Ұлы даланың астаналары

Дидарыңда Мәңгіліктің мұңы ұйыған Ұлы Дала... Керуендеп көшкен тұтас дәуірлер ол үшін қас-қағымдық мезет қана. Қатпарлы тау, аңырған оқшау төбелермен толқындап шексіздікке маңған ұлан жазық, алапат кеңістік мұхитының шежіре-естелігі де біртүрлі қияпат. Оның қиырсыз қойнауында өткен қилы замандар, қым-қиғаш оқиғалар туралы бүгінде тек Аңыз ғана айтылады. Бәлкім, өз естелігін Дала аңызға айналдырып қана сақтайтын болар.
Бәлкім, бұл Даланың анық тарихы, шыншыл шежіресі – сол Аңыз болар.
Бір кездері, есте жоқ ерте заманда, бұл Далада қайталанбас далалық өркениет дүниеге келіп еді. Жалпақ әлемге жанын айқара ашып келіп еді.
Өркениет дегеніміз – шаһарлар. Осы қағиданың айнымас ақиқат боп санамызға сіңгені сонша, біз тіпті көш пен қала бірімен бірі мүлде сыйыспайтын әлемдер деп білдік.
Ал, шындық не дейді?
Көктемге ілесіп көкжиекке сіңген көшпенді бұлдыраған құла сағымда тербеліп, қиырсызға сарғая көз тіккен құтты Ордасы – туған Елінің байтақ шаһары орнаған осынау берекелі өзен-сулардың жағасына күні ертең-ақ қайтқан қаздай мамырлап қайта ораларын анық білетін.
Ұзына ғасырлар бойына Ұлы Далада жаңа қала, елді мекендер бірінен соң бірі бой көтеріп жатты.
Сахара жүзін шаһарлармен өрнектеп, мұнара, қорған соғып зерлеген шеберлер кімдер еді?
«Түріктер өз қалаларын өздері тұрғызды, атауды да өздері берді. Бұл атаулар осы күнге дейін қолданылады». (Махмұд Қашқари, XI ғасыр)
Қиял жетпестей ғажап, базарлы да ажарлы еді түрік кенттері. «Тамаша, жұрты мол, суы мол, бау-бақшалы, қазыналы...». Алыс елдерден келген саудагер, саяхатшы біткен осылай деп тамсанатын.
«Түрік деген есімді Тәңірі бізге өзі берген». (Махмұд Қашқари, ХI ғасыр).
        
        Ұлы даланың астаналары
Дидарыңда Мәңгіліктің мұңы ұйыған Ұлы Дала... Керуендеп көшкен тұтас
дәуірлер ол үшін қас-қағымдық мезет ... ... тау, ... ... толқындап шексіздікке маңған ұлан жазық, алапат ... ... де ... ... Оның қиырсыз қойнауында өткен
қилы замандар, қым-қиғаш оқиғалар туралы бүгінде тек Аңыз ғана ... өз ... Дала ... ... қана сақтайтын болар.
Бәлкім, бұл Даланың анық тарихы, шыншыл шежіресі – сол Аңыз болар.
Бір кездері, есте жоқ ерте ... бұл ... ... далалық
өркениет дүниеге келіп еді. Жалпақ әлемге ... ... ашып ... ... ...... Осы қағиданың айнымас ақиқат боп
санамызға сіңгені сонша, біз ... көш пен қала ... бірі ... әлемдер деп білдік.
Ал, шындық не дейді?
Көктемге ілесіп көкжиекке сіңген көшпенді бұлдыраған құла ... ... ... көз тіккен құтты Ордасы – туған Елінің байтақ
шаһары орнаған осынау берекелі өзен-сулардың жағасына күні ... ... ... ... ... анық білетін.
Ұзына ғасырлар бойына Ұлы Далада жаңа қала, елді мекендер бірінен соң
бірі бой көтеріп жатты.
Сахара жүзін шаһарлармен ... ... ... ... зерлеген
шеберлер кімдер еді?
«Түріктер өз қалаларын өздері ... ... да ... ... ... осы ... дейін қолданылады». (Махмұд Қашқари, XI ғасыр)
Қиял жетпестей ғажап, базарлы да ажарлы еді ... ... ... мол, суы мол, ... ... Алыс елдерден келген
саудагер, саяхатшы біткен осылай деп тамсанатын.
«Түрік деген есімді ... ... өзі ... ... ... ... ... қасиет-киесі еді бұл шаһарлар. Және тек
түріктердің ғана емес...
«Жауынан бассауғалап, қорғаныш, пана іздеп кім келсе де, ... ... ... алуға қашан да әзір еді. Осы елде ... ... ... ... да ... ... жатырқаған емес» – дейді Қашқари.
Сенген құдайлары да, оқыған кітаптары да ... еді бұл ... ... ... төлі еді ... ел. ... береке-бірлігі бұзылмаған,
ұйытқылы тұтас қауым болатын.
Сегіз қиыр шартарапқа бірдей құшағы ашық тұтастық – далалықтардың ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... ұғымды беретін «бұдұн» сөзінде көрініс тапқан.
Киелі байрақ көтеріліп, Тәңірі текті хан, ... орда ... ... ... қауым осы бейнелі еді.
Күз бен қыс хан ордасы астаналық қала – «байтаққа» ірге орнықтыратын.
«Байтақ» – «қасиетті тау, ұлы тау» ... ... ... жұрты өз
астанасын осылай ұлықтаған.
Көктем шыға, хан ордасы жайлауға ірге аударады.
Көне түрік заманынан «көк ... ... ... үстінде шағаладай
самсаған ақбоз үйлер ауыр ... ... ... ... еді. ... ... ... ақыны Бо Цзюй-И сол Көк күймені (Көк Орданы)
былай деп жырлайды:
«Төрелерің сарайларын сырлайды,
Бірақ менің Көк Ордама ... ... ... ... тастаған,
Көк Ордамды өлсем – айырбастаман».
Таңғажайып салтанатымен, тіл ... ... ... ... ... қанат байлап, көңілін көкке көтерген ұлан-асыр бұл көш
керуені осылайша ғасырдан ғасыр асып сапар ... ... ... «қыш қаланың» қолөнерші, ұсталары, диқандары
мен ... ... ... мен ... – әрқайсысы өзіне
тиесілі шаруалармен айналысып жатар еді. Шаһар ... ... әр ... ... ... даңғыл жолдар «көше» деп аталатын. Көше –
«көш» сөзінен ... ... ... ... ... жататын. Уақыттың сартап
мұнарына селдірей сіңіп, баяу жылжып күндер өтетін. Ұрпақ артынан ... ... ... қиырына қарай ұлан Даланы бауырлап ғасырлар
маңатын.
Ұлыстардың аты өзгеріп, астаналары ... ... ... астана
таңдау дәстүрі өзгермеп еді.
Астана-шаһар міндетті түрде мол сулы өзеннің, не шалқар ... ... ... өз астанасы төңірегінде қыстап шығуы
үшін, бұл – ең қажетті ... бірі ... бері ... жердің киелілігіне ерекше мән берген.
Астана ... ... ... ел-жұрт қасиет тұтатын жер болуы тиіс еді. Ол
үшін көне қорым, ... ... ... ... ... ... ... табылуы шарт.
Сонымен бірге, астана аумағынан Даланы өзге әлеммен жалғастырып
жататын керуен жолы өтуі керек.
Ең ... ... ... ... ... ... көшпелі
қауымның басым бөлігінің қала төңірегін қыстап шығуын ... ... ... ... ... Тек ... ғана сол бір ... көп
замандарда хан отырған Орда өзін алаңсыз сезінер еді. Сахарада ғұмыр ... ... ... – бұла да ... ... болатын.
Бірақ, ара-тұра – кейде, тіпті түсініксіз, мағынасыз – ... ... ... ... де, ... бейбітшілік пен еркіндік туралы Ұлы идея Даланың
жадында мәңгі ... Ол ... көне ... жолдарындай жарқырап сайрап
жатты, кейде көмескі тартып, өшіп те кетті. Бірақ, біржола жоғалған емес-
тін.
Күндердің күні, ... ... ... ... ... жаңарған ұлыс
– Қазақ Ордасы келіп еді. 1456 жыл ... мен ... ... ... ... ... ... осы екі
ұғым айқындайтын шығар. Ұлы Дала аталатын шалқар кеңістікті жайлаған жұрт,
қай ғасыр, қай заманда да тапқанын – ... ...... ... ... ... сол ... іздеуден тұрады. Өзін заңды түрде
Көк Орданың мұрагері деп ... ... ... ... сахнасына далалық
өркениет, көшпенділер әлемінің жұлын-жүйкесін құрайтын ... ... ... ретінде шығып еді.
Кезектесіп Көк Орданың астанасы болған Сауран мен Сығанақ, Сарайшық
сынды тәңір ... ... ... ... ... ... қаһарлы қорған, астана-шаһары Сауранның ақындар жырға қосып
мадақтайтын «тербетілген» таңғажайып мұнаралары қандай еді!
«Сауран климаты жақсы, ашық ... ... әсем де ... қала,
төңірегінде қой отарларымен бірге топ-тобымен ... ... ... ... бәрі ... ... тал-терек. Қаланы биік қабырға
құрсайды, оның ... ... ... ор» ... XVI ғасыр).
Мына төбелердің астында біздің көне астанамыз, бүкіл Дешті-Қыпшақтың
сауда айлағы, шадыман-шулы Сығнақ шаһары көмулі жатыр.
«О, Сығнақ,
Қақпаларыңның шаңын
сүйіп ... ... ... туар ... ... XIII ... ... басында Орда астанасы, Жайықтың жағасындағы Сарайшыққа
көшеді. Алтын Орда хандарының мүрдесі ... бұл ... ... ... ... ... ... құдіретті Қасым ханның да пәни дүниедегі
ең соңғы мекені болды.
«Сарайшық Ұлысу аталатын кең арналы, мол сулы ... ... Өзен ... Бағдаттағыдай қайық төсеп, көпір тартқан» ... XIV ... хан ... ... ... ... ... аласапыран сүргінге
толы ауыр күндері басталады. Ел іргесі ... ... ... ... ... бірі ... сұмдық хабарлар көрші елдерді көктеп өтіп, ... ... ... жетеді. Кашмир уәлаятының әмірі Мұхамед Хайдар ... ... ... бір ... жер ... із де ... Тағдырдың жазуы
солай болды» – деп жазады XVI ғасырдың қырқыншы жылдарында.
Қанша мәрте күл болып ... ... ... кеткен жұртының өртеңінен
қанша мәрте көктеп, бас көтерді екен бұл қазақ! Өмір үшін ... ... толы сол бір ... ... ел ... ... ... орнығып еді.
1598 жылы Тәуекел-Баһадүр хан ел көксеген ежелгі арманға ... ...... жылдары айырылып қалған қасиетті Түркістанды қазақ
жұртына қайтарды.
Қасиетті Түркістан... Бір замандары осында, жанарының жарығы жарқырап
шығып келе ... күн ... ... рет ... пәни ... ... Қожа ... Яссауи әулие мәңгі түн-түнектен Алланың нұрын, ғаламның
ақиқатын іздемекке жер астындағы қылуетке түсіп кете ... ... оның ... ... ... ... ... дүрбе тұрғызады.
Рузбеханның жазуынша, оның сәулет құрылысы адам ... ... ... етіп ... ... ... сені басып өтсін» деген өсиет айтып еді Қожа
Ахмет. Пәни дүниеде тірі пендеге бас имей ... ... ... ... ... Қожа ... ... жатқанды мақсұт қылды.
Сол жерден қазақ ұлысының ақырғы ханы – Ұлы Абылайдың да ғазиз рухы
ғарышқа самғап еді.
...ХХ-ғасыр ... ... ... жаңа белесі болды.
Самодержавие құлады. Ақ ... ... ... Ұлы дала, дауыл алдындағы
теңіздей тына қалды.
Ресейдегі қорған қала – Орынбор саяси ... ... ... ... барлығы да осында өтеді. Алаш ... ... ... ... ... ұран – ... ұлттық дербестік және әділеттік деп жариялады олар. Алайда,
алаш азаматтарының арманының орындалуына ... ... ... ... ... көп өтпей, Орынборды қызылдар басып алды.
1920-жылы, 26-тамызда Кеңестік Орталық Атқару Комитеті және ... ... ... Орынбор қаласы болып ... ... ... ... ... ... ... құрылуы туралы декрет қабылдады. ... ... ... бұл ... ... ... ... Тарихтың жаңа
тармағы басталды. Сол кездің аса ірі ... ... ... ... ... ... қарай көшіру керектігін дәлелдеп берді. «Астана
Қазақтың ұлттық мемлекеттігі», – деп ... ... – «ең ... жанға жайлы әдемі қалаға емес, қазақ еңбекшілеріне нақты қамқорлық
жасай алатын орталыққа ғана зәру». Бұл тұстағы ең ... ...... ... бір ... ... өз ... біріктіру болатын.
Өйткені бүкіл Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу, қазіргі Өзбекстан, ... ... ... ... құрамында болатын. 1924-жылы,
Мәскеу, Орта Азия республикаларын ұлттық аумақтық тұрғыдан бөлектеу туралы
шешім қабылдады. Оңтүстік облыстар ... ... ... ... ... астанасы кейіннен Қызылорда атанған Ақмешіт қаласына
орнықты. Бұл қаланы ... ... ... ... ... қазақ
даласының ортасында орналасқан, – деп ... ...... ... жолы ... ... ... өлкелерімен байланыстырады. Оның
үстіне қала Сырдарияның жағасында тұр. Бұл – ұлы дария бір ... ... ... ... ... ... кезде Қызылорда шын мәнінде қайта түлеп, көркейіп,
өсе түсті. Сылағы түсіп, сыны кете бастаған осынау көне ғимарат ... ... ... ... ... адамдардың арманымен ерлігін әлі
күнге ұмытқан жоқ. Қызылорда ... сала ... ... ... ... Қазақ драма театры ... ... ... ... ... күшейді. Жаппай қуғын-сүргін басталды. Сұрапыл
зұлматтың алғашқы ауыр ... ... ... азаматтарының басына
түсті. Оларды қызметтерінен қуып, жер аударып, абақтыға қамап, ату ... ... ... ... ... ... сұмдық террор мен аштықтың
азабы күтіп ... еді. ... ... ... алғашқы
дәуірінен жазыла бастаған «Сырдария» эпопеясын Қызылорда шаһары осылайша
тәмамдады. Араға ғасыр салып, біз ... ... ... оралып,
осынау ұлы өзеннің үстінде мемлекеттік жалауды қайта желбіретпек болдық.
Бірақ бұл ... ... ... ... және ... байрақ еді. Заңғары биік,
аңғары көркем ғажайып асқар Іле ... ... ... ... ... ... ... алманың иісі аңқыған «Алмалық» атты қала
болған. XIX ғасырда соның тарих көші таптаған көне қонысына орыс ... атты ... ... ... кезінде, 1921 жылдың 14-наурызында ... ... ... ... ... шешімімен бұрынғы «Верный»
енді Ресми құжаттарда «Алма-Ата» деген атқа ие болды. ... ... ... ... ... сол ... ... бұқара көпшіліктің қолдауымен
әлденеше рет мемлекеттік дәрежеде талқыланған. Алайда, 70-жылдан астам бойы
сол атау үш бірдей ұрпақтың ... ... ... ... ... Тек
1994-ші жылы ғана өзінің ежелгі «Алматы» атты ... ... ие ... Азия мен Қазақстан арасындағы саяси-экономикалық, тарихи ара-
жіктің ашылуына байланысты бұл қала аймақтағы әкімшілік, ... ... ... ... ... ... ... Бүкілодақтық
Халық Комиссарлар Кеңесі Қазақстан ... ... ... ... ... ... VI съезінің шешімін бекітті.
1937-жылдың 26-наурызында Қазақстан Кеңестерінің X съезі бұрынғы
Автономияның енді Республика ... ... ... ... ... ... Алма-Ата қаласы Кеңестік ... ... ... ... ... астана болып белгіленді.
Алматыны көркейткен, онда ғұмыр кешкен әлденеше ұрпақтың ... ... ... ... адам ... Осынау жылдардың аралығында
Алматы тек қана Қазақстандағы емес, ... ... ең ... ... қатарына қосылды. Әлденеше онжылдықтар бойындағы тарих көшінің
саяси, әлеуметтік өзгерістері, оның ұлы ... осы ... ... ... бірі ... ... оқиғасы. Содан бес жылдан соң
Алматы құдіретті Кеңес Империясының ыдырағанын көзімен көріп, енді ... ... көк ... тәуелсіз Қазақстанның көк байрағын
желбіретті.
1995-жылдың 30-тамызында осы Алматыда егеменді ... ... ... ... ата заң қабылданды. Екі жылдан кейін ол өзінің әкімшілік
орталығы ретінде ардақты міндетін еліміздің жаңа ... ... ... ... ... біз Астананың жаңа дәуірдегі мемлекеттік, тарихи,
жасампаздық тұлғасының тұғырлана түскеніне нақты куәгер болып ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Астана - Қазақстан Республикасының елордасы8 бет
Қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясаты: саяси талдау48 бет
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресі8 бет
Қазақстан Республикасы тәуелсіз - Егеменді бір тұтас мемлекет7 бет
Ұлт ұстаздары Ы. Алтынсарин мен А. Байтұрсынұлы мектеп оқушыларына кезінде Ленинді дәріптегеннен артық ұлықталуы тиіс6 бет
Әз Тәуке хан5 бет
Қазақстанның дала зонасы16 бет
Қазақстанның астаналары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь