда, 1937 жылы ... ... 102 ... ... ... мәжбүр болды. 1938-1944 жылы қазақ
жеріне Кавказдан ингуштар, шешендер, балкарлар, қарашайлар, ... ... ... ... ... ... Еділ ... немістер, 1947-1952 жылы мыңдаған латыштар
эстондар, батыс украиндар қазақ жеріне ... ... ... саны ... ең көп ... ... 1989 жылғы
бүкілодақтық санақ нәтижесінде орыстар Қазақстандағы ... 37,8% ... ... 51,3% ... ... 19,3% ауылдық жер- де тұрады.
Ресейдің Қазақстанның жеріне көз тігуі сонау Х ғ. Хазар қағанаты- на ... ... ... ... ХVІ ғ – ң ... ... ... хандықтары болады. 1731 жылы жаппай қоныстандыру Қазақстанның
Ресейдің қол ... ... ... ... жж ... ... ... Сібір, 1716-1720 жж. Ыртыш, 1730-1740 жж. Орынбор,
1743 ж, Уйская және Яицкая, 1725 ж. Сакмар, 1613ж. Яицк 1752 – 55 жж. ... ... ... құрылды. Орыс әскерлерінің қаусыра бекініс салуы да
орыстардың қоныстану тарихының бастамасы. Түркістан көші-қон ... ... ... ... ... ... Сырдария
статистикалық партиясының атқаратын ... ... орыс ... ыңғайла шұрайлы жерлерді іздестіру және ... ... жылы ... мен ... ... 203 орыс шаруаларының отбасылары
көшірілді. 1891-1905жж. Транссібір ... жылы ... ... ... ... Қазақстанға қоныс аударуының
легін тудырды. 1917 жылы ... ... ... ... саяси
тұтқындардың (троцкишілер,бухариндіктер т.б.) жер ... ... жылы жер ... орыстар саны 180,0 мыңға жетті. [2;97].
Қазақстанда (1999 жылы) тұратын орыстардың жалпы саны - 4479620. Ақмола
облысында – 329454, Ақтөбе ... – 114416, ... ...... ... – 38013, ... ... облысында – 694705, Жамбыл
облысында –179258, Батыс Қазақстан облысында- 174018, Қарағанды облысында –
614416, ... ... -46630, ... ... – 337924, Солтүстік
Қазақстан облысында – 361461, ... ... ... 162098, ... 129480, Алматыда – 510366 орыс халқы тұрды.
Украиндер Қазақстан жеріне ХІХ ғ. орта ... келе ... Олар ... ... ... ... еді. Олар Сібір қазақ
әскерінің құрамында Ертіс әскери бекінісін салуға қатысты. 1861 жылы ... ... ... ... ... жер ... несие және жол қаражат
төлей ... осы ... ... ... да ... ... ... келуі 1894 жылы Сібір темір жолы ... ... ... ... ... ... украин
интелегенттері репрессияланды. Олардың көбі украин ұлттық ұйымның мүше-лері
еді. Ал көптеген украиндықтар Қазақстанға тың және тың игеру кезінде ... ... саны 547054 (1999ж) ... ... Ақмола облы-сында –
62228, Ақтөбе облысында – 46848, Алматы облысында – 13512,Атырау ... 1442, ... ... ...... облысында – 10013, Батыс
Қазақстан ... – 19634, ... ... – 78755, ... 130449, ... ... – 844, ... облысында
-4124.Павлодар облысында – 62585,Солтүстік Қазақстан ... ... ... – 13039, ... облысында – 18070,
Алматы қаласында – 22835 ... ... ... саны ... ... Ақмола облысында – 19475, Ақтөбе ...... -2053, ... ... -347, ... Қазақстан облысында-
4525,Жамбыл облысында – 1481, ... ... ... -3577, ... – 21579, ... облысында – 25018, Қызылорда – 8781, Солтүстік
Қазақстан облысында- 11184, Оңтүстік Қазақстан облысында – 1312,Астанада-
5761, ... 3438 ... ... Татарлар қазақ жеріне Иван Грозный
заманынан ... келе ... ... ... Сібірге, Қазақстан мен
Орта Азия ... ... ... ... ... 1552 жылы ... ... да татарлардың ауа көшуіне әсер ... ... ... көтерілістің басып тасталуы, татарларды күштеп, христиан
дініне өткізу, салық жүйесінің өсуі де татарларды қазақ ... ... ... 248954 (1999) ... ... ... облысында
17272,Ақтөбе облысында – 11675, Алматы облысында – 15647, Атырау облысында
– 2728, Шығыс Қазақстан облысында – 24506, ... ...... ... – 10104, ... облысында – 39313, Қостанай
облысында – 20070, ... ... – 2309, ... ...... ... – 17064, Солтүстік Қазақстан облысында – 16472,Оңтүстік
Қазақстан облысында – 23672, Астана қаласында- 8286, ... ... ... ... Сондай-ақ Қазақстанда жалпы саны 1006 ... ... ... ... алғанда 1990 жылдан бері еліміздегі қала және ауыл
халқының ара-қатынасы айтарлықтай өзгермеген.Осы кезең ішінде ауыл халқының
үлесі 1995 жылы ең ... ... ие ... ... халқының үлесі бойынша алдыңғы орында (35,8 %) ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан аймағы, Алматы
және Астана қалаларыньң үлестерінде бірқалыпты өсімді ... ... ... ... Қазақстан, Орталық Қазақстан халқының үлестері
кемуде.
Қазақстан Республикасының территориясында ... ... ... бар. ... ... көпшілігі Оңтүстік Қазақстан (1552 мың
адам), Алматы (1007 мың), Шығыс Қазақстан (748 мың), Жамбыл (684 ... ... ... 525 ... 590 мыңға дейін - Ақтөбе, Қарағанды,
Қызылорда облыстарында және Алматы қаласында тұрады; Орыстар – ... ... (609 мың), ... ... (548 мың) және ... (467 мың) ... 300-ден 375 мыңға дейін – Алматы, Солтүстік
Қазақстан және ... ... ... - ... (109
мың), Қарағанды (66 мың), Павлодар (51 мың) және ... (50 ... ... - Қарағанды облысында (35 мың), Алматы қаласында (25
мың), Шығыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан (22 ... ... Ең көп ... саны ... (39 мың), ... (34 мың), Ақмола
(31 мың), Солтүстік Қазақстан (25 мың) және Павлодар (24 мың) ... ... ... саны Алматы қаласында 23 мың адамды жылдың,
ал ... 17 ... ... саны - ... Қарағанды және ... ... ... саны ... ... – 148 мың адам, ал
71 мыңы - Алматы қаласында тұрады. ... 428,9 мың ... ... - ... ... ал 23 мыңы - ... ... тұрады (2
кесте).
Кесте 2 Қазақстан Республикасында тұратын облыстар бойынша үлес ... ... мың ... ... ... ... |
| ... | |
| | ... ... ... | | | | | ... ... |15396878 |9111596 |3945512 |440507 |222296 |90658 ... | | | | | | ... |748559 |325819 |273046 |49181 |30768 |15602 ... |695454 |535667 |92321 |35693 |6734 |1952 ... |1620696 |1025472 |299755 |9813 |12729 |1539 ... |480687 |437025 |33064 |1256 |559 |279 ... |612479 |427139 |145951 |15908 |1544 |2849 ... | | | | | | ... |1009210 |691676 |146641 |4969 |6782 |979 ... |1339368 |573227 |543120 |65053 |39450 |17543 ... |900333 |313921 |371141 |107477 |33680 |20356 ... |625070 |597361 |12687 |538 |170 |154 ... |390531 |331415 |38808 |3408 |430 |448 ... |2282474 |1592053 |148267 |8889 |37111 |918 ... | | | | | | ... |744860 |332789 |292337 |50490 |23935 |6790 ... |660950 |216451 |323972 |38601 |24627 |9319 ... | | | | | | ... |1424513 |751151 |6000073 |11615 |20471 |3530 ... | | | | | | ... к. |574448 |345735 |158729 |19316 |9386 |5544 ... к. |1287246 |614695 |465600 |18290 |7320 |2856 ... ... ... объективті халықтың және өндірістің
территориялық ұжымдасу заңдылықтары ... ... ... және ... ... заңдылықтары зерттеу ғылыми принциптер, немесе ауыл
шаруашылықта қоғамның негізгі шаруашылығы болып табылады. Олар ... ... ... географиялық және де басқа да
факторларға тәуелді. Оған ... ... ... ... ... ... жқын маңда орналасу. Территориялық даму факторларына ресурстар
жиынтығы, оларды рациональді ... ... ... ... ... ... –экономикалық дамуына әсер етеді.[36: 25]
Сонымен, елімізде ұлттардың орналасуындағы ерекшеліктердің бар екеніне
көзіміз жетті. ... ... ... әсер ... ... бірі бұл ... фактор болып отыр. Өндіріс
орындары көп, географиялық жағдайы тиімдіболған сайын, халық та сол ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ассамблеялардың қазіргі ахуалы
Жиырмасыншы ғасырдың соңғы онжылдығында біз үшін аса мәнді оқиғалардың
бірі бұл — ... ... ... ... ... Нақ осы
Ассамблея арқылы, барлық мәдени-ұлттық орталықтардың күш-жігерін біріктіру
арқылы біз Қазақстанның барлық көп ... ... ... тіл ... ... олардың мүддесін, арман-мұратын біліп, ескеріп отыруға
мүмкіндік ... ұйым ... қол ... ... ... ... ... халықтарының Ассамблеясы - ұйымдық құрылым ғана емес, ол — біздің
өміріміздің ... бір ... ... ... бен ... ... асыра айтқандық емес.[36;78]
Қазақстан экономикалык, әлеуметгік-саяси демократиялық ... ... ... ... және де ол тек ... кеңістік аясында ғана емес,
сонымен бірге әлемдегі карқынды дамып келе жатқан елдердің біріне саналады.
Әрине, ... ... ... келе койған жоқ, оған қоғамдағы азаматтық
бейбітшілікті және ішкі ... ... ... ... ... қатынастардың тиімді тұтқаларын жасауға орай бағытты дұрыс
таңдап алудың арқасында қол ... ... ... мәселені әділетті шешудің негізі
ретінде ... ... ... ... тіл мен ... ... өзекті топтастырушы рөлін арқау ете отырып, Қазақстан
этностарын қазақстандық ... ... және ... тұтастық
негізіңде шоғырландыру жолымен қазақстақдық сәйкестікті қалыптастыру;
азаматтардың ... әрі ... ... ... ... ... Қазакстан Республикасының беделін түсіруі ықтимал
іс-әрекеттердің, сөз сөйлеу мен ... ... ... алу және ... ... ... қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... пен сенімді нығайту болып
табылады.[36;182]
Ассамблея қызметі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және тарату, халықтар достығы мен ұлтаралық келісімді
нығайту және сақтау; Ассамблеяның ... ... және ... ... ... ... ... жасау арқылы ұлтаралық
катынастар саласындағы келеңсіз үрдістердің алдын алу; ... ... ... ... ... және ... жұмысты ұйымдастыру,
олардың негізінде қоғамды топтастыруды ... ... ... тұжырымдау; мемлекет жүргізіп отырған ұлт саясатында әр алуан
ұлттық мүдделердің ескерілуін ... ... ... мен міндеттеріне қол жеткізу үшін ұлттық-мәдени бірлестіктердің
күш-жігерін біріктіру.
Осындай тарихи міндеттерді ... ... көп ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев басты рөл атқарды.Кешегі
өткен қиын-қыстау дағдарыс кезінде сәл ғана ... орын ... ... ... елді дүрліктіріп, қанды оқиғаларға әкеп соқтыруы ... еді. Мұны ... ... созылған этносаралық қақтығыстарға тап
болған, қоғамды бейбіт арнаға кайтаруға мүмкіндік ... ... ... ... бола ... ... - ... берік ұстанатын адам. Оның жеке
қадір-қасиеттерінің, кең ... ... әр ... ... адамдары біздің тарихымыздың ең бір ... ... ... ... ... және байырғы қазақ жерінде мемлекеттікті ... ... жолы ... ... ... құрудың ол жариялаған
принциптерін кабыл алды, бұл орайда ... ... ... ... және келісімнің идеалдарын ұстануды бірінші кезекке
қойды. Бұл туралы осы басылымда ұлттык мәдени бірлестіктердін жетекшілері,
ғалымдар, діни және қоғамдық ... ... ... Ассамблеясы
мүшелері өз ойларын ортаға салды.
Қазақстандық азаматтық қоғамның ұйытқысына айналған Қазақстан ... шын ... ... ... өміршең әрі болашағынан мол
үміт күттіретін перзенті тәрізді.
Ассамблея кұрылғаннан бері он жыл ... ... ... институты, өркениет институты дәрежесіне көтерілді, қазіргі
кезде оны XXI ... ... ... қол ... ұлы ... ... қауымдастық мойындады. Қазақстан халықтары Ассамблеясы
Президент жанындағы кеңесші-консультативті орган мәртебесін иелене отырып,
халық ... кең ... ... ... ... қатынастардың, аз ұлттардың құқықтарын қорғаудың, Қазақстандағы
көп ұлтты мәдениеттер мен тілдердін еркін дамуының ... ... ... ... ... жылдар бойы мемлекеттік құрылымдар өмір сүріп келе
жатқаны белгілі. Ал іс жүзінде олар белгілі бір дәрежеде көп ... ... ... бойы ... ... ... мейілінше нәзік проблема сол
елдегі мекендейтін барлық ... ... мен ... ... ... ... ету болып келгені ... ... ... ... түзу ... таба ... елдегі мекендейтін барлық халықтардың
мүдделерін баянды да үйлесімді келісімде ... ... ... ... тек даңқты, көрнекті немесе еңбек сіңірген қайраткер ғана емес,
сонымен қатар тындырған ісі ... бойы ... ... ... жағынан
қалатын тарихи жаңғыртушы тұлға болып қалады. [39; 43]
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, оның ішінде мына ... айта ... ... ... және ... ... тікелей ықпал
ететін әскери контингентті көбейту; отандық мәдениет пен ... ... ... сақтауды, кадрлар даярлауды дамытуда әр
түрлі мамандыктағы біліктілігі жоғары мамандардың қатысуы; ... ... ... ... ... мен ... тарихи отандарымен (Ресей,
Украина, Германия, Польша, Корея, Белоруссия және т.б.) ... ... ... және ... ... шара тарихи отан делінетін елдерде
Қазақстанмен жақсы қарым-қатынас боуына жол ашады. ... ... оның ... ... мәдени орталықтарда орын
алған әр түрлі проблемалар ... ... ... мен ... ... ... арнайы шақырылған ... ... оң ... ... онда екі ... ... ... қарсы тұрушылықтың тігісі жатқызылды. Осылайша ұйғыр, ... ... ... ... армян мәдени орталықтарының ... де ... ... ... ... ... оның ішінде ҚХА хатшылығының өкілдерінің немесе оның
төрағасы мен орынбасарларының бірде-біреуі ... ... ... Бұүл ... барлық мәселелер ұсыныс жасау, Қазақстан
Республикасы Конституциясы мен ... ... ... ... табады.[40;8]
Ежелгі қазақ жерінде халықтардың, өркениеттердің, мәдениеттер мен алуан
діни сенімдердің бір мемлекетте бейбіт қатар өмір сүруінің бай да ... ... Бұл ... ... ... түп-тамырын
айқындайды және болашағымызды айқынырақ көруге жәрдемдеседі. Қазақстандағы
ішкі саяси жағдай бүгінгі танда тұтас ал-ғанда ... ... ... ... ... ... ... үлтаралық қатынас-тарды
қанағаттанарлық әрі жарасымды деп бағалайды. ... ... ... елдегі ұлт аралық қаты-настар да соңғы жылдары айтарлықтай
өзгерістерге ұшырады. ... және ... ... жүргізу
барысында жаңа әлеуметтік топтар түзілді, ... ой ... ... ... ... ... ... Қазақстан
халықтарының мәдениет пен тілдерінің қайта түлеуі және дамуы үшін жағдайды
қамтамасыз етті. Бұл даму ... ... ... ... ... жүріп жатыр, ұлтаралық қатынастардың үйлесімділігіне
ықпал етеді. Бүгінгі күні елімізде әртүрлі тарихи процестердің негізінде
қоныс аударған ... ... ... мен ... ... отыр. Тәуелсіздік
алғаннан кейінгі жылдары еліміздегі ... ... жат ... ... ... ... ... жасап бақты.Әсілі,
мемлекеттіңбіртұтастығын қамтамасыз етуде ... ... ... «тиімсіз тұстары басым екендігі белгілі. Се-бебі, дербестікке қол
жеткізгеннен кейін мемлекетіміздіңүш ... жуық ... ... халқының
еңсесін тузеугебасымдық; беруіне ең ... ... ... ... мемлекет» болып қалыптасуы болатын.
Қазақстан халқы ... ... ... ұлты ... ... ұлт ретінде қарастырылған. Бірақ, Ассамблея тізгіні
қолымызда бола тұрса да елімізде орын алып ... ... ... бейбіт шешуге дәрменсіз.
¥лттық саясат проблемаларын қорытындылай келіп, оның алдағы уақытта ... және ... ... құрылатынын айтпақпын. Олардың ішінде ең
бастылары: ұлттық мәселені әділетті шешудің базасы ... ... ... ... ... ... және
белсенді бірігу саясаты.Біздің қазіргі өмірімізде, бүгін жетіп отырған
қоғамды ... ... ... ... әрбір азаматына қатысты
емес проблемалар жоқ ... ... ... ... ... ... орган біздің қоғамымыз үшін аса көкейкесті міндеттерді
шешуге қатыса алады және қатысуға тиіс деп санаймын.
Облыстар ... ... ... ... ... істейді.
2004 жылы үлкен және шағын ассамблеялар ... ... ... ... ... ... үш жүз елуден ... және ... ... ... ... етеді. Олар
өз этносы тілінің, мәдениеті мен дәстүрлерінің сақталып, ... жүз ... ... ... Мемлекет бұл процестерге қолдау
білдіреді.
Біздің этносаралық келісім моделі көпұлтты қоғамда іске асқан азаматтық
келісім формуласы ретінде ... ... ... ... ... көп ... ... есептеуі бойынша, 2003 жылы әлемде он төрт жергілікті
соғыс және ондаған қарулы ... ... ... Негізгі себебі - ұлттық-
діни себептер. Агрессия және ұлттық төзбеушілік көп ретте өз ұлтының ... ... ... да атап ... ... ... Көп адам
діни мөраттардың өз түсінігі үшін өлуге бар. Ал енді кез ... ұлы дін, ... нұр ... ... ... себеді емес пе.
Құдай адамдардың бәрін бірдей етіп жаратады, тек біз өзіміз ғана ... ... ... ... бойынша ерекшеліктерге сондайлық мән беріп
жатамыз.
Қазақстан Президенті Н.Э. Назарбаевтың саяси ерік-жігерінің ... ... ... этносаралық қатынастар төңірегіндегі тиімді саясатты
паш етеді. Нарықтық экономикасы бар демократиялық құқықтық мемлекет кұруға
бағытталған ... ... даму ... барысында бірде-бір
этносаралық шиеленіс жағдайы, ... ... мен ... болған емес.
Қазақстанда тұратын барлық ... ... ... ... ... және ... ... табыстарға қол жеткізуге, ана ... ... ... ... үй ... және өз ... тең ... құқылы. Қазақстан Республикасы ... адам және ... ... ... туралы бұл іргелі Ережелер әрбір
Қазақстанның этностық және оның нақты ... ... ... ... аса ... бұдан ары да өмірде орындала береді.
3.2 Ұлттар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... қатарына ену мақсатында
Қазақстанда реформалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл ... ... ... ... ... жүйе ... пайдалану қоғамның
барлық саласында жедел жаңартулар жүруде. Саяси жаңартулардың ... ... ... ... ... ол ... әлеуметтік және мәдени
қоғамның әр түрлі ... ... ... ... ... келеді.
Сонымен қатар жаңарту – жаңа ... ... ... Сол ... ... ... ... жан-жалдардың
тууына әкеліп соғады, мұның нәтижесінде жаңарту жобасының ... және ... ... ... дамуында кедергі
болады.Қазіргі ... ... ... ... ... бірі жан-
жалдардың алдын-алу, мәселелерді шешуде шараларды пайдалану.Бұл жағдайларда
саяси жүйе ... ... ... шешу ... ... ... алдын-алу және реттеу шараларын қолданылады.
Саяси жаңартулардың маңызы саяси жүйенің толық сапалы ... Ол ... ... және мәдени қоғамның әр түрлі
салаларындағы өзгерулермен тығыз ... ... ... қатар
жаңғырту–жаңа әлеуметтік-экономикалық мәселелердің туындауына себепші. Сол
саяси үрдістердің жаңаруы ... ... ... ... ... ... жаңарту жобасының жүзеге асырылуында және қоғамның эффективті
динамикалық дамуында кедергі ... ... ... ... алдында
тұрған тапсырманың бірі жан-жалдардың ... ... ... пайдалану. Бұл жағдайларда саяси жүйе пайда болған жан-жалдарды
шешу негізінде механизімдерді жасап, оның алдын-алу және ... ... және ... ... күйзелісті жанжалдарды
болдырмау рөлі күшеюде. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... меңгеру қажет. Біздің Республикамыз саяси
қақтығыстардың алдын-алу тәжірибесі жөнінен ол ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қарбаластықты және тұрақтылықты ұстап қалу жүйелерін
шығарды. Қоғамның жаңаруы нәтижесінде ... ... ... мәлім.
Мұнда байлар және кедейлер арасындағы үзіліс кеңейе түсіп, әлеуметтік
наразылықтың ... ... ... ... ... ... облысындағы кен
өнеркәсібінің жұмысшылар шеруі, Ақтау ... ... ... қосу ... ... ... қазақстан және түрік жұмыскерлері
арасындағы жан-жалдар. Қазақстан қоғамында еңбек қатынастары ... ... ... АО ... Стил ... өнеркәсібінде болған жанжал
Ленин атындағы шахтадағы ... ... ... себепші болды. АО «Миттал
Стил Теміртау» көмір ... ... ... өз
қызығушылықтарын әкімшілікке өз ... және ... ... Кен өнеркәсібінің жұмысшылары жалақыны көтеру ... ... ... бас ... ... ... ескі ... еңбек ақыны сағат бойынша төлеу). Содан соң ... ... ... ... 2006 жылы ... ал 2007 жылдың 1-
ақпанынан бастап тағы да 10%-ға көтеру туралы шешімге келді. [50;6]
Сонымен, ... ... алу ... ... келесідей
қорытынды жасауға болады: Қазақстанда болып жатқан барлық ... ... ... болады, егер де зияндылығын бірінші белгілерінде-ақ
қажетті шараларды қолданса, ... ... ... ... ... және ... ... дабылдарын көруге болады. Жан-жалдардың
алдын-алу мәселесінде жүйелі түрде ... ... Ол ... жаңа
мүмкіндіктерді ашып, жаңа технологияларды ... ... ... ... ... әлеуметтік ортада наразылық туғызып, агрессияның
өсуіне және психикалық шаршауға алып келуі мүмкін. Жан-жалдарды шешудегі
кез-келген қате жіберу жаңа ... ... ... алып ... ... ... ... беру формаларын (мектептегі дебаттар, диспуттар,
конференциялар) енгізу; халықтың өмір сүру деңгейін жақсарту ең ... ... ... ... ... ... уақытта мемлекет халық
өміріндегі маңызды мәселелерді шешуге талпынады. Соның ... ... ... ... ... ұзақ және қысқа мерзімді
шаралар ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев халыққа жолдауында тұрғын үй құрылысына,
денсаулық сақтау сферасына, еңбек ресурстары ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің қайшылықты
процесі жүріп жатыр, олардың арасындағы байланыстар кеңеюде. ... ... ... ... өзге ... және ... ... орыналып отыр. Соңғы кезде үлтаралық қатынастардың жай-күйіне
әсер ететін ... да жаңа ... ... ... ... ... бойынша геосаяси; бөліну ықтималдығы, сондай-ақ бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... аппараттардың мүмкіндігі жоқ қындардың бақылаусыз ... ... діни ... ... ... террордың және
радикалдық топтардың ... ... ... ... ... ... ... зандарын сақтамайтын діни бірлестіктер арқылы тобырлық
мәдениет иен қазақстандық ділге жат ... ... ... ... конфессиялар мен этно бағдарлы ұйымдардың саясаттануы.
Аталған факторлар ұлтаралық қатынастардың жай-күйіне тұрлаусыздандырушы
ықпал етуі ... ... ... ... Қазақстан халықтарының
Ассамблеясы мынадай проблемаларды шешуде мақсат көздейтін әрі ... ... ... ... ... ... ... патриотизм,
рухани-мәдени өзара іс-қимыл мен ... ... ... қазақстандық сәйкестікті калыптастыру және нығайту; азаматтық
қоғамды кезең-кезеңімен әрі ... ... ... ... ... ... қалың жігін тарту және жандандыру;
Сонымен қатар ұлтаралық қатынастардың жай ... кері әсер ... ... ... төмендегі, жүмыссыздық пен қылмыстың орын алуы, құқықтық
мәдени жеткіліксіздігі, этникалық ... ... ... ... ... ... ... бар.
3.3. Қазақстанның ұлттық ішкі саясаты
Бұрынғы КСРО-да жүргізіліп келген ұлттық саясатты зерттеу және ... ... ... ... бар. Егер ... ... ... заман
біржолата өткенге айналып, біз оны жеткілікті дәрежеде жақсы білеміз деп
ойласақ — қателесер ... ... ... ... жаппай сана ... ... ... үзік-үзік екенін, көптеген тұрпайы
социологиялық сүзгілерден ... ... ... ... ... ... ... — «Ақтаңдақтарға» тек қана қара бояу
жағудан бастап, таяудағы өткенді мінсіз етіп ... ... орын ... екеуі де жаңарып жатқан қоғам үшін ... ... ... ... туғызғаннан басқа ештеңе де бермей, олардың жауапты
шешімдер қабылдауына бөгет жасап, неше ... ... ... ... Оның ... демократиялық институттарды енгізудің өзі жағдайды
өздігінен түзеп, үлтаралық қатынастардың проблемаларын шешеді деп ... ... ... ... ... ... ... неде? Оның себебі тоталитарлық
мемлекеттің аясына, оның үстіне пролетарлық ... туы ... ... күшпен көшірілуінде жатыр. Ал іс жүзінде Бұл ... ... ... әкеп соқты. Қоғам капиталистік немесе
социалистік даму жолын ... алса да, ... ... нығайту және
ұлттық сана-сезімді дамытпайынша мемлекеттік құрылыстың сөзсіз жеңілетінін
тарих ... ... ... ... ... ... сан рет бұзылғанын және
тікелей геноцид ... орын ... ... Бұл ... каза ... 20-30-шы жылдардың аштығы. Қазақтардың саны жартысына
дейін кеміді, орыс және басқа халықтар ... адал ... де ... ... ... ... ұлттардың гендік қорына
нүқсан келтірілді. Бұл мәдениеттің, ғылымның, әдебиет пен ... ... ... ... ... қуғынға салу мен ату болды. Бұл халықтарды жаппай
күштеп көшіру мен ... ... жою ... ... саясаттың және "ғасырлар жобаларын" жүзеге
асырудың салдарынан шын мәнінде ... ... ... ... ... ... орын алды. Әскери ведомстволардың қызметі зор
зардаптарға ... ... ... біз үшін ... ... ... ... Возрождение аралындағы биополигонның, Батыс және Орталық
Қазақстандағы полигондардың ... ... ... ... ... ... Ол кей ... қоғамдық игіліктің, ұлттық
құндылықтарды қорғау жөніндегі ашық әрекеттерге де ұласты. Бұлардың ... ... ... ... жету болатын.
Біз болған оқиғалардан тағылым алуымыз керек. Ұлттық саясатты жүргізе
отырып, біз ... ... ... ... және ... де оңай ... оны құрудың процесін ескеруіміз керек. ... ... ... ... барысында революцияға дейінгі кезеңде Қазақстанға
Ресейден, Украинадан, Белоруссиядан 1 ... 150 мың адам ... ... КСРО-ның орталық аудан- дарынан Қазақстанға 250 мың
конфискеленген шаруалар жер аударыл-ды. Соғыс алдындағы жылдарда ... үшін ... ... ... әсіресе еуропалық бөлігінен 1
миллион 200 мың адам ... әр ... 800 ... таяу ... 18,5 мың ... 102 мың ... Солтүстік Кавказ халықтарының 507 мың өкілдері
зорлықпен көшірілді. Қырым ... ... ... ... ... да ... ... Қазақстанға өз еркімен келген жоқ.
Халықтарды күштеп көшірудің салдарынан ... ... 1 ... ... ... ... ... кезінде Қазақстанға 350 мың адам көшірілді. Тыңға
1,5 миллион адам келді, ал жабық әскери объектілер мүның үстіне 150 ... ... ... бәрі ... ... жүмыс күшін
"үйымдастырып жинауын" және ... ... өз ... ... ... ... ... нәтижесінде ғасырдың басынан бері
ғана Қазақстанға 5 миллион 600 мың адам ... ... ... ішінде
жер аударылғандар мен көшірілгендерді есепптемегенде, 3,5 ... ... 40-50 ... ішінде келді. Екінші жағынан алғанда, сталиндік қылмысты
коллективтендірудің қасіретті салдарынан бір жарым мнллионға таяу ... ... 1930-32 ... 1,3 ... ... КСРО-дан шет елдерге
оралмастан көшіп кетті. Қазақстан халықтары үшін жаппай жазалау ... ... ... екі ... ... 1930 жмлы ... миллион 873 мың адам түратын. Сонша адам ... ... Ал 1933 ... ... саны 2 ... 493 мың адамға кеміп кетті.
XX ғасыр казақтарды өзінің Отанында ... ... ... ... ... үшін қазақтардың еш кінәсі жоқ. Сондықтан
бүгінгі танда осы халықтың ... ... ... ... келтірушілер
оиың қасіретінің тереңдігін білмейді немесе білгісі ... ... ... қай ... салыстырғанда да мемлекеттікке лайық екеніне сенімдімін.
Мұны ол өзінің бүкіл тарихымен көз жеткізіп отыр. Біздің республикамызға өз
еркінен тыс ... де ... ... ... ... ... экономикалық проблемаларда ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... және ... ... тарихи отанына оралуды ... ... ... қатысуға деген ынтасында жатыр. Осындай бірегей сан
ұлттығы бар (оның ... ... ... ... халықтардың қасіреті
жатыр). Қазақстан бірін-бірі қырып жатқан ТМД елдеріндегі біздің жақын
коршілеріміздің қайғылы жағдайына жол ... ... ... ... үш тәсіл бар. Біріншісі — кейбір елдер ұлты
басқа халықты ... ... ... ... Бұл ... ... ... қарсы алған қазақ халқына ешқашан тән болған емес.
Бір ... ... ... ... кез ... ... еш ... және
өзінің салдары бойынша қауіпті деп ойлаймын. ... жолы ... ... және сан мыңдаған адам құрбанына әкеліп ... ... ... мәселеге жалпы мән бермеу, сөйтіп, бұл проблемалар өзінен-өзі
шешіледі деп сену. Біз үшін ... ең ... жол ... ... Біз ... және ... ... талап ететін осы жолмен келе жатырмыз. Бұл —
түйісу нүктелерін, халықтар арасындағы келісім мен сенім аймақтарын ... Біз ... ... мен парасатты ұлттық стратегиясыз ... шеше ... ... ... ... мәмілеге келу және
біріктіретін бастауларды нығайту арқылы барлық ұлттық ... ... ... ... ... ... тұтқалардың бірі Қазақстан
халықтарының Ассамблеясы болуға тиіс. [37;11]
Қоғамдық тұрақтылықты және ұлтаралық келісімді қамтамасыз ету ... Біз ... сақ ... ... ... саяси жымысқы әрекеттер
ұлтаралық қана емес, сонымен қатар ішкі ұлттық ... ... ... бар ... ... ... керек. Өйткені қазіргі қасірет-
әсердің көп жағдайда ұлттардың өз ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... аймақтық топтардың арасында күрес
кейбір ұлттардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... бойынша, бұл қазір Ауғанстан, Тәжікстанда және
басқа кейбір елдерде болып жатыр. ... бір ... ... ... ... ... ... халық сайланатын Президент ретінде
мүндай әрекеттерге батыл да сенімді түрде тойтарыс ... ... ... негізгі элементтерінің бірі басқа үлттардың дамуы үшін
барлық жағдайды жасай отырып, қазақ ұлтының ... ... ... ... ... басшылығы айқын түсініп отыр. Небір қатал сын-дарды
бастан кешкен қазақтар бүл үшін ... ... кінә ... жок, ... ұлттық кеңпейілділігін, сенімі мен достыққа адалдығын да ... Бүл ... ... ... тұрақтылығының негізі болып
отыр.
Сонымен, Қазақстанның ішкі мәселелермен, соның ішінде ... ... ... ... ... ... Егеменді
мемлекеттердің саяси тәуелсіздігін және этникалық бірегейлігін сақтау
арқылы халықтардың бірлесу — ... ... ... ... ... ... және өркениетті жолы.[50;6]
Қорытынды
Дипломдық жұмыстың маңызы оның территориясында бейбітшілікте,
ынтымақтастықта, бірнеше ұлттардың өмір ... ... ... ... ... ... кестелерді Қазақстан
Республикасының жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... ұлттардың қалыптасу тарихын зерттей келе
мынадай қорытынды жасауға болады. Бүгінгі таңда ... ... ... ... поляк, ингуш сияқты әртүрлі ұлттармен топтар
Қазақстан ... ... ... әртүрлі жағдайға байланысты келіп
қоныстанғанын, халықтардың Қазақстанға келіп қоныстануының үлкен бір ... ... ... көшірілген немесе депортацияланған халықтар тарихымен
тығыз байланысты екенін ... ... ... мен ... ... ерекшеліктер
бар. Атап айтқанда, кейбір аймақтарда халықтың ... ... ... де ... ... қатар сипатталса,
өзге аймақта сирек қоныстанумен демографиялық төменгі ... ... ... этнодемографиялық таралып орналасу аумағы
мемлекеттің жағдайын қиындатуы ... ... ... ... маңы
мемлекеттерінің қоныстанудағы қазіргі кездегі геосаяси ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің миграциялық экспансиясы
Қазақстанның ұлттық, діни, қылмыстық және ... ... ... ... ... орналасуындағы аймақаралық ерекшеліктері бар. Мысалы Семей
полигоны аймағында, Арал теңізі маңында, Батыс және ... ... ... ... саны ... ал ... ... солтүстік шығыс
аймақтарында көптеп қоныстанған.
Қазіргі уақытта этноұлтаралық қарым-қатынас мәселелерін зерттеу маңызды
мәселелердің бірі ... ... ... ... ... көп
жағдайда ұлттардың өз ішіндегі бөлінуіне тікелей байланысты ... ... ... ... арасында күрес кейбір ұлттардың өзін-өзі қырып
жатқан соғыстарға әкеліп отыр. Байқаушылардың көзқарасы бойынша, бұл қазір
Ауғанстан, Тәжікстанда және ... ... ... ... ... Біз әрқашанда
сақ болып, алуан түрлі саяси әрекеттер ұлтаралық қана емес, ... ... ... ... ... ... ... бар екенін әрқашанда
ұмытпауымыз керек.
Сонымен, Қазақстан ұлттық саясатты жүргізіле ... біз ... ... ... ... де, оңай ... қоймағандығын ескеруіміз
керек. Қазақстанның ішкі мәселелермен, ... ... ... ... ... саясаты тығыз байланысты. Егеменді мемлекеттердің саяси
тәуелсіздігін және этникалық бірегейлігін сақтау ... ... ... ... кеңістікте бейбіт дамудың бірден-бір ... ... ... ... тізімі
1. Қалиев С Этнопедагогика в системе образования 2008 №3 (2,37б).
2. Қартаева Т. Этнопедагогика 3 май- июнь 2008г ... ... Т.Ж., ... А.Т. ... ... с древнейших времен
до наших дней. — Алматы: ... ... ... и Казахстанский институт информационных технологий и
управления, 2000. - 152 ... ... З. ... ... и ... ... ... /Айтказина// Саясат 2004 7 (47-52б)
5. Орынбек Б.А Қазақстандағы демографиялық үрдістер соңғы жыл ... ... ... ... КазНу 2006 №2 (32-36б)
6.Г.Насимова Механизмы предотвращения конфликтов в Казахстане: проблемы и
противоречия Этнос и конфликты
7. Алексеенко Н.В. ... ... ... ... ... ... Наука, 1981. С. 85.
8. Алексеенко А. Н. Стратегия демографического развития РК: ... ... ... в ... и ... Материалы V Междунар. научно-практич.конференции (г. Усть-
Каменогорск, 20—21 октября 2003 ... ... 2004. ... ... М.Х., Галиев А.Б. ... ... ... ... ... ... 1991.- 190 с.
10. Асылбеков М.К., Козина В.В. Казахи (демографические ... ... ... ... ... Г. ... социально-профессиональных групп по уровню
социальной адаптации к пореформенным условиям Саясат. 2004. №2. С. ... ... С.З. ... как важный фактор социальной политики
государства //Вестник ПГУ № 2, 2001.
13. Байдельдинов Л.А. ... ... ... 2002. C.I12.
14. Бекмаханов Е.Б. Присоединение Казахстана к России. М.: АН
СССР, 1957. С. 274—276.
15. ... М. ... ... өсуі мен ... ... ... // География және табиғат 2007жыл №4 (3-7стр)
16. Гали Д. Особенности расселения населения и проблемы трудовых ресурсов
современного ... // ... и ... Агентство РК по
статистике, 2006. У.-С. ... ... ... Агентство РК по статистике, 2006. -
С. 8. Қазақстан Республикасының әлеуметгік-экономикатық дамуы
18. Демографический статежегодник РК за 2004 г. ... ... ... РК, ... ... статежегодник Казахстана.-Алматы: Агентство Республики
Казахстан по ... 2000.- 64 с.12/6. - ... ҚР ... 2007. - Б. ... ... ... РК за 2004 г. ... Агентство по
статистике РК, 2005. С.7.
21. Диаспоры. 1999. №2—3. С.170—186, С.170.
22. Егемен Қазақстан №7, ... ... ... ... ... ... 2006ж №5, 6
24. Ертаев М.А Еліміздегі көші-қон үрдістерімен этнодемографиялық саясат
мәселелері Қазақстанның ғылым әлемі №1 ... ... М.А Көші қон ... этнодемографиялық саясат мәселелері
ҚҰҰ Хабаршысы 2007 №1 (136-140стр)
26. Жусупов С. Управленческая ...... ... ... 2005. К»7—8. С. 17.
27. Қазақстанның өнірлерінің демографиялық жылнамалығы. ... ... ... Б. ... Алматы, 2006.
28. Қазақстан өңірлерінің демографиялық жылнамалығы Алматы, 2006 ... ... ... ... 2006 © ... ... 2006
29. Қошанов А.Қазақ диаспорасы: бүгіні мен ертеңі. Казахская диаспора:
настоящее и будущее/ Қазақстан Республикасының 1999 ... ... ... ... - ... ... агенттігі, 2005. - С. 16.
30. Қожахмет Қазақстан Республикасының экономикалық және ... ... 2006 ... ... А ... – көп ... ... География в школах и ... ... №1 ... М ... ... ... ... процессов. М.,
1989. С. 67.
33. М.Б.Тәтімов Қазақ диаспорасы: бүгіні мен ертеңі. Казахская ... и ... Ред. ...... ... ... Мусабаев Динамика формирования ... ... ... ... ... Казахстана 2006г
35. Назарбаев НА. Казахстан на пути ускоренной экономической, социальной и
политической модернизации: Послание ... ... ... ... ... ... "Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии".
Стратегия вхождения Казахстана в ... ... ... ... ... ... народу Казахстана. Астана: Елорда,
2006. С. 43.
37. Назарбаев — этносаралық және конфессияаралық келісімнің қазақстандық
үлгісінің негізін қалаушы/ ... ... ... Ж.Ә.Әлиев. -Алматы:
Жеті жарғы, 2006. – 212 б. © ... ... ... ... Н.Ә. ... ... ... 1-10 сессияларындағы
баяндамалары жинағы (қазақ және орыс ... Н – 17 – ... ... ... ... РК. ... переписи населения 1999 года в
РК.ТомІ.Алматы,2000
-----------------------
1926
1939
1959
2008
-----------------------
14
17

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»4 бет
Қазақстан Республикасында ұлттық республикалық автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйе (РАБИС) программасын құру және оны таратудың мәселелері34 бет
Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган73 бет
Дүние жүзінің этностары11 бет
Этносоциология ұғымы және оның зертеу бағыттары5 бет
Қазақстанда ұлт және ұлтаралық қатынастар20 бет
Ұлт және ұлтаралық қатынастар социологиясы9 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь