Қазақстан Республикасының экономикасының тарихы

Қазақстан экономикасының тарихы
Экономикасы. Қазақстан экономикасы көне заманнан бастап Қазан төңкерiсiне дейiнгi кезеңде көшпелi мал ш.на негiзделдi. Мал жыл бойы өрiсте бағылады. Жер көшпелi қауымның ортақ меншiгi болып саналып, қазақ шаруалары оны қауымдасып пайдаланды. Мал жеке меншiкте болды. Шын мәнiнде малдың иесi жайылымға да иелiк еттi. Қазақстан Ресейге қосылған, одан мемлекеттiлiгi жойылған кезеңнен бастап, әсiресе, 1891 ж. Дала ережесi өмiрге енгiзiлгеннен кейiн, көшпелi ш.тың сипаты өзгердi. Тауар.ақша қатынастарының дамуы көшпелiлердiң едәуiр бөлiгiн жерсiз қалдырды, ал шұрайлы жайылымдық алқаптар ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ұзақтығы едәуiр қысқарып, табынның құрылымы және малды бағып.күту жағдайлары өзгердi. Тұрақты тұрғын үйлер мен мал қоралары пайда болды. Болыстар мен ауылдарға бөлiнген жерлердiң шекарасы айқындала бастады.
9 ғасырың аяғы мен 20 ғ.дың басында көшпелi ш.ты дағдарыс шарпыды. Бұқараның кедей топтары қайыршылыққа ұшырап, мал басы кемiп кеттi. Көшпелiлердiң кедейленген бөлiгi отырықшыға айналды. Дағдарыстың тереңдей түсуiне патша өкiметiнiң ең шұрайлы жерлердi тартып алып, қоныс аударушыларға берген отаршылдық саясаты қатты әсерiн тигiздi. Шын мәнiнде бұл байырғы халықты ата мекендерiнен күшпен ығыстырып, құнарсыз жерлерге қуу болды. 1917 жылға дейiн патша үкiметi қазақтардан 45 млн. гектардан астам жердi тартып алып, iшкi Ресейден келген жаңа қоныс тебушiлерге алып бердi. Патша үкiметiнiң қоныс аудару саясаты жергiлiктi халықтың экон. мүдделерiне нұқсан келтiрдi. Ол қазақтардың ата.бабаларының құнарлы қоныстарын қоныс аудару қорына күшпен алып қосу арқылы жартылай отырықшы мал ш.на және егiншiлiкке бейiмделмеген қазақ көшпелiлерiнiң табиғи дамуын тежедi. Көшпелi ш. дағдарысы құнары аз аймақтарға ығысқан жұрттан мал ш.н анағұрлым тиiмдi жүргiзудi, сондай.ақ, егiншiлiк пен отырықшылыққа көшу мәселесiн шұғыл күн тәртiбiне шығарды. Қазақ халқының жерге қоныстану, оны пайдалану жолындағы күресi, атап айтқанда, жердi әдiл бөлу, орталықтан көшiрiп келген шаруаларға кепiлдi жер телiмдерiн қазақтардан тартып алып берудi доғартуға ұмтылу аса маңызды мәселелердiң бiрiне айналды. Қазақтардың Мемл. Думаға, басқа да мекемелерге жазған көптеген арыздарында жер иелену құқықтарының нақты еместiгi салдарынан көшпелi ш.тар жағдайының тиянақсыз болып отырғандығы атап көрсетiлдi. Мұның өзi олардың еңсесiн түсiрдi, ертеден орныққан үй.жай, қора.қопсыларынан айрылып, шөл және шөлейт, басқа да қолайсыз аймаққа қайта орнығуға, шаруашылықты жетiлдiруге деген ықыласын кемiттi. Отырықшылыққа көшу қазақ шаруалары үшiн қиын үдерiс болды. Жер иелену құқығымен қоса бұған белгiлi бiр мөлшерде қаржы.қаражат та қажет едi. Ал патша үкiметi қандай да бiр көмек көрсетуден бас тартты. Осындай себептерге байланысты қазақ жерiнде отырықшылыққа көшу кең таралмады. Бұл үдерiс егiншiлiктi
        
        Қазақстан экономикасының тарихы 
Экономикасы. Қазақстан экономикасы көне заманнан бастап Қазан төңкерiсiне дейiнгi кезеңде көшпелi мал ш-на негiзделдi. Мал жыл бойы ... ... Жер ... ... ортақ меншiгi болып саналып, қазақ шаруалары оны ... ... Мал жеке ... болды. Шын мәнiнде малдың иесi жайылымға да иелiк еттi. Қазақстан ... ... одан ... ... ... ... ... 1891 ж. Дала ережесi өмiрге енгiзiлгеннен кейiн, көшпелi ш-тың сипаты өзгердi. Тауар-ақша ... ... ... ... ... ... ... ал шұрайлы жайылымдық алқаптар ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ... ... ... ... ... және малды бағып-күту жағдайлары өзгердi. Тұрақты тұрғын үйлер мен мал қоралары пайда болды. Болыстар мен ... ... ... ... айқындала бастады.
9 ғасырың аяғы мен 20 ғ-дың ... ... ш-ты ... ... ... кедей топтары қайыршылыққа ұшырап, мал басы кемiп ... ... ... ... ... ... ... тереңдей түсуiне патша өкiметiнiң ең шұрайлы жерлердi тартып алып, қоныс ... ... ... ... ... ... ... Шын мәнiнде бұл байырғы халықты ата мекендерiнен күшпен ығыстырып, құнарсыз жерлерге қуу болды. 1917 ... ... ... ... ... 45 млн. ... ... жердi тартып алып, iшкi Ресейден келген жаңа қоныс тебушiлерге алып ... ... ... ... ... ... ... халықтың экон. мүдделерiне нұқсан келтiрдi. Ол қазақтардың ата-бабаларының құнарлы қоныстарын қоныс аудару ... ... алып қосу ... ... отырықшы мал ш-на және егiншiлiкке бейiмделмеген қазақ көшпелiлерiнiң табиғи дамуын тежедi. Көшпелi ш. дағдарысы құнары аз аймақтарға ығысқан жұрттан мал ш-н ... ... ... ... ... пен отырықшылыққа көшу мәселесiн шұғыл күн тәртiбiне шығарды. ... ... ... ... оны пайдалану жолындағы күресi, атап айтқанда, жердi әдiл бөлу, орталықтан көшiрiп келген ... ... жер ... ... ... алып ... доғартуға ұмтылу аса маңызды мәселелердiң бiрiне айналды. Қазақтардың Мемл. Думаға, басқа да мекемелерге жазған көптеген арыздарында жер иелену ... ... ... ... ... ... ... тиянақсыз болып отырғандығы атап көрсетiлдi. Мұның өзi олардың еңсесiн түсiрдi, ертеден ... ... ... ... шөл және ... ... да ... аймаққа қайта орнығуға, шаруашылықты жетiлдiруге деген ықыласын кемiттi. Отырықшылыққа көшу қазақ ... үшiн қиын ... ... Жер ... ... қоса ... белгiлi бiр мөлшерде қаржы-қаражат та қажет едi. Ал патша үкiметi қандай да бiр көмек көрсетуден бас ... ... ... ... ... ... отырықшылыққа көшу кең таралмады. Бұл үдерiс егiншiлiктi дамытуға анағұрлым ... ... бар ... ... ... ... орыс шаруаларымен тығыз араласқан жерлерде өрiс алды. Сөйтiп, Қазақстанда әрқилы табиғи-геогр. және ... ... ... шаруашылықтың көшпелi, жартылай көшпелi және отырықшы сияқты үш түрi қалыптасты. Соңғы екеуiнде шөп шабу мен ... ... ... а. ш. машиналары пайдаланыла бастады. Қазақ ауылдарында бұл машиналарды алдымен бiрлесiп, кейiнiрек жекелеген адамдар ... ... ... 1908 ж. тек ... ... ... 6160 шөп ... машина болды.
Тауар-ақша қатынастары қазақ ауылына дендеп енiп, бiр ... ... ... ... ... ... ... жағынан, өсiмқорлық сауда-саттықтың дамуына жол ашты. Дәулеттiлер бүкiл малды, қауымдық жерлердi өз қолдарына шоғырландырып, барлық су ... ... мен ... ... алды. Қазақ қоғамының көпшiлiгi iс жүзiнде өндiрiс құрал-жабдығы жоқ кедейлер едi. ... ... ... мен өз ... ... еңбектi пайдаланушылардың қатары молайып, саудагерлiк-кәсiпкерлiк өрiс алды. Сөйтiп, қазақ жерiндегi нарықтық қатынастардың алғашқы нышандарының шаруашылыққа, шаруаның жеке тұтыну қажетiне ... ... ... ... ... ... ауылының экономикасындағы басқа да өзгерiстерге байланысты, жер жекелеген адамдардың жеке меншiгiне ... ... 19 ... аяғы мен 20 ғ-дың басында Қазақстан экономикасында әр түрлi экон. ұстындардың астасуы байқалды.
Столыпиннiң аграрлық реформасы Қазақстанға ... ... ... жеке ... қалыптастыруға негiзделдi. Қоныс аударушылар жаңа қоныстарда жердi қауымдасып пайдаланды, ... ... ... ... Орыс ... хуторлық шаруашылық жүргiздi. Шұрайлы жерлердi кесiп алып, тағылықпен пайдаланды. Қоныс аударғандардың анағұрлым жетiлген еңбек құралдары және егiншiлiк мәдениетiнде жинақтаған едәуiр ... ... ... ... түрлi алым-салықтар жылдан-жылға өсе түсiп, еңбекшiлерге ауыртпалық әкелдi. Сол ... елге ... ... ... ... ... ... (түндiк басы алымы, земство жарнасы), болыстық жарналар (шығын, қарашығын, т.б.), натуралды мiндеткерлiктер. Түндiк басы алымы (түтiн салық) мемл. жердi пайдаланғаны үшiн ... ... ... Ресми түрде ол халықтың әл-ауқатына қарай салынуға тиiс болса, iс жүзiнде билеп-төстеушiлер оны түндiк иелерiнiң бәрiнен бiрдей мөлшерде алып отырды. ... ... ... және болыс кеңсесiнiң мұқтаждарына жарату үшiн жиналды. Оның ... ... ала бiлу ... емес едi, ... оны кез келген сылтаумен, тiптi сылтаусыз да жинай беретiн. Ақшасы жоқтығынан кедейлер өсiмқорларға жүгiнуге мәжбүр болды, мұның өзi ... ... ... әрi ... ... қолөнерi кәсiбi ғасырлар бойы көшпелi ш-пен байланысты дамыды. Өздерi тұтынатын қажеттi ... ... әр ... өзi немесе ағайын-туыс, көршi-қолаң көмегiмен өндiрдi. 19 ғ-дың 2-жартысында қолөнердi (киiз үй, ... ... ... т.б. ... ... ... ... шеберлер мен iсмерлер пайда бола бастады. Олар ауыл-ауылды аралап жүрiп жұмыс iстедi. 19 ... аяғы мен 20 ... ... ... ... ... ... бойынша ғана емес, базарға сату үшiн де өндiретiн майдагерлiк дами бастады.
Қазақ елiне орыс капиталының енуi өлкеде ... ... ... болды. Қарағанды көмiр кенiшi, Успен мыс өндiрiсi, Спасск мыс қорыту з-ты, Қалба алтын кен ... т.б. iрге ... ... ... аса бай ... ... ... етiп, бей-берекет пайдаланды. А.ш. өнiмдерiн өңдейтiн: терi ... ... ... май ... май айыру, сабын қайнату, т.б. өнеркәсiп орындары дами бастады. Әдетте, мұндай кәсiпорындар қарапайым ғана ... және 3 -- 5 ... бар ... ... шағын майдагерлiк сипатта болды. Бұл кезеңде а. ш. шикiзатын өңдейтiн қарапайым қолөнер шеберханалары мен ұстаханалары сипатындағы алғашқы ұлттық ... ... ... 1900 ж. ... 2668 ... ... 1913 ж. олардың саны 6000-ға жеттi. Орыс капиталынан кейiн iле-шала Қазақстанға (әсiресе 19 ғ-дың ... ... кен ... шет ел ... да ене бастады. Орыс және шет ел монополияларының Қазақстандағы акцион. капиталы 71 млн. сомға жеттi. Ол негiзiнен кен және ... ... ... ... ... мен бай кен ... иемденiп алған шетелдiктер Қазақтанда өндiрiс салаларын дамытуды ... ... Олар ... мол ... ... ғана көздедi. Осы кезеңде Қазақстанның едәуiр жерiнде темiр жол тартылды (қ. ... жол ... Сiбiр және ... - ... ... жолы ... 1917 ж. оның ... ұз. 2793 км-ге жеттi. Мұның өзi Қазақстанның түрлi аудандарының арасындағы экон. байланыстарды ... ... ... Солт. аймақтарда саудалық егiншiлiк аудандары және бүкiл Қазақстан аумағы бойынша тауарлы мал ш. ... ... ... ... а. ... ... қатынастарына тартылуы күшейе түстi. Т. ж. ст-лары мен аймақтардан iшкi аудандарға жүк таситын және жүк алып қайтатын ... ... ... ... ... ... ... айнала бастады. Кәсiпқой жүк тасушылар пайда болды, ал ... ... ... отырған пошта бекеттерiнде 8 -- 10 ат айдаушыға дейiн жұмыс iстедi. Алайда, өнеркәсiп пен көлiктiң ... өте ... ... ... ... жалпы ұлттық табысындағы өнеркәсiп өнiмiнiң өзiндiк үлес салм. 10%-дан аспады. Капитал, маман жұмыс күшi, байланыс және көлiк ... ... Оның ... ... ... қазақ өлкесiн өзiнiң шикiзат көзi, тауар өткiзетiн рыногi, отарлық шылауы ретiнде ұстауына мүдделi болды.
Қазақстан мен Ресей арасындағы ... ... ... ... тек орыс ... мен қалаларындағы айырбас орындарында ауыс-түйiс жасау жолымен ғана ... ... және ... ... ... ... балам ретiнде тек қой ғана пайдаланылды. Тауар-ақша қатынастарының дамуына орай ... ... ... өркендеп, Қазақстан бүкiлресейлiк, сонан соң дүниежүз. рынокқа қосылды. Көлiктiң нашар дамуына, халықтың басым көпшiлiгiнiң көшпелi тұрмыс кешуiне байланысты ... ... ... ... жүргiзiлдi. Жәрмеңке көшпелiлер көбiрек шоғырланған аймақтарда, әдетте, жылына екi рет - ... және ... ... отырды. Олардың ең iрiлерi - Қоянды, Троицк, Шар, Қарқара, т.б. жәрмеңкелерi. ... рөлi ... ... ... ... ... бастады. Қазақ саудагерлерi бiрнеше санатқа бөлiндi. Алып-сатарлар орыс көпестерiнiң тауарларын сатып ... ел ... ... ... ... ... мал ш. ... - терi, жүн, т.б., кейде қолөнер бұйымдарын да сатып алу-сатумен шұғылданатын қазақ саудагерлерi де пайда бола ... ... ... ... ... түрi етек алды. Мұның өзi несие-банк жүйесiнiң ... ... жол ... ... несие жүйесi Ресей империясының бiр бөлшегi ретiнде Мемл. банк бөлiмшелерiнен, акцион. сауда банкiсiнiң бөлiмшелерiнен, несие беретiн қоғамдар мен ... ... ... ... ... ... мен басқа да ұсақ несие мекемелерiнен құралды. 1871 ж. Петропавлда қ-лық қоғамдық банк ... ... ... ... ... ... құрыла бастады. Олар алдымен өлкенiң iрi сауда-өнеркәсiптiк орталықтарында - Орал (1876), Верный (1912) қ-ларында ... Мал және мал ш. ... сату ... ... ... ... түсуiне байланысты 1894 жылдан бастап жыл сайын несие операцияларын қамтамасыз ету үшiн ең iрi жәрмеңкелердiң бiрi - ... ... ... обл.) ... банктiң уақытша бөлiмшесi жұмыс iстедi. Бұл кезеңдерде жергiлiктi халықтың несиеге тек қарыз кассалары мен ұсақ несие қоғамдары арқылы ғана қолы ... ... т. ... салынып, пайдаланылуы, өнеркәсiптiң дамуы жұмысшылар қауымының қалыптасуына ықпал еттi. Олар негiзiнен жұмыс iздеген қазақ кедейлерi есебiнен толықты. ... ... ... ... ... өте ауыр болды. Шектен тыс ұзақ жұмыс күнi (12 -- 16 сағ), аз ... ... ... ... ... ақы, айып ... саудагерлерге кiрiптарлық) оларды әбден титықтатты.
Кеңес өкiметi орнағаннан кейiн қоғамдық-саяси және экон.-әлеум. қатынастарда түбiрлi өзгерiстер жүзеге ... ... ... мемлекет меншiгiне алу, помещиктер жерлерiн тәркiлеу, жердi шаруаларға тегiн беру туралы декрет жарияланды. Кеңестiк дәуiрдiң алғашқы кезеңдерiнде өндiрiс құрал-жабдықтарын мемл. ... ... ... iсiне басшылық жасау мақсатымен соц. мемл. органдар, оның iшiнде халық ш. органдары ... ... iрi ... ... көлiк, т.б. шаруашылықтың шешушi салалары мемлекет меншiгiне көштi. Сөйтiп, өндiрiс құрал-жабдығына соц. меншiктi ... ... ш-н ... ... ... ... КСРО ... ш. кешенiнiң бiр бөлiгi ретiнде өркендету, т.б. негiздерiнде соц. экон. ... ... ... Қазақ өлкесiнде өндiрiс құрал-жабдықтарын мемлекет меншiгiне алу, жердi тәркiлеу үдерiсi саяси, экон., әлеум. ... ... ... ... бас ... ... созылды. Бұл кезеңде өлкеде халық ш-ның барлық салалары бойынша мемлекет меншiгiне ... ... саны 1 ... ... ... iшiнде iрiлерi: Қазақ (қырғыз) кен өнеркәсiбi акцион. қоғамы, Кендi Алтай кәсiпорындары, Екiбастұз көмiр кендерi, Спасск мыс қорыту з-ты, Атбасар мыс ... ... мен ... ... мен ... ... Орал -- Жем өңiрiнiң мұнай кәсiпшiлiктерi.
Қазақ халқы Азамат соғысына (1918 -- 20) жаппай қатыспағанымен, ... ... ... ... ... жерi ақтар мен қызылдардың майдан шебiне айналды. Бұған қоса қазақтарға қарсы азық түлiк майданы, "Азық-түлiк армиясының" және "Соғыс коммунизм ... ... ... ... үркiншiлiк кезеңдi бастан кешiрдi. Шаруашылығы күйреп, шаңырағы шайқалған қазақтар 20-жылдардың басында ашаршылыққа ұшырады. Азамат соғысынан кейiнгi кезеңде Қазақстанда ... ... ш-н Жаңа ... ... (НЭП) ... ... қалпына келтiру жұмыстары өрiстетiлдi. Ең алдымен, өнеркәсiп пен ауыл ш. ... ... ... өндiрудi Қазан төңкерiсiне дейiнгi деңгейге жеткiзу көзделдi. Жер-су, т.б. реформалар ... Орта Азия ... мен ... ... жiгi ... Қазақстанның аум. 2,7 млн. км2 болып белгiлендi, халқы 5,4 млн. адамға жеттi. 1926 -- 28 ж. қазақ а-дарында 1370 мың га ... 1250 га ... жер ... бөлiндi. 1927 -- 28 ж. республикада халық ш-н қалпына келтiру аяқталып, өнеркәсiптi индустрияландыру, ауыл ш-н ұжымдастыру кезеңiне аяқ ... ... ... ... ... ... экон. дамуындағы ең басты мақсат - индустрияландырудың жылдамдатылуын демеуге тиiс болды. 20-жылдардың ... ... ... ... ... мүлдем алшақтатты (қ. Ұжымдық шаруашылық). Iрi соц. егiн ш-н құруға ұмтылу "тәрбиелiк маңызға" ие болды. ... ... 1932 ... ... ... деп ... ... жылдамдатылған үдерiс 1925 -- 32 ж. ел ... Ф.И. ... ... тәжiрибесiне айналды. Ұжымдастырудың ең ауыр зардаптарының бiрi ... ... ... "Аша тұяқ ... ... ... болмасын" деген ұранмен басталған ұжымдастыру кезiнде қазақтардың малы тiгерге тұяқ қалдырылмай ... ... 1930 ... 15 ... ... ... 3113 адам сотталып, қамауға алынды, 2450 шаруа қоныс аударды. Қазақстан ... ... ... басқа аймақтарындағы "кулактардың жер аударылатын" мекенiне айналды. ... ... ... ... ... ... дайындау науқаны жүргiзiлiп, астық қоры, тұқымдық қоры тәркiлендi. Мұның арты күнкөрiстiк iшiп-жемiнен айрылған қазақ халқын ... ... ... ... шұбырындымен" салыстыруға болатын алапат ашаршылыққа соқтырды. Ашаршылық пен оның ауыр зардабы ... саны 1 млн. 750 мың ... яки ... қазақ халқының 40%-на жеттi. 1 010 мың қазақ тарихи отанын тастап үдере көшуге мәжбүр ... ... ... белсендiлiкпен малды қырғынға ұшыратуы салдарынан қазақ қоғамының негiзгi азық-түлiк қоры болып табылатын дәстүрлi мал ш. қатты ... ... ... ... ... ... ... соққы болып тидi.
1-бесжылдық (1929 -- 32) ... ... 40 ... iске ... ... өнiмiнiң жалпы көл. 3,2 есе артты. Оның жеке салалары: түстi металлургия өнiмi 6,1 есе, ... ... -- 6,9, ... -- 5,3, ... ... -- 4, отын -- 3,1 есе өстi. ... (1933 -- 37) ... Қазақстанның табиғи қорларын қарқынды игеру iсi жалғастырылды. Шымкент қорғасын з-ты, Балқаш мыс қорыту, Ащысай полиметалл, Ақтөбе химия комб-тары, ... ... ... ... Ембi ... ... т.б. ... 120 өнеркәсiп пайдалануға берiлдi. Олардың арасында алдымен ұз. 1500 км Түркiстан -- Сiбiр темiр жолы (Түрксiб) өлке ... ... зор ... еттi. ... ... ... де даму ... түстi. Семейде ет-консервi, Гурьев (қазiргi Атырау) пен Арал ... ... ... жемiс-жидек, Петропавл, Ақтөбе, Шымкент, Қарағандыда ет комб-тары салынды. Жеңiл және жергiлiктi өнеркәсiп салаларында да ондаған кәсiпорындар бой ... 1938 -- 40 ж. 700 ... iске ... 1940 ж. ... ... алабының өндiрiсi 1913 жылмен салыстырғанда 77,5 есе ... 6460 мың т-ға ... Ембi ... ... ... қорлары жаңартылды. 1940 ж. республикада 700 мың т мұнай ... ... ... Балқаш, Шымкент электр ст-лары, Үлбi су электр ст. пайдалануға берiлдi. Өскемен электр ст., бiрнеше жылу-электр ст-лары салына бастады. 1940 ж. 632,4 млн. кВт сағ, яғни 1928 ... ... 85 есе ... ... ... ... Жалпы алғанда республиканың өнеркәсiп өнiмi Қазан төңкерiсiне ... ... 13 есе, ал ауыр ... бойынша 20 есеге жуық артты. Халық ш-ның жалпы өнiмiнде өнеркәсiптiң үлес ... 60% ... (1940). ... соғыс жылдары (1941 -- 45) республика алдына айрықша қиын, кезек күттiрмейтiн және бiр-бiрiмен байланысты мiндеттер қойылды. Бұл КСРО-ның батыс ... ... ... орындарын қабылдау, оларды тиiстi жерлерге тездетiп орналастыру, өнiм өндiрудi кiдiрiссiз жолға қою болатын. Экономиканы түгелдей соғыс жағдайына бейiмдеу, ... ... ... ... ... ... керектi заттармен қамтамасыз ету қажет болды. Республика бұл ... ... ... 1941 жылдың 4-тоқсанында және 1942 жылдың басында Орта Азия мен Қазақстанға көшiрiлген 250 ... ... ... (142) ... орналастырылды. Көшiрiлген және жаңадан салынған з-ттар мен ф-каларды iске қосу нәтижесiнде жұмыс iстеп тұрған негiзгi ... ... ... ... ... Жаңа ... салалары пайда болды, олар: қара металлургия, мұнай өндiру, а.ш машиналарын жасау, станок жасау, кен және ... ... ... ... ... ... литражды моторлар, прокат, құбырлар, сымдар, жасанды талшық жасау, т.б. Мата, жүн иiру, тоқыма заттар, ... ... ... ... ... ... және шай ... өндiрiстер жұмыс iстедi. Соғыс жылдарында Ақтөбе ферроқорытпа з-ты, ... ... з-ты, ... полиметалл комб., Қарағанды көмiр шахталары, Ембi мұнай кәсiпшiлiктерi, Гурьев (қазiргi Атырау) мұнай айыру з-ты, кен байыту ... ... ... ... ... ... ... жеңiл және тамақ өнеркәсiбi орындары, жүздеген км т. ж. желiлерi iске ... ... ... ... ... ... мыс өнiмдерiн өндiру 1,5 есе өстi. Қазақстан ел ... аса ... ... беретiн негiзгi базаға айналды. Қысқа мерзiм iшiнде мыс пен қорғасын қақтамаларын өндiру ... ... ... мыс ... 10 есе, ... 20 есе, түстi металл қақтамасын 2 есе арттырды. ... ... з-ты мен ... ... ... ел қара ... ... едәуiр дәрежеде қанағаттандырып отырды. Қазақ металлургия з-ты 1944 ж. желтоқсанда тұңғыш рет болат бердi. Республика майдан мен ... ... ... ... және қара металдармен жабдықтау жөнiндегi жетекшi базалардың бiрiне айналды. Елдi көмiрмен жабдықтайтын кен орнының бiрi ретiнде Қарағанды ... ... ... баса ... ... ... кезiнде Қарағанды кеншiлерi 34 млн. т-дан астам көмiр өндiрдi, Оңт. Оралға берiлетiн кокстелетiн көмiр көл. 90% өстi. Қазақстанның мұнай өндiрiсi ... ... ... ... ... ... қамтамасыз еттi. Гурьев мұнай айыру з-ты iске қосылуына байланысты әскери техника жоғары октанды бензинмен және сапалы жағар маймен қамтамасыз етiле ... ... отын және ... ... ... ... дамыды. Соғыс жылдарында Қаратау кен-химия з-ты (1944), Қарағанды ... ... з-ты (1943), ... ... талшық з-ты, Гурьев (Атырау) мұнай айыру з-ты (1945) ... ... ауыр ... жасау з-ты, Шымкент пресс-автоматтар з-ты, Целиноград (Астана) "Қазақ ауыл ... ... Орал ... з-ттары жалпы одақтық маңызға ие болды. Армияны киiм-кешекпен және соғыс жабдықтарымен, ал ... ... ... ... ... ... және тамақ өнеркәсiбiнiң маңызы ерекше. Маман жұмысшылар мен ... ... ... ... кәсiпорындарды жұмыс күшiмен қамтамасыз ету қиындай түстi. Әйелдердi, жас жеткiншектердi, қарт кiсiлердi жұмысқа тартуға тура келдi. ... ... ... 102 мың жас ... ... 1945 ж. ... ... iстейтiндердiң саны 255,4 мың адамға жеттi. Соғыстың алғашқы жылында ... ... ... ... түскен ақша мөлш. 700 млн. сомнан асты. Соғыс ... ... ... 1945 ж. ... өндiру 1940 жылмен салыстырғанда 1,3 есе, көмiр -- 1,7, ... ... ... 1,8 есе ... ... ... республикада а. ш. салалары тез дамыды. 1942 -- 43 ж. а. ш. ... егiс көл. 1 млн. ... ... ұлғайды. Қазақстан ауылдары мен деревнялары зор жiгермен еңбек еттi. Республика шаруашылықтары мемлекетке 5839 мың т астық, оның ... 3568 мың т ... 241 мың т ... 174 мың т ... 1389 мың т қант ... 323 мың т мақта, 738 мың т мал мен құс етiн, 1146 мың т сүт, 64 мың т жүн ... ... пен ... ... ... ... ... жұмыстар жүргiзiлдi. Республика аумағында т. ж-дың пайдалану ұз. 1631 км-ге, жүк ... 5,7 млн. т-ға ... ... ... ... ... ... рөл атқарған Қарталы -- Ақмола (Астана) т. ж. желiсi қатарға қосылды. Гурьев (Атырау) -- ... ... ... -- ... т. ж. желiлерi пайдалануға берiлдi. Күрделi құрылыс көлемi ұлғайды. 2-бесжылдықта барлық салалар бойынша 721 млн. сом ... ... ... 4 ... жыл iшiнде (1941 -- 46) 981 млн. сом игерiлдi.
Соғыстан кейiнгi бесжылдықтарда (1946 -- 60) ... ... ... ... ... ... да ... халық ш. мәселелерiн шеше алатын, одақтың негiзгi а. ш. базаларының бiрiне айналды. Жаудың басып алуынан (оккупациядан) зардап шеккен және ... ... ... дәрежесiне 1949 жылдың аяғында ғана жеткен аудандардан Қазақстан халық ш-ның өзгешелiгi ... ол ... ... ... ... бұрынғысынша ұдайы өндiрiс негiзiнде дамыды. Қазақстан бұл аудандарға металл, отын, шикiзат қорларын, құрылыс материалдарын, жабдық, азық-түлiк, асыл тұқымды мал, т.б. ... ... ... (1946 -- 50) өнеркәсiптiң "А" тобы ... және а. ш-н ... үшiн ... ... күрделi қаржының тиiсiнше 40,2%-ы және 14,2%-ы пайдаланылды. Одақтық өнеркәсiптiң жалпы өнiмiнiң 1940 -- 50 ж. өсу ... 173% ... ... ... өсу қарқыны 232%-ға жеттi. Кәсiпорындардың саны 4 мыңға жеттi. Осы жылдары ... ... ... мыс қорыту, Балқаш кен-металлургия з-ттары, Лениногор (Риддер) қорғасын комб., Шымкент қорғасын, Өскемен қорғасын-мырыш, Ақтөбе ферроқорытпа з-ттары мен Ақтөбе химия ... ... ... ... з-ты, ... ... ... және Мұнайлы кәсiпшiлiктерi, т.б. кәсiпорындар салынып, өндiрiстiк қуаттары кеңейтiлдi. ... ... және ... ... ... ... қайта құрылды. Т. ж-дың пайдаланылатын бөлiгiнiң ұзындығы Қазақстан аумағында 1940 ж. 6,6 мың км болса, 1945 ж. 8,2 мың ... 1950 ж. 8,4 мың ... 1960 ж. 11,5 мың ... жеттi. Өзен және автомоб. көлiгi жедел дамыды. Жүк тасымалы 1950 ж. 1945 жылмен салыстырғанда 1,9 есе артты. Республиканың 21 қаласында ... ... ... 1950 ж. ... және кооп. бөлшек сауда тауар айналымы 1940 ж. деңгейiнен 48% өстi. Тұрғын үй құрылысының қарқыны жеделдетiлдi. Қала мен ... ... ... үй қоры 5 млн. ... ... өстi, ауылдық жерлерде 100 мың м2 үй салынды. 1946 ж. ... ... ... ... ... ... қаржы 1013,2 млн. сом болса, 1950 ж. 1734,9 млн. ... ... яки ... ...
А. ш-ның материалдық-тех. базасы нығайды. Мыс., кеңшарлар саны 1940 жылғы 194-тiң орнына, 1950 ж. 269-ға жеттi. Ұжымшарлардағы а. ш. ... тех. ... ... 70%-ға (1940 ж. 57,2%) ... Кеңшарлардағы трактор парктерiнiң қуаты 2 есе, комбайндар -- 2,7 есе, ... ... 3,9 есе өстi. ... ... ... егiс ... ... мүмкiндiк туды (1945 ж. -- 630,0 га, 1950 ж. -- 1150,6 мың га). 1950 ж. ... ... ... а. ш-н шоғырландыру басталды. Әр ұжымшарға келетiн егiс көл. 2 есе ұлғайып, 2000 ... ... Орта ... бiр ... ... мал саны 3 есе өстi. 1946 -- 60 ж. iрi қара саны 26,6%, қой мен ешкi -- 75,9% өстi. ... дақылдардың жалпы түсiмi 1950 ж. 4,8 млн. ц, астық шығымдылығы әр га-да 4,3-тен, 7,9 ц-ге артты. Мемлекетке астық сату 2 есе, iрi қара саны 1,3, қой мен ешкi саны 2,2 есе ... 1954 ... ... бастап тың және тыңайған жерлердi игеру жұмыстары басталды. 1954 -- 55 ж. 34 ... ... ... ... игеру үшiн (1954 -- 56) республикаға сырттан барлығы 640 ... ... адам ... 1954 -- 58 ж. а. ш-н механикаландыруға, өндiрiстiк үйлер мен құрылыстар салуға 9,7 ... сом ... ... бұл өткен бесжылдықтарға қарағанда 2,5 есе артық. 1960 жылдың аяғына қарай Қазақстанда 25 млн. га тың және ... ... ... Сол ... басында Қазақстанда 333 кеңшар болды. Қазақстанда а. ш-ның жалпы өнiмi 1950 ... ... 2,8 есе, оның ... егiншiлiкте 3,3 есе, мал ш-нда 1,9 есе артты. Дәндi дақылдардың егiс көл. 1950 ж. 6,0 млн. ... 1960 ж. 21,9 млн. ... ... Мемлекетке астық сату 1960 ж. 10,5 млн. т-дан асты (1950 ж. 2,1 млн. т). ... тың ... ... ... ... ... экон. және әлеум. салдарлары да болды. Тың көтеру әлеум. тұрғыдан ... керi ... ... Тың және ... ... ... одақтың басқа аймақтарындағы еңбек қорларын тарту арқылы атқарылғандықтан iс жүзiнде бақылаусыз көшi-қон қозғалысы туды. Тың игерген аймақтың жергiлiктi тұрғындарына ... ... ... ... ... ұжымшарлардың жабылып қалуына байланысты туған жерлерiн тастап кетуге мәжбүр болды. Соның ... ... ... ... үлес салм. 30%-ға дейiн азайды. Қазақ тiлiнiң ... мен ... ... ... ... ... ...
5-бесжылдықта республикада 200-ге жуық iрi кәсiпорын қатарға қосылды. Қарағанды металлургия з-ты, Соколов-Сарыбай кен байыту комб. салына бастады. Жаңа ... ... ... ... -- ... Шахан) игерiлдi. Екiбастұз кенiнде алғашқы iрi көмiр қимасы пайдалануға берiлдi. Өскемен су электр ст. iске ... ... ... ... ... ... және газ өнеркәсiптерi жоғары қарқынмен дамыды. Химия өнеркәсiбi Қазақстанның а. ш-н және Орта Азия республикаларын ... ... ... ... негiзделдi. Қарағанды синтет. каучук з-ты ауыр өнеркәсiптi органик. синтез өнiмдерiмен, құрылыс индустриясын кальций ... ... еттi. ... ... ... кең өрiс алды. 1960 жылдың қаңтарына қарай Қазақстанда 398 кiрпiш, 119 әк з-ттары, 221 қабырға блоктарын ... ... 895 ... ... материалдарын өндiретiн өңдеушi кәсiпорындар жұмыс iстедi. 1958 ж. Алматы, Өскемен, Қарағанды қ-ларында алғашқы телеқондырғылардан бейнехабар берiле бастады.
1960 -- 85 ж. ... ... ... ш-н ... кешенге айналдыру бағдарламасы жасалып, одақтас республикалардың экономикасын жалпы одақтық көлемде орталықтандырылған басқарумен ұштастыру, республикалар арасындағы еңбек бөлiнiсiн тереңдету ... ... орай ... ... ... аумақтық жағынан ұйымдастырып, аймақтардағы өндiргiш күштердi кешендi түрде дамытуға ден қойылды. Сан ... ... ... ... ... ... ш. ... қосу, өндiрiс құрал-жабдықтары өндiрiсiн басымырақ дамыту, республиканың жергiлiктi жағдайлары мен ерекшелiктерiн ескере отырып жалпы одақтық және аймақтық мүдделерге сай ... ... ... ... ... алға қойылды. 1985 ж. республиканың қоғамдық, жалпы өнiмi 1960 жылмен салыстырғанда 3,9 есе артты. Материалдық ... ... ... да даму деңгейi жоғары болды. Өнiм өндiрудiң жалпы көлемi өнеркәсiпте 5 есе, а. ... 1,7 есе, ... ... -- 2,9, ... -- 3,4, ... пен байланыста -- 4,6, сауда мен ... ... -- 4,5, өнiм ... -- 2,4 есе өстi. Аса бай табиғат қорлары негiзiнде өнеркәсiп халық ш. кешенiнде жетекшi ... ие ... Iрi ... жаңа ... ... ... ... болат, минералды тыңайтқыштар, көмiр, т.б. табиғат қорларын ашудың көлемi көбейдi. ... ... ... ... ... және қара металлургия, отын-энергет. кешенi, т.б.) басымырақ дамыды. Павлодар, Екiбастұз, Қаратау, ... ... ... ... (АӨК) ... ... -- Темiртау, Шығ. Қазақстан, Торғай және ... -- ... ... ... ... ... ... бастап өндiрiс жоспарлы түрде шоғырландырылып, негiзгi өнiм түрлерiн неғұрлым iрi кәсiпорындар мен өндiрiстiк бiрлестiктер ... 1986 ... ... қарай республикада 610 кәсiпорынды бiрiктiрген, бүкiл өнеркәсiп өнiмiнiң жартысынан астамын шығаратын 162 бiрлестiк ... 1984 ... ... ... 2139 ... 412 ұжымшар, 203 шаруашылықаралық кәсiпорындар мен ұйымдар, 40 өндiрiстiк а.ш. бiрлестiгi жұмыс iстедi. Тамақ өнеркәсiбi 30 сала мен ... ... ... жан ... шаққанда ұлттық табыс 1960 жылмен салыстырғанда 1985 ж. 2 есе, ... ... 2,2 есе, ... мен жеңiлдiктер 3,9 есе өстi. Бейөндiрiстiк аяның барлық салаларының ... ... 1975 ... ... 1985 ж. 3,1 есе өстi, оның ... ... сақтау, дене шынықтыру, әлеум. қамсыздандыру салаларының қорлары 5,7 есе, ағарту iсiнде 5,8, ... пен ... 4,8 есе өстi. ... қара және ... металлургия, химия өнеркәсiбiнiң iрi орталығына айналды. Одақтағы мыс, қорғасын, қалайы ... ... ... ... 70%-ға дейiнгiсi Қазақстан үлесiне тидi. Қазақстан бiрден-бiр а. ш. аймағына айналды. Мемлекет қорына Қазақстаннан жүннiң әрбiр төртiншi тоннасы, еттiң ... он ... ... ... әрбiр бесiншi тоннасы түсiп отырды. Өкiнiшке қарай осындай аса зор халық ш. ... ... ... ... ... ... жағдайын түпкiлiктi жақсарта алмады. 20 ғ-дың 70-жылдары және 80-жылдарының бiрiншi жартысында Қазақстан экономикасы экстенсивтi негiзде, экон. ынталандыруға мән берiлмей, жаңа ... ... ... ... ... дами бердi. Бұл кезең елде тоқырау жылдары деп есептелгенiмен, жалпы Қазақстанда экон. қуат бiршама өстi. Бұл ... қара ... одан әрi ... бiрге Соколов-Сарыбай және Лисаков кен байыту комб-тары iске қосылды. Одақтағы ақ қаңылтыр шығаратын ең ... цехы бар ... ... ... ... ... Ермак (қазiргi Ақсу) және Ақтөбе ферроқорытпа з-ттары жұмыс iстей бастады. Ақтөбеде хром кенiн шығару арта ... ... ... а. ш. машина-құрылыс з-ты, т.б. кәсiпорындар өздерiнiң өнiмдерiн шығара бастады. Қарағанды және Екiбастұз көмiр ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығы 1979 ж. жоғары көрсеткiшке жеттi. Тың ... ... 25 жыл ... ең мол астық өнiмi алынды. Республика мемлекетке 1 млрд. 262 млн. пұт, яки 20 млн. т ... ... ... ... ... бiр ... ... 20 ғ-дың 60 -- 70-жылдары орт. мин-тер мен ... ... ... ... кен қазу ... өнiмi ... басында Одақтағы орташа деңгейден 1,7 есе артық болды. Республиканың экон. қуатының ... көбi одақ ... ... едi. ... ... ... сорудан қыруар кiрiс тапқанымен одақтық мекемелер республика бюджетiне ешқандай қаражат түсiрмедi. Табиғи ... ... мен адам ... және ... ... дамуы жөнiнде де ешқандай қамқорлық көрсетiлмедi. Көп ... бойы ... ... ... ... ... дамуы өнеркәсiптiң ғыл. жолмен дамымауына, өндiрушi және қайта өңдеу өнеркәсiбi деңгейiнiң төмен болуына, ... ... ... өте баяу шығарылуына әкелiп соқтырды. Азық-түлiктен өзге тұтынылатын тауарлардың 60%-ына жуығы сырттан әкелiндi. Бүкiл халық ш-на тән ... бәрi де ... ... ... ... ... ... өнiмдерi өсуiнiң орташа шапшаңдығы 9-бесжылдықтағы 8,4%-дан 11-бесжылдықта ... ... ... ... ... ... ... төмендедi. 9-бесжылдық жоспары 12,6%, 10-бесжылдық 2,5%, 11-бесжылдықтiкi 3,6% кем орындалды.
Қазақстанның а.ш-нда қайта өңдеу, сақтау, iске асыру ең ... ... ... ... Бұл ... ... ... әлеум. саланы да қамтыды. 1970 -- 85 ж. республика тұрғындарының көпшiлiгiнiң тұрмыс ... ... ... көтерiлгендiгi байқалады. Отбасының көбiнде теледидар, тоңазытқыш, кiр жуу машиналары пайда болды, азаматтардың жеке меншiк ... мен ұзақ ... ... ... саны көбейдi. Алайда әлеум. салада, жалпы алғанда, жағымсыз процестер тез шешiлудiң орнына үдей түстi. Қаржыландырудағы қалдықтық қағиданың салдарынан мед. ... ... бiлiм ... ... ... ... беру ... артта қалды. Ауылдар мен селолардың жартысынан көбiнде денсаулық сақтау мекемелерi болмады. Үй, мәдени-тұрмыс ... ... ... ету ... ... ... қажеттiлiгiнен көп төмендедi. Бұл жылдары iрi өнеркәсiптiк және энергет. ... ... ... ... ауқымды индустриялы экспансиясы өрiстедi. Мұның бәрi қоршаған орта мен адамдардың денсаулығына ... зиян ... ... ... ... ... ... дағдарыстың ушығуы, соның салдарынан тұрмыс деңгейiнiң төмендеп кетуi одақтас республикаларды тәуелсiздiк жолындағы ... ... ... Саяси саланы демократияландыру күшейген сайын экон. жағдай күрделiлене түстi. Қоғамды демократияландыру соц. теңгермешiлiкпен жарасым таба алмады. ... ... ... -- ... ... ... соц. жоспарлы экономикадан нарықтық көп меншiктi экономикаға көшу қажеттiгi туды. Мұның өзi бiр ... iс емес және ... ... ... едi. ... ... ... кеңейтуге байланысты бiрнеше экон. маңызды заңдар қабылданды. "Қазақ КСР-iндегi меншiк ... Заң соц. ... ... ... ... ... ... Осы заңға сәйкес өндiрiс құрал-жабдықтарын меншiктенудiң мемл. ... ... ... де ... ... ... ... әлемдiк экон. кеңiстiктiң 1/3-iне жарты ғасырдан артық уақыт бойы үстемдiк еткен соц. өндiрiс тәсiлi бiржола күйредi.
Қазақстан экономикасында, ... ... ... ... ... ... ... бастады, әр түрлi кооперативтер, жеке меншiк фирмалар мен ... ... ... ... 80-жылдардың аяғына қарай орталықтың республиканы бақылауының әлсiреуi салдарынан, шет елдермен тiкелей экономика және ... ... ... ... ... Қазақстан бұрын да өз өнiмдерiн шетке шығарып отырған, оның 97%-ы ... ... мен ... ... ...
Экономикаға түбiрлi реформа жасау және меншiктiң көп түрлiлiгi негiзiнде нарықтық қатынастар орнату үшiн бiрқатар заңдар ... ... ... Орталыққа бағынған кезiнде Қазақстанда "Қазақ КСР-iндегi еркiн экономикалық аймақтар ... ... ... шет ел инвестициялары туралы", т.б. заңдар қабылданды. Республикада Сыртқы экономика мин. ... ... ... банкi ашылды. Әр түрлi экон. қауымдастықтардың, корпорациялардың дүниеге келуi өзара әрiптестiк сауданың дамуына ... ... оның көл. 1990 ж. 1,5 есе өстi. Жаңа ... ... болуымен бiрге адамдардың iскерлiк белсендiлiгi артты. Бiрлескен кәсiпорындар мен банктер ашыла бастады. 1990 ж. қарашада Сауд Арабиясымен бiрiккен "Әл-Барака банк ... ... ... Оңт. Кореяның "Самсунг" корпорациясымен iскерлiк байланыс орнатылды. Сеулдiк кәсiпкерлер Алматыдан мейрамхана ашты. Қазақстан -- Қытай әуе жолы мен ... -- ... ... автожолы жұмыс iстедi. 1991 ж. Қазақстанда әлемнiң 25 елiнiң қатысуымен құрылған 35 ... ... ... ... ... Республикадағы тоқыраған экономиканы шет мемлекеттердiң экон. және технол. көмегiнсiз ... ... қиын едi. Шет ел ... ... үшiн республика жаңа заңдар қабылдап, инвесторларды 5 жыл бойы табыс салығын төлеуден ... ... құру ... ... енгiзу жеңiл болған жоқ. Басқарудың орталықтанған жүйесiнен бас тартпай, әкiмшiл-әмiршiл пиғылдан ... ... ... ... ... тұрып, реформаны одан әрi дамыту мүмкiн болмады. Қоғамды демократияландыру iсi орт. пен республикалар арасындағы, одақтас республикалардың өз арасындағы қалыптасқан экон. ... ... бұл ... ... негiздерiн қайта қарауды қажет еттi. Қазақстанда Президенттiк басқарудың енгiзiлуi мемл. билiк әлсiреп, экономикадағы дағдарыс тереңдей түскен жағдайда елдегi ... және ... ... ... ... заңды құбылыс едi. Қазақстанның мемл. егемендiгi туралы Декларацияның қабылдануы ... ... ... ... ... қатынастар, қаржы салаларында жаңа мүмкiндiктер туды. Орт. ... ... өтiп, ... ... ... ... ... байланыстар орнай бастады. Шет мемлекеттермен байланыстарды жолға қоюға мүмкiндiк туды. ҚР ... ... ... мемл. кәсiпорындарды Қазақстан Үкiметiнiң құзырына алу, Қазақ КСР-iнiң алтын және күмiс ... ... ... ... ... ... ... пен мекемелердiң тәуелсiздiгiн қамтамасыз ететiн басқа да жарлықтар шығарды. Ендi бұрынғы одақтас республикалар өзара тiкелей ... және ... ... ... ... ... да 1990 -- 91 ж. Беларусьпен, Әзербайжанмен, Қырғызиямен, Өзбекстанмен, Ресей Федерациясымен және Украинамен экон. шарт жасасып, достық пен ... ... әр ... келiсiмдерге қол қойды. Қазақстан мен Ресей Федерациясының арасында да бi

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ экономикасының дамуы42 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония экономикасының “Ғажайып дамуы”58 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Италия экономикасының «Ғажайып даму» кезеңі58 бет
Италия экономикасының құрылымы51 бет
Мемлекеттік басқару және Қазақстан экономикасының серпінді дамуын қамтамасыз ету97 бет
Постиндустриялық кезеңдегі Швейцария экономикасының даму мәселелері76 бет
Салықтар ел экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ету факторы ретінде66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь