Алматы қорығының географиялық орны, шекаралары

Жоспар

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Алматы қорығының географиялық орны, шекаралары ... ... ... ... 3
2.2. Жер бедері мен климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2.3. Өсімдіктер әлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.4. Жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.5. Өзендері мен көлдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
Алматы қорғы Іле Алатауымен төрінен орын тепкен Алматы мемлекеттік қорығын Оңтүстік астанамыздан небары 25 км. қашықтықта жатыр. Бұл қорық 1931 жылы 6 мамырда құрылған.
Жер көлемі 89,5 мың гектар. Қорық жерінде табиғаттың барлық белдеулері анық байқалады. Мұнда аптабы ыстығы шөп даланы да, тынық орманды белдеуді де және мәңгілік мұз болған туындраны да кездестіруге болады. Осыған байланысты қорық жеріндегі өсетін өсімдіктер мен мекендейтін хайуанаттар дүниесі түр жағынан бай келеді. Мәселен, қорық аймағында жоғары сатыдағы өсімдіктердің 590 түрі, мүктердің 107 түрі, (өседі) қынаның 77 түрі және саңырауқұлақтардың 190-ға жуық түрі өседі. Ал, құстардың 170 түрі, сүтқорекілердің, бауырмен жорғалаушылардың 20-ға жуық түрі қорықтық хайуанаттар дүниесін құрайды. Олардың қоры да әркелкі. Кәсіптік маңызы бар аңдардың қорықта: еліктің 500 басы, 300 қабан, мыңға жуық арқар, 60 мың марал, 40 аю және санаулы қасқыр тіршілік етеді. Қоры тым аз болғандықтан сиреп кеткен аң мен құс түрлері де аз емес. Алматы қорығында халықаралық табиғат одағының «Қызыл кітабында» жойылып кету қапі бар аң ретінде тіркелген барыс, қарақұйрық мекендейді. ТМД және республикасының «Қызыл кітапқа» тіркелгендерден –ақ тырнақты аю, арқар, сілеусін, сабаншы, шұбар күзен, бүркіт сияқты хайуанаттар қорық жерін қоныстанса, осы аймақта өсімдіктер дүниесінің-Мушкетов түйесіңірі, Сиверс .............ашинасы, Остравский қызғалдағы сияқты өкілдері өте сирек кездеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Жұмадилов Ә. Бекенов А, Қыдырбаева Х «Қазақстан қорықтары» Алматы, 1980 ж.
2. Зверев М.Д. Проскуреков М.А. «Алматы қорығы» Алматы, 1981 ж.
3. Молдабергенов А. «Атамекен» Алматы, 1985 ж.
4. Бейсенова Ә, Сашақова А, Есполов Т, Шілдебаев Ж. «Эколонгия және табиғатты тиімді пайдалану» Алматы, 2004 ж.
5. Сихымбаев Ә.Ғ. Тастанов Ғ.А. Сихышбаев С.М. Кемилбекова Г.Ә. «Экология негіздері және табиғатты қорғаудың қысқаша курсы» Шымкент, 2003 ж.
6. Егізбаев Х.Е. «Қазақстандағы жануарлар әлемін қорғау шаралары» ІІЖаршы – 1998 -1//
7. Сәтімбеков Р. «Қазақстанның ерекше қорғалатын аумақтар және табиғат қорғау» География және табиғат 2005 №1
8. Сәтпаев «Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын табиғи аймақтың қазіргі жағдайы» Қазақстан жоғары мектебі 2004 №4
9. Ыбыраймов Н. «Қорықтар – табиғат қорғаны География және табиғат 2003 № 3
10. Сәтімбекұлы Р. «Ерекше қорғалатын табиғат аумақтары
«Атамекен 220 8 наурыз
11. Бейсенов Ә.С. «Қазақстанның географиялыө атласы Алматы 2003 ж.
12. С.С. Махмұтов «Қазақстан қорықтары» Алматы, 1981 ж.
        
        Жоспар
І.
Кіріспе.....................................................................
......................................2
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Алматы қорығының географиялық орны, шекаралары................3
2.2. Жер ... ... ... ... ... ... ... Іле Алатауымен төрінен орын тепкен Алматы мемлекеттік
қорығын ... ... ... 25 км. ... ... Бұл ... жылы 6 мамырда құрылған.
Жер көлемі 89,5 мың гектар. Қорық жерінде табиғаттың барлық ... ... ... ... ... шөп ... да, тынық орманды белдеуді
де және мәңгілік мұз болған туындраны да ... ... ... қорық жеріндегі өсетін өсімдіктер мен мекендейтін хайуанаттар
дүниесі түр жағынан бай ... ... ... аймағында жоғары сатыдағы
өсімдіктердің 590 түрі, ... 107 ... ... қынаның 77 түрі және
саңырауқұлақтардың 190-ға жуық түрі ... Ал, ... 170 ... бауырмен жорғалаушылардың 20-ға жуық түрі ... ... ... ... қоры да әркелкі. Кәсіптік маңызы бар
аңдардың қорықта: еліктің 500 басы, 300 ... ... жуық ... 60 мың
марал, 40 аю және санаулы қасқыр тіршілік етеді. Қоры тым аз ... ... аң мен құс ... де аз ... ... ... халықаралық
табиғат одағының «Қызыл кітабында» жойылып кету қапі бар аң ... ... ... ... ТМД және ... ... ... –ақ тырнақты аю, арқар, сілеусін, сабаншы, шұбар
күзен, бүркіт сияқты ... ... ... қоныстанса, осы аймақта
өсімдіктер дүниесінің-Мушкетов түйесіңірі, Сиверс .............ашинасы,
Остравский қызғалдағы сияқты ... өте ... ... қорығының географиялық орны, шекаралары.
Алматы мемлекеттік қорығы алып тұлғаны..... ... ... Бұл ... 1931 жылы ... ... ... ... қорықтық
жер көлемі бірнеше рет өзгерді. 1935 жылы қорық ... ... ... ... ... ... Таушелек, тарбанқорағай, Орман
алқаптары қосылады. Ал 1936 жылы оған тағы да ... ... ... және Іле ... ... ... мен Қракүлтек жер ... ... ... ... ... 15 мың ғана ... алқапты
қамтыса, кейіннен оған көптеген жерлерді қосуға байланысты 40-шы ... ... ... ... ... 857 мың гектарға жетіп, ол ... бар ... ... ... ... ... ... жылдары түрліше
себептерге байланысты қорықтың көлемі бірнеше рет өзгеріп, тітпті кейіннен
жабылып қалды. Содан ... ... 1960 ... 11 ... Іле ... бөлігіндегі таулы аймақта қйта құрылды. Қорықтық таулы бөлігінің
алып жатқан жер көлемі 71681 гектар. Оның ең ... ... 1000 ... ... 5017 ... Талғар шыңына дейінгі аралықты қамтиды. ... ... ... ... сол жағы ... ... арасымен өтсе,
Солтүстіктегі оң жағы Талғар өзенінің арасымен және Есік көлі ... ... Ал ... Есік өзен мен ... ... ... ... ... елінің шекарасына барып тіреледі.
Сонымен қатар Іле өзенінің оң жақ ... шөл ... ... және Кіші ... ... да ... ... бұл бөлігінің аймағы
17850 гектар. Аталған екі тау аралығында орналасқан, оны әлемге ... ... құм» да ... осы ... бедері мен климаты.
Алматы қорығы Іле Алатауының теріскей беткейінен орын тепкен. Биік
шыңдарын мәңгі мұз бен қар ... сұлу ... ... ... ... әсем тау ... болса да қызықтырмай қоймайды.
Алматы қорығына Іле Алатауының орталық бөлігі –теңіз деңгейінен 1400-
5017 м ... ... ... ... тау ... енеді. Жер
бедері күшті тілімделген. Жерінің 25 мың гектарын тасты ... ... ... ... зор әсер ... ... ұрып ... Оның
үстіне қорық территориясында «ән салатын» құмды таулар кіреді. Шағын ғана
жері бар осы қоныста табиғаттың әр ... ... ... ... ... тау ... жақын орналасуы оның ауа райына үлкен
әсерін ... ... ... таудан төмен түскен сайын жылына ... ... де азая ... ... ... ... 1000 м
биіктікте 500 мм, ал 2400-3000 м ... 780-870 мм ... ... ... әрбір 100 м ... ауа ... ... Тауда самал жел соғып, жаздың салқындау болуы да ... ... ... ... ... Қыс айлары онша суық болмайды.
Бұл қорықта паналайтын ... ... ... ... ... территориясы арқылы бөлінетін бірнеше тау қыраттарынан тұрады.
Ондағы суы мол саналатын негізгі өзендер-Талғар мен ... Жаз ... ... ... ауысуы кейде 40-50 сантиметрге дейін жетеді. Ара-
тұра тауда нөсерлеп жауған жабдықтрдың арты селге айналатын жағдайлар ... ... ... ... ... болуы, микроклиматтың
әр алуандығы топырағының ... ... ... ... ... ... ... сұрғылт топырақ басым да, ал ... қара ... ... ... мен шабындық шөптер өседі.
Өсімдіктер әлемі.
Алматы қорығының бір артықшылығы –тау беткейлерінде орманды-дала
субальпі және ... ... ... ұштасып жатуы. Шөлді аймақ
«»әнші тау төңірегін қамтиды.
Орманды-дала белдеуі қорық жерінде 1300-2600 м ... ... Оның ... ... жапырқты ағаштар мен бұталар өседі. Олардың
көпшілігі жабайы жеміс ағаштары. Бұл белдеудегі ... ... ... ... ... көктерек, тал. Бұталармен ... ... және ... ... ... ... тұтасып жатпай, ойдыш-ойдыш болып, ... тау ... ... Мәселен, Жабайы алма бағы 1700 м
биіктікке ... тау ... ... ... ойпаттарда көбірек
өссе, сол биіктікте ... ... ... ала орналасқан. Көктерек
жоталарының солтүстік және ... ... ... ... Жалпы
жабайы жеміс ағаштарының алып ... ... 157 ... ... ... ... ... бойын алып жатыр. Алма ағаштарының
биіктігі 7-8 м, ал өрік 5-7 ... ... ... ... жайған кәрі
ағаштар арасынан жаңа өсіп келе жатқан жас өркендерін де жиі көз ... сән ... ... ... ... ормандар 1400-2800 м
биіктікте орналасқан. Ормандағы ... ағаш түрі ... ... ... ... жасыл қылқанды шыршасы –көне ... ... ... ... асыл ... Оны тек ... ғана салыстыруға болады. Ағаштың бұл түрі де ... ... әрі биік ... ... ... ғұмыры-жаршы мың
жыл, биіктігі 48 метр. Діңінің диаметрі екі метрге жетеді. Шыршалы орманда
мұндай ... аз ... Оның қоры тек қана ... мен ... сақталған. Шырма орманның жалпы көлемі 500 мың гектар болады
деп шамаланса, оның 300 мың ... ... ... 200 мың
гектары Қырғызстанның тау беткейлерінде Алматы ... ... ... ... ... алып ... Әдетте, шырша ағашы тудың солтүстік
беткейінде өседі. Таудың шығыс және ... ... ол ... ... ... ... ... болады.
Шырша –Тянь-Шаньның құнды ағаштарының бірі. Ол ... ... мен ... ... құрғақтығына ыстық, суық топырақтағы
ылғалдық құнарлылығының жетіспеушілігіне, жарықтың аздығына өте төзімді.
Шыршаны ... орта және биік ... ... ... ... ... кездеспейді. Шырша орманы етегінде сирек те
болса алатау ........................ талы ... ... ... ... ... тал ... түскен сайын (теңіз деңгейінен 2600-3000 метр биіктікте) тау
алыптары түркстан аршасына орын ... ... хош ... ... жапырақты
аршаның биіктігі кейде бір, көбіне бір метрден аспайды. Ол қар ... ... ... атқарады. Сонымен бірге арша нуы
жас шыршаларға қажет микроклиматты тамаша .........сақтайды.
Орманды-дала белдеуінің ашық ... ... ... ... ... ... ... боз, бетеге,
қарабасшалғын бетеге, жусан ... ... ... ... өседі.
Сондай-ақ бұталы ағаштар арасында тау таспасы, қозы құлақ, ... ... ... ... ... қоңырбас, аюбалдырған, т.б.
балауса шөптер көктемде қаулап шығып, тау ... ... ... ... ... ... ... 2800-3000 –нан 3200-3400 метр
биіктікте субальпі шалғыны, дала шалғынды-дала, ... ... ... ... ені 400 ... Солтүстік беткейлерінде субальпі
шалғынында ... ... ... мен ... ... ... ағаштары
кездеседі. Шоғырлана өскен арша түптері өте ... ... ... тарбиып шығып тұрады. Бұл өсімдік 700 жылға дейін тіршілік
етеді. Арша діңінің ... ... ... ... биік таулы аймақтық
климат жағдайының ғасырлық ... ... ... шөптері-тау флемисінен .......қазташақ гүлдерінен, қияқ
қысқа жүйіткі ... шаш, әсем ... ... ... ... ... кілемдей құлпырып жатады. Олардың арасында биік тауда
өсетін пияз ... ... ... боз ... шөл ... азия
сұлыбасы, шемс сұлыбасы.... алдаш қазтабан жүйкелі қазтабан кездеседі. Бұл
жерде эдельвейс те ... ... бәрі ... ... қалғандай жатаған
өседі. Белуардан келетін тау шалғыны сонау төменде қалған.
Субальпі ... ... ... гүл ... ... ... өскен алақтарды жиі көруге болады. Субальпі топырағы қара топырақ
тәрізді келеді, оның құрамында 10-14 ... ... ... осы ... ... беткейінде субальпілік біртегіс
шалғынды жазық төсіліп жатыр. Бұл жерде жылу мол, күн көзі жиі ... ... ... бетегесі, шым түзетін сұлыбас, доңызсырт, бетеге шықты ... ... ... ... ... қарағанда құрғақтау, дегенмен
құнарлығы одан кем емес.
Тағы да теңіз ... ... 4000 ... ... ... мен ... ... альпілік аласа шөпті шалғынды көресің.
Бұл жердегі шөптердің биіктігі 20-25 снтиметрден аспайды. Бұлар ... ... ... ... ... доңызсырын, суық наурызгүл,
альпі қашқарагүлі, суық көкгүл, тянь-шань қоғажйы. Олардың арасында қына
мен мүк те ... ... ... мұз ... ... ... тау
жыныстарының сынықтары, көкше мұздар, тасты қорымдар ерекше ... Олар шөп ... ... жартастар көрінісі» ретінде назар
аударады. ... қар мен мұз ... ... жаяу ... ... ... ... жапырақ, қазтамақ гүл-тағы басқа өсімдіктерден
тұратын ойдым-ойдым альпі шалғыны көгеріп жатыр. Тастар ... ... Ұсақ ... ... әйгілі эдельвейсте өседі. Бұл ... емес ... ... ... жапырақтары мен сабақтарының ... ... ... ... ... гүл деп ... ... эдельвейс биік
таулы аймақтық қандай бір қатал жағдайына болмасын төтеп бере алады.
Жартастар қына мен мүк ... ... бұл оған әсем ... ... мен тоғайлардың оңтүстік ала солтүстік Тянь-Шань ... ... ... ... мен ... қорығының тауларында ....аих деп атауға болады: оның ... ... ... әр ... рең мен ... көз тартады. Етегінде
шөптесін өсімдіктер мен бұта нуы ... ал ... ... мың ... орман өседі. Солтүстік беткейінде жабайы алма, ... ... ... ... ... үйреңкі, атжүзім, көкжерек, шойын өседі.
Осы жалпақ жапырақты ағаш арасынан атақты Тянь-Шань немесе Шренк ... ... ... тәрізді биік ағаштар кездесіп қалады.
Әсіресе көктем кезінде ағаш арасына өскен эфемероидтар түрлі ... ... ... ... ... ... шөп, қазжуа, алтай
торсындағы, жабайы жаушымылдық, тағы басқа өсімдіктер көктемнің ... гүл ... ... солтүстік беткейлерінде орман тұтасып жатса, ... пен ... ... ... бөлігі дала мен шалғынға айналады.
Бұл жерлерге күн ұзақ ... және ... ... ... ... да
оңтүстік беткейінде далалық микроклимат бйқалады және дала өсімдігі
таралған. Бұнд ... ... ... брешер
атқонағы, әр түрлі жусандар өседі.
Батыс және шығыс беткейлерінде шалғындық ... ... ... ... ... шөбі ... дәрі-дәрмек алынтын өсімдіктердің көптеген түрлері
кездеседі.Олардың ... ... ... ... және ... Осындай адам денсаулығына қажетті ... ... ... олардың биологиялық ерекшеліктерін терең зерттеу
де қорық ... ... ... де әсем ... ... ... бетте аласары келіп Іле
өзенінің жағасындағы шөлді жазира даламен ... Өзен ... ... тіршілік те сезілмейді, шөлдің аты шөл, ... ... ... ыза суы ұзаған сайын сирек, тереңге тартылып, жер ... ... сор ... ... ... жалақ тақырларда көктем қысқа
мерзімде өте шығады.
Жанды құмдарда тіршілік белгісі жоқ ... Кей ... ... ... ... ... ебелек, кәдімгі сораңғ бұйырығын көгеріп
көрінеді.
Шағым құм төбелері арасындағы тақырлар мен ... қара ... ... құм ... ақ ... өседі. Бұлардың сырт пішіні өте ұқсас:
екеуінің де бұтақтарға жабысып тұрған қабыршақ –жапырақтары ... ... қара ... ... көбінесе 10 метрден, ал ... ... 5 ... ... ... ... ағашы. Оның
тамырын сусымалы құмдар ... ағаш ... шөл ... ... ... ... мен насекомдардың баспанасы.
Шөл өсімдіктердің барлығы да ылғал үнемдеуге бейім. Олардың ... ... ... суды ... тереңге кететін ұзын
тамырлары өте әріден ылғал тартады.
Көктемде шөл ... ... ... ... нәр ... құммен
саз қысқа мерзім өсетін баданалы қоңырбас, раң, шөл ... ... ... Бұл ... қысқа мерзім ішінде тіршілік энергиясын жинап
алуға асығады, бірақ ... ... ... ... бітеді.
Көктемнің ұмытылмас реңін сирек кездесетін бұлақтар ... ... бар ... ... ғана еске түсіреді. Бұларды
жынғыл, шеңгел нуы ... ... ал ... ... ... ... өңір
құмды –«әнші тау» төңірегін алып ... Ол ... ... ... Онда ... тән сорақ, бұйырғын және жусан өседі.
Жануарлар дүниесі
Қорықтың жер бедерінің күрделілігі, ауа райының әр ... ... ... ... өсімдік жүйелерінің көптігі жан-жануарлар түрлерінің
кең таралуына әсерін тигізеді. Мұнда құстардың 200-ден аса, сүт ... -60, ... ... -25, ... 700-ден
астам түрі бар.
Алматы қорығын көруге бара қалған табиғат ... ... ... ... ... ... орман іші осы қанаттылардың неше
құбылтып салған әніне бөленген. Адамға кешкілік құйқылжыған бұлбұл әні,
көктемдегі ... ... ... ... ... әсер қалдырады.
Әдетте бұлбұлдарды көктем әншісі деп ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұлбұлдар тоғайға май ... хош ... гүл ... ... ұшып келеді.
Тоғайды бұлбұлдар ғана ... ... ... ... ... ... ... торғайлардың әнімен және
қырғауылдардың «таңдай қаққандай» дауысымен астасады.
Таңертеңгін ... ... шөп, ну ... ... ... «таңдай
қаққан» тәрізді дауысы алысқа естіліп жатады. Бұл әсем құс ... ... ... бірі деп ... ... оның ... ғана ... реңді. Ал мекеннің қауырсыны сұр түсті, сондықтан да
ол бұта арасында отырған кезде көзге байқала қоймайды.
Қорғасындар негізгі жемін ... ... ... ... ... жемістер
қырғауылдардың сүйсіне жейтін жемі.
Тоғайда Іле сары ... ... ... мақтан торғайы, сары құйрықты
тағанақ, сұр тағанақ, жабайы кептер, тағы басқа да ұсақ ... ... ... саз ... қарайып ірі құстар көрінеді. Кейде таяз
судан әрең көрініп тұрған құм саязға ... ... Ол ... өте ... су бүркіті. Ол Іле жағалауында ұя ... ... ... Бұл ... ... құс ... ... ағаш басына ұя салады. Бірақ
су бүркітінің өзен алқабындағы кіші-гірім ... шек ... ... тек ... ... ... маңғаз құс. Су бүркіті жұп құрып тіршілік етеді. Әрбір
жұптың алма-кезек пайдаланатын бірнеше ұясы бар ... ... ... 1-2 ғана жұмыртқа табады. Одан бір айда балапан шығады.
Қорықтың шырша орманда самырсын құсы, шырша торғайы, шиқылдақ ... ... ... ... орманды-дала белдеуінде кәдімгі
мысық торғай, қара шымшық, бұлбұл, маңбас ... қара ... ... құр және ... да ... түрлі құстар тіршілік етеді. ... ... ұлар мен ... ... орманында қаршыға тәрізді жапалақ ұялайды. Ол әдетте қураған
ағаштың басына қонып алып, жемін ... ... не ... көзі ... ... шүйіле түседі. Мұның бәрі күндіз байқалады. Дегенмен
жапалақ түн құсы ғой. ... ... ... жапалақ өзінің барлық
қандастары сияқты емес күндіз де жемін жақсы аулайды.
Алматы ... ... ... ... ерекше түрі-сусйыл қара
торғай. Ол негізінен ағыны қатты таудан аққан ... ... ... бәрі сумен байланысты. Негізгі қорегі су ... ... ... ... ... ... барлығы бірлесе
жұптасып, өз ... ... ... Ерте ... ... ... сала ... Осы кезде қоразы көп сайрап, «күй салтанатын» өткізеді.
Сушыл қара торғай ... ... ... ... немесе өзен жарқабағына
салады.
Алматы қорығынағы әсем құстардың бірі мысықторғай немесе ... оның ... ... ... Қорызының түсі айқын дақ ... ... ... кезінде мекендерінің арқасы, басы мен мойны жасыл ... ... Олар ... ... ... ұнатады. Сарғалдақ торғайлар
ұясын қайың, тал, алма ... ... ... тор ... іліп
қяды. Осында көктемде 3-5 жұмыртқа салып, балапан шығарады. Мысықторғай
орман мен бақ ... зиян ... ... қоректеріп, біраз
пайда келтіреді.
Қара шымшық жапырақты, қылқан жапырақты ... ... ... суға ... өскен бұтаны тоғайды мекендеуді ұнатады. Іле Алатауында
600-2600м биіктікте тіршілік ... Жаз ... ... ... ... ал күз бен қыс ... долана, итмұрын, ұшқат, арша
жемістерімен қоректенеді. Қара шымшық та ... үшін ... құс. ... оның ... ... ... жемісін бір жерден екінші жерге тартуға
септігі бар.
Бұл ... ... ағаш ... ағаш ... ... Онда 3-7 ... ... қорығында бау-бақша, орман ... ... ... ... зор. Олар ... ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Бір сары
шымшық тәулігіне алты мыңдай ұсақ жәндіктерді ұстап, қорек етеді екен.
Басының екі ... ақ ... ал ... қара «тақиясы» бар бұл
құс ұшқыр қимылдайды, ... ... ... ... ... ... ... және бау-бақшаға өте
пайдалылығын ... ... 1965 жылы ... қорығына үлкен ... 145 ... ... Онда ол ... ... ... орман
алқабын зиянды насекомдардан қорғауға үлкен септігін ... ... ... ... ... ететін құстардың бірі
бұл-құр. Әдетте құр Тянь-Шань тауларында шырша мен арша өскен белдеуді
паналайды. ... ... ... ... тек ... қорегін ағаш
бұтақтарынан теріп жейді.
Құр тіршілігіндегі тамашалауға тұратын кезең-оның «күй салтанатын»
өткізу уақыты. ... тау ... ... ... белгісі
сізіле бастасымен-ақ құр тобында ерекше қимыл, абыржу пайда болады.
Апрельдің ... ... ... қораздары шырша бұтағында отырып,
судың бүлкілдеп ... ... ... Бұл ... «күй ... ... басталады деген хабары. Оған 10-15 құс ... ... ... ... Олар ұяға 16-ға дейін ғана жұмыртқалайды. Қорық
территориясында құр біркелкі ... қры әлі ... ... жоқ.
Сондықтан да бұл ала бағалы құстың санын ... үшін ... ... бәрін жасауымыз керек.
Іле Алатауы қойнауындағы шырша орманын мекен еткен құстың бірі-
самырсын ... ... сәл ... ... ... бар, ... қызыл
келген құс. Ағаштың басына шығып отыруды ұнатады. Ұя басар кезде қалың
орман ішінде ... адам ... ... ... ... қылқан
жапырақты орманында самырсын құсы ... мен ... ... ... бізтұмсық қоңыздар және ағаш қандласымен қоректеніп, едәуір
пайдасын тигізеді. Күз бен ... ... ... жаңғағымен қоректенеді.
Самырсын құсының биологиялық бір ерекшелігі-қысқа азық ... ... құсы да ... жақсы қорғауға алынған.
Шырша орманына және құстардан тағы да орман шымшығын атауға ... ... ... 4-6 ... салып, балапан ұшырады. Көктем мен ... құсы ... ол да ... көп зақымдайтын насекомдармен
қоректенеді, ол орман үшін пайдалы құс.
Еліміздің ұлан-байтақ ... ... ... ... ... ... ел иелігіне пайда келтіріп ... ... ... ... ... ... болып отырғанда осы ... ... ... ... ... ... ... Бұл құс
ағашта өрмелеп тіршілік ... ... ... ... ... қысқа, тырнақтары ішіне қарай иіліп, ал сыртқы саусағы ... ... ... ... ... ... ... санитары» деп
айтады. Өйткені, олардың біреуі тәулігіне 700-ге жуық зиянкестерді құртады
екен. Сонымен қатар тоқылдақтар тек ... ... бар ... ғана ... ұя ... ... өзі ... қандай ағаштың
зақымданғанымен және оларды сақтап қалуға дереу шара ... ... ... ... ... қорығында бұл құстың саны жылдан-жылға артып
келеді. Табиғат байлықтарын қорғауға ... ... деп ... ... ... тау өзенінің бойын мекендейтін құстың бірі шырша қайшы
ауызының орны ... Бұл ... бір ... көктемде
жұмыртқаламай, қақаған қыс айларында ... ... ... ... жұмыртқадан балапандарын шығарып өрбітеді. Тағы бір қызығы ... ... ... жататын құсқа қоректі үнемі қоразы жеткізіп отырады.
Ол қашан балапандарын ұшырғанша ... ... ... бар ... қорық территориясында кекілік
мекендейді. Сондағы 550-600 граммдай шағын келген бұл құс тас арасынд ... ... ... негізгі қорегі-тау өсімдіктерінің жемісі
мен тамырлары. Соғатын ... ... ... Осы кезде кекілік көбіне
таудың күнегей беткейлерінде болып арнабас, ... ... ... теріп жейді. Міне, осы уақытта қорық ... ... ... ... ... ... аман шығуына жағдай жасайды. Ол әр ұяға ... ... ... ... ... ... қойнауындағы қорықтың субальпі және альпі ... тек ... ғана тән ... ... ... ... арша бұтақтары төңірегінде ұшып жүрген, арша ементұмсығын
сұлулығын ... ... Бұл қара ала ... үлкендігіндей құс.
Негізгі қорегі-тауда өскен ағаш жемістері мен ұсақ ... ... ... салып, 3-4 балапан шығарады. ... ... тән ... ... ... ... тау шыңдарында тіршілік ететін құстың ерекше түрі ұлар. ... ... ... жететін бұл құс көбіне таудың биік тасты құздарында
өмір сүруге бейімделген. Жылдың көп ... ұлар 5-10 нан ... де, тек ... ғана ... Өте сақ ... Іле ... бойындағы шөлді бөлімшесінде қорғауға алынған
құстың бірі ... ... ... ... ... ... ... ең ерісі де сұлуы. Шөлді өңірде, сонымен қатар жылқышы, ... ... ... ... ... ... ... жерге бұға
қалады. Түсі де ... ... ... ... ... ... саны өсіп ... өңірінде жартқыш құстардан қаршыға, жағалтай, үкі ... Олар ... ... ... ... сонда басып шығарады.
Негізгі қорегі-ұсақ кемірушілер мен ... ... биік ... қоректенетін құмай да тіршілік етеді.
Міне, бұл ... ... ... ... қанатты достардың көп
екендігін сипаттайды. ... ... ... ... ... оның
зиянкестерінен қорған қалуға әбден көмектеседі. Оған мысал ... ... ... ... қара ала ... ... балапандарын
қоректендірген кезде 8 мыңдай зауза қоқызын және оның ... ... ... ... ... ... қоңыр аю, барыс, сусар сияқты аңдар
да бар. Әсіресе, орманды дала белдеуінде (2000 м биіктікке ... ... ... Бұл ... ... ... жуық ... түрімен қоректенеді.
Қыс аймақтарында тау етектерінде тебіндеп жайылды. Тауда қар қалың түсіп,
қыс аса суық ... ... ... ... ... әр жерге шөп
тастап, үстеме қоректендіреді. Елікпен бірге тау ... ... ... Ол қорықта альпі және субальпі белдеулерін
қоныыс еткен. Жазда ... ... ... мұзғ ... ... де, ... ... орманына жақындап жайылады. Бұрын бұл өңірде оның саны өте аз
еді, енді міне, қорғауға алудың нәтижесі көрініп-ақ ... пен ... ... ... ... сирек кездеседі. Ол
жапырақты және қылқан жапрыақты орманды ... ... Саны әлі де ... шы жылдары Іле Алатауында арқар да едәуір кең ... ... ... ... ... тек ... ... қиын кейбір жоталарда
мекендейді. Қазіргі уақытта қорықтық шөлді ... арқр Кіші ... ... ... ... Бұл шаңда олар қоныстанатын 10 ... жер ... ... су ... ... әрі азық қорының
жетіспеуінен олар көршілер-Алтынемен. Матай жоталарына ... ... суық ... осы ... ... жерлерге шөп шашылып, ... тау ... ... ... ... ... Кейде тау тұрғындары
оны «ілбіс» деп те атайды. Бұл –бүкіл таулы аймақта ... ... ... ... бара ... аң. Барыстың саны бүкіл дүние жүзінде
күрт азайып ... ол ... ... ... ... ... кітабына» енгізілген. Тұрғылықты халық тарихынан да
қамқорлыққа алынған.
Барыс - ерекше ... ... және етті аң. ... мұнда орман
ішінде қорек іздеп сілеусін де шарлап жүреді. ... ... ... ... саны өсіп келе ... байқалады.
Шырша орманында, әсіресе, тау жотасының теріскей ... т ... ... ... ... Іле ... бағалы тері беретін ... ... ... пен аққалақ та Алатау етегінде көбірек кездесетін
жыртқыш аңдар. ... ... ал ... ... ... тау
етектеріне қарай түседі. Қорық жерінде жыртқыш аңдардың ірісі-қоңыр аю да
баршылық. Мұнда аюлар қыста тау ... аз ... ... ... аюды ... ... мен өрік ... бақтарда жиі ұшырастыруға
болады. Оқта-текте бұл шақда ... да ... ... ... Іле Алатауының шырша орманына шиін жерсіндіреді.
Қазіргі ... ол бұл ... ... ... саны өсіп ... Оның
негізгі қоректері-шырша жаңғағы мен бүрі.
Сол сияқты тиін «рационында» ... ... ... ... ... болады.
Таудың субальпі және альпі белдеулерінде суыр да ... ... ... саны аз. Суыр ... ... қызыл шақылдақ немесе
түйеқұлақта тіршілік етеді. Шақылдақ тышқанның бір ... ... ... ... ... жас ... ... тас астына салады. Зерттеулерге
қарағанда, бір ұяда тіршілік ететін 5-6 түйеқұмақ 10-20 килограмға ... ... ... алады. Сол азық қорын пайдалану арқылы бұл тышқандар
қыстан аман шығады. Әрі қыс ... ... ... ... ... ... қоректері болып табылады.
Қорықтың жабайы алма мен өрік бақтарында қарақас жиі кездеседі. Осы
қоныста бұл аң ... өнім ... ... жақын учаскелерге жарап, жылдан-
жылға молайып келеді.
Қорықтық шөлді ... ... ... ... Онда ... аң ... ... 7 мың гектардай жер бар. Табиғаттағы
қорғаудың ... ... ... ... бұл ... ... сананың өспей отыруының басты ... ... ... ... қалады да, онда браноньерлерге оңай олжа болады.
Сондай-ақ, қорғауға алынған қорықтың шөлді бөлігінде жабайы ... ... ... Саны мардымсыз ғана.
Құстар мен ... ... Іле ... ... ... жылан тау жоталарының күнегей беткейін ала отырып, 2000-200
метрге дейінгі биіктікке өрмелеп шығады. ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын кішкентай кесіртке
.....альпі белдеуіне дейін таралған. ... ... ... ... мен ... ... ... сияқты Алматы қорығында омыртқасыз жәндіктердің алуан ... ... ... да ... және зиянды түрлері бар. Пайдалы
жәндіктерден жабайы араны, құмырсқа ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесі әр алуан. ... ... ел ... ... , оларды қорғау керектігін
түсінеді.
Өзендері мен көлдері
Бұлттардың астында және одан жоғары Іле ... ... ... ... Олар ... шақырымға созылып жатыр. Жіңішке аңғарылады қар
қалың қабаты алып мұздарға ... ... ... 8 ... Осы ... ... ... суы тіс қарықтырар бұлақтар бастау
алады: төмен қарай тастан-тасқа секіріп, ырғи –ырғып, олар тұс-тұсынан ... ... келе Іле ... беткейінен жазыққа жол жортқан
өзен құрайды. Биік таудың қары мен мұзының ... тау ... ... ... шөл ... ... бірқатар ірі өзендердің су алабы орналасқан: бұлар
Талғар, Есік өзендері, ал ... ... ... өзені. Осы
жерден көптеген кішкене өзендер мен бұлақтар да басстау алады.
Өзен суының негізгі қоры мұз бен қар ... ... ... Олардың
жаңбыр суымен қоректенуі 10% қана. Сондықтан да өзен суы тек ... ... Мұз ... ... жаз ... да мол ... Өзен ... ыстық шілдеде де 10-15 градустан аспайды.
Тау өзені долы ... ... ұзақ ... су тау ... ернеуінен
асып, тасты тасқын пайда болады. Олар тне Тянь-Шаньда ғана ... ... да ... ... ... мұз бен қар суынан, жауын суынан басқа жер асты сулары
қосылады. ... ... көп ... жарылған жерлерден су
атқылап ... Бұл су ... ... тектоникалық жарығынан шығады. Жер
асты суының жер қыртысының терең қабатымен ... ... ... ... бар жылы ... ... болады. Тек Талғар өзінің оң
тармағы бассейінінде ғана жылы ... ... ... 5 тобы ... ... ... қарай Іле Алатауы жоталарының тарамдарымен өтетін
тектоникалық жарылыс бағытымен ... ... ... метр ... бұлақтардың кейбіреулерінің температурасы 26 градус, олардың
миниралдылығы (1 метрге 290мг) мен ... ... де ... суы көбінесе сульфат-натрий –калийлі сулар қатарына жатады.
Талғардың жылы ... ... ... мен ... ... ... ... Рахманов бұлақтары, Алма-
Арасан, Қанан-Арасан сияқты ... ... ... да ... тұр.
Биік тау көлдері қорықта таудың жоғарғы шегінде ... ... ... кездеседі. Олардың кейбірі терең (тереңдігі 150 ... ... 500 ... ... ... 140 мұздық көлдерге су береді. Бұлардың
ішіндегі ең ірілері-Тоғызқан. Шоқал, Корженев, Алып, Есіл көшпе ... ... ... орналасқан Алматы Қорығының – табиғат
эталаоны оған адамның шаруақор қолы араласпаған ... ... ... ... ... – осы ... табиғат байлықтарын қорғап,
оның қорын молайту. Алматы қорығында ... ... үшін ... шырша орманы таьу жағдайына төзімді қоймбалардың жаңа тұқымдарын
шығаруға негіз болатын ... ... ... ... сияқты табиғат
байлығының әр ... ... ... ... аса бай табиғатын ... мен ... кету ... бар ақ – ... ... ... жол бермей оларды
ғылыми тұрғыдапн зерттеп, келешек ұрпаққа осы қаз – қалпында жеткізіп беру
біздің міндетіміз. Ол үшін ... ... ... жол ... ... апараттардың алдын алу қажет. ... ...... қорының көбеюіне жағдайлар жасалуы керек.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Жұмадилов Ә. Бекенов А, Қыдырбаева Х «Қазақстан қорықтары» ... ... ... М.Д. ... М.А. ... ... ... 1981 ж.
3. Молдабергенов А. «Атамекен» Алматы, 1985 ж.
4. Бейсенова Ә, ... А, ... Т, ... Ж. ... ... тиімді пайдалану» Алматы, 2004 ж.
5. Сихымбаев Ә.Ғ. Тастанов Ғ.А. Сихышбаев С.М. ... ... ... және ... ... ... курсы» Шымкент,
2003 ж.
6. Егізбаев Х.Е. «Қазақстандағы жануарлар ... ... ... – 1998 ... Сәтімбеков Р. «Қазақстанның ерекше қорғалатын аумақтар және ... ... және ... 2005 ... ... ... ... ерекше қорғалатын ... ... ... ... ... мектебі 2004 №4
9. Ыбыраймов Н. «Қорықтар – табиғат қорғаны География және табиғат 2003
№ 3
10. Сәтімбекұлы Р. ... ... ... ... 220 8 ... Бейсенов Ә.С. «Қазақстанның географиялыө ... ... 2003 ... С.С. Махмұтов «Қазақстан қорықтары» Алматы, 1981 ж.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қорығының сирек және жойылып бара жатқан жануарлар популяциясының экологиясы 44 бет
Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны50 бет
Алакөл көлінің экологиялық жағдайы9 бет
Ақсу-жабағылы мeмлeкeттік табиғи қoры туралы55 бет
Барсакелмес қорығы туралы10 бет
Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының табиғат қорғау ісіндегі рөлі47 бет
Мемлекеттік табиғи қорық қоры5 бет
Қазақстан қорықтары - еліміздің ұлттық мұрасы9 бет
Қазақстан қорықтары және қызыл кітап9 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь