Кәсіпорынның қаржысын тиімді пайдалануды талдау

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ ҚАРЖЫСЫН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорын қаржысының экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздері ... ... ... ... ... ...5
1.2 Кәсіпорынның қаржылық ресурстары мен қаржы қорлары ... ... ... ... .14
1.3 Кәсіпорындағы қаржы менеджменті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫСЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ
2.1 «Интергаз Орталық Азия» АҚ.ның қаржылық . шаруашылық қызметінің нәтижелерін талдау ... ... ... ...32
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3 Кәсіпорынның капиталды тиімді пайдалануды факторлық талдау ... .55

3. КӘСІПОРЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Тереңдетілген операциялық талдау технологиясын пайдалану ... ... ...59
3.2 Қаржылық менеджменттің стратегиясын, тактикасын жетілдіру бойынша нұсқаулар ... ... ... ... ... 66

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .74
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...................................................................
................................................3
1. ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ ҚАРЖЫСЫН БАСҚАРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорын қаржысының экономикалық мәні және ұйымдастыру
негіздері..............................................................
..........................................5
1.2 ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... пайдалануды талдау
2.1 «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның қаржылық – шаруашылық
қызметінің нәтижелерін
талдау................................................................3
2
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
талдау..................................40
2.3 Кәсіпорынның капиталды тиімді пайдалануды факторлық ... ... ... МЕНЕДЖМЕНТТІ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1 Тереңдетілген операциялық талдау технологиясын
пайдалану...........59
3.2 Қаржылық менеджменттің стратегиясын, ... ... ... 2007 жылдың 28 ақпанындағы “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты
Қазақстан халқына Жолдауында: «Бәсеке қабілеттілік ─ ... ... мен ... табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да ... ... біз ... ... ... ... оны іске асыруды
қолға алған болатынбыз. Бұл ─ біздің әлемнің ... ... ... елу
елінің қоғамдастығына қарай жедел жылжуымыздың және оның ... ... ... ... ... деген. Осы орайда
кәсіпорындардың бәсеке қабілеттілігін жоғарылату мәселесі олардың ... ... ... ... ... мәселесімен тығыз
байланыстылығына көз жеткізуге болады. /1, 4-5 б/
«Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге ... ... ... ел ... ... ... ... жаңа мен озық атаулыны бойына
сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне ... ... әрі жаңа ... жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті
ел болуын қалаймыз. Мемлекет өз ... ... ... заңнамалық, әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып
тастауға, жеке меншік капиталдың келешегі үлкен ... ... ... көрсетуге, Жаңа экономика жаңа басқару шешімдерін қажетсінеді, ал
ондай шешімдерді осы ... сай ... ... және ... ... ... менеджерлер ғана қабылдауға қабілетті.» - деп
айтып кеткен еді Республикамыздың ... ... 2007ж. ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауында. /2, 5 б/
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кәсіпорынның қаржысын басқару механизмін
жетілдіру отандық ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторларының бірі болып
табылады. ... ... және ... ... жағдайында қаржылық менеджердің ағымдық
күнделікті жұмысында айналым қаражаттарын басқару маңызды ... ... ... ... ... және ... ... себебін байқауға болады. Кәсіпорын ... ... ... ... ... қазіргі кезде әрбір
кәсіпорын қызметінің басым ... бірі ... ... ... ... кәсіпорынның одан әрі дамуы және бәсеке қабілеттілігін
арттыруы үшін кәсіпорын қаржысын тиімді ... ... ... ... - корпорацияның қаржысын басқаруды талдау және
оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмыстың мақсатына жету үшін келесі міндеттер ... ... ... экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздерін
анықтау;
- кәсіпорынның қаржысын тиімді пайдалануды ... ... ... ... ... кейбір жолдарын ұсыну.
Зерттеу объектісі – «Интергаз ... ... АҚ ... ... пәні - ... ... ... жұмыстың әдістемелік негізін қаржылық талдаудың ... ... ... ... және тік талдауы; ... ... мен ... динамика қатарларын талдау; кәсіпорынның
қаржысын басқарудың қазіргі заманғы әдістері. Бұл жұмысты жазу ... М.И., ... А.Д., ... Р.С., Ковалев В.В., Негашев Е.В.
Стоянова Е.С., ... К.Ш. және т.б. ... ... ... ретінде көрініс тапты. Зерттеудің ақпараттық негізін кәсіпорынның
бухгалтерлік және ... ... ... ... ... ... мерзімді баспа құралдарының ақпараттары,
қаржылық менеджмент саласындағы отандық және ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің
нәтижелері - кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... және оның ... ... ... жолдары.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш маңызды бөлімдерден, қорытындыдан,
қолданылған ... ... және ... ... зерттеу тақырыбының өзектілігі айқындалады, мақсаттар мен
алдына қойылатын ... ... ... ... мен пәні,
әдістемелік және ақпараттық ... ... ... ... зерттеудің
тәжірибелік маңыздылығы көрсетіледі.
Бірінші бөлімде шаруашылық субьектілердің қаржысын ... ... ... кәсіпорын қаржысының экономкалық мәні және
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қорлары келтірілегн; кәсіпорындағы қаржы менеджментінің ... ... ... ... ... ... ... талдау жүргізуге арналған: «Интергаз Орталық Азия» АҚ ... ... ... ... ... ... өзін - ... деңгейін талдау жүргізілген.
Үшінші бөлімде қойылған мақсаттар шегінде кәсіпорынның қаржысын басқару
механизмін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар келтірілген.
1. ... ... ... БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Бірінші бөлімде шаруашылық субьектілердің қаржысын ... ... ... кәсіпорын қаржысының ... мәні ... ... ... ... қаржылық ресурстары мен
қаржы ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын қаржысының экономкалық мәні және ұйымдастыру негіздері
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы − бірыңғай қаржы жүйесінің
құрамды бөлігі және ... ... ... ... ... ... құрайды, материалдық және ... ... ... және ... ... ... негізгі бөлігі
қалыптасатын қоғамдық өндірістің басты буынына қызмет көрсетеді. ... ... аса ... ... атап ... жасалатын қоғамдық
өнімді, ұлттық табысты және ұлттық байлықты − ... ... емес ... материалдық шығындарын қамтамасыз етудің көздерін
алғашқы бөлуді қамтитындықтан бұл буынның қаржысы ... ... ... ... ... ... субъектілердің қаржысы қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... өйткені мұнда
материалдық және материалдық емес игіліктер жасалады. Шаруашылық жүргізуші
субъектілер қаржысының сферасы ... ... ... және қаржы
ресурстарын көпшілік бөлігі шоғырладырылады, бұл қоғамда ұлғаймалы ... ... ... ... ... субъектілер қаржысының болуы, жалпы мемлекеттің
қаржысы сияқты, тауар-ақша қатынастарының өмір сүруімен және ... ... ... ... ... қаржысы ақша нысанында ұлғаймалы ұдайы
өндіріс процесінің негізгі жақтарын білдіреді және ... ... ... оны ... ... ... ... Ол ұлттық
шаруашылықты одан әрі дамытуға қажетті ақшалай табыстар мен қорланымдарды
бөлу және пайдалану үшін ... Даму ... ... ... маңызды экономикалық инструменті, экономиканы қайта құрудың
қуатты құралы болып табылатын шаруашылық жүргізуші субъектілердің берік ... ... ... ... ... ... қатынастардың бір
бөлігі ретінде олар басқа өндірістік қатынастардың ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы өзіне қоғамдық − ... сан ... ... ... ауыл ... ... жабдықтау-өткізу (делдалдық), сауда, дайындау, геологиялық барлау,
жобалау қызметін, халыққа тұрмыстық қызмет көрсетуді, байланысты, тұрғын үй-
коммуналдық ... ... ... ... ... ... ... ақпарат, меркетинг және басқа қызметті ... ... ... ... ... ... ... мен басқа шаруашылық органдардың, шаруашылықаралық,
салааралық, ... ... ... ... ... ... әрбір саласы қаржысының бұл саланың техникалық-
экономикалық ерекшеліктерінен туындайтын елеулі айырмашылықтары бар. Бірақ
сонымен ... ... ... ... мәні мен оны ... қағидаттары бірдей, бұл шаруашылық жүргізудің орта қағидаттарына
және бірыңғай экономикалық заңдарға байланысты. Мұның бәрі ... ... ...... ... ... сияқты оның функцияларын
орындайтын шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына біріктірудің
мүмкіндігі мен ... ... ала ... /3, 137-146 б/
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы жалпы қаржылар сияқты бөлу және
бақылау функцияларын орындайды.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... қаражаттардың жеке-дара ауыспалы айналымының ... ... құны ... ... нормативтер (салық
мөлшерлемелері, амортизациялық аударымдардың нормалары, несие үшін пайыз)
негізінде ... ... ... ... өзі ... ... өндіріс
процесінде құнды бөлу және қайта бөлуге қатысуын айқындайды. Ақшалай қорлар
мен қорланымдарды экономикалық ... ... бөлу ... ... да іске асырудың басты шарты блып табылады.
Оның мазмұны жай және ... ... ... материалдық және ақша
қаражаттарының ауыспалы ... ... ... қозғалысы арасындағы
сәйкестікті қамтамасыз етуде болып ... Бұл үшін ... ... мен оны өткізудің жоспарлары, болжамдары мен ... ... ... ... негізінде уақыттың белгілі бір
мерзіміне кірістер мен шығыстардың көлемін жасайды; шығыстардың ... ... ... ... ... мен өз ... ... қаражаттары, банк несиелері есебінен, ал айырықша ... ... ... ... ... анықтайды.
Бөлу − өндіру мен тұтыну арасындаңы ... ... Бұл ... өнім өткізуден түсім-ақша алуы және оны ... ... ... және таза табысты (пайданы) жасауға
пайдалану арқылы болып ... ... ... бір ... ... ... ... қорларға − мемлекеттік бюджетке, бюджеттен ... ... ал ... ... еңбекке ақы төлеуге, ... ... ... және ... ... ... ... қарамағында қалады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының бақылау функциясы кәсіпорын
экономикасында ... рөл ... ... және ... ... ... ... бақылау тек шаруашылық жүргізуші субъектілердің
ішінде ғана емес, сонымен бірге оның ... ... ... және ... мекемелерімен өзара қарым-қатынастарын да
жүзеге асырылады. Субъектілер арасындағы ... ... ... тауарларға, көрсетілген қызметтерге және орындалған жұмыстарға
ақы төлеу кезінде болады. Қаржы-кредит ... ... ... ... ... алдындағы міндеттемелердің орындалуы ... ... ... және ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржысы ... сан ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілермен болатын мынадай топтарға ірілендірілген ақша ... әр ... ... және ... (олар: өнім өткізуден
түсім-ақша алу, ... тыс ... ... ... шығындарды
төлеу, шарт міндеттерін бұзған кезде айыппұл төлеу және алу, ... ... ... ... ... мен ... ... олар бойынша дивиденттер мен пайыздар төлеу
және алу ... ... ... ... қалыптасады);
өзінің еңбек ұжымымен (бұл қатынастар еңбекке ақы төлеуді, силық қорын
жасауда, табысты (пайданы) бөлу және ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын тартуды
(бағалы қағаздар сату, кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастыру үшін
үлестік ... ...... ... ... ... ... кезінде,
мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алған кезде, ... олар ... ... ... қорлары мен ресурстарын қалыптастырғанды;
банктермен (қаржы қатынастарының бұл тобы банк несиелерінің алу, оларды
қайтару, несиелер ... ... ... банктерге уақытша пайдалануға
белгілі бір төлем мен бос ақшаны беру, банк өткізетін бағалы қағаздармен
жасалатын ... ... ... іске ... ... − мүлікті, қызметкерлерді, коммерциялық ... емес ... ... жөнінде;
жоғары ұйымдармен − ішкі салалық қайта бөлу шегінде (пайданы, табыстарды,
капиталды қайта бөлу кезінде, жалгерлік төлемдер бойынша және басқалары);
құрылтайшылармен (бұл ... ... ... ... үшін қаржы жарналарын (салымдарын) төлеу кезінде, сондай-ақ
кәсіпорынның пайдасын бөлгенде және оның бір ... ... ... ... кезде қалыптасады) және т. с. с.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... ... өндірістің түрлі сферасындағы қаржылардың қызмететуіне байланысты
ерекшеліктер тән. Сонымен бірге бұл қаржыға тән мынадай негізгі ... ... ... ... ... ... ... мен мақсатты
арналымының сан алуандығы;
2) өндірістік ... ... ... болуы және оларды
қалыптастырумен, көбейтумен және қайта ... ... ... ... Өндірістік капиталдар − бұл өндірістің серпінді элементі, олар
өндірістің өзі сияқты үздіксіз ... ... ... ... ... тұрақты ауысымы болып отырады. Кәсіпорын қызметінің кез келген
мезетінде өндірістік құралдар материалдық-заттай және ақша ... ... ... ... ... ... ... жағына әсер ету
мүмкіндігі;
4) шаруашылық жүргізуші ... ... ... қаржы жүйесінің
айқындаушы негізі болып табылады.
Сөйтіп, шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... деп өнім ... ... өндіріп, сату кезінде ақшалай табыстарды, қорланымдарды
және қорларды жасаумен, бөлумен және ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің құрамына материалдық өндірістің
барлық ... және ... ... ... өзінің қызметін
коммерциялық есеп негіздерінде жүзеге асыратын өндірістік емес ... ... ... ... субъектілер − кәсіпорындар мен ұйымдар (фермалар,
компаниялар, фермер шаруашылығы, шаруашылық серіктестіктері, ассоциациялар
(бірлестіктер), ... ... және ... ... әр ... ... сыныпталады және оларды не ол, не бұл түрі ... ... ... ұйымдастырудың сипатына елеулі әсер етуі
мүмкін. Шаруашылық субъектілердің сыныптамасы 1 суретте бейнеленген.
Межелеудің ең ... ... ... мен ... ... біріне − материалдық немесе материалдық емес (өндірістік емес)
сфераға жатқызу ... ... ... ... сферасының
кәсіпорындары бүкіл қоғамның тіршілік әрекетінің негізі болып табылатын
материалдық өнімдер мен игіліктерді жасайды. Бұл ... ... ... ... оның ... ішінде (өндірістік тұтынудың өнімдері) тұтынылады,
басқа бөлігі түпкілікті тұтынуға, соның ішінде өндірістік емес ... ... ... емес ... ... ... ... қабылдайды, қызметтерді жасаудың процесі әдеттегідей, оларды тұтыну
процесімен тоқайласады, яғни олар қордалауға, сақтауға жатпады.
Қоғамдық өндірістің екі сферасының ... ... ... ... ... ...... өнімдер мен қызметтер
құнының жасалу ... ... ... ... ... ... қызметтің қаржы нәтижелерін қалыптастыру − ... ... ... бөлу және ... ... де ... ... материалдық сфера қорларының қозғалысында өндірістік босалқы
қорларды, аяқталмаған ... ... ... өнім және ... емес
сфераға сипатты емес бірқатар ... ... ... ... орын ... ... белгісі шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық
қызметінің сипаты − ... және ... емес ... ... және ... емес ... ... межелену Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінде бекітіліп берілген, онда заңи тұлға
ұғымы анықталады. Заңи тұлға деп ... ... ... ... ... құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлікпен өз ... ... ... ... ... Өз ... ... және мүліктік емес
жеке құқықтық міндеттерге ие болып, оларды ... ... ... ... және ... бола ... қызметінің негізгі мақсаты ретінде пайда келтіруді көздейтін
(коммерциялық ұйым) не ... ... ... пайда келтіре алмайтын және
алынған пайдасын қатысушыларына үлестірмейтін (коммерциялық емес ... ... ... бола ... ұйым болып табылатын заңи тұлға ... ... ... өндірістік кооператив нысандарында құрылуы мүмкін.
Коммерциялық емес ұйым болып табылатын заңи тұлға мекеме, ... ... ... ... қор, діни бірлестік нысанында және
заң құжаттарында көзделген өзге де ... ... ... және ... ... ... жарғылық мақсаттарына сай келуіне қарай ғана
айналыса алады.
Коммерциялық шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... Олар ... ... мынадай нысандарда жүзеге асыра
алады: мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындар; шаруашылық қоғамдар мен
серіктестіктер; ... ... ... негіздерде
материалдық өндіріс сферасы кәсіпорындарының басым бөлігі және ... ... ... мен ... ... ... жұмыс істейді:
коммерциялық банктер, сақтық ұйымдары, қаржы ... ... ... ақша – ... ... инвестициялық қорлар, қор биржалар,
бағалы қағаздар ... мен ... ... қызмет көрсететін әр
түрлі мекемелер), ... ... ... ... ... ... және басқалары.
Коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы қаржы жүйесінің маңызды
сфераларының бірі ретінде құн түріндегі ЖІӨ-ні жасау, бөлу және ... ... Олар ... ЖІӨ мен ҰТ жасалатын материалдық
өндіріс сферасында іс-әрекет етеді. Сондықтан коммерциялық кәсіпорындар мен
ұйымдардың ... ... ... ... ... ... және оларды ұйымдастырудың қағидаттарымен бірдей болып келеді.
|Қызметтің | | | ... | ... ... емес ... | | ... ... ... | | ... | ... жұмыстар |Қызметтер ... | | | |
| | ... ... | | ... | | ... | | |
| | | |
| | ... емес |
| | ... меншік ... | | ... | | ... | | |
| | ... ... |
| | ... ... меншігі |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | | ... | | ... | | | | | |- |
| | | | ... | |тік |
| | ... | ... ... ... |
| | ... | |Тік ... ... |
| | | | | | |ның |
| | | | | | ... | | | | | |ры мен |
| | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... | | |
| | | ... |құқы- | | | |
| | | |ғын- |ғын- | | | |
| | | ... ... | | | |
| |
|c |V |m ... ... ... өнім |Қосамша өнім ... ҚҰН ... | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... | |р | |
| | ... |
| | ... | |
| | ... |
| | |р | |
| | | ... ... ... |
| | | ... аударымдар|табыс |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... мен ... ... |
| | | ... |акциздер, |
| | | ... ... ... ... бонустар ... ... ... үшін ... ... ... лицензиялар үшін төлемдер ... ... ... ... ... ... қорына төленетін төлемдер | |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... |
| ... ... түсетін түсімдер|
| ... ... |
| ... ... 2. ... ресурстары
шаруашылық жүргізуші субъектісінің меншікті қаражаттарына теңестірілетін
қаражаттар (олар субъектінің ... ... ... ... ... ... ... – қызметкерлердің демалыстарын төлеуге
арналған ақша (есептелінеді, бірақ шаруашылық жүргізуші ... ... ... (бұл ... ... рыногында – бағалы қағаздар,
несие капиталдары эәне т.б рыногында қалыптастыратын қаражаттары): акциялар
мен облигацияларды сату; ... ... ... бөлу тәртібімен ... ... ... (министрліктерден, бюджеттен алынатын) алынатын қаражаттар;
сақтық өтеулері (сақтандыру – қаражаттарды қайта бөлу әдісі).
Мыналар макродеңгейдегі қаржы ... ... ... ... Халықаралық валюта қорының және басқа халықаралық ... ... ... ішкі ... ... ... ... төлемдер; бюджеттен тыс қорларға ... ... ... ... қаржы ресурстарының түрлеріне мыналар жатады: шаруашылық
жүргізуші субъектісінің таза ...... ... ... ... өтеулері; істен шыққан мүлікті сатудан түскен түсім-ақша;
орнықты пассивтер; құрылыста ішкі ресурстарды жұмылдыру; серіктестіктер мен
кооперативтер мүшелерінің ... және ... ... ... ... ... алынған табыстар; жоғары құрылымдардан аударылған қаржы
ресурстары; бюджет субсидиялары және басқадайлары.
Қаржы ресурстары ... және ... ... ... ресурстары бюджет және макродеңгейдегі ұдайы
өндірістің қажеттіліктерін қамтамасыз етеді.
Ұлттық шаруашылықты қаржыландырудың ... ... ... ... ... күрделі жұмсалымдар (бұл әдіс экономиканы ... жаңа ... ... үшін ... ... ... ... алу (оның көмегімен жиынтық сұраным
белгіленеді, мемлекет тауарлардың уақтылы өтуіне ... ... ... ... ... ... ... мынажай түрлері
болады: демеуқаржы (залалдарды, берешектерді, мысалы, жалақы жөніндегі,
жабуға ... ... ... ... (мақсаты
шығындарға жұмсалатын субсидиялардың түрі); экспорттық ... ... ... төмендету үшін ... ... ... ... жұмсалатын инвестициялар.
5. Мемлекет тарапынан болатын жеңілдікті несиелендіру.
Орталықтандырылмаған ... ... ... ... ... және ... ... кәсіпорын қызметкерлерінің әлеуметтік-
мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланылады.
Қаржы ресурстарын босатып алудың мынадай жағдайлары болады:
1) айналым қаражаттарының айналымдылығын тездету;
2) өндірісті қысқарту;
3) тауар-материалдық құндылықтардың ... ... ... материал сыйымдылығын қысқарту;
5) меншікті қаражаттарды қарыз қаражаттарымен ауыстыру.
Ұдайыөндірістік процесті жандандырудың маңызды ... ... ... ... ... Оны ... ...
орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ресурстары есебінен қамтамасыз
ету – оларды пайдаланудың басым бағыттарының бірі.
Қаржы ресурстарының бір ... ...... пайда болған
қажеттіліктерді қаржыландыруды қалыптастыру үшін бөлінуі тиіс.
Ұдайы өндірістің мақсаттарын қамтамасыз етуден басқа қаржы ресурстарының
едәуір көлемі ... ... ... ... ... үкіметтік
борышты төлеуге бағытталатынын білген жөн.
Жекешелендіруден, мемлекет меншігін сатудан түсетін түсімдер сияқты
уақытша көздер болып ... ... ... ... таусылуына қарай
азаятын болады. Көздері жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары ... ...... бонустар болып келетін қаржы ресурстары артады.
Еңбекке ақы төлеудің, тұтыну қорларының одан әрі өсуі қаржы ресурстарының
құрамына тартылатын халық қаржыларының мөлшерінің өсуіне ... ... ... көлемінің динамикасы мен құрылымының
тенденциялары нарықтық ... көшу ... ... ... ... ... ... айтарлықтай арттыру қаржы
ресурстарын қалыптастырудың қарқынын тездету және өсуі ... ... ... үлес ... ... ... ... жақсартуға жеткізетіндігін дәлелдейді.
Шаруашылық-қаржы қызметі процесінде кәсіпорын мен ... ... ... ... бір мақсаттарға арналған ақша ... ... ... ақша ... үнемі қозғалыста болады: түседі,
қордаланады, жұмсалады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы тәжіребесінде ... ... ... ... ... ... өндірістік, шаруашылық және
әлеуметтік қызметіндегі мақсат-міндеттеріне қарай әр түрлі ... ... ... орындалуына немесе экономикалық
жағдайдың өзгеруіне қарай кейбір қорлар жойылса, кейбірі ... ... жеке ... ... Ұзақ ... бойы ... мен ... ынталандыру қорлары − материалдық көтермелеу қоры, өндірістік
дамыту қоры, әлеуметтік даму қоры, ... ... ... қоры (халық
тұтынатын тауарларды шығаруды және өндіріс қалдықтарынан жасалынған басқа
бұйымдарды ынталандыру үшін) жұмыс істеді 1992 ... ... ... ... ... және ... ... жаңарту үшін амортизациялық
қор құрылды. Министрлік пен ведомстволарды жалпы салалық ... ... ... қарасты кәсіпорындар мен ұйымдарға
қаржы ... ... үшін ... ... ... ... мен
техниканы дамытудың бірыңғай қоры, экономикалық ынталандыру қорлары бойынша
орталықтандырылған ... мен ... ... ... қоры және ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар мүлкінің қозғалысы бұл
ақпаратты өндіріс, шаруашылық-қаржы және әлеуметтік ... ... үшін ... ... ... түрде бейнеленеді. Жекелеген қорлардың
қозғалысы ... ... ... ... ... ... анық
көрсетеді. Сондықтан кейбір қорлар бір мезгілде ... ... ... іс ... қол ... ... қызметінің
қаржылық көрсеткіштері де болып табылады немесе ... үшін ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңде кәсіпорынның
тұтыну қорын жұмсау ауқымы; кәсіпорынның бір қызметкеріне шаққандағы бұл
мөлшер оның ... және ... ... ... ... мен ... ... істеуі үшін неғұрлым елеулілері мен
маңыздылары мына қорлар болып табылады: жарғылық, ... ... ... тұтыну қоры, еңбек ақы төлеу қоры, валюталық, жөндеу қорлары.
Құрылтайшылардың немесе кәсіпорындар ұжымдарының қарап шешуі бойынша ... ... ... ... ... мүмкін, мысалы, медициналық сақтандыру
қоры, басқа шарашылық ... ... ... қоры және ... ... мемлекет, басқа меншік иесі немесе құрылтайшы ... ... ... ... ... сипаттап көрсетеді және
алғашқыда, шаруашылық ... ... ... ... ... емес ... ... құралдарын сатып алудың
көзі болып табылады. Оның қаражаттары есебінен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... мөлшері шаруашылық қызмет процесінде өзгеріп отырады:
негізгі кпиталға жұмсалатын инвестициялар (күрделі ... таза ... ... ... ... ... ... құндылықтарды
бағалауға дейінгі және капиталдың басқа молықтырылуы нәтижесінде көбейеді;
негізгі құралдарды шығару ... ... оның ... ... ... тауар-материалдық игіліктердің бағасын түсіру есебінен кемиді.
Кәсіпорындардың қарамағында қалатын қаражаттардың негізінде, ... мен ... да ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар
кешенді қорларды − тұтыну қоры мен ... ... ... қоры ... ... ... (өндірістік және өндірістік емес) еңбегіне ақы төлеу
шығындары;
ақшалай төлемдер, ... ... ... ... ... ... үшін ... басқа түрлеріне жіберілетін ақша және
натуралдық нысандардағы қаражаттар;
материалдық ... және ... ... ... ... ... ... мен салымдары бойынша мүлікке ... ... ... ... өнер табу және ... ашу үшін ... ... басқа да жеке сипаттағы төлемдер.
Қорлану қоры:
кәсіпорынның қарамағында қалатын табыс;
негізгі капиталды қалпына келтіруге жұмсалатын амортизациялық ... ... ... ... ... түсім-ақша;
банктердің несиелері;
басқа да көздер есебінен қалыптасады.
Қорлану қоры ұлғаймалы ... ... ... ету ... және ... ... ... прогресті дамытуға, жаңа өнімдерді игеруге;
табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға;
өндірістік және ... ... ... ... үлестік
қатысуға;
әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін салуға қатысуға пайдаланылады.
Ірі кәсіпорындар мен ұйымдар кешенді тұтыну мен ... ... ... мен ... ... жағынан ұқсас мынадай жеке-жеке қорлар
көздерін құрып, пайдалана алады: жалақы, ... ақы ... ... ... даму ... /5, 145 ... өндірістік шығындарды үздіксіз қаржыландыруды қамтамасыз етуде
қаржы резервтерінің (резервтік ... ... ... ... қоры) маңызы
зор. Нарыққа көшу жағдайында ... ... ... кемімейді. Қаржы
резервтерін шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері меншікті қаржы
ресурстары ... ... ... ... аударымдар негізінде),
мамандандырылған сақтық ұйымдары (сақтандыру әдісі арқылы) және ... ... ... ... ... ... ... алады. Оның мақсаты
− шаруашылық-қаржы жағдайы нашарлаған кезде пайда болған қосымша ... ... ... жағдайын тұрақтандыруды қамтамасыз ету. Қор
кәсіпорынның тұтыну, қорлану және басқа қорларына ... ... ... ... ... ... құралады (осы мақсаттар үшін олардың
жеткіліктілігі жағдайында).
Кәсіпорындар мен ұйымдардың валюта ... ... ... ... ... ... ... түсім-ақшадан;
жарғылық капиталға түсетін жарналардан;
банктердің, солардың ішінде шетел, басқа қаржы мекемелерінің ... заңи ... ... ... ... ... өкілетті банктер мен айырбастау пунктері арқылы
валюта сатып алу;
бейрезиденттер көрсететін қаржы көмегі (гранттар).
Өнімдерді, жұмыстар мен қызметтерді экспортқа ... ... ... ... ... ... төленгеннен кейін кәсіпорындар мен
ұйымдардың валюта қорларына ... Бұл ... ... ... ... депозиттер, салымдар нысанындағы және т.б.
нысандарға, егер бұл дивиденттер мен ... ... ... қарыз
қаражаттарының жұмсалымдарынан алынған болса, ... ... ... ... ... мен табыстар ... мен ... ... ... шешу үшін ... ... ... қаржысын кәсіпорындар мен ұйымдар ешкімнің рұқсатынсыз,
бірақ қолданылып жүрген валюта заңнамасының ... ... ... бойынша пайдалана алады. Валюта қорлары ең алдымен еңбек ұжымдарының
өндірістік, әлеуметтік-мәдени дамуына жұмсалады; валютаның бір бөлігі ... ... ... ... ... ... ... медициналық техниканы сатып алуға жұмсалуы мүмкін. ... ... ... және ... ... көрсетуге де пайдалануы мүмкін.
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... қоры ... бір ... ...... мен ұйымдарға бере алады; бұл түсімдердің
көлемі шарттың негізінде экспорттық өнім ... ... ... ... шешіледі.
Жөндеу қоры кәсіпорындарда негізгі капиталдарды жөндеудің барлық
түрлерін: күрделі, орташа, ... ... ... үшін ... олар
өнімнің, жұмыстар мен қызметтер көретудің өзіндік құны ... ... ... жұмсалатын болашақ шығындарға қарай
жөндеу қорына ... ... ... ... ... алады, бұл шығындардың көлемі негізгі капиталдардың жай-
күйімен және тозығының дәрежесімен анықталады. Ішінара ... ... ... ... ... ... ... жабылуы
мүмкін.
1.3 Кәсіпорындағы қаржы менеджменті
Қаржы ... ... ... ... ... жүргізуші
субъектілердің қаржысы базистік категория, яғни тап осындай ... ... ... белгілері мен ерекшеліктері бар объективті
экономикалық қатынастардың жиынтығы болып ... ... ақша ... ... бар, ... нақтылы мүдделері жөнінде
көрінетін кез келген қатынастар сияқты, олар ... ... ... бағыттарын, олардың қозғалысын ретке келтіруді қажет етеді. Бұл
қондырмалықтарға жататын, нақтылы орындаушылардың санасымен, машығымен және
іскерлігімен ... ... ... ... ... ... Экономикалық заңдармен анықталатын базистік аса маңызды
құбылыстардың ... ... ... бұл ... ... ескеріп
отыруы тиіс, яғни базистің шарттарына бағынышты болуы тиіс болғандақтан
қондырмалықтарға жатады. Бұл ... ... ... менеджменті
ұғымы – тиімді пайдалану мақсатымен кәсіпорынның ақша ... ... ... қозғалысы механизмін басқару жүйесі
жатады.
Қаржы жүйесінің бұл ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындар мен ұйымдардың кәсіпкерлік ... ... ... шеңберінде әлеуметтік-экономикалық процестерді басқарудың нысаны
болып табылады. Қаржы менеджментінің мәні тиісті ... ... ... ... ең ... етіп ... оларды неғұрлым ұтымды
етіп жұмсауға, қаржы рыногында бағалы қағаздарды сатып алуға, қайтып сатып
пайдалы операциялар жасауға ... ... етіп ... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
жылжымайтын және жылжымалы мүлік, мүліктік құқықтар, ... ... ... ... ... ... ... емес игіліктер.
Қаржы менеджменті ...... ... ... мен ... ... ... мақсаттарды іске асыру
жөніндегі қызметке негізделеді. Уәждеме ... ... ... мен сапасын ынталандыру процесінде көрінеді.
Жалпы қаржы менеджменті қаржыны басқарудың ... ... ... Ол ... ... ...... (болжауды), ұйымдастыруды, реттеуді бақылауды кіріктіреді.
Қаржы менеджментін жүзеге асырудың шарты ... ... ... ... бұл орта ... ... жүйесі, тауар мен қызметтердің
рыногымен қатар еңбек, капиталдар, өндіріс құрал-жабдықтары рыногының жұмыс
істеуі, ... ... ... ... заңнамалық
реттемелеу кезіндегі кәсіпкерлік қызметті коммерциялық есеп негіздерінде
жүргізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... нарықтық факторлармен анықталады, бұл оны жеке ... ... ... ... ... ... элементтері басым болуы мүмкін қаржыны ... ... ... ... ... менеджментінің жүйесі аса
жылжымалы, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... тым әр ... Мысалы,
кәсіпорындардың қаржы менеджменті әр түрлі нысандардағы есеп айырысу (төлем
тапсырмасы, төлем талабы (талапшоты), әр ... ... есеп ... және т.б.), ... ... ... бағалы қағаздармен
және валютамен жасалатын операциялар бойынша көп ... ... ... ... және ... (трасттық)
операциялар, қаржы және операция лизингі, ... ... ... трансферттер сияқты нысандар мен әдістерді қамтиды; валютамен,
бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... бойынша қаржы құралдарының жинақталымы айтарлықтай
кеңейеді.
Қаржы менеджментін мына ... ... ... ... ... ақша ... (капиталды) пайдаланудың міндетін қою және мақсатын
анықтау;
2) ақша ағындарының қозғалысын басқарудың қаржылық әдістерін, тәсілдерін
таңдау;
3) қабылданған шешім ... ... ... ... ... ... басқа ресімдеу түріндегі іс-әрекеттердің бағдарламасын жасау;
4) жобаның орындалуын ұйымдастыру;
5) атқарылу барысына бақылау жасау және қажетті ... ... ... ... ... үшін жоба ... талдау және
бағалау;
Қаржы менеджментінде шешімдер қабылдау тәуекелдіктерімен, яғни жобаланған
нұсқамен салыстырғанда ... кем алу ... ... ... ... ... отырады. Тәуекелдікті талдау оның көздері ... ... ... ... бір деңгейінің ... яғни ... ... ... ... ... ... сараптық және құрамдастырылған ... ... ... ... ... тәуекелдіктің барлық
түрін — өндірістік, коммерциялық, қаржы тәуекелдіктерінің үйлесуін ... /6, 58-70 ... ... ... сондай-ақ әлеуметтік, саяси және ... ... ... құбылыстар да әсер етеді: өрлеу мен ... ... ... ауытқулары, тұтынушылар ұнатуларының,
бәсекелестер іс-қимылының өзгеруі, үкіметтің ... ... ... ... ... катаклизмдер, апаттар және т.б.
Қолайсыз уақиғалар болған кезде келеңсіз зардаптарды азайтуға ақшаны,
өндірістік қуатты, шикізатты, дайын ... ... ... ... ... ... ... қайта бағдарлау жөніндегі алдын ала жасалған
шаралар болуы мүмкін. Жиынтық ... ... ... кәсіпорынға
төнетін тәуекелдердің түрлі тұрпаттарында бірігетін кәсіпорын қаржының
әртараптандырудың ерекше маңызы бар.
Хеджерлеудің ... ... ... (қатерін) барынша азайтудың
техникасы қолданылады. Бұл ... ... ... ... үшінші тараппен
қосымша мәміле жасалынады. Оның шарты мынадай: негізгі мәміледегі қаржы
ысыраптарына соқтыратын ... ... ... ... ... ... ... немесе ішінара бейтараптандыра отырып, қарама-қарсы
мәміледе ұтады. ... ... ... ... ... ... ... және т.б. пайдаланылады.
Тәуекелдікті азайту мен төмендетудің дәстүрлі әдісі мүліктік сақтандыру
болып табылады, бұл ... ... ... ... ... сақтандыру оқиғасы болған кезде ... ... ... ... ... ... объект ақша ағыны − құн (Д-Т-Д1) нысандарын
жаңғыртудың және қосылған құнды қалыптастырудың экономикалық процестерін
ортақтастыратын қолма-қол және ... ... ... ... болады. Ақша ағынының (ақша түсімі мен жылыстауы) құрамына қаржы
көмегімен де қалыптасатын (қаржы ресурстары), сондай-ақ басқа әдістермен де
тартылатын ... ақша ... ... Қаражаттардың түсімінде
анықтаушы орынды өнімді, жұмыстарды және қызметтерді өткізуден ... ... ... онан ... ... ... әр түрлі тартылған
ресурстар алады. Қаражаттардың жылыстауы ... ... де ... ... ... алу, қызметкерлерге
жалақы мен сыйақылар төлеу, несиелерді өтеу, салықтар мен ... ... ... және т.б.), ... ұзақ ... ... негізіндегі күрделілерімен де байланысты.
Қаржы менеджментінде ақша оның іс-әрекетінің мезгілдік ... ... ... атқару кезіндегі өзге нысанға, сапаға
айналғанға дейін қаралады. Бұл аспектіде ақшаның «уақытша құнының» барлығы
есепке алынады: мұндай ... ... ақша мен ... ... ... күші бірдей болмайды. Ақшаның қазіргі және келешектегі құны ... ... ... құн ... құнға компаундингілеу − күрделі
пайыздарды есептеу арқылы, ал келешектегі құн ... ... ... ... ... ... ... жеткізіледі. Ақшаның келешектегі
құнының есеп-қисабында инфляцияның индекстерін есепке алу, яғни ... ... ... төмендету қажет.
Жобаларға жұмсалатын инвестициялар нысанындағы ақшаның, рента
төлемдерінің, ... ... ... және ... ақша ... бір жолғы, сондай-ақ дүркін-дүркін түсулері мен төленулері
жай және күрделі аннуитеттердің есеп-қисабы, «капиталды ... ішкі ... ... ... жүргізіледі.
Капиталды бюджеттендіру (капиталдық бюджеттендіру) - ... ... ... ... ... ... ақша ... бір жолғы жылыстауы. Бюджеттендіру
тұжырымдамасы ... ... ... шығыстарды жоспарлау кезінде
пайдаланылады, бұл жобаларды талдау және ақша қаражаттарының ұзақ мерзімді
және ірі ... ... ... ... ... ішкі ... есеп-қисаптары жобаларды салыстыру
және пайдалылықтың пайыздары бойынша ... ... ... ... ... есепті табыстылығы мен пайыздың ... ... ... және ... ... ... ... оның болжамы
үшін жүргізіледі.
Қаржы менеджментінің маңызды аспектісі кәсіпорынның қаржылық жай-күйін
талдау ... ... Бұл ... ... ... (рентабельділік,
төлем қабілетін, несиені өтеу қабілетін), оның ... ... ... ... үшін қажет. Талдауға қажетті ақпараттар бухгалтерлік
баланста қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есепте (пайда ... ... ... ақша ... қозғалысы туралы есепте болады;
сондай-ақ толығырақ ақпарат қолданылады.
Қаржы менджментінің жалпы мақсатты нұсқамасы – экономикалық дамудың ішкі
және сыртқы ... ... алу ... ... тең ... ... асыру.
Кәсіпорын мен корпорацияларды басқарудың қаржылық механизмі – бұл оның
экономикалық және әлеуметтік даму міндеттерін шешу ... ... ... ... мен ... ... ... ісіне әсер етуі ретінде қаржылық механизм мен ... ... ... өте ... ... ... ... көмегімен салықтық ауыртпалықтың төмендеуі, негізгі құралдардың
амортизациясын жеделдету жүйесін қолдану және т.б.
Кәсіпорындар мен корпорацияларда қаржылық ... ... ... қағидалар болып келесілер табылады: кешенділік, ... және ... – бұл ... қосымша болатын қызметті реттеуші қаржылық
тетіктерді қолдану. Мысалы, өнімді, қызметті өткізуден ... ... мен ... ... жүйе мен ... бюджеттік емес
қорлар,инвестициялар мен инновацияларды қаржыландыру ... ...... мақсаттарға сәйкес қаржылық механизмнің қызмет
етуін қамтамасыз ету.
Бейімдену – қоршаған экономикалық ортаның ... ... алу ... ... ... ... процесіне түзетулер енгізу
мүмкіндігі.
Біркелкілілік – реттеуші фактор ретінде ... ... ... ... ... субъектілері бірлік азаматтық заңнама шегінде
және міндетті ... әр ... ... ... ... есепке ала отырып қызмет ... ... ... мен ... ... ... бейнесі болып табылады.
Қаржыларды басқару келесі функцияларды атқарады:
· ... ... ... ... ... ... ресурстар
көздерімен, ақшалай ағымдарын қалыптасуымен қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... ... және теңдестірілген
меншікті, тартылған және ... ... ... ... ... басқару процесінде ақшалай ағымдар қалыптасады және кәсіпорынның
даму және меншік иесінің табысын арттыру ... ... ... ... ... ... қаржылық нарықта ақшалай ... ... және ... ... шешіледі.
· бөлу немесе кәсіпорынның ақшалай ... ... және ... ағымдарының қалыптасу функциясы. Бұл функцияның орындалу процесінде
кәсіпорынның капитал ... ... ... ... ... ... ... оны сақтау үшін қаражаттарды, есептер, төлемдер мен аударымдарды
аванстау мен инвестициялау нұсқауларын таңдауда, шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... бар ... ... рационализациясы сұрақтары шешіледі.
· бақылау функциясы. Берілген функцияның мазмұны кәіспорын ресурстарынынң
айналымын ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндігіне
негізделеді. Қаржылық көрсеткіштер мәндерінің өзгерістерін сандық бақылау
қаржылық ... ... ... оның ... мен
төлемқабілеттілігін, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... береді. Инвестициялау және қаржыландыру
процестерін бақылау ... ... ... ... ... мен ... ... және түрлі факторларды есепке ала отырып,
капитал құны мен оның құрылымын бағалау жүзеге асырылады.
Қойылған ... жету үшін ... ... ... ... ... болады:
· Өткен шаруашылық тәжірибені бағалау, талдау және есепке алу, және даму
мақсаттарына сәйкес болашақ кезеңге оның экстрополяциясы.
· Шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... және даму
беталыстарын, пайдаланылатын қаржылық ресурстардың құрылымын өлшеу
қажеттілігін болжамдау, бағалау, ... және ... ... ... мен ... сақтаудың перспективалары мен стратегиялық
мақсаттарын ... ... және ... ... Қабылданатын шешімдер немесе жүргізілетін ... ... ... ... ... кейбір сыртқы және ішкі факторлардың әсер
етуінің дәйектемесі және тәуекелділікті мойындауы.
· Қаржылық заңнамалар ... ... ... және ... ... төмендету үшін нормалар мен нормативтерді сақтау.
· Қабылданған шешімдерді орындалуын және қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... бірге кәсіпорын экономикасын жалпы
басқаруының негізігі бөлігін құрайды және ол ... ... ... ... талдау;
- жоспарлау;
- орындау, түзету;
- бақылау.
Кәсіпорынның қаржылық менханизмі келесі элементтерді қамтиды:
қаржылық әдістер;
қаржы құралдары (тетіктер);
нормативтік қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ретінде қаржылық механизмнің құрамы келесі
суретте көрсетілген ( сурет 3):
Қаржылық механизм құрамында құралдар мен ... ... ... ... тәжірибеде тауарлық және қор нарығының ... ... ... ... ... қор нарығында қаржылық құралдарға екі
контрагент арасында кез келген келісімшарт жатады, оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... үлестік және қарыздық
сипаттағы қаржылық міндеттеме пайда болады. Мұнда қаржылық құралдар бірінші
және екінші деңгейлі болып сипатталады. ... ... ... мен
қарыздар, акциялар мен ... ... ... және
кредиторлық қарыздар және т.б. жатады. Екінші деңгейлі қаржылық құралдарға
келесілер жатады: қаржылық опциондар, фьючерстер, ... ... және ... ... және т.б. ... ... ... құрал
(дериватив) екі негізгі «туынды» сипатына ие:
оның негізіне белгілі бір базисті ... ... ... акция,
облигация, вексель, валюта, қор индексі және т.б.);
оның бағасы базистік активтің құны негізінде анықталады.
Көптеген қаржылық құралдар мен ... ... ... қағаздар
(мемлекеттік және корпоративтік акциялар мен облигациялар) ... ... ... ... үлестік (акциялар) және қарыздық
(облигациялар) ... ... Олар ҚР ... ... реттеу мен
бақылау объектісі болып табылады.
Тәжірибеде ... ... ... ... ... ... жойылуын болдырмау маңызды. Бұл шартты ескермеу ... ... ... ... ... ... мен корпорацияның, шаруашылық және қаржылық ... ... ... ... ... ... жатады:
- ... ... ... ... ... ... (активтердің айналымдылығы және өзіндік
капиталдың);
активтер мен өзіндік капиталдың рентабельділігі (табыстылық).
Үш маңызды ... ... ... ... мазмұнын
анықтайды, олардың стратегиялық мақсаттары мыналар:
- экономикалық өсудің көзі ретінде ... ... ... құны мен ... ... ... ... іскерлі және нарықтық белсенділікті
қамтамасыз ету;
- меншік иелеріне, ... ... ... ... ... және ... контрагенттер үшін
қаржылық ашықтылыққа жету;
- корпоративтік бағалы қағаздар эмиссиясы, қаржылық жалға ... ... ... ... ... ... қолданып
капитал тарту;
- стратегиялық мақсаттарды құру есебімен қаржылық жағдайды және
болжамдауды диагностикалау ... ... ... ... ... ұзақтығына және мақсаттың шешілу мінезіне қарап, қаржылық
саясатты қаржылық стратегияға және ... ... ... ... 78 б/
Қаржылық стратегия − бұл шешуші мақсаттармен және ... ... ... ... ... ... ... қарапайым анықтау деп
және оларды жүзеге асыру әдістерінің мүмкіндігі деп ... ... ... ... ... ... емес, олардың
қалауды дамытудың шынайы мүмкіндігін бейнелеу ... ... ... ... ... ішкі және ... ... әділдігіне
реакциясын білдіреді.
Сурет 3. Кәсіпорынның қаржысын басқарудағы қаржылық әдістер
Қаржылық стратегия − ... және ... ... міндеттерді
дамытуды, шешуді болжамдауға есептелген қаржылық саясаттың ұзақмерзімді
бағамы.
Оны зерттеу процесінде қаржылық ... ... ... ... ... ... қалыптасу және қолдану ... ... ... және т.б. ... және ... ... ... инвесторлар, несие берушілер,
сақтандырушылар, және т.б.) қаржылық қатынастар принципін ... ... ... ... ... ... ... Осы жағдайда алға қойылған мақсаттарға жету үшін болжамдар,
мамандардың (менеджер) тәжіриебесі мен ... ... ... үшін ... мен ... қолданылады. Стратегия орнынан
өндірістік және ... ... ... ... мен ... және ... басқарушылық шешімдер қабылдайды.
Қаржылық стратегияны зерттеудің ... ... ... қаржылық-экономикалық жағдайды талдау мен бағалау;
- есептеу мен салық саясатын дамыту;
- ... ... ... ... ... ... ... басқару;
- амортизациялық саясат;
- несиелік борышты және айналым капиталын басқару;
- қарыз қаражаттарын басқару;
- ағымдық (операциялық) ұстап қалуларды, ... ... ... ... ... ... логистиканы (сатып алуды басқару);
- баға саясаты;
- дивиденттік және инвестициялық саясатты таңдау;
- кәсіпорынның (корпорация) жетістіктерімен және оның нарықтық құнын
бағалау;
Стратегияны ... ... ... ... ... ... ... себебі, сыртқы факторлардың әсері, соның ішінде қаржылық нарықтың,
салықтың, ... ... және ... ... саясатының әсер
етуінен.
Қаржылық стратегияның құрылымдық бөлімі кәсіпорынның (корпорация)
қызметінің ... ... ... ... ... болып табылады, оған: сатудың көлемі мен ұстанымдары, кіріс ... ... ... ... және ... ... қаржылық байланысты ұйымдастыру әдістерін уақытылы
өзгерту жолы арқылы, кәсіпорынның (корпорация) дамуындағы нақты ... ... ... ақша ... құрылымдық бөлімдермен және
шығыстардың түрлері арасында ... ... ... ... ... ... жағдайда, нарықтық конъюктура (ресурстарға ұсыныс пен
сұраныс, тауарлар, қызмет көрсету және ... ... ... ... ... ... ерекшеленуі тиіс. Стратегия мен тактика
кәсіпорынның (корпорация) қаржылық саясатының құрылымдық бөлігі ... ... ... ... басқарушылық шешімдер қабылдау үшін
қаржылық талдауда қолданылатын, фирмаішілік жоспарлаудың және болжаудың
көрсеткіштерін ... ... ... көзі ... қызмет ететін,
бухгалтерлік және сатистикалық есеп ... ... ... ... есеп ... ақпараттар қолданылады.
Фирмаішілік қаржылық жоспарлау келесі жедел құжаттарды (айға, квартал,
жыл) зерттеумен мінезделеді:
- кәсіпорынның ... ... және оның ... ... ... және шығыстар бюджеті;
- қызмет көрсету түрі және қаржылық есептке алу орталығы бойынша ақша
қаражат қозғаласының бюджеті;
- баланс парағы маңызды баптар ... ... ... және ... ... ... капиталдық (инвестициялық) бюджет;
Қаржылық талдау өзіне келесі звеноларды қосады:
- стратегиялық ... ... үшін ... мүмкіндіктерді
(қаржылық потенциялды) бағалау;
- өндірістік сату стратегиясынан шығып, қызмет көрсету түрлері
(ағымдық, ... ... ... ақша ... тиімділігін бөлу және бағалау.
- қаржылық ресурстар және олардың түсу арығына ... ... ... мен ... ... лизинг,
коммерциялық несие және басқа) қосымша қажеттілікті анықтау.
- ақша ... есеп ... ... ... ... ... ... формаға ауысуы;
- қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері, табыстылық, төлемқабілеттілік,
мемлекет ішінде және шетелде іскерлік және нарықтық ... ... ... және ... ... ... қызметтің күнделікті тәжіриебесінде әрқашан қайшылық
мақсат тұрады: күнделікті өтімділікті ұстап тұру және ... ... ... алу. Бір ...... ... (немесе
акционердің) әл- ауқатын қамтамасыз ету үшін ... ақша ... ... ... ...... ... алу үшін, акция иелеріне
дивиденттер төленеді, оны сол ақшаларды немесе басқа өтімді активтерді
айналымға ... ... ... ... ... ... басты мақсаты осы қайшылықты шешуде.
2 Кәсіпорынның қаржысын тиімді пайдалануды талдау
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... ... жүргізуге арналған: «Интергаз Орталық Азия» АҚ -ның
қаржылық ... ... ... ... талдау, өзін - өзі
қаржыландыру деңгейін талдау жүргізілген.
2.1 ... ... ... ... ...... ... Орталық Азия» АҚ (одан әрі «Компания») ... ... ... құрылды. Компания 1997 жылы 1 шілдеде жабық
акционерлік қоғам ретінде тіркелді. Компания 2005 ... 28 ... ... ... қайта тіркелді.
Компанияның 100% акциясы Нидерлланды заңына сәйкес құрылған «Интергаз
Интернэшнл БВ» ... ... ... өз ... оның ... Қазақстан Республикасының заңына сәйкес құрылған «КазТрансГаз» ... ... ... АҚ (одан әрі «КазМұнайГаз»),
«КазТрансГаз» АҚ-ның жалғыз акционері болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мүлік
және жекешелендіру Комитеті (2006 жылдың маусымынан бастап «Мемлекеттік
активтерді басқару бойынша Казақстандық ... ... АҚ) ... Республикасының Үкіметі («Үкімет») болып табылады.
Компанияның қызметінің негізгі бағыты табиғи газды тасымалдау, оны ... және ... ... мен Үкіметтің арасындағы шартқа сәйкес
(«Келісім»), Компания Қазақстан Республикасындағы магистральді газ ... ... 2000 ... предшествующего оператордан Келісімге
сәйкес компания магистральді газ жүргізу жүйесіне басқаруды алды. ... ... 2017 ... 14 ... ... ... газ жүргізу
жүйесін басқаруға және оны ... ... бұл ... 10 ... ... ... ... олар Үкіметке берілуі тиіс.
Компанияның бас офисінің мекен жайы: Қазақстан Республикасы, ... ... ... даңғылы 20.
Қаржылық есеп беруідің шығарылуын 2007 жылдың 11 ақпанында экономика және
қаржы бойынша бас ... ... және ... ... ... ... жақсартумен қатар (соның ішінде, жалпы ішкі өнімнің
өсуі және инфляция деңгейінің ... ... ... ... ... ... экономикалық реформалар және құқықтық, салықтық
және әкімшілік ... ... ... ... ... ... аудандарда реформалардың жүруінен, сонымен қатар
экономика, қаржы және ақша несие саясаты сферасында ... ... ... ... жақтар өздеріне Компанияның шешуші басқарушылық персоналын
қосады, ол кампаниялардың ... ... ... шешуші басқарушылық
персоналына тікелей немесе жанама ... ... ... және ... ... компаниялар.
Байланысты жақтармен 1 жылда жасалған негізгі келісімдер 1 және 2 кестеде
көрсетілген:
Кесте 1.
Табыстар
|Мың теңгемен |2006ж. |2005ж. ... ... ... қызмет көрсету |
| ... ... ... ... ... ... АҚ |1076902 |1095836 ... ОсОО |653747 |225093 ... АҚ |157103 |- ... ... ... АҚ |121625 |45696 ... -дың ... ... ... ... АҚ |2692393 |1882171 ... АҚ |40687 |44990 ... ЖШС |1038962 |683659 ... ЖШС |112 |147 ... ... ... ... ЖШС |372216 |307467 |
| |6153747 |4285059 ... сату ... | | ... АҚ |1563059 |- ... ... ... ... ... ... АҚ |259758 |244736 |
| |1822817 |244736 ... ... | | ... АҚ |24684 |20947 ... ... бақылауындағы коапаниялар ... ... АҚ |14676 |4150 ... ... Консолидейтед» АҚ |20 |- |
| |39380 |25097 |
| |8015944 |4554892 ... ... ... ... |2006 |2005 |
|1 |2 |3 ... алулары ... АҚ |4232756 |2480650 ... ... ... ... ... ОсОО |- |113426 ... ... АҚ |423721 |109416 |
2 ... жалғасы
|1 |2 |3 |
| |4656477 |2703492 ... ... ... | | ... АҚ |112192 |9210176 ... ... бақылауындағы компаниялар ... ЖШС |15642 |10363 |
| ... LNG» АҚ |- |1947 ... ... АҚ |101678 |- ... -дың жалпы бақылауындағы компаниялар ... АҚ |181301 |- ... НИПА АҚ |8913 |- |
| |419726 |9222486 ... ... |2006 |2005 ... ... ... ... ... ... АҚ |3348493 |2696959 ... ... ... ... ... ... БВ» |2451770 |2397758 ... ЖШС |380808 |323493 ... ОсОО |280036 |111667 ... ... АҚ |36805 |52807 ... Пауэр Консолидейтед» АҚ |2405 |987 ... ... АҚ |49 |123 ... газды шаруашылықты басқару» |883 |- ... | | ... ЖШС |368 |- ... -дың жалпы бақылауындағы компаниялар ... АҚ |794723 |786423 ... АҚ |22299 |19703 ... АҚ |346390 |308953 ... ЖШС |127334 |156939 ... АҚ |62673 |- ... ... АҚ |- |5053 ... НИПА АҚ |8957 |220 ... ... ЖШС |4640 |- ... «Мейирим» ЖШС |15680 |- ... ... АҚ |7017 |3252 ... ... коапаниялар ... ЖШС |60452 |60266 ... АҚ |24278 |23806 ... ... ... ... АҚ |3156 |3467 ... АҚ |464 |- |
| |7979680 |6951876 ... ... |2006 |2005 ... ... басқа да табыстар ... АҚ |3642 |101503 ... ... ... компаниялар ... ЖШС |11825 |10 ... ... АҚ |- |1 |
| |15467 |101522 |
2 ... ... |2 |3 ... -дың жалпы бақылауындағы компаниялар ... АҚ |- |5 ... АҚ |- |2 ... АҚ |- |1 ... ... 3 ... ... Байланысты жақтармен берілген
қаржылық көмек процентсіз болып табылады.
Кесте ... ... ... |2006 |2005 ... ... АҚ ұзақ ... ... көмек|5919746 |8375768 ... ... ... компаниялар ... ЖШС ұзақ ... ... |1759979 |- ... | | ... ... ЖШС ұзақ ... қаржылық |- |764373 ... | | ... -дың ... ... ... ... АҚ ұзақ мерзімді қаржылық көмек |35758 |64724 |
| |7715483 |9204865 ... ... |2006 |2005 ... АҚ қысқа мерзімді қаржылық |6540433 |- ... | | ... ... бақылауындағы компаниялар ... ... АҚ ... ... |2085826 |- ... Дистрибьюшн» АҚ қаржылық көмек |59000 |- ... ЖШС ... ... |40100 |- ... -дың ... ... компаниялар ... АҚ ... ... |2300000 |1200000 ... АҚ ... ... |34532 |24532 |
| ... |1224532 ... ... 31 ... күні ... ... байланысты жақтармен
жасалған келісімдер бойынша алынатын сомалар 4, 5, 6, 7 ... ... және ... да ... ... теңгемен |2006 |2005 |
|1 |2 |3 ... және ... да ... ... ... АҚ |139656 |111270 ... ... бақылауындағы компаниялар ... ... АҚ |564836 |444118 ... ОсОО |181910 |- ... ЖШС |15 |- ... ... жүйе» ЖШС |41139 |- |
4 ... ... |2 |3 ... LNG» АҚ |4787 |6824 ... ... Консолидейтед» АҚ |13855 |22324 ... -дың ... ... ... ... АҚ |243924 |176733 ... ЖШС |132290 |53465 ... АҚ |8771 |14363 ... ЖШС |10 |16 ... ... ... | | ... ЖШС |56312 |53293 |
| |1387505 |882406 ... ... ... теңгемен |2006 |2005 ... ... ... жалпы бақылауындағы компаниялар ... ЖШС |- |14556 ... ... ... АҚ |814 |18 ... -дың ... ... компаниялар ... ... АҚ |- |59797 ... ... АҚ |6651 |4264 ... АҚ |- |6911 ... ... ... ... АҚ |19 |- ... «Казахстан Темир Жолы» АҚ |1597 |1336 |
| |9081 |86882 ... ... ... теңгемен |2006 |2005 |
|1 |2 |3 ... ... үшін ... ... ... АҚ |457319 |301256 ... ... бақылауындағы компаниялар ... ... АҚ |1917 |31 |
| |459236 |301287 ... ... мен қызмет көрсетулері үшін несиелік қарыз ... АҚ |409621 |506297 ... ... ... ... ... ЖШС |9052 |12919 ... LNG» АҚ |- |2037 ... ... АҚ |- |27 ... Пауэр Консолидейтед» АҚ |- |26 ... ЖШС |277 |- |
6 ... ... |2 |3 ... -дың ... бақылауындағы компаниялар ... АҚ |62295 |77319 ... ... АҚ |41881 |- ... АҚ |14913 |33789 ... ЖШС |24790 |14233 ... НИПИ АҚ |10300 |- |
| ... АҚ |217299 |6788 ... АҚ |13347 |- ... ... ... мен үкімет ... АҚ |4371 |2172 ... ЖШС |5837 |6188 ... |- |1002489 ... ... ... |- |181 ... ЖШС | | ... ... ... ... АҚ |- |112 ... ... басқарушылық мүшелерімен бақыланатын компаниялар |
|«Казахинстрах» АҚ |252629 |- |
| |1066612 |1664577 |
| |1525848 |1965864 ... ... ... ... |2006 |2005 ... ... ... ... ... ... ... ЖШС |14298 |11383 ... -дың ... ... ... ... ЖШС |4057 |4057 ... АҚ |- |28432 |
| |18355 |43872 ... ... ұзақ ... ... және ... ... Файнэнс БВ» ... ... ұзақ ... ... ... ... ... ... АҚ мен ... АҚ байланысты жақтар болып
табылады, олар «КазМұнайгаз» шешуші басқару персоналының ... 2006 ... 31 ... ... ... ... ... Банкі» АҚ 191911 мың теңге сомасында ... ... ... АҚ мен берілген полистің келісіміне сай активтер
бойынша ... ... ол кез ... ... ... 12700000 мың теңгеге дейін шығындарын ... және ... ... ... ... 12700000 мың теңгеге дейін жабады.
Шешуші басқарушылық персонал ... ... және ... ... ... 2006 жылдың 31 желтоқсанына
жалпы адамдар саны 47. ... ... ... өтем құны табыстар мен
шығындар туралы есеп беруде әкімшілік шығындарға қосылған және 507259 ... ... ... ... ... ... 8 кестеде берілген.
Кесте 8.
Еңбекақы
|Мың теңгемен |2006 |2005 ... ... ... |507259 |306523 ... ... көшу бағдарламасына байланысты өтем |325 |104 ... | | ... емес ... ... ... |142574 |19800 ... ... ... және басқа да міндеттемелер.
Келісімнің шарттарына байланысты Компания жыл сайын 30 миллион АҚШ
долларын ... ... ... ... және жөндеуге және
жаңа газтранспортты активтерге инвестициялауға міндеті бар. ... ... ... көрсетілген инвестициялардың баланстық құны
Компанияға Келісімнің мерзімі өткеннен кейін қйтарылады. 2006 ... ... ... дейін Компания осы инвестициялық міндеттемеге қатысты
шамамен 3186774 мың ... ... ... ... ... міндет анықталған шарттардың орындалуына байланысты.
Оның біреуі, тасымалданған газдың физикалық көлемі ... ... ... 1996 ... ... салыстырғанда көбееді; келесісі, ... ... ... ... ... ... де сондай жағдайда
болуы керек. Егер газды тасымалдау бойынша тарифтер мен клиенттер жағынан
төлем ... ... ... ... ... ... Республикасының
Үкіметіне баруына құқылы.
2005 жылдың 23 желтоқсанында Компания мен «КазСтройИнвест» АҚ жаңа сала
құруға келісім-шартқа қол қойды, ... ... ... ... 64709400 ... құрады. Келісім-шарт бойынша жұмыстарға, жұмыстық жобалау мен
құрылыстар жатады. ... шарт ... ... 2007 ... ... ... аяқталуы керек. 2006 жылдың 31 желтоқсанына келісімдік
міндеттер, осы контрактта 22825738 мың теңгені құрайды (2005 жылы ... ... 2006 ... ... ... ... ... жаңа
келісім жасады, ол 10990600 мың теңге құрайтын САЦ-4 желілері бойынша ... үшін ... 2006 ... 31 желтоқсанына жаңа контракт бойынша
контракттік міндеттемелер сомасы 10990600 ... ... ... 8 қаңтарында «КазТрансГаз» АҚ мен «MAN ... GmbH» САЦ газ ... ... ... ... ... және ... жеткізуге бас келісім-шартқа қол қойды.
2004 ... 14 ... «MAN ... ... GmbH»
контракт бойынша барлық құқықтары мен міндеттерін «MAN TURBO AG» (Германия)
берді. 2005 ... 23 ... Бас ... бойынша бүкіл міндеттері мен
құқықтары «КазТрансГаз» ... ... ... Бас ... соммасы 84080178 евроны құрайды. Бас келісім-шарт Жоба 1 және Жоба 2
бойынша жұмыстар жатады. Жоба 1 ... ... құны АҚШ ... ... эквивалентті 48315178 евро, Жоба 2 бойынша құны 35765000 евроны
құрайды.
2006 жылдың 31 желтоқсанына ... Бас ... ... ... 57%
көлемінде алдын ала төлем жасалады. Бас келісім ... ... 2006 ... 31 ... 35953554 ... құрайды.
1997 жылдың 17 шілдесінен бастап Компания ҚР Үкіметіне Батыс жүйесімен
тасымалданған газдың көлемінен шамамен 2% ... ... ... ... ... сәйкес бұл төлем ҚР Үкіметі немесе Қаржы Министрлігінің,
яғни клиенттердің Батыс ... ... ... ... ... төлеу
керектігін ескертетін қаулысы шығуы керек. 2006 жылдың 31 желтоқсанына
осындай қаулы шыққан жоқ. Қазіргі ... ... ... ... ... жылдың ішінде ҚР Үкіметі Компанияның келісім бойынша өз ... ... ... ... 2005 ... 31 ... жағдайы бойынша
инвестициялық міндеттерінің орындалуын қоса, 2006 ... ... ... ... ... 2007 ... ... 2006 жылдың 31
желтоқсанына Компания инвестициялық міндеттері бойынша талаптарды орндайды
деп санайды.
2005 жылдың ... ... ... ... ... 2006 жылдың 31 наурыз
айындағы келісімге сай таза табыстан 10% төлейді. ҚР, ... ... мен ... ... ... қол ... келісім мынадай
түзетулермен:
• 2006 жылдың 1 қаңтарынан 2007 жылдың 31 желтоқсан арасындағы кезеңде
Компания Үкіметке 1085797 мың ... ... ... ... ... 2008 жылдың 1 қаңтарынан 2012 жылдың 31 желтоқсан арасындағы кезеңде
және ... ... ... ... ... әр ... басында келісіледі,
келісім болмаған жағдайда, Компания жылына 2082287 мың теңге төлейді.
2004 жылдың қарашасында «КазТрансГаз» АҚ туынды ...... БВ» ... ... ... ... АҚ мен
«Интергаз Орталық Азия» АҚ жалпы және ... ... 7 ... ... 250 миллион АҚШ доллары соммасына облигациялар орналастырылды,
«ABN AMRO Bank NV» және «JP Morgan ... LTD» ... ... ... 31 ... ... АҚ мен ... басшылығы
халықаралық облигациялық төлеуінің мерзімін жеделдету тәуекелі жоқ деді.
2005 жылдың 31 желтоқсанына Компания «АБН АМРО Банк ... ДАҚ ... ... ... ... ... бойынша қамтамасыз ету
«КазТрансГаз» АҚ, кепіл бойынша қамтамасыз етілген қарыз соммасы 50 миллион
АҚШ долларын ... 2006 жылы 31 ... ... ... ... «КазТрансГаз» АҚ займ бойынша барлық талаптарды орындайды, ... ... ... ... ... ешқандай тәуекелі жоқ деді.
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... талдау кезінде баланс активтерінің құрамы
мен құрылымының ... ...... ... ... және
оның жекелеген түрлерінің абсолютті және ... арту ... ... ... ... ... ... маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты қолда бары зерттеледі. ... ... және оның жеке ... ... ... ... таратылуын
талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан,
ол осы кәсіпорын ... оң ... ... ... ... ... өсу себептерін талдағанда, жоғары деңгейі
баланстық есептің номиналды ... ... ... ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет.
Отандық тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек негізгі ... ... құру ... ... /9, 220 ... ... ... өндірістік қорлар, дайын өнім
және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша активтердің құрамы мен олардың құрылымына
талдау жасау үшін ... ... ... ... 9.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның активтінің құрамы мен құрылымы, 2004ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың ... |
| | | | |сі | | ... ... активтер |41473441 |56,8 |63188494 |64,3 |21715053 |152,3 |
|2. Ағымдағы ... ... |43,2 ... |35,7 |3285313 |110,3 ... ... және |211491 |0,2 |3951540 |4,0 |3740049 |1868,4|
|қаржы инвестициялары | | | | | | ... ... ... |14,1 |6242322 |6,3 ... |60,4 ... |6937076 |9,4 |6026349 |6,1 |-910727 |86,8 ... | | | | | | ... ... |73142511 |100 |98142877 |100 ... |134,6 ... – 2004 ... ... «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның қаржылық
есептемесінен ... ... ... нақты құнын көрсететін баланс
валютасының 01.01.2005жылы 01.01.2004жылға қарағанда 25000366 мың ... 1,341 есе ... ... болады. Активтердің өсімі ұзақ мерзімді
активтердің активтегі үлес салмағының ... ... ... ... Бұл ... әрі ... ... көрсететіндіктен
және өндірістік потенциалының жоғарылауын көрсететіндіктен оның жұмысының
оң нәтижесін ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы, 2005ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |% |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың ... |
| | | | |сі | | ... ... ... ... |64,3 |84535234 |71,3 |21346740 |133,7 |
|2. Ағымдағы активтер ... |35,7 ... |28,7 |1090843 |96,8 ... ... және |3951540 |4,0 ... |12,3 ... |370,7 |
|қаржы инвестициялары | | | | | | ... ... |6242322 |6,3 |6930149 |5,8 |687827 |111,0 ... |6026349 |6,1 |5247679 |4,4 |-778670 |87,0 ... | | | | | | ... ... |98142877 |100 |118398774 |100 |20255897 |120,6 ... – 2005 ... ... ... Орталық Азия» АҚ-ның қаржылық
есептемесінен алынды.
Кесте мәліметтерінен активтердің ... ... ... ... ... ... ... 20255897 мың теңгеге
немесе 1,206 есе артқандығын көруге болады. Активтердің өсімі ұзақ мерзімді
активтердің активтегі үлес ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның әрі қарай дамуын көрсететіндіктен
және өндірістік ... ... ... оның ... ... ... 11.
«Интергаз Орталық Азияз» АҚ-ның активтінің құрамы мен құрылымы, 2006ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |% |Мың ... |% |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың теңге|үлесі |
| | | | |сі | | ... ... ... ... |71,3 |134099971 |77,2 |49564737 |158,6 |
|2. Ағымдағы активтер |33863540 |28,7 |39596600 |22,8 |5733060 |116,9 ... ... және ... |12,3 |4212277 |2,4 ... ... ... | | | | | | ... ... |6930149 |5,8 |8048172 |4,6 |1118023 |116,1 |
11 ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |5247679 |4,4 |4785406 |2,7 |-462273 |91,1 ... | | | | | | ... активтер |118398774 |100 |173696571 |100 |55297797 |146,7 ... – 2006 ... ... ... ... ... АҚ-ның қаржылық
есептемесінен алынды.
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты ... ... ... ... ... қарағанда 55297797 мың теңгеге
немесе 1,467 есе артқандығын көруге болады. Активтердің ... ұзақ ... ... үлес салмағының 71,3%-дан 77,2%-ға дейін
жоғарылауынан болған. Бұл ... әрі ... ... көрсететіндіктен
және өндірістік потенциалының жоғарылауын көрсететіндіктен оның жұмысының
оң нәтижесін сипаттайды.
Кесте 12.
«Интергаз Орталық Азияз» АҚ-ның ... ... ... өзгерісі
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж |2006ж. |2006 ж. |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | |2004ж |2005ж ... ... ... ... ... |158,6 |
| | |34 |71 | | ... ... ... ... |338635|3959660|113,2 |116,9 |
| | |40 |0 | | ... ... және ... |3951540 |146492|4212277|106,5 |28,7 |
|инвестициялары | |46 | | | ... ... |6242322 ... |116,1 |
| | |9 | | | ... ... |6026349 ... |91,1 |
| | |9 | | | ... ... ... |118398|1736965|176,9 |146,7 |
| | |774 |71 | | ...... ... ... ... Орталық Азия» АҚ-ның
қаржылық есептемесінен алынды.
Кесте ... ... ... ... ... баланс
валютасының есепті 2006 жылы өткен 2005 жылмен салыстырғанда 55297797 ... ... ... ... ... болады. 2006 жылы 2004 жылмен
салыстырғанда 75553694 мың ... ... 176,9 %-ға ... ... ... ... 2004-2006 жыдар аралығында жоғарылауы ұзақ
мерзімді активтердің ... 158,6 және 212,2 ... ... ... болған. Сонымен қатар дебиторлық қарыз сомасы да 116,1 және
128,9 пайызға жоғарылаған. Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерінің ұлғаюы
оның ... ... ... көрсетеді.
Сонымен кәсіпорынның балансында талданушы мерзім аяғына қарай ... ... ... ... ... активтер үлесінің төмендеуін
көреміз. Активтегі ағымдағы ... ... ... ... ... сомасының жоғарылауы байқалады. «Интергаз Орталық
Азия» ... ... ... ... әсер ... факторларды 13 кесте
мәліметтерінен анықтауға болады.
2006 жылы «Интергаз Орталық Азия» АҚ- ның ағымдағы ... ... ... ... жоғарылауына келесі факторлар әсер еткен:
- таза табыстың 18821294 мың ... ... ... ... ... 514,4 мың теңгеге жоғарылауы;
- несиелік қарыздардың 6738006 мың теңгеге жоғарылауы.
Кесте 13.
«Интергаз Орталық Азияз» АҚ-ның ағымдағы активтерінің өсіміне әсер ... |2004ж. |2005ж |2006ж. |
| |Мың ... |Мың ... |мың |% |
| | ... | ... ... ... ... ... ... |373,6 |9859162 |903,8 |1882129|328,3 |
| | | | | |4 | ... ... | | | | | ... ... |21038495 |640,4 |7922056 |726,2 |2949232|514,4 |
|міндеттемелердің ... | | | | |5 | ... ... | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |-254,3|2015378 |184,8 |6738006|117,5 |
|7.Материалдық емес активтер|83605 |2,5 |-429789 |-39,4 |-94263 |1,6 ... ... ... ... | | | |1 |15 | ... ұзақ мерзімді |-12673343|-385,8|1162390 |106,6 |-166140|-289,8|
|активтер | | | | |59 | ... ... |42863 |1,3 |459301 |42,1 |361871 |6,3 ... өсім ... |33438374 |1017,8|21418287 |1963,5|5541349|966,6 |
| | | | | |6 | ... ... ... ... | | | |5 |36 | ... ... |3285313 |100 |1090843 |100 ... |
|өсімі | | | | | | ...... ... аралығындағы «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның
қаржылық есептемесінен алынды
2005 жылы «Интергаз ... ... ... ... ... ... ... сомасында жоғарылауына келесі факторлар әсер еткен:
-таза табыстың 9859162 мың ... ... ... ... 7922056 мың ... ... ... 2015378 мың теңгеге жоғарылауы оң әсерін тигізген.
2004 жылы «интергаз Орталық Азия» АҚ- ның ағымдағы ... мың ... ... ... ... ... ... келесі
факторлар әсер еткен:
-таза табыстың 12273411 мың теңгеге ұлғаюы;
- несие бойынша міндеттемелердің 21038495 мың теңгеге ... ... ... ... ... зерттеу оларға кәсіпорын қызметінің
кеңейген немесе қысқарғаны жайлы ... ... ... ... ... ... және ... капиталдың өсуі кәсіпорын
қызметінің қысқарғанын көрсетеді. Бірақ бірыңғай мұндай қорытынды жасауға
болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі ... ... ... үшін ... ... ... ... болуы мүмкін. Егер несие
үшін пайыздық мөлшерлемелер дивидеттердің мөлшерлемелерінен ... ... ... ... өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, онда
меншікті капиталды ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға тәуелді болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің құрылымын
зерттеу үшін ... ... ... ... ... ... ... АҚ – ның қаржы ресурстарының құралу көздерінің
динамикасы мен құрылымы, 2004 ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың теңге|үлесі |
| | | | |сі | | ... ... ... |62,4 |57955541 |59,0 |12273411 |126,8 |
|2.Ұзақ мерзімді |1727251 |2,4 ... |32,8 ... ... | | | | | | ... ... ... |35,2 |8016740 |8,2 |-17716390|31,1 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |100 |98142877 |100 |25000366 |134,1 |
Ескертпе – 2004 ... ... ... ... ... ... ... жылы «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның қаржы ресуртсарының құралу
көздерінде ... ... ... 62,4 %-дан 59,0 %-ға ... ... ... ... капитал үлесі қарыз капиталының пассивтегі
үлесінен артық. Қарыз капиталының жыл басындағы пасиивтегі ... 37,6 ... жыл ... 41%-ға ... ... ... капиталдың сомасы жыл
соңында 12273411 мың теңгеге жоғарылаған.
15 кесте мәліметтері бойынша 2005 жылы «Интергаз Орталық Азия» ... ... ... ... ... капитал үлесі 59,0 %-дан
57,3%-ға дейін төмендеген. Бірақ, кәсіпорындағы меншікті капитал ... ... ... ... ... және өсу ... да ... капиталының жыл басындағы пасиивтегі үлесі 41 % болса, жыл ... ... ... ... ... жыл соңында 9859162 мың теңгеге
жоғарылаған.
Кесте 15.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ – ның қаржы ресурстарының құралу көздерінің
динамикасы мен ... 2005 ... ... ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |% |(+,-) |% |
| | ... ... ... ... ... ... |59,0 ... |57,3 |9859162 |117 |
|2.Ұзақ мерзімді ... |32,8 ... |31,3 |4969718 |115,4 ... | | | | | | ... ... |8016740 |8,2 ... |11,4 |5427017 |167,6 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |100 ... |100 ... |120,6 |
Ескертпе – 2005 жылдағы «Интергаз ... ... ... қаржылық
есептемесінен алынды.
Кесте16.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ – ның ... ... ... ... мен ... 2006 ж.
|Көрсеткіштер |01.01.2006ж. ... ... |
| |Мың ... |% |Мың теңге |% |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың ... |
| | | | |сі | | ... капитал |67814703 |57,3 |86520298 |49,9 ... |127,5 ... ... ... |31,3 ... |41,9 ... |196,4 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |11,4 ... |8,2 |782803 |105,8 ... | | | | | | ... ... ... |100 ... |100 |55297797 |146,7 |
Ескертпе – 2006 жылдағы «Интергаз ... ... ... ... ... жылы ... ... Азия» АҚ-ның қаржы ресуртсарының ... ... ... ... 57,3 %-дан 49,9%-ға дейін төмендеген.
Бірақ, кәсіпорындағы меншікті капитал үлесі жыл ... ... ... ... 14,6 ... артық болса, жыл соңында керісінше
меншікті капиталдың үлесі қарыз ... ... 0,2 ... төмен
болған. Қарыз капиталының жыл басындағы пасиивтегі үлесі 42,7 % ... ... 50,1 %-ға ... ... ... ... сомасы жыл соңында
18705595 мың теңгеге жоғарылаған.
Активтерді талдай отырып, олардың қалай таратылғанын және ... ... ... көңіл бөлгенін, сондай-ақ кәсіпорынның өндірістік потенциалы
мен оның негізгі ... ... және ... ... (іске тартылу деңгейін) анықтау қажет. Ол ... ең ... ... ... ... ... ... ол туралы
арнайы оқулықтарда түрлі көзқарастар кездеседі. Бірінші әдістеме бойынша
оның құнына ... ... ... ... аяқталмаған
өндірістің, өсімдегі және бордаңылаудағы малдар құндары қосылады.
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... көрсетілгендерге қосымша, аяқталмаған күрделі қаржылар
және қондырылатын жабдықтар құны ... Бұл ... ... ... даму ... әлдеқайда дәл сипаттайды. ... ... ... ... ... ... келесі шегі, яғни К≥0,5 қалыпты болып ... мәні ең ... ... ... аз ... ... есепті кезеңдегі қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді
меншікті қаражат есебінен толықтыруға мүмкіндік бермейтін болса, өндірістік
мақсаттағы мүлікті ... үшін ұзақ ... ... ... тартқан
жөн.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның жалпы қаржыларының құрамы мен ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы қаржылар
көлемі есепті 2006 жылы өткен 2005 жылмен салыстырғанда 552977797 ... ал 2004 ... ... 75553694 мың теңгеге өскен. Оның
ішінде ұзақ ... ... ... 2006 жылы 2005 ... ... мың ... ... 2004 жылмен салыстырғанда 92626560 мың
теңгеге дейін ... ... ... ... ... 2006 жылы 5733060 мың ... ... активтер ішінде тауарлы-материалдық қорлар көлемі есепті
жылы қалған жылдармен ... сәл ... ал ... ... ... жылы 2004 ... ... 260737 мың теңгеге өскен.
Сонымен кәсіпорынның актив балансында талданушы мерзім аяғына қарай ұзақ
мерзімді активтер үлесі ... ... ... үлесі төмендегенін
көреміз.
Қаржылық тұрақтылық коэффиценттерінің ... ... 17 ... ... ... коэффиценттерінің динамикасы
|Көрсеткіштер |Өлшем |2004 ж. |2005 ж. |2006ж. |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |мың ... |57955541 |67814703 |86520298 |
|2. ұзақ ... |мың ... ... |37140314 |72949713 |
|міндеттемелер | | | | ... ... ... |мың теңге |8016740 ... ... ... | | | | ... ... ... |мың ... |34954383 |33863540 |39596600 |
|5. пассив |мың ... ... ... ... ... ... ... |бірліктер |0,590 |0,573 |0,499 ... | | | | |
17 ... ... |2 |3 |4 |5 ... маневрлілік коэффициенті|бірліктер |0,464 |0,301 |0,293 ... таза ... ... |мың теңге |26937643 ... ... ... қарыз капиталы мен |бірліктер |0,693 |0,746 |1,008 ... ... ... | | | | ... | | | | ... қаржылық тәуелділік |бірліктер |0,41 |0,427 |0,501 ... | | | | ... ... ... |1,442 |1,340 |0,992 ... | | | | ... ... тұрақтылық |бірліктер |0,918 |0,886 |0,918 ... | | | | ...... ... ... ... Азия» АҚ-ның
қаржылық есептемесінен алынды.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... еркін маневр жасауға
мүмкіндік беретін кәсіпорын меншікті капиталының қай бөлігі мобильді ... ... Бұл ... төменгі деңгейі кәсіпорын меншікті
капиталының маңызды бөлігі қысқа уақыт ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ, аз өтімді болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... коэффициент деңгейінің жоғары
болуы кәсіпорын үшін ... ... ... ... оның көп бөлігі
айналым капиталына салынған.
Маневрлілік коэффициентінің өсуі кәсіпорынның ... ... ... мүмкін болатын шекте жағымды ... Егер ... ... тыс ... өсуіне қарағанда меншікті капитал ... ... ... онда бұл ... қаржылық тұрақтылығының өсуін нақты
дәлелдйді.
Маневрлілік коэффициентінің жоғары мәні ... ... ... етіп сипаттайды, бірақ көрсеткіштің тәжірибеде нақты бекітіліген
қандай да бір ... мән жоқ. ... ... ... ... мысал ретінде ≤ 0,5 мәнін алуға болады.
немесе , ... ДО – ... ... – ұзақмерзімді активтер.
Қаржылық көрсеткішетр динамикасына талдау жүргізіп отырған кәсіпорында
маневрлеу коэффициенттің деңгейі 2004 жылы 0,464 ... 2005 жылы ... 2006 жылы 0,293 ... ... Бұл көрсеткіш 2004 жылы жоғары мәнге
ие болған, яғни таза айналым капиталының меншікті капиталдағы ... ... 46,4 %-дан 2006 жылы 29,3 %-ға ... ... Таза ... меншікті капиталдағы үлесінің төмендеуі ұзақ ... өсу ... ... ... өсу ... ... ... болған. /11, 312 б/
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің
бірі ... ... ... ... ... ... коэффициенті болып табылады:
= ,
(2)
мұндағы, СК – меншікті капитал, мың теңге;
∑К – капиталдың жалпы сомасы, мың теңге.
Оның өсуі ... ... ... ... ... ... ... төмендеуін білдіреді.
Қаржылық тәуелсіздік коэффициенті 2004 жылы 0,59 ... 2005 жылы ... 2006 жылы 0,499 ... Қаржылық тәелсіздік коэффициентінің
нормативтік деңгейі 0,60 бірлік құрайды.
Тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып ... ... ... ... ... = 1 - ... ... авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін сипаттайды. Оның үлесі жоғарлаған ... ... ... ... ... ... ... коэффициентінің төмендеуі меншікті капиталдың ... ... ... ... ... пассивтегі үлесі 2004
жылы 59 %-дан 2006 жылы ... ... ... ... ... ... ... коэффиценті жоағрылаған.
Тәуелділік коэффицентінің нормативтік деңгейі 0,40 ... ... ... ... ... ... жоғарылатады.
Тәуелділік коэффиценттерінің пассивтегі үлесі 2004 жылы 41 %-дан 2006 ... %-ға ... ... яғни қарыз капиталының пассивтегі үлесі
жоғарылағандығын көрсетеді.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттайтын ... ... ... ... ... оның ... , ... ЗК – ... ... мың ... ... ... қай ... меншікті қаражаттар
арқылы, және қай бөлігі қарыз қаражаттары арқылы қаржыландырылатынын
көрсетеді. Оның мәні ≥ 1 ... ... ... және ... ... қарыздардың пассивтегі үлесінің
жоғарылауы себебінен қаржыландыру коэффицентінің мәні ... ... ... ... 1,442 ... ... 2005 жылы 1,340 ... 2006 жылы 0,992 бірлік құраған. Сонымен меншікті капиталдың 2004 жылы
және 2005 жылы ұзақ және ... ... ... ... 44,2 ... 34%-ға ... ... көрсетеді. Ал меншікті кпаиталдың үлесінің 2006
жылы төмендеуі әсерінен қаржыландыру коэффиценті 0,992 бірлік құрайды.
Инвестицияларды өтеу ... ... ... ... ... ... ... соммасында меншікті капитал мен ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда жұмсақтау
шектеулерге ие. Батыс тәжірибесінде берілген ... ... ... тең, ал оның ... мәні 0,75 ... ... мерзімді активтерді қаржыландыру көзі ретінде кәсіпорын ұзақ
мерзімді ... да ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық коэффициенті 2005 жылы 0,886 бірліктен 2006 жылы
0,918 бірлікке дейін жоғарылаған.
Қарыз және ... ... ... ... меншікті
капиталдың 1 теңгесіне активтерге салынған қанша қарыз ... ... . ... көрсеткіштің қалыпты шегі ≤ 1.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш ... ... ... жылы-0,693 бірлік, 2005 жылы- 0,746 бірлік, 2006 жылы – 1,008 бірлік
құрайды. Бұл көрсеткіштерден қарыз капиталының меншікті ... ... ... болғанын көреміз.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері деп тауарлы-материалдық
қорлардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу ... ... ... қорлардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін үш
негізгі көрсеткішті анықтайды:
1. Меншікті айналым капиталы. Ол ... ... ... ... ... ... оның ... кәсіпорын қызметінің
онан арғы дамуын дәлелдейді. Бұл көрсеткіш келесі формуламен анықталады:
= – = ... Со.к. – ... ... ... – ұзақ мерзімді активтер;
Ір.П – баланс пассивінің бірінші бөлімі;
Ір.А – баланс активінің бірінші ... ... ... ... ... ... - 5232953 мың теңге құрайды;
2005 жылы: 67814703-84535234= - 16720531 мың ... ... ... ... - 47579673 мың ... құрайды, яғни
қарастырылып отырған 2004-2006 жылдар аралығында ... ... ... активтерді толығымен қамтамасыз ете алмайды.
2. ТМҚ-ның меншікті және ұзақ мерзімді қарыздық қалыптасу көздері немесе
перманентті айналым ... Ол ... ... ұзақ ... ... ұлғаюымен анықталады, оның формуласы:
, ... ДО – ... ... көрсетіліп өткен меншікті ... ... ... қанағаттандыру үшін кәсіпорын ұзақ мерзімді несиелерді алды,
яғни тауарлы- материалдық қорларды ... және ұзақ ... ... ... ТМҚ ... қалыпты көздері келесі соманы құрайды:
2004 жылы: - 5232953 + 32170596 =26937643 мың ... ... - 16720531 + 37140314 = 20419783 мың ... жылы: - 47579673 + 72949713 = 25370040 мың теңге
Сонымен, ұзақ мерзімді қарыздардың жоғарылауы себебінен 2004-2006 жылдар
аралығында ТМҚ қаржыландырудың қалыпты ... ... ТМҚ ... ... ... ... ... келесі формулымен
анықталады:
, ... КК – ... ... ... мен ... ... ... көздерінің жалпы мөлшері келесі соманы құрайды:
2004 жылы: 26937643 + 8016740=34954383 мың теңге;
2005 жылы: 20419783 + 13443757= 33863540 мың ... ... 25370040 + 14226560 = 39596600 мың ... ... көрсеткіштердің ТМҚ қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық
деңгейлері келесі 4 типке бөлінеді:
1) абсолютті қаржылық тұрақтылық;
2) қалыпты қаржылық тұрақтылық;
3) ... ... ... ... ... жағдай.
Қаржылық тұрақтылықтың деңгейлері келесі теңсіздіктердің орындалуы арқылы
анықталады (18 кесте):
Кесте 18.
Қаржылық тұрақтылық типтері
|№ ... ... ... ... |
| ... | |
|1 ... қаржылық |ТМҚ < Сок |
| ... | |
|2 ... ... |Сок < ТМҚ < СокД |
| ... | |
|3 ... ... |ТМҚ > ИО |
| ... | |
|4 ... ... |ТМҚ > ИО және ... қайтарылмаған |
| |жағдай. ... мен ... ... |
| | ... ... және ... |
| | ... бар ... ... ...... ... «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның
қаржылық есептемесінен алынды.
19 кетеде «Интергаз ... ... АҚ ... ... ... ... ... анықталған.
Кесте 19.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ қаржылық тұрақтылық
деңгейлерінің типтері
|жыл |Қаржылық тұрақтылық деңгейлерінің типтері |
| ... ... ... |Тұрақсыз ... |
| ... ... |қаржылық ... |
| ... ИО | ... |6026349мыңтеңге< |- |- |
| | | | | |
| | |< ... | | ... ... ... < |- |- |
| | | ... ... А1 >П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 > ... жылы: А1 < П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 > П4 ... ... ... ... ... ... АҚ- ның ... тұрақтылығына талдау
жүргізу нәтижесінде балансының өтімді ... ... ... ... ... ... ... өзі қаржыландыруы деп меншікті қаражат көздері
есебінен қаржыландыруды айтады. Өзін- өзі қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... үлес салмағына тәуелді болады.
Кәсіпорынның өзін- өзі қаржыландыру деңгейі келесі формуламен ... c = (П + А) / ( К+ З) ... K c - ... өзі ... ...... таза табыс;
А – амортизациялық аударымдар;
К- ұзақ және қысқа мерзімді несиелер;
З- несиелік қарыздар.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның өзін- өзі қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ның өзін- өзі қаржыландыру деңгейі
|Көрсеткіштер |2005 ж. |2006 ж. ... |
| | | |(+,-) ... таза ... мың ... ... ... |+18821294 |
|2.Амортизациялық аударымдар, мың теңге |6108069 |2708015 ... ... және ... ... ... мың ... |69315740 |+29492325 |
|теңге | | | ... ... ... |8538144 ... ... ... ... |1,478 |1,047 |-0,431 ... | | | ... ... ... ... ... ... ... АҚ қаржылық
есептемесінен алынды.
Өзін-өзі қаржыландыру коэффиценті 2006 жылы 1,047 ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруда меншікті
қаражат көздері қарыздардан 1,047 есе артық екендігін көрсетеді. 2005 жылы
бұл көрсеткіш 1,478 есе артық болған.
Сонымен, шаруашылық ... ... ... тек қана меншікті
қаражат көздерімен ғана емес сонымен ... ... ... да пайдалануы
мүмкін. Өзін- өзі қаржыландыру принципі тек қана меншікті қаражат көздерін
ғана құруда емес, ... ... ... өндірістік қзметін икемді
ұйымдастыруда жатыр.
2.3 Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... мен динамикасына барлық
өндірістік-шаруашылық факторлардың жиынтығы әсер ... ... ... ұйымдастырудың деңгейі; капитал және оның көздерінің құрылымы;
өндірістік ... ... ... өнім көлемі, сапасы және құрылымы;
өнімдердің өндірісіне шығындар және өзіндік құны; қызмет түрлері ... /13, 145 ... ... ... ... әдістемесі көрсеткішті
есептеудің бастапқы формуласын өндіріс белсенділігі мен ... ... ... сапалы және ... ... ... ... рентабельділікті (өндірістік қорлар рентабельділік) талдау
үшін үш немесе бес факторлық модельді қолдануға болады.
Барлық қолданылатын модельдер негізінде ... ... ... ... - ... ... ... ... материал сыйымдылығы;
- өнімнің амортизациялық сыйымдылығы;
- негізгі өндірістік қорлар бойынша өнімнің қор сыйымдылығы;
- айналым қаражаттары ... ... қор ... ... ... ...... пайда;
F – негізгі қорлар жылдық орташа құны;
Е – материалдық айналым қаражаттарының ... ... - өнім ... ... өзіндік құн бойынша 1 теңге өнімге шығындар.
Өнім табыстылығы қаншалықты жоғары; негізгі ... қор ... ... ... ... ... қаншалықты жоғары болса; 1
теңге өнімге шығындар және экономикалық элементтер (еңбек ... ... ... шығындар қаншалықты төмен болса, ... ... ... болады. Рентабельділік деңгейіне жеке
факторлардың әсер етуіне сандық баға беру ... ... ... ... әсер ... баға берудің интегралдық әдісі бойынша анықталады.
Рентабельділікті факторлық ... 15 ... ... ... үш ... ... ... λР - өнім табыстылғы
;
λF - өнімнің қор ...... ... ... ... ... ... Азия» АҚ-да жүргіземіз.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ капиталының рентабельділігін ... ... ... ... келесі 23 кестеден көреміз.
Кесте 23.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ ... ... ... талдау
үшін қажет көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |Шартты |2005 ж. |2006 ж. ... |
| ... | | | |
| | | | ... ... ... ... |N ... |+1,501 ... ... мың ... | | | | ... ... |F ... |+1,501 |
|қорлар, мыңтеңге | | | | | ... ... |E ... ... |+1,173 ... | | | | | ... құн, мың |C ... |+1,509 ... | | | | | ... ... мың |P=N-C ... |+1,494 ... | | | | | ... |R=P/(F=E) |0,29839 |0,32082 |+0,02243 |1,075 ... | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... ... |P/N |0,53299 |0,53054 ... |0,995 ... | | | | | ... |F/N |1,17868 |1,17907 ... |+1,000 ... ... | | | | | ... ... |E/N |0,60751 |0,47461 |-0,1329 |-0,7812 ... ... | | | | | ... ... ... ... ... Орталық Азия» АҚ қаржылық
есептемесінен алынды.
2005 жылы: R2005= 0,53299 / (1,17868 + 0,60751) = 0,29839 ... ... ... R2006= 0,53054 / (1,17907 + 0,47461) = 0,32082 ... ... ... ... факторлар қандай әсер еткенін қарастырайық.
1.Өнім табыстылығы факторының өзгерісінің әсер етуіне ... ... ... ... ... қалып, тек өнім
рентабельділігі өзгерген жағдайдағы өнімнің табыстылығы ... ... ... p= 0,53054 / (1.17868 + 0.60751) = 0,32082 = 32,082 %.
2. Өнім табыстылығы факторының әсер етуін анықтау:
∆ Rλ p= 0,32082 – 0,29839 = 0,02243 = 2.243 ... ... ... әсер ... ... факторлардың деңгейлері өзгерісіз қалып, өнім рентабельділігі мен
қор сыйымдылығының өзгеруі жағдайындағы қор сыйымдылығы ... ... ... F= 0,53054 / (1,17907 + 0.60751) = 0,29696 = 29,696 ... ... ... әсер ... анықтау:
∆ Rλ F= 0,29696 – 0,29702 = - 0,00006 = - 0,006 %.
3.Айналым ... ... әсер ... ... ... 2006 жылы ... рентабельділікті анықтаймыз. Барлық үш фактор
өзгеруі (өнім рентабельділігі, қор сыйымдылығы және айналым қаражаттарының
айналымдылығы) жағдайында шартты рентабельділік ... ... ... ... ... көрсетілген). ∆ R = 0,29702 - 0,29696 =
0,00006 = 0,006 %.
2. Айналым қаражатының факторының әсер ... ... R= 0,02243 – 0,00006 + 0,00006 = 0,02243 = ... ... ... 2006 жылы 2005 ... ... жоғарылаған. Капитал рентабельділігінің жоғарылауына айналым
қорларының айналымының төмендеуі әсер еткен, ... ... ... табыс
сомасының жоғарылауы әсер еткенін көреміз.
3 КӘСІПОРЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Үшінші бөлімде қойылған мақсаттар шегінде кәсіпорынның ... ... ... ... тәжірибелік ұсыныстар келтірілген.
3.1 Тереңдетілген операциялық талдау технологиясын пайдалану
Рентабельділік шегінің мөлшеріне 3 негізгі фактор әсер ... ... өнім ... ... ... ... және ... шығындардың
жиынтық мөлшері. Тұрақты шығындар деңгейі кәсіпкерлік тәуекел ... ... ... ... несие бойынша пайыздар
мөшерінде куәландырады. Қаншалықты ... ... ... ... ... шегі ... және соншалықты кәсіпкерлік тәуекел
маңызды.
Тереңдетілген операциялық талдау жиынтық тұрақты шығындардың бір ... ... ... ... ... ... ... талдау
дер түсінуге болады.
Тереңдетілген операциялық талдаудың негізгі принципі тауардың ... ... ... тұрақты шығындарын бірігуі және аралық
маржаны есептеу – тікелей өзгермелі мен тікелей ... ... ... ... ... ... табылады.
Тереңдетілген операциялық талдау бағаға және ассортименттік саясаттың
негізгі сұрақтарын шешуге бағытталған: тауарларды ... ... ал ... ... және ... баға қою.
Аралық маржа жалпы маржа мен пайданың аралығы болып табылады.Аралық маржа
кәсіпорынның тұрақты ... көп ... ... ... ... өз ... қоса отырып, жалпы маржаны есептеуден гөрі аралық
маржаны есептеудің өз ... бар: ... ... және ... ... ... ... таңдау негізі жоғарылайды, цехтік өндірістік
қуатты пайдалану мәселесін шешу мүмкіндігі пайда болады.
Тереңдетілген талдауда шығынсыздық шегі мен ... ... ... шегі - өзгермелі шығындар мен тікелей тұрақты
шығындарды өтейтін өткізуден ... ... ... ... ... тең.
Тікелей тұрақты шығындар
Шығынсыздық = ... дана ... ... жалпы маржа
тікелей тұрақты шығындар
Шығынсыздық = (14)
шегі, тг. ... ... ... үлесі
Рентабельділік шегі – тек өзгермелі мен тікелей тұрақты шығындарды ғана
емес, сондай-ақ жанама тұрақты ... ... ... түскен түсім.
Бұнда пайда нөлге тең.
Тікелей және жанама тұрақты шығындар
Рентабельділік = ... дана ... ... ... ... ... және жанама тұрақты шығындар
Рентабельділік =
(16)
шегі, тг. Жалпы маржаның түсімдегі үлесі
Шығынсыздық пен рентабельділік ... ... ... ... ... ... ... өмірлік циклда тауар екі шығынсыздық шегі
мен екі рентабельділік шегінен ... ( ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2 ... ену Өсу ... Құлдырау
Сурет 4. Тауардың өмірлік циклы
Аралық маржа теріс ... ... , ... ... өзінің түсімімен
тікелей өзгермелі мен тікелей тұрақты шығындарын өтей ... ... алып ... ... ... технологиясы бойынша талданатын фактор
бойынша операциялық тетік күші ... ... ... ... болып
табылады. Бұл ұғым Е.С.Стоянова мен М.Г.Штерн авторларына операциялық
талдау жүргізу алгоритімін жеңілдететін және ... ... ... ... экспресс-талдау әдістемесін жасауға мүмкіндік берді.
Әдістеме келесі тәуелділіктерге негізделеді:
1. Операциялық тетік күші тұрақты ... мен ... ара ... ... яғни ... ... ... жаңа коэффициенті
енгізіледі:
Тұрақты шығын
α = ... ... ... ... (ОТ) ... ... ... құрылымының
коэффициентінен α аналитикалық тәуелділігі болады:
ОТ = 1 / 1- α
(18)
Қаншалықты α коэффициенті үлкен болса, соншалықты ... ... ... ... ... тұрақты шығындардың жалпы маржадағы үлесі үлкен
болса, соншалықты операциялық тетік күші көп болады.
3. Кәсіпорынның қатыстық бірлігі ... ... ... (ҚБҚ) ... ... ... пен ... тәуелділігі болады:
ҚБҚ = 1 – α
(19)
Қаржылық беріктік қорының жалпы маржа құрылылымы коэффициентпен кері
тәуелділігі бар ... ... ... ... ... ... үлесі
үлкен болса, соншалықты қаржалық беріктік қоры аз болады және ... ... ... күші мен қаржылық ... қоры ... ... ... ... х ОТ = 1 ... ҚБҚ х ОТ = ... Жоғарыда келтірілген тәуелділіктер негізінде жаңа, дәстүрлі әдеттегі
операциялық талдауда кездеспейтін ... ... ... ... қор ... бірлікте.
ҚБҚ = пайда / жалпы маржа = 1/ ОР
(21)
Қаржылық беріктік қоры – ... ... күші ... ... ... (РШ) ... тетік күші арқылы көрсетуге болады:
РШ = 1 – 1 / ОТ
(22)
және жалпы маржа құрылымы кэффициент арқылы ... ... РШ = ... ... ... қоры ... % = пайда / жалпы маржа = 100 / ОТ
РШ % = (1 – 1 / ОТ) х ... ... ... қоры ... ... = пайда/жалпы маржа коэффициенті = пайда/жалпы маржа% х 100 (24)
Бұдан ... ... ... ... Егер ... түсімі рентабельділік шегінен аз ... ... > ... Егер ... ... рентабельділік шегіне тең болса,
α = 1;
3. Егер кәсіпорынның түсімі рентабельділік шегінен көп болса, α ... ... >ОР, ... ... Өзгермелі шығындардың пайдаға әсері өткізу көлемінің немесе тұрақты
шығындар өзгерісінің әсерінен артық. Пайданың талданатын ... ... ... көруге болады.
Сурет 6. Пайданың талданатын факторларға икемділігі
1) Түзулер көлбеуі неғұрлым үлкен болса, пайданың талданатын факторларға
икемділігі соғұрлым жоғары.
2) ... ... ... операциялық тетік күші анықтайды.
Операциялық тетік күші талданатын фактор бойынша неғұрлым үлкен ... ... ... ... 1 ... ... ... өзгерісі болуы мүмкін. Бұл жағдайда
көп вариантты экспресс-талдау әдістемесі қолданады.
3.2 Қаржылық менеджменттің стратегиясын, тактикасын жетілдіру
бойынша нұсқаулар
Сәттілікке талпыну ... ... ... ... ұлы
дилеммасын шешуге тура келеді: рентабельділік ... ... ... ... ақша ... жеткілікті деңгейімен және жоғары
төлем қабілеттілікпен үйлестіруге тырысу барысында олардың ... ... ... жиі ... ... ... ағымдағы өтімділік коэффициентінің
төмен деңгейі қаржылық құлдырауды және ... ... ... қарқынды дамуын, айналымды арттыруды және ... ... ... ... – бұл ... ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету
бойынша әрекеттердің басты жоспары. Ол ... ... ... мен
тәжірибесі, олардың және нарықтық шаруашылық жағдайында кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығын жоспарлау мен ... ету ... ... стратегия теориясы шаруашылық етудің нарықтық шарттарда объективті
заңнаманы зерттейді, жаңа жағдайларда өмір сүрудің, стратегиялық қаржылы
операцияларды дайындау мен ... ... мен ... ... қаржылық стратегиясы кәсіпорынның қызметінің ... ... ... негізгі және айналым қаражаттарын жетілдіру,
капиталды басқару, ... ... ... ... салық
менеджменті, бағалы қағаздар облысындағы саясаттарын қамтиды. ... ... ... ... ... ... объектілерін
анықтайды, олар – табыс және қаражаттардың түсімі, қаражаттар шығыстары
және аударымдары, бюджеттік және бюджеттен тыс ... ... ... 7 ... ... 7. Кәсіпорынның қаржылық стратегиясы
Кәсіпорынның қаржылық мүмкіндіктерін жан-жақты есепке ала отырып, сыртқы
және ішкі факторларды объективті қарастыра отырып, қаржылық стратегия ... ... ... ... ... сәйкестілігін қамтамасыз етеді. Қаржылық стратегияда
аталған факторларды ... ... ... кәсіпорын банктроттыққа
ұшырауы мүмкін.
Кәсіпорындар басты қаржылық ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындау стратегиясын, немесе жеке
стратегиялық мақсаттарға жету ... ... ... ... ... стратегиясы жоспарлау горизонты (жоспарлаумен қамтылатын
уақыт кезеңі) бойынша да, қойылған мақсаттардың масштабтылығы ... ... Ол ... ... қаржылық стратегиялардан тұрады, бірақ
олардың қарапайым ... ... ... ... ... қаржылық
стратегиясы басты қаржылық стратегияны қысқа мерзімге негіздейді және басты
стратегияда ... ... ... бір ... ... Жеке
стратегиялық міндеттерді орындау стратегиясы немесе жеке ... жету ... ... ... ... ... ... болмайды, бірақ тек бір ғана стратегиялық ... ... ... тек бір ғана ... орындауға бағытталған.
Кәсіпорынның тиімді қызметі үшін оперативті басқаруды ... ... ... ... ... 2 ... ... бар:
1. Инвестициялар- тұрақты және өзгермелі шығындар- ағымдағы қаржылық
қажеттіліктер- капитал құрылымы.
2. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... рентабельділік- қаржылық коэффициенттер.
Бұл мәселе шеңберінде кәсіпорын активтері мен ... ... ... ... көрінісі қаржылық стратегия матрицалары болып
табылады. Оларды қарастыра отырып, ... ... ... қаржылық-
шаруашылық жағдайын болжамын жасауға, жағымсыз факторлар мен ... ... Ол үшін ... ... қолданылады:
1. Шаруашылық қызмет нәтижесі (РХД)= инвестицияны пайдаланудың ... - ... ... қажеттіліктер өзгерісі - өндірістік
инвестициялар + мүлікті жай ... ... ... ... және ... өнім ... +
клиенттерге қарыздық құқықтар (дебиторлық ...... ... алашақ).
2. Қаржылық қызмет нәтижесі ... ... ... ...
пайыздар – төленген дивидендтер + акциялар эмиссиясынына табыс – ... ... ... ... және басқа ұзақ мерзімді
салымдар + құрылған кәсіпорындар пайдасынан аударымдар және ... ... ... ... ... ... қаржылық саясаты көрсетіледі: қарыз
қаражаттарын тарту кезінде оның мәні оң, ал ... ... ... ... ... ... шұғыл теріс мәні тек РХД-нің оң мәнімен өтеле алады.
3. ... ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижесі және шаруашылық қызмет нәтижесінің қосындысы:
РФХД= РХД + РФД
(38)
РХД, РФД және қосынды РФХД-нің ... ... ... және ... қызмет нәтижесіндегі ақша қаражаттарының
шамасын және қарқынын анықтау, ... және ... ... ... инвестициялар жасау, ағымдағы қаржылық қажеттіліктерді
жабу, яғни оң ақша ... ие болу ... ... перспективада
кірістердің шығыстардан артық болуы) қабілетін бағалау үшін қажет. Тепе-
теңдікті ... кең ... ... ... кезекті итерациялар
әдісімен РХД және РФД-ні комбинирлеп, олардың соммасын нөлге жақындатуға
қол жеткізу. ... ... РХД және РФД 0% және + - 10 % ... ... ... ... орнайды.
РФХД-нің идеалды мәнін орнату қиын және барлық ... ... ... ... мүмкіндігінше қауіпсіз аймақта қалуға тырысу керек. Осыған
байланысты ... ... ... ... ... ... РХД және ... ең тиімді үйлесін табу міндетін алдына қояды.
Осы міндетті орындауда қаржылық стратегия ... ... ... ... Матрицалар жақындағы жылдарға кәсіпорынның ... ... ... және ... ... ... ... сан алуан түрлерінен РФХД-нің мәні РХД мен РФД-нің әр ... ... ... ... ғана таңдалады және мұның бәрі-
кәсіпорын айналымының өсу қарқынының корреляциясыменбірге. ... 8. ... ... ... ... ... 2 негізгі аймақ арасында шекара өтеді:
• диагональдан жоғары- ... ... ... ... оң
мәндерінің аймағы;
• диагональдан төмен- тапшылықтар аймағы- талдау көрсеткіштерінің теріс
мәндерінің аймағы «Интергаз Орталық Азия» АҚ үшін РХД мен ... ... ... ... Орталық Азия» АҚ - ның қаржылық- шаруашылық қызмет
нәтижесінің динамикасы,мың теңге
|Көрсеткіштер ... ... |2006 ... Шаруашылық қызмет нәтижесі (РХД) |18817152|18391121|28608066|
|2. Қаржылық қызмет нәтижесі (РФД) ... ... ... ... қызмет нәтижесі |17791729|14486910|28601948|
|(РФХД) | | | ... ... ... ... Азия» АҚ - ның қаржылық-
шаруашылық қызмет нәтижесі 3 жылдағы РФХД мәндері оң болып ... ... ... ... ... аймағына кіреді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы ... ... ... ... ... ... қалыптастырады, өйткені мұнда
материалдық және ... емес ... ... Шаруашылық жүргізуші
субъектілер қаржысының сферасы шеңберінде материал, ... және ... ... ... шоғырладырылады, бұл қоғамда ұлғаймалы ұдайы
өндіріс процесін қамтамасыз ... ... ... ... деп өнім (жұмыс, қызметтер
көрсету) өндіріп, сату кезінде ... ... ... ... ... ... және ... байланысты экономикалық
қатынастарды айтады.
Коммерциялық және коммерциялық емес ... ... ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінде бекітіліп берілген, онда заңи тұлға
ұғымы анықталады. Өз қызметінің негізгі ... ... ... ... (коммерциялық ұйым) не мұндай ... ... ... ... және ... ... қатысушыларына үлестірмейтін (коммерциялық
емес ұйым) ұйым заңи тұлға бола алады.
Коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың ... деп ... ... өнім ... оны ... ... ... жасау, қаржыландырудың сыртқы көздерін тарту, оларды бөлу ... ... ... ... ... ... мен ... қаржысын ұйымдастыру белгілі бір
қағидаттарға негізделген, олардың ... ... ... ... ... жоспарлылық; меншіктің барлық нысандарының теңдігі; қаржы
резервтерінің болуы.
Кәсіпорынның қаржылық менханизмі келесі элементтерді қамтиды: қаржылық
әдістер; ... ... ... ... қамтамасыз ету; құқықтық
қамтамасыз ету; ақпараттық қамтамасыз ету.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ ... әрі ... ... ... сәйкес құрылды. Компания 1997 жылы 1 шілдеде жабық
акционерлік қоғам ретінде тіркелді. Компания 2005 ... 28 ... ... ... қайта тіркелді.
Компанияның қызметінің негізгі бағыты табиғи газды тасымалдау, оны жүзеге
асыру және ... ... мен ... арасындағы шартқа
сәйкес(«Келісім»), Компания Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... 2000 жылдағы ... ... ... ... магистральді газ жүргізу жүйесіне басқаруды алды.
Келісімге сәйкес Компания 2017 жылдың 14 маусымына дейін магистральді газ
жүргізу ... ... және оны ... ... ... жағдайын талдау кезінде баланс активтерінің құрамы
мен құрылымының динамикасын талдау – кәсіпорынның барлық мүліктерінің және
оның жекелеген түрлерінің ... және ... арту ... ... белгілеуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның активтерінің нақты құнын ... ... ... ... ... 55297797 мың теңгеге немесе 1,467
есе артқандығын көруге болады. Активтердің өсімі ұзақ мерзімді активтердің
активтегі үлес салмағының 71,3%-дан ... ... ... ... ... әрі қарай дамуын көрсететіндіктен және ... ... ... оның ... оң ... жылы «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның қаржы ресуртсарының құралу
көздерінде ... ... ... 57,3 %-дан ... ... ... ... меншікті капитал үлесі жыл басында қарыз капиталының
пассивтегі үлесінен 14,6 пайызға артық болса, жыл ... ... ... ... қарыз капиталының үлесінен 0,2 ... ... ... капиталының жыл басындағы пасиивтегі үлесі 42,7 % болса, жыл
соңында 50,1 %-ға дейін жоғарылаған. Меншікті капиталдың ... жыл ... мың ... жоғарылаған.
Қарастырылған 2004-2006 жыладар аралығында «Интергаз Орталық Азия» АҚ-
ның қаржылық тұрақтылығына талдау ... ... ... ... ... ... жағдайы қалыпты екенін көреміз.
Өзін-өзі қаржыландыру коэффиценті 2006 жылы 1,047 ... ... ... ... ... ... дамытуды қаржыландыруда меншікті
қаражат көздері қарыздардан 1,047 есе артық екендігін көрсетеді. 2005 ... ... 1,478 есе ... ... шаруашылық субъектөзінің өндірістік қызметін тек қана меншікті
қаражат көздерімен ғана емес сонымен қатар қарыз капиталын да ... ... өзі ... ... тек қана меншікті қаражат көздерін
ғана құруда емес, сонымен қатар өзінің ... ... ... ... ... ... мен динамикасына ... ... ... әсер ... ... және
өндірісті ұйымдастырудың деңгейі; капитал және оның ... ... ... ... ... өнім ... сапасы және құрылымы;
өнімдердің өндірісіне шығындар және ... ... ... түрлері бойынша
пайда.
Рентабельділік көрсеткіштерін факторлық ... ... ... ... ... ... ... мен шаруашылық қызмет
тиімділігін жоғарылатудың сапалы және ... ... ... ... ... ... капитал рентабельділігі 2006 жылы 2005
жылмен ... ... ... ... ... ... ... айналымының төмендеуі әсер еткен, өнімді
өткізуден түскен табыс сомасының жоғарылауы әсер еткенін көреміз.
Рентабельділік ... ... 3 ... ... әсер етеді: өткізу
құны, өнім бірлігіне кететін өзгермелі шығындар және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік тәуекел дәрежесін
сондай-ақ қаржылық тәуекелді-тұрақты ... ... ... ... ... Қаншалықты тұрақты шығындар ... ... ... шегі ... және соншалықты кәсіпкерлік тәуекел
маңызды.
Тереңдетілген операциялық талдау жиынтық тұрақты шығындардың бір бөлігін
тікелей берілген тауарға (өнімге, ... ... ... ... ... ... ... талдаудың негізгі принципі тауардың тікелей
өзгермелі шығындарының тікелей тұрақты шығындарын бірігуі және ... ...... ... мен тікелей тұрақты шығындар өтелгеннен
кейін өткізудің нәтижесі болып табылады.
«Интергаз Орталық Азия» АҚ үшін 2004 жылы рентабельділік шегі ... ... 2005 жылы 35378075 мың ... 2006 жылы 46015955 мың ... ... ... шығынсыздықты қамтамасыз етті және рентабельділік
шегінен өтті, кәсіпорынға пайда алуға мүмкіндік берді. «Интергаз ... АҚ үшін ... ... немесе тұрақтылық қоры да 2004-2006 жылдар
аралығында жоғарылаған: 2004 жылы 28399573 мың ... ... 2005 ... ... ... 2006 жылы 37413188 мың ... құраған.
Қаржылық тұрақтылық немесе беріктік қорының жоғарылауы кәсіпорынның
қаржылық жағдайына оң әсерін тигізеді және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынның тиімді қызметі үшін оперативті басқаруды негізгі қаржылық
стратегиямен үйлестіру қажет. ... 2 ... ... бар: ... және ... ... ағымдағы қаржылық қажеттіліктер- капитал
құрылымы; кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы- төлем қабілеттілік, ... ... ... ... ... коэффициенттер.
Кәсіпорынның қаржылық стратегиясы кәсіпорынның қызметінің барлық
жақтарын ... ... ... және ... ... ... басқару, пайданы бөлу, қолма-қолсыз есеп-айырысу, салық
менеджменті, бағалы ... ... ... ... ... аталған құрамдас бөліктері қаржылық стратегия объектілерін
анықтайды, олар – табыс және қаражаттардың ... ... ... ... ... және ... тыс қорлармен қарым-қатынастар,
несиелік қарым-қатынастар. Қорытындылай ... ... ... тиімділігін жоғарылату бойынша шараларды жалғастыру қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030 Стратегиясы
2. Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің ... ... ... ... жаңа Қазақстан», Астана 2007ж. 28 ақпан, Егемен Қазақстан
2007ж. 1 наурыз
3. Ілиясов Қ. Қ, Құлпыбаев С. Қаржы: ... ... 2005 – ... ... ... ... ... оқу құралы/Дүйсенбаев К.Ш.,
Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. – ... ... 2001 – ... ... Г.Ж. ... финансовыми ресурсами.//Қаржы-қаражат 2007 -
№2 – 31-36с.
6. С.В. Большаков. Финансы предприятий. ... и ... ... 2005 – ... ... ... Учебник для вузов/ под ред. Н.В. Колчиной. М:
ЮНИТИ-ДАНА, 2001.
8. Кожахметова М. ... ... как ... ... ... – 2006 - №6 – ... Жұмағазиева А. Кәсіпорындағы экономикалық билік жүйесі және ... ... – 2005 - №5 – ... ... В.Е., ... В. В., Радковская Н. П. Финансовый менеджмент.
Учебник- М. «ООО Издательство Элит» - 2005 – 560с.
11. ... В.В. ... ... ... ... ... «Финансы и
статистика» 1997г.
12. Финансовый менеджмент. Теория и практика: Учебник/под ред. ... – 5-е изд; ... и доп. – М: ... 2005. – ... ... финансами (Финансы предприятий). Учебник/ под ред. Володин
А.А. – М: Инфра-М, 2006г.
14. ... О. ... ... ... ... финансами
предприятия: Учебник – М: Юнити, 2004г.
15. Селезнева Н., ... А. ... ... ... ... ... для ... 2-е изд., перераб. и доп – М:Юнити,
2006г.
16. Рогова Е.М. ... ... ... и ... ... Пос - ... ... Издательство, 2006г.
17. «Акционерлік қоғамдар туралы» ... ... Заңы ... ... 2004 - ... ... М.Н. Бухгалтерский баланс как база для принятия решений ... ... и ... ... // Финансовый менеджмент. –
2000. №2. С. 110-113.
19. Балабанов И.Т. Анализ и планирование хозяйствующего ...... и ... 1998. 112 с.
20. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. ... ... ... – М.: Изд-во «Дело и Сервис». 1999. 304 с.
21. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. ... ... ... М.: ... 2000. 208 ... ... М. На пути к ... стандартам финансовой отчетности//
Қаржы-Қаражат – 2006 - №3-4 – 63-68б.
23. Кеулімжанов К.К., Құдайбергенова Н.А. Бухгалтерлік ... ... ... Экономика 2006 – 384б.
24. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятия. – М: ... ... ... ... Б.С., ... Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік
есепті ұйымдастыру: Оқулық. – Алматы. Экононмика 2006 – ... ... С.Б. ... ... ... ред. ... К.Ш. ...
2-ші бас. – Алматы: ИздатМаркет, 2005 – 312б.
27. Управление финансами. Финансовый анализ предприятия: ...... 2005 – 232с. ... А.М.
28. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. –Мн.: ИП
«Экоперспектива». 1997. 498 ... ... И.А. ... ... ... ... – К.: ... 1999.
528 с.
30. Уоттс М. Нарықтық экономика әліппесі / ауд ... ... 1995 ... ... ... кезінде өткізу көлемінің өтейтін өзгерісін анықтау
Талданған фактор бойынша қаржылық ... ... ... ... ... ... талдау
Шығынсыздықты талдау
Талданған факторлардың өзгерісіне пайданың сезімталдығын талдау
Талданған факторлар бойынша операциялық ... ... ... ... ... ... стратегиясының құрамдастары
Негізгі және айналым қаражаттарын оптимизациялау
Табысты бөлуді оптимизациялау
Қолма-қолсыз есеп-айырысу облысында саясат
Бағалы қағаздар облысында ... ... ... ... стратегиясының объектілері
Қаражаттардың табыстары мен түсімдері
Қаражаттардың шығыстары мен ... пен ... тыс ... ... қатынастар
Қаржылық механизм
қаржыны басқару
Қаржылық әдістер
болжау
инвестициялау
несиелендіру
өзін өзі несиелендіру
салық салу
есептеу
сақтандыру
өзін өзі сақтандыру
трансферттер
лизинг
етіс (залог)
ынталандыру
жауаптылық
дивиденттер
амортизация
бақылау
диверсификация
систематизаия
басқа да әдістер
Қаржылық рычаг
кіріс (табыс)
түсім (табыс)
санкция
баға
жалдық төлем
дивиденттер
дисконт
жарналар
инвестиция
несиелер
валюта бағамы
проценттер
капитал
міндеттемелер
борыш
ресурстар
бюджет
активтер
несиелер және займдар
акциялар мен ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету
Заңдар
Жарлықтар
Қаулы
бұйрықтары
нұсқауға сілтеме әдісі
Жарғы
басқалары
Нормативтік қамтамасыз ету етуқамтамасыз ету
лицензия
нормативтер
нормалар
және басқасы
ақпараттық
өндірістік
технологиялық
маркетингтік қамтамасыз ету
және басқалары

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындағы қаржылық менеджментті жетілдіру жолдары40 бет
Кәсіпорындарда инвестицияны тиімді пайдалану саясаты29 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру жолдары3 бет
Лизинг арқылы инвестицияларды тарту, лизингтің пайда болуы мен табиғаты, кәсіпорында лизингті пайдалану тиімділігі28 бет
Мұнай-газ саласындағы кәсіпорынның техника-экономикалық көрсеткіштерді пайдалану арқылы инвестжобаның тиімділігін талдау14 бет
Қазақстанның терісі қымбат және кәсіптік аңшылықтың аңдары. Тиімді пайдалану және қорғау20 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
"Қайсар Сүт" ЖШС-де өнімді жаңарту және оның тиімділігі24 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
«The best» акционерлік қоғамның шаруашылық қызметін талдау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь