Ақша-несие саясатының мәні

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ...3

1 АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ МӘНІ
1.1 Ақша.несие саясатының әдістері мен типтері ...5
1.2 Ұлттық банктің ақша.несие саясатының негізгі құралы ...8
1.3 Шетелдегі ақша.несие саясатының ерекшелігі ...11

2 ОРТАЛЫҚ БАНКТІҢ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫ
2.1 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының қалыптасуы, даму бағыттары ...15

2.2 2003.2005 жылдарға арналған ақша.несие саясатының негізгі көрсеткіштері ...18

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНДА ҚАЛЫПТАСҚАН МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының дамуындағы мәселелер ...28
3.2 Ақша.несие саясатын дамыту, қалыптасқан мәселелерді шешу ...29

ҚОРЫТЫНДЫ ...32

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ...34
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы – теңге еліміздің барлық аумағына 1993 жылғы 15 қарашадан бастап айналысқа енгізілді. Ал 1993 жылғы 18 қарашада бастап ұлттық валюта – теңге Қазақстан Республикасының аумағындағы жалғыз заңды төлем құралы болды. Ұлттық валютаның “теңге” атауы орта ғасыр тарихынан алынған болатын, ол кезде Қыпшақтар жерінде “таңға” (теңге) деп аталатын монеталар айналыста жүрген. Қорғау элементтерінің, пайдаланылатын техникалық тәсілдердің жиынтығы, жасалу күрделілігі жағынан Қазақстан теңгесі қолданылып жүрген валюталардың әлемдегі алдыңғы қатарлы үлгілермен қатар тұрады.
Қорғау элементтері, пайдаланылатын техникалық тәсілдер, орындалу күрделілігінің жиынтығы бойынша Қазақстан теңгесі қолданылып жүрген валюталардың жетекші әлемдік үлгілерімен бір қатардан орын алады және оның дизайны одан әрі жетілдіруде, бұл полиграфиялық және компьютерлік технологиялардың дамуына әр ақшаны жаңа тұрғыда қорғау мен оған машина ғана оқи алатын элементтерді енгізу бойынша Ұлттық банктің жоспарлы жұмысына байланысты болады. 2006 жылы жаңа дизайндағы банкноттарды енгізу жоспарланып отыр. Яғни қазіргі кезде жоспары жүзеге асырылып жатыр.
“Саясат” – бұл мемлекетке қарасты, мемлекеттік іс, мемлекеттік іс әрекет. Сондықтан ақша-несие саясаты – бұл мемлекеттің іс әрекеті. Бұл дегенің елдегі ақша-несиелік процестерді реттейтін жүйелі шараларды жасау.
Ақша-несие саясаты елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуге және экономикалық өсу үшін қолайлы жағдайлар жасауға бағытталған мемлекеттің экономикалық саясатының маңызды құрамдас бөлімдерінің бірі болып табылады.
Ақша-несие саясаты – бұл ақша айналысын реттеу мақсаты мен мемлекеттің ақша-несие саласында пайдаланылатын өзара байланысты шаралар жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы Қазақстанның экономикасында ақша-несиелік реттеу сұрақтарының өзектілігі белгілі бір деңгейде ақша-несие саясатын жасау кезінде талдау және болжау әдістерін, сонымен бірге оны іске асыру механизмдерін жетілдіру қажеттіліктерімен анықталады.
Ұлттық банктің пайыздық саясаты нарықта сапалы параметрді белгілеу жолымен ақша айналысын реттеудің маңызды құралы қызметін атқарады. Банктік несиелер құнын реттеу арқылы ақша айналымына тез және адекваттық әсер етуге қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие құнына әсер ету мүмкіндігі оның соңғы сатыдағы кредитор қызметін қамтамасыз етеді.
Несие бойынша сыйақы ставкалары ақша-несие саясатының бір құралы ретінде нарықтың сыйақы ставкаларына әсер ету үшін пайдаланылады. Осы құрал Қазақстанның Ұлттық банкісінің белгілеген қайта қаржыландырудың ресми ставкаларынан және оны іске асыратын операциялары бойынша тағы басқа сыйақы ставкаларынан тұрады. Ресми сыйақы ставкалары несие бойынша сұраныс пен ұсыныстан құралатын нарықтың жалпы жағдайына, инфляция деңгейі тәуелді. Қазіргі кезде ресми сыйақы ставкаларының төмендеу тенденциясы байқалуда.
Қазіргі Қазақстанда жүргізіліп келе жатқан ақша-несие саясаты, тұрақты экономикалық өсуге, отандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға, банктік секторды одан әрі дамытуға және оны халықаралық қаржы нарығына интеграциялануына қол жеткізу үшін қолайлы макроэкономикалық жағдай туғызуға негіз болып отыр.
Ақша-несие саясатының макроэкономикадағы деңгейдегі субъектісі – Ұлттық банк болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-несиені анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады.
Ұлттық Банктің ақша-несие саясатының басты мақсаты – ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына уақытша тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді.
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, несие жүйесін дамыту.
Сондықтан да, ақша-несие саясаты бүгінгі күннің, экономикадағы, қаржы саласындағы маңызды, ағымдағы, актуальді тақырыптарының бірі.
Қурстық жұмыстың негізгі мақсаты: ақша-несие саясатының мәнін, ұғымын, мазмұнын ашып көрсету.
Осы мақсатқа сүйене отырып, келесі міндеттерді алға қойып отырмын:
- ақша-несие саясатының мазмұнын, мәнін аша отырып, оның әдістері мен типтерін ажырату және шетелдегі ақша-несие саясатының жүргізілу ерекшелігін ашып көрсету;
- ақша-несие саясатының жай-күйіне қаржылық-экономикалық талдау;
- Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатын жүргізу мәселелері және оларды жетілдіру жолдарын көрсету.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1.Ахметов Н. “Денежно-кредитная политика и управления экономической системы” // Транзитная экономика 2003 №6-32-40 б.
2.Байпақбаев Ж. “Қазақстан микроэкономикалық тұрақтандырудың ерекшеліктері мен даму кезеңдері” // Саясат-2006 №7
3.Гайсин С. “Современное состояние финансового рынка Казахстана”//Саясат- 2004 №2-63 б.
4.Демидова Н. “Влияние деятельности банков второго уровня на развития экономики РК// Банки Казахстана –2006 №4 12-15 б.
5.Жунусбеков С. “Особенности денежно-кредитной политики РК в условиях либералицации валютного рынка // Банки Казахстана-2004 №10
6.Ихданов Ж. “Экономиканы мемлекеттік реттеу” –Алматы экономика-2002-280 б.
7.Кошебаев Г. “Денежно-кредитная политика, как составная часть государственного макроэкономического регулирования” // Банки Казахстана.-2005 №12
8.Көшенова Б. “Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары”.-Алматы-“Экономика” - 2000-380 бет
9.Мамыров Н. “Макроэкономика”/оқулық.-Алматы “Экономика”-2003-480 б.
10.Мақыш С. “Банк ісі”//оқулық құралы-Алматы 2004-240 б.
11.Мақыш С. “Ақша айналасы және несие”-Алматы “Маркет”-2004-248 б.
12.“О состоянии финансового рынка и финансовых организации”// Банки Казахстана-2005-№8-12 б.
13.“Основные направления денежно-кредитной политики Национального Банка на 2006-2008 годы” // Банки Казахстана-2006 № 4-7
14.Сайденов А. “Денежно-кредитной политики Национального Банка РК”//Мир финансов.-2005-№ 9
15.Сайденов А. “О перспективах развития денежно-кредитной политики в среднесрочном периоде”//Мир финансов.-2005-№ 12-11-18 б.
16.Әкімбеков С., А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров “Экономикалық теория” Оқу құралы. Жалпы ред. С.Әкімбеков –Астана-2002 - 464 б.
17.Әубәкіров Я. “Экономикалық теория негіздері” // - Алматы “Санат” - 1998-479 б.
18.Шеденов Ө. “Жалпы экономикалық теория”-Ақтөбе- “Полиграфия”-2004-455 б.
19.Әпсәлямов А. “Экономикалық теория негіздері” //-Алматы, “Ғылым” –1999-568б.
20. Сейітқасымов Ғ. “Ақша, несие, банктер”-Алматы- 2001-440 б.
21.Әнуар Сәйденов “Ұлттық валюта:белесті жылдар бедері” //Егемен Қазақстан 15 қараша 2005 жыл
22.Әнуар Сәйденов “Қазақстан Республикасының ұлттық банкі” //Егемен Қазақстан 26 наурыз 2005 жыл 4 б.
23.Әнуар Сәйденов “Қазақстан Республикасының ұлттық банкі “2004-2006 жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі бағыттары туралы”” //Егемен Қазақстан 16 наурыз 2004 жыл 5 б.
24.Серикбаева Ж. “Экономиканы ақша-несие реттеудің кейбір аспектілері”/Қаржы-қаражат 2003-№ 3 18-19 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ МӘНІ
1.1 Ақша-несие саясатының әдістері мен типтері
5
1.2 Ұлттық банктің ақша-несие саясатының негізгі құралы
8
1.3 Шетелдегі ақша-несие саясатының ерекшелігі
11
2 ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының қалыптасуы,
даму бағыттары
15
2.2 2003-2005 жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштері
18
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНДА
ҚАЛЫПТАСҚАН МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... Ақша-несие саясатын дамыту, қалыптасқан мәселелерді шешу
жолдары
29
ҚОРЫТЫНДЫ
32
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
34
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы – теңге еліміздің барлық
аумағына 1993 ... 15 ... ... ... ... Ал 1993 ... ... бастап ұлттық валюта – теңге Қазақстан Республикасының
аумағындағы жалғыз заңды ... ... ... ... валютаның “теңге” атауы
орта ғасыр тарихынан алынған болатын, ол кезде ... ... ... деп ... ... ... ... Қорғау элементтерінің,
пайдаланылатын техникалық тәсілдердің жиынтығы, жасалу күрделілігі жағынан
Қазақстан теңгесі қолданылып жүрген валюталардың ... ... ... ... ... элементтері, пайдаланылатын техникалық тәсілдер, орындалу
күрделілігінің жиынтығы бойынша Қазақстан теңгесі ... ... ... ... үлгілерімен бір қатардан орын алады және ... одан әрі ... бұл ... және ... ... әр ... жаңа тұрғыда қорғау мен оған машина ... ... ... енгізу бойынша Ұлттық банктің ... ... ... 2006 жылы жаңа ... ... ... отыр. Яғни қазіргі кезде жоспары жүзеге асырылып жатыр.
“Саясат” – бұл мемлекетке қарасты, мемлекеттік іс, мемлекеттік ... ... ... ... – бұл ... іс ... Бұл
дегенің елдегі ақша-несиелік процестерді реттейтін жүйелі шараларды жасау.
Ақша-несие саясаты елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуге
және экономикалық өсу үшін ... ... ... ... ... ... маңызды құрамдас бөлімдерінің ... ... ... – бұл ақша ... реттеу мақсаты мен мемлекеттің
ақша-несие саласында пайдаланылатын өзара байланысты шаралар жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы Қазақстанның экономикасында ақша-несиелік реттеу
сұрақтарының өзектілігі ... бір ... ... ... ... ... және болжау әдістерін, сонымен бірге оны іске ... ... ... ... ... пайыздық саясаты нарықта сапалы параметрді белгілеу
жолымен ақша айналысын реттеудің маңызды құралы қызметін атқарады. ... ... ... ... ақша ... тез және ... әсер етуге
қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие құнына әсер ету мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... сыйақы ставкалары ақша-несие саясатының бір ... ... ... ... әсер ету үшін ... Осы ... Ұлттық банкісінің белгілеген қайта қаржыландырудың ресми
ставкаларынан және оны іске асыратын операциялары бойынша тағы ... ... ... Ресми сыйақы ставкалары несие ... ... ... ... нарықтың жалпы жағдайына, инфляция деңгейі тәуелді.
Қазіргі кезде ресми сыйақы ставкаларының төмендеу тенденциясы байқалуда.
Қазіргі ... ... келе ... ... ... тұрақты
экономикалық өсуге, отандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға,
банктік секторды одан әрі дамытуға және оны халықаралық ... ... қол ... үшін ... ... ... ... болып отыр.
Ақша-несие саясатының макроэкономикадағы ... ... ... банк болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-несиені
анықтайтын және жүзеге асыратын ... ... ... ... ақша-несие саясатының басты мақсаты – ұлттық валютаның
тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты теңгенің
тұрақтылығын қамтамасыз ету, несие жүйесін дамыту.
Сондықтан да, ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... ... актуальді тақырыптарының бірі.
Қурстық жұмыстың негізгі мақсаты: ақша-несие саясатының мәнін, ұғымын,
мазмұнын ашып көрсету.
Осы мақсатқа сүйене отырып, келесі міндеттерді алға қойып ... ... ... ... ... аша ... оның әдістері мен
типтерін ажырату және шетелдегі ақша-несие саясатының жүргізілу
ерекшелігін ашып көрсету;
- ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізу мәселелері
және оларды жетілдіру жолдарын көрсету.
1 ... ... ... ... ... ... мен ... саясаты елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа ... және ... өсу үшін ... ... жасауға бағытталған
мемлекеттің экономикалық саясатының маңызды құрамдас бөліктерінің бірі
болып табылады. Ақша-несие ... - бұл ақша ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын өзара байланысты шаралар
жиынтығы. Орталық банктің ... ... деп оның ... ақша
массасын, несие көлемін, пайыздық мөлшер деңгейі мен ақша ... ... ... ... басқа көрсеткіштерді өзгертуге бағытталған
іс-шараларының жиынтығын ... Ол ... ... – ақша ... ... ... әсер ету арқылы шаруашылық конъютурасын реттеу. Ақша-несие
саясаты не несиеге және ақша эмиссиясына жағдай жасауға, не ... ... ... (несиелік рестрикция) бағытталады. Өндірістің дағдарысы және
жұмыссыздықтың күшеюі жағдайында орталық банк несие ... ... ... ... ... арқылы өндірістің жандануына себепші болады.
Керісінше экономикалық өрлеу ... ... ... ... үйлесімсіздіктің өрлеуі сияқты ... ... ... ... банк ... шек қою, ... төлемдерді жоғарылату,
төлем құралдарын шығаруды тежеу және сол сияқты әрекеттермен шұғылданады.
Ел ... ... ... ... ... ... ... санына, несие ресурстары мен жүргізілетін операцияларының
көлеміне қарай кез келген мемлекеттің ... ... ... ... ... саналады. Оған дәлел, көптеген мемлекеттерде
ақша массасының 75 пайыздан 90 ... ... ... депозиттер, ал тек
25 – 10 пайызы орталық банктің банкноталары. Сондықтан мемлекеттің ақша-
несие ... ... ... қызметі, тек орталық банк ... ... ... ... мен ... ... ... ғана табысты бола алады.
Орталық банк ақша-несие аясына ықпал ету үшін ең ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігін пайдаланады.
Бірақ одан орталық банк банктердің ... ... мен ... ... ... ... ... ұғым тумайды. Орталық банк
міндетті резервтер жүйесі арқылы банктік несие мен депозиттер қарқынына
әсер ... Ол ... ... ... ... ... ... қысқарту немесе ұлғайту реакциясын тудыруы мүмкін.
Орталық банктің ақша-несие ... ... сан ... ... ... ... ... коммерциялық банктерге берілетін несиеге пайыздық төлем мөлшерін
өзгерту (ресми есеп ... ... ... ... ... банктердің міндетті қорларының мөлшерін өзгерту;
- ашық нарықтағы операциялар, яғни ... ... және ... ... ... сатып алу – сату
операциялары;
- валюта курсының саясаты немесе ... ... ... ... ... әдістері барлық ... ... және ... ... капиталының нарығына әсер
ететіндіктен жалпы реттеу әдісі деп аталады.
Ал ... ... ... кейбір несие түрлерін (мысалы, тұтыну
несиесін) немесе кейбір шаруашылық салаларын ... үй ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Іріктеп тексеру әдісіне мыналар жатады:
- кейбір банктерге банктік несиенің мөлшерін немесе қарызды ... ... ... жету деп ... ... ... бір түрінің берілуіне тәртіп белгілеу, атап
айтқанда, ... ... ... ... берілуге тиіс сома ... ... ... ... депозиттер мөлшері мен несие
мөлшерінің арасындағы айырма.
Реттеудің ... ... ... ... ... мөлшерін өзгерту
жатады. Пайыздың ресми мөлшерін өсіру коммерциялық ... ... ... үшін ... ... ... азайтады, ол өз
кезегінде коммерциялық банктердің алған қарызын қысқартады, демек ол ... мен ... ... ... ... Сөйтіп орталық банк пайыз
мөлшерін жоғарылатып, несиені шектеу саясатын, яғни несиелік ... ... ... елге ... ... ... капиталын тартуға
әкеп соқтырады. Сонымен қатар, ол төлем балансы мен ... ... де әсер ... ... ... ... ... және
шетел валютасын ұсынушы көбейіп, демек шетел валютасының курсы төмендеп, ал
ұлттық валютаның курс жоғарылайды. Орталық ... ... ... ... ... ... ... саясаты - несиелік экспансия деп аталады.
Коммерциялық банктердің резервтеріне, демек ... ... ... ... ... ... ... елеулі әсері бар.
Міндетті банктік резервтің нормасын жоғарылату ... ... ... ... ... ... ... тыйым салу жағдайында ұсталуын
және оны коммерциялық банктер несиеге ... ... ... көрсетеді.
Нәтижесінде банктік қарызбен айналымдағы ақша ... ... ... пайыз жоғарылайды. Ал міндетті банктік ... ... ... ... мен ақша ... ... нарықтық пайызды
төмендетеді.
Бағалы қағаздар нарығы дамыған ... ... ... ... әдісі – ашық нарықтағы операциялар.
Біріншіден, бұл операциялар коммерциялық банктердің қызметіне, олардың
ресурстарына көлемі арқылы әсер етеді. Егер орталық банк ... ... ... ... ал ... ... оларды сатып алса, онда осы
банктердің орталық банктегі ... ... ... ... ... бағалы қағаздар сомасына азаяды. Оған сәйкес олардың өз клиенттеріне
қарыз беретін мүмкіндігі кемиді. Бұл ... ақша ... ... ... Ал ... банк ... ... коммерциялық банктерден
сатып алса, онда сол ... ... ... ... ... ол
банктердің қарыз беру мүмкіндігін кеңейтеді.
Екіншіден, ашық нарықтағы операциялар ... ... ... ... және оның ... ... үшін ... мүмкін.
Қысқа мерзімді пайыздық мөлшерді реттеу үшін ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік
облигациялармен жүргізетін дәстүрлі операциялары қолданылады. Оларды сату
ақша нарығын шектеп, нарықтық пайыз мөлшерінің көтерілуіне әкеледі. Егер ... банк ... ... ... ... ... қойғысы келсе,
онда ол банктердің қысқа мерзімді бағалы қағаздары мен ... ... ... ... сатып алу арқылы көмек көрсетеді. Одан
басқа, қазыналық вексельдерді, қысқа ... ... ... алу – сату ... ... пен ұсынысты өзгертеді, демек ... ... мен ... да ... ол ақша ... қысқа
мерзімді пайыз мөлшеріне және ұлттық валютаның курсына әсер етеді.
Ұзақ мерзімді пайыз мөлшерін реттеуге ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қолданылады.
Орталық банктің бұндай міндеттемелерді сатып алуы олардың нарықтық ... ... ... өсуі оның ... курсының купондық
табыс сомасына төмендігін көрсетеді. Ал ұзақ мерзімді облигацияның нақты
табыстылығының азаюы ... ұзақ ... ... ... ... ... Орталық банктің ашық нарықта ... ... ... ... және ... ... ... соған
байланысты ұзақ мерзімді пайыз мөлшерінің жоғарылауын тудырады.
Ақша-несие саясатының келесі маңызды әдісінің бірі - валюта ... ... ... ... ... валюта курсының тұрақтылығын
сақтаудың баға және ақша ... ... ... ету ... өте зор. ... валюта курсының төмендеуі ішкі нарықтағы алдымен
шетел, содан соң ... ... ... ... яғни, ұлттық ақша
өлшемінің сатып алу мүмкіндігін ... ... ... ... ... жағдайында ішкі нарықтағы тауарлар бағасы ... ... ... валютаның құлдырауына ... ... ... ... ... ... банктің валюта курсын валюталық иртервенциямен (яғни, шетел
валютасын ұлттық валютаға сатып алу - сату ) ... ақша ... ... ... ... ... сатып алу ұлттық валюталы ақша массасын
өсіреді, ал сату ақша массасын қысқартады.
Шаруашылық конъютурасының ... ... ... ... типі ... ... ... саясаты;
2) Экспанциондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты – екінші деңгейлі банктердің несиелік
операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт ... ... ... деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты – несие беру көлемін кеңейтумен,
айналыстағы ақша ... ... ... әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты шаралар жиынтығы.
1.2 Ұлттық банктің ақша-несие саясатының негізгі құралы
Ақша-несие ... ... ... ... Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... ... және қолма-қолсыз ақша массасының
жиынтығы жатады. Қолма-қол ақша ... ... ... есеп ... халық топтарының арасындағы есеп айырысуды,
алынған шығындарды, сыйақыны, шәкіртақыны, сақтандыру ... және ... мен ... ... ... ... ... шығындарын қамтитын
халықтың ақшалай табысының алынуы мен жұмсалуын қаитиды. Нақты қолма-қол
ақшаға банк ... және ... ... жоқ ... яғни,
кәсіпорындардағы және ұйымдардағы халықтың өз ... ... ... Банкі шығарған банкноттар мен монеталар жатады.
Қолма-қолсыз ақша айналысы ақша ... бір ... ... ... әрі
қолма-қол ақшаны пайдаланбай, яғни есеп айырысудың бірінен екіншісіне ақша
аудару немесе борыштарды ... ... ... ... ... ... жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты:
инфляцияны төмендету және ... ... ... ету. ... ... ... банк қатаң ақша-несие саясатын ... ... ... банк ... ... ... негізгі құралдарының
көмегімен реттеледі:
- сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
- ең ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын сатып алу және ... ... ... ... ... банктерге және үкіметке несие беру;
- валюталық нарықта интервенциялау;
- ... ... ... ... жекелеген түрлерінің
деңгейі мен көлеміне тікелей сандық шектеулер енгізу.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... іс ... ... ... сыйақы мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін ... ... ... ... сыйақы
мөлшерлемелерді белгілейді:
- ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі,
- ресми есептік мөлшерлемесі;
- РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
- «овернайт» заемдары бойынша ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі.
Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі – ақша нарығының жалпы жағдайына
несие бойынша ... пен ... ... және ... ... ... ... Ұлттық банктің заң актілері, Қазақстан
Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... Басқармасының жеке қалалары бойынша жүргізілетін займ ... ... ... ... – ақша ... ... ... несиелер
бойынша сұраныс пен ұсыныс көлеміне байланысты белгіленеді және ... ... ... қайта есепке алу операцияларында
қолданады. Ресми есептік ... ... ... ... ... және ол айналыс мерзімі алты айлық вексельдерді ... ... және кері РЕПО ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер, ішкі қаржы нарығының ... ... және ... ... ... операциялар жүргізуде
қолданылады. РЕПО-ның мақсат мөлшерлемесінен ауытқу жағдайында ... ... ... ... ... РЕПО нарығындағы сыйақы
мөлшерлемелерді реттеу арқылы сыйақы ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерлемесі Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге олардың Қазақстан Ұлттық Банкіндегі ... ... есеп ... ... ... ... барысында бір
түнге берілетін заемдар бойынша қолданылады.
Ақшалай нарықтағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге ... ... ... ... өтімділік деңгейін реттеуде және
олардың міндеттемелері бойынша төлемсіздікті ... сол ... ... иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау ... банк ең ... ... ... механизмін қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық банктерді жанама ақшалай – несиелік ... ... ... жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... талаптар бір жағынан, экономикадағы ... ... ... ... атқарады.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы жылдары Ұлттық банктің
қызметінің алдағы уақыттарда классикалық қызметіне ... ... ... қолданылады. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана олардың өтімділігін ... ... ... ... ... жабу үшін ... несие беру бюджет ... яғни ... ... ... бюджетті несиелеуден бас тарту
мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен берілетін несиелерді беру ... ... үшін ... ... жасауын қарастыру болған жоқ.
Ұлттық банктің несиелерін орналастыру аукциондар ... ... ... сол ... ломбардтық несиелеу негізінде жүзеге асырылады.
Валюталық интервенция деп ... ... ... әсер ... орталық банктің шетел валютасын сату және ... алу ... ... ... ... айтады.
Ұлттық банктің валюталық нарықтағы интервенциясы дербес түрде кез
келген ... және ... ... ... кез келген валюталық
мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... валюта резервтері есебінен жүзеге асырылады.
Алтын валюта резерві ұлттық валюта – теңгенің ... ... үшін ... және ... ... валюта резервтері мыналардан
тұрады:
-құйма алтыннан;
-Ұлттық банктің шоттарындағы банкнота және монета түріндегі ... ... ... ... валютасындағы жай және аудармалы вексельдерден;
-шетел үкіметінің немесе халықаралық қаржы ұйымдарының шығарған бағалы
қағаздарынан;
-басқа да сыртқы ... ... ... ... және ... ... мынандай жолдармен
жүзеге асырылады:
-монетарлық алтынды сатып алу;
-резиденттер мен резидент еместерден, Қазақстан ... ... ... ... сатып алу;
-депозиттік салым, шетел валюталарымен дилингтік операциялардан түсетін
комиссиондық және ... да ... ... ... ... ... алтын, күміс, платина және платина тобындағы
басқа да металдармен жасалатын операцияларды жүргізуден түсетін валютадағы
түсімдер;
-Ұлттық банктің ... ... ...... және басқа да
қызметтерінен түсетін шетел валюталарындағы түсімдер.
Алтын валюта резервінің азайуы немесе жұмсалуы мынандай жолдармен ...... ... ... ... ішкі валюталық нарықта
валютаны сату;
-өнімдердің импортына төлеу үшін теңгені шетел валютасына конвертация
жасау, оған қоса шетелде ... және ... да ... ... ... шығыстарына, сондай-ақ мемлекеттік бюджеттің және Ұлттық
банктің ... ... ... ... ... ... ... да шетел валютасын сатып алу үшін шетел валютасын сату;
-Ұлттық банктің алған несиелері бойынша негізгі ... және ... ... ... ... ... ... активтерін шегеру.
Ұлттық банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы 3 жылға ... ... ... ... әр жыл өткен сайын өзгерістірді ескеріп, оған Ұлттық банк пен
Қазақстан ... ... ... ... ... Мұндағы негізгі
мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту, яғни ақша базасы мен
алтын валюта резервтері ... ... ... ... бойынша
мақсатты көрсеткіштерге көшу. Осындай ақша-несие саясаты ғана Ұлттық
банктің ... ... ... ... толық жауап береді және
жүргізілетін ақша-несие саясатына деген рыноктың қатысушыларының үлкен
сенімін ... ... ... ақша-несие саясатының ерекшелігі
Ресейде өткізілге ақша-несие саясаты Ұлттық валютаның ішкі және ... ... ... ... ... тұрақты төменгі
деңгейі халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің, тұрақты экономикалық өсудің
нәтижесі болып табылады. 2005 жылдағы ... 2006 жылы ... ... ... факторларға қатты әсер ететін конъюктуралық сипатта, ақша
ағынының реттелуі және ... ... әсер ... ... ... ... сонымен қатар инфляцияны шектеуге Ресей
Федерациясының активті әрекет қолдануы жағдайында жүргізіледі.
Көп уақыттан бері ішкі ... ... ... ... деңгейде болып отыр және де 2006 жылы олардың толығымен төмендеуі
ұйғарылмайды. Сәйкесінше, осы факторлар ішкі ... ... ... ... жалпы баға деңгейіне әсер етуін жалғастырады. Осы
жағдайларда ... ... және ... ... ... ... жолдарын таңдағанда жоғары өсуді қамтамасыз ету ... ... ... және ... бәсекеге қабілеттілігінің
артуына, халықтың өмір сүру ... ... және ... ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... Бұл ... ... ... шешімі ағымдағы
валюталық курстың басқару режимін қолдануды талап етеді, яғни экономикалық
саясат ... ... ... ... ... факторларының негізін
есептеуде оның өзгеру ... ... ... саясаттың
мақсаттарымен сәйкестендіруге рұқсат етеді. Сонымен төлем ... ... ... оңды ... ішкі ... ... ... рубльдің
нығаюына әкеледі. Ресейдің Банкі ішкі және ... ... ... ... ... ... көмектесе отырып, рубльдің
нығаюына әсерін тигізеді. Және де валюталық курстың қарқынын төмендете
отырып, ... ... ... ... ... және
экономиканың тұрақты даму ... әсер ... ... төлем балансы
жағдайында Ресей Банкінің ... ... ... әсер ету ... ... ... ... мақсаты – инфляцияның төмендеуіне
қайшылық келтірмегенде ғана Ресей Банкі оған әсер ете ... ... ... таргеттеу тәртібін қолдануды ұйғару біраз жылдар арасындағы
ішкі валюталық нарыққа ... ... ... ... және ... ... ... режимге өтудегі механизмін жақсартуды қажет етеді.
Өнім бағасының ... ... ... шектеуді және табиғи
монополиялардың қызметін ... ... ... бағдардың толығымен
орындалуында маңызды болып табылады. Ресей Банкінің инфляцияны төмендетуде
ақша-несие өлшемі мен ... және ... ... баға ... ... ... жылдардағы тәжірибе көрсеткеніндей инфляция
бағытының толық нәтижелілігі Ресей Федерациясы Үкіметінің ... ... ... ақша-несие саясаты аумағындағы байланысқан кешенді
іске асу жолымен орындалуы мүмкін.
Ресей Федерациясының Тұрақтандыру қоры ақша-несие саясатының ... әсер ... ... қоры ... ... мен мұнай экспорты
және тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... өтімділіктің маңызды бөлігін
стерилизациялауды қамтамасыз етеді және қазіргі уақытта тұтынушылық ... ... ... ... бірі болып табылады. Ақша-несие
саясатының операциялық процесі ақша бағдарламасының көрсеткіштерін ... ... ... ... ... және ағымдағы монеталық
шартының маңызды сипаттамасы және ... ... ... ішкі ... нарығы басты міндет болып табылады.
Толымды қаржы нарығынсыз рубльдің толық өтімділік нәтижесі мүмкін емес ... ... ... іске асуы төмендейді, пайыздық мөлшерлеменің
жарамдылығы азаяды. Осы ... ... ... ... ... ... ... саясаттың құралы көбінесе тұрақты сипатта
болады, яғни экономикадағы ақша құнын қалыптастырмайды, тек шектейді. ... ... ... ... – ол ... ұйымдармен қайта
қаржыландыру инструменттерін қолдану мүмкіншілігін кеңейту.
Лагтағы ақша массасының өсуі ... ... ... ... ... әсер ... ... байланысты ақша-несие саясатының қалыптасу
деңгейін уақытша кеңейту және ... ... ... үш жылдық толық
бағдарлама орнату макроэкономикалық саясаттың біртіндеп іске ... Үш ... ... ... ... саясатының
стратегиясы конъюктуралық сипаттағы ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... мүмкіншілігін
кеңейтеді. Осы стратегия барысында Ресей Банкі Ресей Федерациясы ... 2008 ... ... және 2006 ... ... ... жағдайында үкіметпен жасалған негізгі параметрлерге сәйкес 2008 жылға
инфляцияны 4-5,5 ... ... ... ... ... ... ... байланысты 2006 жылы инфляция деңгейін 7-8,5 пайызға ... ... ... ... ... ... ... және алдын-ала есеп айырысуынан
бастап, 2006 жылғы федералдық ... ... және де ... ... тағы ... ... тұтыну бағасының өсуін 7-8,5 пайызбен
шектелуін 2006 жылғы ақша-несие саясатының ... ... ... деп ... ... ... 2006 жылға арналған болжамдық көрінісіне
сәйкес, Ресей Банкі төрт нұсқадағы ақша бағдарламасын жасады. 2005 ... ... ... өсуі 1,8 трлн. рубль, 2006 жылы ақша
бағдарламасының ... ... аз ... ... яғни ... ... өсуі 0,6 ... рубь.
Бағдарламаның екінші нұсқасы 2006 жылғы Ресей Федерациясының әлеуметтік-
экономикалық дамуының болжамды көрінісінің екінші параметріне ... ... ... іске ... ... таза халықаралық
резервтің артуы 1,4 трлн. рубльді құрауы мүмкін.
Үшінші нұсқа бойынша болжамдалған таза ... ... өсуі ... ... ... ... ... төртінші нұсқасына сәйкес таза ... өсуі ... ... ие ... деп ... яғни 2,9
трлн. рубльге тең. Таза халықаралық резервтердің артуы ... ... ақша ... өсуі ... ... ... бойынша ақша
базасының өсімін жоғарылатады. Осыған байланысты ақша-несиелік реттеу
инфляциялық процестердің ... бой ... ... таза ... көлемінің әрбір нұсқа бойынша төмендеуін қамтамасыз етуді ... ... ... таза халықаралық резервтер өсуінің сабақтасуы
бірінші ... ... ... ... 1,5-5,6 ... ... Банкінің несиелік ұйымдарының корреспонденттік шоттарындағы ақша
қалдықтарының жалпы ... 70-200 ... ... ... бағаланады.
Нақтылықты талап ететін 2006 жылғы ақша бағдарламасы, оның жылдың ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын
ағымдағы реттеуші рубль курсы шеңберінде жүргізуді жалғастырады. Курстық
саясат ... ... ... ... ... ... ... экономикалық факторлардың дұрыс әрекет етуіне байланысты, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамудың әр түрлі сипаттағы жағдайын есептегенде 2006 жылы
рубль курсының нақты ... ... 9 ... ... деп ... ... ... өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігі, төлем балансының
тұрақтылығы сақталады және экономиканы жаңғырту үшін ... ... және ... ... ... ... тұрақтылыққа төнуі мүмкін
қауіпті қайтару қажеттілігін есептегенде әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... жүйесіндегі жағдайлардың ... және ... әсер ету үшін ... ... өз ... 2006 жылы ... ... артық ақша ұсынымын стерилизация құралы
ретінде меншік облигациялармен операцияларды жүргізуді жалғастырады. Ресей
Банкі келесі жылы да ... ... ... ... ... еркін ақша қаражаттарын байланыстырушы құралы ретінде депозиттік
операцияларды қолданады және ... ... ақша ... ету үшін ... әрекеттегі құралдарды қолданады. Несиелік
ұйымдардың өтімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ашық ... жүргізілетін болады. Несиелік
мекемелерге берілетін «овернайт» несиесі есептеулердің үздіксіз іске ... ... ... жылы РЕПО ... және ... ... несиесі бойынша
қабылданған активтердің тізімін кеңейту жұмыстарын жалғастыру ... ... банк ... ... ақша-несие саясатының құралдары
әрекетінің тиімділігі қаржы нарығы мен ... ... ... әсер ... ... ... Ресей экономикасының дамуымен жалғасады және банктік
қызмет көрсетулерге сұраныстың кеңейтілуімен сипатталады. ... ... ... ... ... арасындағы сияқты, шетелдің банктік
қызмет көрсетушілері тарапынан жоғары бәсекелестікті сезінеді. Валюталық
либерализацияның жалғасуына ... ... ... ... ... трансшекаралық банктік қызмет қөрсетуінің жаңа
мүмкіндіктері және де ішкі ... банк ... ... ... сапамен орындалуы бәсекелестіктің күшеюі нің себебі болып табылады.
Банк нарығындағы бәсекелестіктің күшеюімен ... банк ... өсуі ... банк секторында келесі процестердің жылдамдатылуына
алып келеді:
1. Белгілі нарықтық позицияны иеленген ірі әмбебап банктердің ... және осы ... ... жүйесіндегі активті дамуы жалғасады.
2. Көптеген орта және кіші банктік өнімдер мен ... ... ... ... мамандандыру стратегиясын таңдайды.
3. Әлсіз қаржылық, жаман басқарылған және ... ... ... ... ... ... ... нақты клиенттердің капитал
базасымен, ішкі бақылаумен, ... және ... ... ... ... ... орнын нығайтады.
4. Несиелеу көлемінің озық ... ... ... ... жинақталуына әкеліп, тәуекел-менеджменттің жетілдірілуіне
ерекше назар аудартады.
Ресей Банкі 2006 жылға банктік ... ... және банк ... Ресей Федерациясының банк секторының даму ... ... ... Осы ... іске ... ... ... үш бағытты қолданады:
1. Ресейлік несие мекемелерінің бәсекеге қабілеттілігінің артуы, ... мен ... ... ... ... ... ... нығайтады.
2. Банктік қадағалаудың жетілдіру жұмыстарын жалғастыру.
3. Терроризмді қаржыландыруға қарсы заңдылықтарды іске асыру.
2 ОРТАЛЫҚ ... ... ... 1 ... ... ... саясатының қалыптасуы,
даму бағыттары
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан ... ... ... ... ... мемлекетерімен бірге “рубль аумағында қала берді.
1992 жылы, 9-қазанда ... ... ... ... қол ... ... ресми төлем құралы ретінде
пайдаланатын мемлекеттердің ... ақша ... мен ... ақша-несие
саясаты туралы” соңынан 1993 жылы қыркүйекте алты мемлекеттің бірігумен
рубль аумағының жаңа типін құру ... да ... ... Бұл ... Ресейдің екі жақты келісім сөздер жүргізуі тек қана ... ... ... кеңес мемлекеттерінің макроэкономикалық тұрақтылыққа
байланысты шараларын жүргізуді ... ... ақша ... ескі ... ақшаларды ТМД елдерінде, оның
ішінде Қазақстанға қарай жаппай ығыстыруына жол берді.
1992 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуді қолға алды.
1993 жылы 12 қараша ... ... ... ... Ұлттық валютаны енгізу туралы” жалығына қол қойды. 1993
жылы 15-қарашада ұлттық валюта-теңге енгізілуді теңгенің айналысқа ... ... ... ... ... негізінің
қалауының бастамасы болды деп айтуға болады. [2 б-15]
Нарыққа өту кезінде ... ел ... ... ... дамуы
кезеңінде ақша-несие саясатының қалыптасып дамуы ... ... ... ... ... құрумен қатар халық шаруашылығын
қайта құру, оны ... ... ... ... бірге шешу, инфляцияны
ауыздықтау, несие қатынастарын дамыту міндеттері тұрды.
Қазақстан үшін 1994 жылы ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Ұлттық валюта енгізілгеннен
кейін ... ... ... ... Сол жылдары қазіргі уақытта
экспорттың қуатыныз анықтап отырған ішкі-заттың салаларда терең ... 1994 ... ... ... инфляцияның жылдық деңгейі 1258
пайызды, ал 1995 жылы – 160,5 ... ... 1996 ... ... реформаларды тереңдетудің 1996-1998 жылдарға арналған ... ... ... Ол бес жыл ... ... қойылған
міндетті–инфляцияның айлық деңгейін өндірісті жандандыруға қажетті 9-12
пайызға дейін жеткізу, меже 1997 жылдың ... ... ... ... жыл ... ... ... ондаған мың) пайызға жетіп,
ақшаның құны соншалықты түсіп кеткенде, оның сатып ... ... ... ... ... түрдегі “хирургиялық операцияға” баруға мәжбүр
болады да, ақша ... ... ... ... “Ескі ақшалар айналымнан алынады да, ал жаңа ақшаны тауар
айналымына қаншалық қажет болғанынша және ... даму ... ... ең ... ... ... тыс жағдайдағы қолданылатын шара ... ... ... ... тәсілдер ақша-несие жүйесіне ... қол ... ... ... бұл ... ... ... болып есептеледі.
Өтпелі экономика жағдайында, тауар мен ақша ... ... жету ... ... кейде ақша реформаларын жүргізуге
жасырын түрде барады – бағаны бақылауды өз бетімен қоя ... де ... ... мұндай саясат 1992 жылы басталған болатын. Осының
нәтижесінде ақша массасы 2,2 есе өсті де, ал баға – 30 есе ... ... ақша ... ... салыстырғанда (оның құнымен
көрсеткенде)күрттазайды. Шындығында ... ақша ... тура ... ... ... әсер ету үшін ... шара ретінде үкімет
коммерциялық банктердің қор нарығындағы операцияларына ... ... ... ... АҚШ-та банктердің акцияларды сатып ... ... ... Федеральдық резервтік жүйе ... ... ... үшін ... алатын ақшаларын пайдалануына шек қоя
бастады.
Мұнда, тек 50 пайыз сатып ... ... ғана ... ... де,
қалғандарын қолда бар ақшалармен төлеулері керек боды.
Ресей орталық банкі 1994 жылы осындай саудагерлік операцияларға шектеу
салу мақсатымен, оағн ... ... қор ... ... жіберді (35
пайызға дейін). Егер, мысалы, банк ... ... ... сатып алатын
болса, онда ол резервтік қорға 350 миллион беруі керек.
Ендігі бір мемлеекттің айналымдағы ... ақша ... ... ... – бұл тұтынушылық несиеге шектеу қою. Осы мақсатта орталық
банк коммерциялық банктерге жеке адамдарға несие беретін ... ... ... салым салуды міндеттеді (кейде ол 15-20 пайыз ... ... ... ... ... ... несие берулерін тежеп
отыр, өйткені резервтік ақша пайыз ... ... ... ... ... ... банктерге
компанияларды несиелеуді қысқартуды талап етіп отыр.
Мәселен, Федералдық резервтік жүйе (АҚШ) 1980 жылы ... ... ... ... ... 20дан 6-8 пайызға шейін түсіруді
барынша талап еткен. Мұндай талаптар коммерциялық банктер үшін ... да, ... ... ... ... орындау жөнінде нұсқау
болатындығынан, оны орындауға тырысады.
Мемлекеттік ақша-несие саясат ... ... да ... ... ... ... болады, солардың ішіндегі ерекше маңызды
болатындары “ ... ... ... және ... саясат”.
Барлық нарықтық экономикадағы елдер, коммерциялық банктердің ... ... ... және ... алу үшін белгілі бір көлемдегі
көрсетілген жарғылық капиталы болуы керек. ... оның ... ... ... ... ... арқылы, жанама түде экономикалық
субъектілердідің (несиелік ... ... ... ... немесе
ұлғайтады.
Амортизация мөлшерін реттеу арқылы мемлекет жанама ... ... ... ... азаюына әсерін тигізеді.
Тездетілген амортизация кәсіпорындарына өндірістің заттық факторларына
салыған қаржыны тез ... ... ... ... да, ... ... үшін пайдалана алады.
1997 жылы қатаң ақша-несие саясатының арқасында инфляцияның алғашқы
көзделген ... ... ... қысқа мерзімдік макроэкономикалық
тұрақтандыруды олжалдық деп жар салынды, алайда ... ... ... ... саясатының икемсіздігі, нақты сектордың
құлдырауы, төмен ... ... ... ... ... ... ... негізінің әлсіздігін көрсетті.
Қазақстан Республикасы ақша-несие саясатының 1999 жылдан бергі ахуалды
талдасақ. ... ... және ... ... ... ... және 1999
жылғы сәуірдегі теңгенің айырбас бағанының өзгеруі 2000 жылы ... ... оң ... ... жылы ... ... ақша-несие саясатының нәтижесінде теңгенің
айырбас бағаны салыстырмалы тұрақтылығын сақтады.2000 жылы теңге бағанының
АҚШ долларына шаққанда төмендеуі 5,2 пайызды ... ... ... ... ... ... ... өндірістің едәуір өсуі
инфляцияның жыл ішінде екі есеге жуық: 17,8 пайыздан 9,8 ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының нәтижесінде соңғы төрт жылда
тұңғыш рет төлем балансының едәуір профицитіне қол жеткізілді, алтын валюта
резерві айтарлықтай ... ... бері ... келе ... ақша-несие саясаты
Қазақстанның қаржы нарығының игілікті өзгерістерге, мол ... ... әкеп ... банктердің ресурстық базасының неғұрлым ... ... ... ... ... ... 2001-2003 жылдары ішінде
банктердің экономикадағы несие ... 85,6 ... ... ... және ұзақ ... ... – 81,2 пайызға өсті;
– заңды тұлғаларға жыл басынан бері ұлттық валютамен берілген несиелер
бойынша сыйақы ... 20,8 ... 18,8 ... ... ... – 20,4 ... 14,7 пайызға дейін төмендеді, мұның өзі ТМД
елдері арасында неғұрлым төмен көрсеткіштер ... ... ... ... қоржының сапасы едәуір жақсарды, экономикаға
салынған несиелердің жалпы көлеміндегі мерзімі өтіп ... ... 6,6 ... 1,7 пайызға дейін төмендеуі осыны дәлелдейді.
2003 жылдан бері ... ... ... ... ... ... ... құралдарын пайдалана отырып, ақша базасының деңгейін
реттеу инфляцияның ... ... ... бағытталған тәуелсіз ақша-несие
саясатын қарқынды жүргізіп келеді.
2.2 2003-2005 жылдарға ... ... ... ... көрсеткіштері
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ... ... ... ... құрады.(2002 жылы – 1,4 %). Азық-түлік
тауарлары ... ... ... тауарлар 0,3%-ға, ақылы
қызметтер0,4%-ке қымбаттады.Толығымен алғанда 2003 жылы инфляция қарқыны
тұрақты болған жоқ. ... ... ... ... ... 2,8%, ал ... 3,8%. ... инфляцияның жоғарғы кварталдық денгейі ақырғы рет
2000 жылдың 4 кварталында (4%) байқалған болатын.
2003 жылдың қорытындысы бойынша инфляция ... ... ... ... ғана ... яғни 6,8% ... Инфляция денгейінің өсу
себебінің бірі ... ... және ... ... бағаның
өсуі.Мемлекетпен астықтың сатып ... ... ... Ұнға және ... ... өсуі ... өз ... тигізді. Дәнді-дақылдар 34,2%-
ға, ұн 26,2%, нан 11,3%-ға өсті. Жемістерге баға 22,3%, жұмыртқа 13,3%-ға
жоғарлады. Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... 2003 жылың сонында 5,8% құрады. Ақылы қызмет көрсету
0,1% артты, яғни 5,9%. Оның ... ... ... тарифі мен бағасы
9,11%-ға, білім мекемелерінде ... ... ... ... –тұрғын үй қызметтері 5,1%-ға, газжабдықтаушы 9,6%-ға, су
5,3%-ға өсті. Жеке ... ... өсуі және ... ақы ... ... орташа жылдық инфляция индикативтік көрсеткіштер шеңберінде
қалды және 2003 жылы оның орташа ... 6,4% ... (2002 жылы ... ... ... ... экспорттық кірменің
жылдам өсуі, ішкі өтімділіктің жақсаруы және шикізат ... ... ... ... капитал нарығында ... ... ... кезендегі ішкі кірме құнының төмендеуі
қазақстандық резиденттер үшін ішкі корпоративтік кірменің жылдам ... ... ... байланысты қаржыландырудың операциялық есебі қысқарды
және резиденттердің шетелдік активтері өсті. 2003 ... 9 айда ... ... ... ... ... жетті. Ағымдағы
операцилардағы оңды сальдо 1605 млн. ... ... ... ... инвестициясының келуі 12%-ға өсті және 3297 млн. долларды құрады.
Ішкі қаржылық ... ... мен ... ... кірістін ұлғаюы
шетелдік валютаның ұсынысының ... ... ... ... ... ... операциясы бойынша оңды сальдо 1553 млн. долларға
жуық болды.
2004 жылдың қаңтарында ... ... өсуі ... 2003
жылы ақша массасы 26,6% -ға 969,9 млрд. теңгеге дейін өсті. Ақша массасының
өсуіне банктік жүйенің таза ішкі ... ... (5,8%) оның ... (51,9%) өсуі әсер ... Ақша ... ... әсер еткен
негізгі фактор банктік жүйенің, үкіметті есептемегенде, экономиканың ... ... 45,6% ... ... етуі ... ... ... қолма-қол
ақшалар банктік жүйедегі депозиттердің ақша массасының 2,2 есе асып ... ... ... 238,7 ... ... дейін өсуіне жоғары
экономикалық деңгейде ... ... ... өсуі ... жалақы мен зейнетақының өсуі айналыстағы қолма-қол ақшаның
көбеюіне негіз болды. Ақша массасының өсу қарқынымен ... ... ... қарқынының артуы әсерінін 2003 жылы ақша мультипликаторы
3,67-3,06-ға дейін төмендеді.
2003 жылы теңгенің ... ... ... ... ... ... ... Қарастырылған кезеңде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
елдерінде нақты тиімді айырбас ... 4,2% -ға ... ал ... ... девальвациясы 1,5% -ды құрады. Өткен жылы бойынша теңге нақты түрде
Америка Құрама Штаттарының ... 12,6% -ға ... ... қарамастан
негізгі сауда ... ... ... ... ... ішкі бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін жағдай
2003 жылы толығымен жалпы қолайлы деңгейде сақталды.2004 жылдың қаңтарында
нақты ... ... ... 2003 ... желтоқсанымен салыстырғанда
өзгеріссіз қалды.
2003 жылы ... ақша ... ... ... ... ... оның ... артты. 2003 жылы орналастырылған
банкаралық ... ... ... ... 2002 ... ... ға 454,9 млрд. теңгеге ұлғайды, ал орналастырылған банкаралық теңге
депозиттері бойынша сыйақының орташа алынған ставкасы 4,9% -дан ... ... ... ... банкаралық нарықтағы қарыз алуда
да қадағаланды. ... ... 43,8 ... АҚШ ... 2003 ... ... долларлық депозиттерді орналастыру
бойынша сыйақының орташа алынған ставкасы 1,73% -ды құрады.
2003 жылғы депозит ... оң ... ... ... ... ... бір жылда 21,2%-ға өсіп 731,2 млрд. теңгені
құрады. Заңды тұлғалардың салымдары 12,3%- ға өсіп 395,8 ... ... ... ... ... 33,8%-ға өсіп 335,4 млрд. теңгені құрады. Ұлттық
валютадағы салымдар 60,1%-ға 386,7 млрд. теңгеге ... ал ... ... 4,8%-ға 344,4млрд. теңгеге төмендеді (2,4 млрд. АҚШ
доллары). Нәтижесінде, ... ... ... теңгелік
депозиттердің үлес салмағы 40%-дан 52,9%-ға жоғарлады. Қаржы секторының
тұрақты ... және ... ... ... көбеюі жағдайында халық
салымдарының өсуі жалғасты. Бір жылда олардың ... ... ... ... өсті (2,4 ... АҚШ ... жуық). Халық салымдарының
құрылымында теңгелік депозиттер 90,6 %-ға, ал ... ... 13%-ға ... ... ... ... үлес ... 37,5%-ға көбейді. Банктердің депозиттерінің ставкалары біртіндеп
төмендеумен сипатталды. 2003 ... ... жеке ... ... ... ... ... алынған сыйақы ставкасы 11,0%-дан 10,0%-
ға төмендеген, ал заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... 3,0%-ға дейін төмендеген.
Несие нарығы қаржы нарығының ең тез ... ... бірі ... Бір ... экономикаға банктер несиелерінің жалпы көлемі 45,5%-ға
978,1 млрд. теңгеге өсті. Несие ... оңды ... ... Шетелдік
валютадағы несиелермен салыстырғанда ұлттық валютадағы несиелердің өсуі
алдыға шықты. ... ... ... 2 ... ... өсіп 435,4 ... ... ал шетелдік валютада 17,8% -да 542,7 млрд. теңгені ... ... ... үлес ... ... ... салыстырғанда
31,5%-дан 44,5%-ға өсті. Ұзақ мерзімді несиелер 58,7%-ға өсіп 608,4 млрд
теңгені, ал қысқа мерзімді ... ... өсіп 369,8 ... ... Ұзақ ... ... үлес салмағы 57%-дан 62,2%-ға өсті. Шағын
кәсіпкерлікке несие ... ... және ... ... 196,2 ... ... Несиелер бойынша ставкалардың қарқыны әр ... ... ие ... Жеке ... ... валютадағы несиелері бойынша
орташа алынған сыйақы ставкасы 21,5%-дан 20,3%-ға дейін төмендеді, ал ... ... ... ... ... орташа алынған сыйақы
ставкасы 14,1%- дан 14,9%-ға жоғарылады.
2003 жылдың желтоқсанында бағалы қағаздар ... 50 ... 19 ... 11 ... ... және ... ... 8 мекеме әрекет етті және 2966 акционерлік қоғам
тіркелді. Айналыста 3515 эмиссиялық акция және ... құны 171 ... ... 67 ... ... ... Мемлекеттік емес бағалы
қағаздардың көлемі 34%-ке ... және 116,8 ... ... құрады.
2004 жылы инфляция 0,9% деңгейінде қалды. Азық-түлік тауарлары 1,2%-
ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар-0,3%-ға, ... ... ... 2004 жылы (2004 жылы ... 2003 ... инфляция 6,7% деңгейінде қалыптасты. Соңғы жылдары инфляция
деңгейі жыл соңындағы есептердің 6-7%-ы ... ... ... ... деңгейде болды (2001 жылы – 6,4%, 2002 жылы – 6,6%, 2003 жылы ... ... ... ... ... жоғары деңгейде азық-түлік
тауарлары 7,4%-ға қымбаттады, азықтүлікке жатпайтын тауарларға және ақылы
қызмет ... ... мен ... ... ... және ... жылы инфляция қарқынына тән ерекшеліктердің ішінде барлық тұтыну
тауарларына және қызмет көрсетулерге ... ... ... ... іс жүзінде біркелкі өсуін атап айтуға болады.
Бұдан басқа, теңге енгізілген сәттен ... ... ... ... ... маусымдық төмендеуінің орнына есептік жылдың жазғы
айларында оның көтерілгендігі ... жылы ... ... ... 6,9%-ды құрады (2003 жылы -6,4%).
Оның ... ... ... ... ... арналған негізгі
бағыттарында (2004 жылы орташа алғанда 5-7%) және Қазақстан Республикасының
әлеуметтік – экономикалық дамуының ... ... ... ... ... (2004 жылы ... алғанда 5, 6-7,0%) айқындалған болжам
бағдарламаларының шегінде қалды.
2004 жылдан бастап ... Банк ақша – ... ... ... ... ... ... бағдарға алды. Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысына сәйкес базалық инфляцияның есебі екі
әдістеме ... ... және оны ... ... ... ... жүзеге асырады. Базалық инфляция есебінің бірінші
әдістемесіне ... ... ... ... ... ... жанармайға және көмірге бағаны алып тастау, ал екінші әдістеме
бойынша – тұтыну бағаларының индексінен бағаның ең жоғары өсуін ... ... және ... ... ... ... 5 компонентті алып
тастау көзделді.
2004 ... 11 ... ... ... ... ... екі
әдістеме бойынша 5,8%-ды және 5,4%-ды, ал 2004 жылғы қаңтар – ... ... ... ... салыстырғанда – тиісінше 6,5%-ды және 5,9%-
ды құрады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... негізі қаланған 2004 ... ... ... ... бір жылда орташа алғанда 4-6%-ды құрайтынын ескере отырып, өткен
жылдың қорытындылары бойынша тұтастай ... ... ... нақты
деңгей шамалы ғана асатын болды.
2004 жыл ішінде энергия тасымалдағыштарға бағаның серпінді өсуі мен
әлемдік экономиканың ... өсу ... ... ... ... айтарлықтай жақсаруын және Қазақстанның сыртқы позициясының одан
әрі күшеюін айқындайтын факторлар болды.
2004 жылғы 9 ... ... ... ... ... ... көздерінің бірі болып табылатын тауар экспорты 14 млрд.АҚШ
долларынан асып кетті. Бұл өткен жылғы осындай ... ... ... есе көп. ... ... рекордтық көрсеткіштері резиденттердің
ағымдағы операциялар бойынша жоғары қарқынмен өсіп отырған шығыстарын толық
өтеді және ... ... ... ... шоты ... оң ... ... 2004 жылғы 9 ... ... ... ... оң ... 232 млн. АҚШ долларынан астам болды.
Шикізат тауарлары үшін қолайлы баға ... ... ... іске ... отырған өндіру саласындағы
жоспарларды одан әрі ... ... ... 2004 ... 9 айда ... ... ... оң баланс(ресурстардың нетто-түсуі) 2,6
млрд. доллар болды, бұл тұтастай алғанда 2003 жылғыға қарағанда 19%-ға көп.
Шетел капиталының ... ... сол ... жеке ... ... де ... ... 2004 жылдың 9 айында ғана
республиканың банк секторы 3,8 ... АҚШ ... ... сомаға шетелдік
несиелер мен қарыздар тартты. Шетел ... ... ... ішкі несиелеу
көлемінің кеңеюіне, сол сияқты резиденттердің шетелдік активтерінің ... ... ... ... бағамын қазақстандық тауарлардың салыстырмалы бәсеке
қабілеттілігіне теріс ықпал етпейтін шекте ұстап тұру үшін ... ... ішкі ... ... ... ... жүзеге асырды. Бұл халықаралық
резервтің өсуінің негізгі көзі болды және Ұлттық қор қаражатының одан ... ... ... жылы ... ... таза ... резервтері ағымдағы бағамен
87,1%-ға 9277,0 млрд. долларға дейін өсті, мұның өзі ... және ... ... 6 айға жуық ... ... ... Қаржы министрлігінің
сыртқы борышына қызмет көрсету және Ұлттық қордың активтерін толықтыру ішкі
валюта нарығында валюта ... ... және ... ... шетел
валютасының түсуімен бейтараптандырылды. Нәтижесінде таза ... ... млн. ... ... 8473,4 млн. ... дейін жетті. Алтынмен
активтер Ұлттық Банк ... ... ... 77,6 млн. ... млн. ... дейін өсті және оның әлемдік нарықтағы бағасының ... трой ... үшін 417,25 ... 438,00 ... ... ... ... резервтері тұтастай алғанда, яғни Ұлттық қордың ақшасымен қоса
2004 жылы 66,3%-ға өсіп, 14,3 млрд. ... ... жылы ақша ... ... 577,9 млрд. теңгеге дейін ... ... ... ... ... ... ... таза халықаралық
резервтерінің өсуі болды.
2004 жылғы 11 айда ақша массасы 56,7%-ға 1523,1 млрд. ... ... Ақша ... ... ... ... банк ... және несиелік
серіктестіктердің ішкі активтерінің 67%-ға және ... таза ... ... ... болды
2004 жылғы 11 айда айналыстағы қолма-қол ақша (М0) 45%-ға 345,9 ... ... банк ... және ... ... депозиттері
ақша массасы құрылымында – 60,6%-ға 1177,2 ... ... ... ... өсу қарқынының айналыстағы қолма-қол ақшаның өсу қарқынымен
салыстырғанда асып кетуі ақша массасы құрылымындағы соңғысының үлесі 24,5%-
дан ... ... ... ... ... Осы ... ... ақша базасының ұлғаю қарқынымен салыстырғанда ақша
массасының басым түскен өсу ... ... ... ... ... жыл ... валюта нарығындағы жағдай теңгенің АҚШ долларына
қатысы бойынша нығаю үрдістерімен ... ... ... ішкі ... шетел валютасының біршама келуі ықпал етті. Шетел валютасының
негізгі түсу көздері экспорттық валюта түсімінің ... ... ... жоғары бағасына негізделген елеулі көлемі, сондай-ақ екінші
деңгейдегі банктердің және ... ... ... сектордың сырттан
қарыз алуы болды. Бұл ... және сол ... ... ... көлемінің күрт өсуіне алып келді.
Теңгенің орташа алынған айырбас ... 12 айда бір ... үшін ... ... Биржалық бағам кезең соңында бір доллар үшін 130,00 ... ... ... ... жыл ... бері бір АҚШ долларына
9,30% нығайды. Нығаюдың ... ... ... қаңтар және қазан
айларында байқалды (тиісінше 2,73% және 1,71%). Жыл бойы ... ... және ... ... ... (0,17% және 0,16%). Алдын
ала деректер бойынша нақты тиімді айырбас бағамының ... 2004 ... ... 2003 ... ... ... ... 6,1% өсті.
Тұтастай алғанда 2004 жылдың қорытындысы бойынша ... ... ... ... ... ... ... нақта қымбаттауы шамамен
6% болады деп күтілуде.
2004 жылы теңгенің АҚШ долларына қатысы бойынша нақты нығаюы ... ... ... 1,3% ... ... ... валюталарға қатысты
нығаюының елеулі қарқынына қарамастан, тұтастай алғанда ... ... ... 2001 және 2002 ... ... аса
қолайлы деңгейде сақталды.
2004 жылы биржалық сауда-саттықтың доллар позициясындағы ... ... ... көрсеткіштерден 46,6% аса отырып, 9304,6 млн. АҚШ ... тыс ... ... операциялар көлемі 20,2%-ға ұлғайды
және 8270,0 млн. АҚШ долларын құрады.
Қазақстан Республикасының ... ... 2004 жылы 126,2 ... ... бағалы қағаздарды орналастырды, бұл өткен жылмен
салыстырғанда 20,1%-ға көп. Жалпы орналастыру көлеміндегі ... ... 40,4%, орта ... ... 59,6% құрады. Қаржы министрлігінің
мемлекеттік бағалы қағаздарын өтеу сыйақы төлеуді қоса алғанда 2004 жылы
71,7 млрд. теңге ... ... ... ... ... ... 2004 ... желтоқсан айының соңында 2003 жылдың желтоқсан айымен
салыстырғанда 229,5 млрд. теңгеге дейін 41,1%-ға ... ... ... ... 6 айлық МЕККАМ-дар айналыстан шығарылды,оларды Қаржы министрлігі 2004
жылғы желтоқсан айында толық ... ... ... қағаздар
айналысының құрылымы 2004 жылдың соңында былайша болды: ... ... (тек 12 ... ... ... көлемінің 9,2%-ын, орта мерзімді
МЕОКАМ-дар (айналыс ... 2 ... 10 ... ...... ... мерзімді МЕИКАМ-дар(айналыс мерзімі 3 жылдан 7 жылға дейін) – 1,2%-ын
құрады.
2004 жылы кірістілік төмендеді: 12 айлық МЕККАМ – дар ... ... ... ... 5 ... МЕОКАМ-дар бойынша 6,18%-дан 5,58%-ға дейін, 7
жылдық МЕОКАМ-дар бойынша 6,19%-дан 5,78%-ға дейін және 8 ... ... ... ... ... ... (соңғы аукциондар бойынша). Бағалы
қағаздардың қалған түрлері бойынша кірістілік ... ... ... 3 ... МЕККАМ- дар бойынша 3,32%-ды, 2 жылдық МЕОКАМ –дар бойынша
5,88 %-ды және 10 жылдық МЕОКАМ ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 8 қыркүйектегі № 941
қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... ережесіне сәйкес, 2005 жылғы 1 қаңтардан бастап
қазынашылық міндеттемелердің мынадай ... және ... ... ... ... үш, алты, тоғыз және он екі айлық ... ... ... ... ... ... бір жылдан астам және толық бес жылға дейінгі орташа
мерзімді қазынашылық міндеттемелер (МЕОКАМ);
- ... ... бес ... ... ұзақ ... ... ... айналыс мерзімі бір жылдан астам және толық бес жылға дейінгі орташа
мерзімді ... ... ... ... ... ... бес ... астам ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бес ... ... ұзақ мерзімді жинақтық қазынашылық
міндеттемелер (МЕУЖКАМ).
Ұлттық Банк ноталары эмиссиясының көлемі 2004 жылы 561,9 млрд. теңге
болды, бұл 2003 ... ... ... кем. 2004 жылы ... Банк
ноталарын, оған қоса сыйақы төлемін өтеу 374,8 млрд. теңге болды.
Нәтижесінде 2003 ... ... ... ... 2004 ... ... ... айналыстағы ноталарының көлемі 99,5%-ға ұлғайып,
396,1 млрд. теңге болды. Айналыстағы ноталардың ... ... ... ... тыс ... ... қажеттігімен
түсіндіріледі. Қысқа мерзімді ноталар бойынша орташа алынған ... бір ... ... ... ... ... жылы репо операцияларының көлемі 60,1%-ға 782,,4 млрд. ... ... 26 ... ... бір кері репо ... ... ... жылғы кері репо операцияларының көлемінен 20,3%-ға артық.
2004 жылы банкаралық ақша нарығында ұлттық валютадағы өтімді қаражат
орналастыру ... ... ... ... ... жылы ... ... теңге депозиттерінің жалпы
көлемі 27,0%-ға 577,9 млрд. теңгеге ... ... ал ... ... ... бойынша сыйақаның орташа алынған ... ... ... ... ... ... кері үрдіс байқалды, бұл негізінен АҚШ
доллары бағамының ... ... ... ... ... ... ... 26,9 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы
1,73%-дан 3,11%-ға дейін ұлғайды. ... ... ... ... түрлері
бойынша операциялар аз ғана көлемде жасалды.
2004 жылғы қаңтар –қараша ... ... ... оң ... ... ... ... 11 айда 60,6%-ға өсіп, 1177,2
млрд. теңгеге жетті. Бұл ретте заңды тұлғалардың депозиттері 2 есеге ... 763,0 ... ... жеке тұлғалардың салымдары – 23,5%-ға өсіп
414,2 млрд. теңгеге ... ... ... ... ... 624,2 млрд. теңгеге,
ал шетел валютасындағы депозиттер 60,1%-ға өсіп, 553,0 млрд. теңгеге жетті.
Нәтижесінде, депозиттердің жалпы ... ... ... ... ... ғана ... (52,8%-дан 53,0%).
Қаржы секторының тұрақты дамуы және халықтың нақты кірістерінің
көбеюі ... 2004 ... ...... ... ... ... Халық салымдары (резидент еместерді есепке алғанда) 22,6%-ға
өсіп, 420,9 млрд. ... ... Бұл ... ... ... ... ... салымдарының құрылымында теңгелік депозиттер
74,3%-ға ... ал ... ... ... 8,4%-ға төмендеді.
Нәтижесінде, теңгелік депозиттердің үлес ... ... ... ... ... ... ставкалар динамикасы мынадай
өзгерістермен сипатталды. 2004 жылғы 11 айда жеке ... ... ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы 10,9%-дан 9,2%-
ға дейін төмендеді, ал банктік емес заңды тұлғалардың депозиттері ... ... ... ... нарығы қаржы нарығының ең тез дамитын бөлігінің бірі ... ... 2004 ... 11 айда ... ... ... 46,0%-ға
өсіп, 1428,1 млрд. теңгеге жетті. Несиелер құрылымында валютаның түрлері
бойынша да, мерзімдері бойынша да оң ... ... ... ... ... өсіп, 648,9 млрд. теңгеге, ал ... ... ... ... 779,1 ... ... жетті. Нәтижесінде теңгелік
несиелердің үлес салмағы 44,5%-дан 45,4%-ға дейін ... 2004 жылы 11 ... ... несиелер 52,6%-ға өсіп, 928,6 млрд. теңгеге, ал қысқа
мерзімді несиелер 35,1%-ға өсіп, 499,5 ... ... ... Ұзақ ... үлес салмағы 62,2%-дан 65,0%-ға дейін көбейді. Несиелер бойынша
ставкалардың динамикасы әр түрлі бағыттағы сипатқа ие болды. Мәселен, ... 11 айда жеке ... ... ... ... ... орташа
алынған сыйақы ставкасы 20,3%-дан 20,6%-ға дейін ... ал ... ... ... ... ... ... төмендеді.
Соңғы жылдары Қазақстанның қаржы секторы тұрақты дамып келеді. Бұған
қолайлы ішкі экономикалық конъюктура және ... ... ... ... ... ... ... әсер етті.2005 жылдың
қорытынды көрсеткіштері ... ... ... ... ішкі ... ... мен қызметтер 33,8 %-ға өсіп, 55,4 млрд. долларды
құрады, тауарлар мен қызметтерді экспорттау 34,,5%-ға 30,4 ... ... ... ... ... артуы экономиканың барлық салаларында
қарастырылады: өнеркәсіп 4,6%-ға, ауыл ... ... ... ... ... ... жылы ... ақшалай кірістерінің өсуі нақты түрде 12%-ды
құрады. Нәтижесінде бөлшек ... ... ... ... артты.
2005 жылы инфляция 7,5%-ға жетті. Азық-түлік тауарлары ... ... емес ... ... ... қызметтер 8%-ға
қымбаттады. Газбен қамтамасыз ету 34,5%-ға, жеміс-жидекке 23,1%-ға, білім
мекемелерінің қызметтері 19,5%-ға, ет және ет ... ... ... ... әледік тауар нарығында Қазақстанның негізгі экспорт
тауарларына баға тұрақты болды.
2005 жылды 2004 ... ... ... шикізатына әлемдік баға
40,8%-ға, табиғи газ 42,5%-ға ... Бұл ішкі ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің
шығыстары өсті. Егер 2004 жылы олар 23,9%-ды құраса, ал 2005 жылы 27,9%-ды
құрады. Бұл ... ... ... ... инфляциялық
қысымның артуына әсер етеді.
2005 жылғы өндірушілердің өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... Банкімен өткізілген нақты сектордағы
мониторингі 2005 жылғы ... өсу ... ... ... ... ... мен кірістердің ұлғаюына байланысты
ақшаға деген сұраныстың өсуі тұтыну ... әсер ... ... ... ақша ... ... ... жылғы ақша массасының 25,2%-ға 2065,3 млрд. теңгеге ұлғаюы ішкі
несиелеудің артуына байланысты.Экономикадағы несиелер 2005 жылы ... ... ... ... өсіп 411,8 ... ... құрады.
Ақша базасы 14,7%-ға 663,0 млрд. теңгеге өсті. Ақша базасының ұлғаюы
қарқынымен салыстырғанда ақша ... өсуі ... ... ... ... 2005 жылы ... ... дейін өсті.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк таза ... ... ... ... ... толық ақшасын қосқанда 15084,4
млн. долларды құрады.
Ақша-несие саясатын күшейту мақсатында өтімділіктің деңгейін төмендету
үшін шаралар қабылданды. ... ... ... қаржыландырудың арнайы
ставкасы 7%-8%-ға жоғарылатылды, ... ... ... ... ... Ішкі ... ... сұраныстың біраз мөлшерде
ұсыныстан артуы АҚШ ... ... ... 2,9%-ға номиналды
құнсыздануына әкелді. Бұл ... ... ... Республикасының
Ұлттық Банкінің араласуын қысқартты.
Ақша-несие саясатының инфляцияға әсерін ... үшін ... ... ... 2005 ... 1 ... бастап репо
операциялары, депозиттік және несиелік операциялар сияқты ... ... және ... бойынша жеке операцияларының унификациясын
болжайтын ... ... ... ... ... ... ... үшін тікелей репо ... және ... ... ... ... тоқталды.Қысқа
мерзімді ноттар көлемінің 3,5 есе артуына байланысты олардың айналыстағы
көлемі 396 млрд. теңгеден 161 ... ... ... қысқарды. Бұл шығарылатын
ноттардың айналыстағы мерзімінің қысқаруымен байланысты. Екінші деңгейдегі
банктер ... ... ... ... ... ... 2005 жылы 3,4 есе өсіп, 2627,9 млрд. теңгені құрады.
Тұрақты баға ... жету үшін ... ... ... қабылданған шешімдеріне қарамастан, орташа жылдық инфляция 7,6%-ды
құрады.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНДА
ҚАЛЫПТАСҚАН
МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3. 1 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... деңгейде болуы, ол экономиканы
монетаризациялау деңгейінің салыстырмалы түрде төмен ... және ... ақша ... ... жоғары болуынан көрінеді.
Экономикалық шикізаттың бағытта болуы салдарынан экспорттың валюта
түсімінің ... ... ... ... конъюктурасына тым тәуелді
және өте-мөте тұрақсыз, ол бұл төлемдік баланс жағдайына және ... ... ... ... ... етуде.
Экономиканың долларлануының айтарлықтай деңгейде сақталуы ақша-несие
саясатының тиімділігін төмендетеді, ... ... ... секторының тұрақты дамуына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... арналған
қажеттігін де қанағаттандырмайды.
Ақша-несие жүйесінде ... ... ... туындайтын
мәселелер.
Қазақстанның экономикалық даму үрдістері көбінесе ресейлік экономикада
болатын ... ... ... ... үшін ... бірі ... макроэкономикалық тұрақсыздық болуы мүмкін.
Таяудағы жылдар ішінде Қазақстан экономикасының шикізаттың ... ... ... ... ... ... ... отырған өсуіне қарай таяудағы он жылдықта біздің экономикамыз
айырбас бағамының еркін ... ... ... ... ...
ұлттық валюта бағамының едәуір нығаюына тап болады.
Ішкі қаржы нарығы көлемінің шағындығы оған едәуір келіп ... ... ... ... зиян ... ... ... қатысушыларды ішкі қаржы нарығына, әсіресе қысқа мерзімді
алып-сатарлық капитал нарығына жіберу ... ... ... жағдайында экономиканың осалдық дәрежесін көтеріп жібереді.
Ұлттық банк негізгі мақсатты орындау үшін ... ... ... және ... төлем жүйелерінің жұмыс істеуін ... ... ... және валюталық бақылауды жүзеге асыру;қаржылық
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету үшін ... ... ... іске ... ... ... саясатын жүзеге асыру айрықша назар бөлуді
талап ететін бірқатар проблемалардың болуымен ... ... ... ... ... ... капиталының жоғарғы ағымы, қаржы
нарығындағы артық өтімділік, мемлекеттік ... ... ... қаржы
министрлігінің қарыз алуының қысқаруы, Ұлттық банк портфелінің шектеулігі
жатады.
Жоғарыда атап көрсетілген мәселелер ... ... ... бар ... ... ... ... жетілдіруге, оның ішінде
қысқа мерзімді ставкалардың реттеуші ... ... ... ... шоғырландыру қажеттігін тудырады. Сонымен қатар, еліміздің ... ... ... ... ... ... ... жүйе мен мәліметтер қорының шоғырланбауы, ... ... ... ... жүргізілмеуі, әлсіздігі сияқты мәселелер көптеп
кездесуде.
3.2 Ақша-несие саясатын дамыту, қалыптасқан мәселелерді шешу
жолдары
Қазақстан ... ... ... тиімді жүргізу,
жүргізіліп жатқан реформаларды іске асыру, алдағы уақыттағы ... ... ... анықтауда. Үкімет тарапынан көптеген бағдарламалар,
жоспарлар, стратегиялық даму жоспары ... ... ... бағдарламалар дегенде “Қазақстан Республикасының
– 2010 жылға дейінгі ... даму ... ... әлемдегі
бәсеке барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы”, “Қазақстан
Республикасының 2005-2007 жылдарға ... орта ... ... ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасы” тағы басқаларды айтуға болады.
Бұл жағдайлардың барлығында экономиканың барлық салаларын дамыту мен
мемлекеттің даму ... оның ... ... жүйесін дамытуға арналған
нақты тапсырмалар мен ... ... ... ... ... ... ... валюта режимін ырықтандыруға бағытталған.
Қазіргі уақытта Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының қаржы секторын
дамытудың тұжырымдамасының ережесін әзірледі, ол ... ... ... ... ... 2007 жылғы 1-ші қаңтардан бастап ... сай ... ... ... ... инфляциялық таргеттеу қағидаларына көшуге дайындау;
-валюта режимін одан әрі ырықтандыру;
-қаржы нарығын қадағалау жөнінде дербес бірыңғай реттеуші орган құру;
-банктерде, ... ... ... ... ағымдағы қадағалау әдістерін жетілдіру және корпоративтік
басқару мен тәуекелдерді басқару жүйелер енгізу;
-несиелеу бюросын құру;
-төлем ... ... ... ... енгізу;
-ипотекалық несиелеу және тұрғын үй құрылыс салымдары ... ... ... ... ... 4,5 ... ... төмендейді,
экономиканы монетарландыру деңгейі 25 пайызға дейін артады, ... ... 5,5 ... ... ... ... ... дамуының 2005-2007
жылдарға арналған орта мерзімді бағдарламасында ... ... ... сияқты, ақша-несие жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының негізгі құралдары РЕПО
операциялары, қысқа ... ... ... ... ашық ... ... ... басқа, Ұлттық Банк ресми ставкаларды реттеуді
және вексельдерді қайта есептеу, банктерге қысқа ... ... ... ... ... ... ... реттеу үшін депозиттер
қабылдау жолымен банктерді қайта қаржыландыруды жүзеге асыратын болады.
Инфляциялық таргеттеуге жоспарлы көшуге дайындық ... ... ... жылы өз ... ... реттеуші рөлін күшейтуге бағытталған
шараларды іске асыруды ... ... үш ... ашық ... ... ... кеңейту, атап айтқанда, бағалы
қағаздардың қайталама нарығын ... ... ... ... ... ... ... жылдары валюталық реттеу және валюталық бақылау саласында
валюталық ... ... ... ... болады. Бұл валюталық реттеу
режимін ... және ... ... ... ... асыруы кезіндегі шектен тыс ... ... ... ... одан әрі ... мақсатында 2006 жылы қаржы
нарығының қазіргі заманғы ... ... ... ... және
Қазақстанның халықаралық капитал нарықтарына неғұрлым белсенді қатысуын
көздейтін жаңа заң әзірлеу және ... ... Ол ... ... аяғында басталатын және 2008 жылы валюталық қатынастарды толық
ырықтандырумен аяқталатын валюталық ... ... ... ... іске ... үшін ... ... болады. Валюталық
шектеулерді бәсеңдету жөніндегі шаралар отандық қаржы нарығының ... ... ... және нақты сектор үшін қосымша қаржы ... ... ... ... көшумен алға қойылған мақсатқа жету жөніндегі
міндеттемелерді қатаң сақтауды қамтамасыз ететін тетік ... ... ... ... саясатына деген сенімді арттырады.
Сонымен қатар, Қазақстан бүгінгі ... ... ... ... тұр. ... ... кестесінің жоғары бөлігіне
іліккен елдер тобының ішінен орын алуымызға ... ... ... Оның ... Қазақстан Республикасы әлемдегі бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы ... ... ие ... ... ... барлық салаларын дамытумен қатар, экономиканы өрлету, одан
әрі жаңарту, оның тиімді ақша-несие ... алға ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – инфляцияны
тежеуді қамтамасыз ету. Бұл ... жету ... ... ... пен ... ... Олардың қолында сол үшін барлық өкілдіктер мен
құралдар бар. Ақша-несие саясатының келесі мақсаты мен ...... ... ... ету, инфляция өсімінің залалды
зардаптарын төмендету, сонымен ... бір ... ... өрлеуді
ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағаның икемділігін сақтап тұру.
Алдағы уақытта, Қазақстан ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, ақша базасының ... ... ... ... қарқынын ұстауға бағытталған тәуелсіз ақша-
несие саясатын жүргізеді.
Стратегиялық міндеттер, ақша-несие саясаты мынандай міндеттерді ... ... ... ... ... ... теңге бағанын қайта бағалауға жол бермейтін валюталық саясат жүргізу;
- банк жүйесі мен сақтандыру нарығының тұрақты дамуын қамтамасыз ... ... ... ... және одан әрі ... қамтамасыз ету.
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысты қортындылай келе ... ... ... курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш бөлім, жеті ... ... мен ... ... қамтып отыр.
Бірінші бөлімде, ақша-несие саясатының экономикалық негізделуі, яғни
экономикалық мазмұны ашыла отырып, оның әдістері мен ... ... ... ... ... – ақша ... несие саласына экономикалық
өсуді реттеуге, инфляцияны тежеуге, ... ... ... ... ... ... жиынтығы, мемлекеттің ұдайы өндіріс
процесіне араласуының аса ... ... ... ... ... көздеген бағыты инфляцияны төмендету және
теңгенің тұрақтылығын ... ... ... ... ... қаржылық саясатының негізгі
буыны болып табылады.
Екінші бөлім, ... ... ... ... ... ақша-несие
саясатының даму жағдайына экономикалық - ... ... ... ... ... ... жылдардан бері жүргізіліп келе
жатқан ақша-несие саясатының даму бағыттары қарастырыла отырып, ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің соңғы үш-төрт
жылдардағы ақша-несие саясатына талдау жасалынып отыр.
1993 жылы 12 ... ... ... ... ... ... ... енгізу туралы” жалығына қол қойды. 1993
жылы ... ... ... енгізілуді теңгенің айналысқа енгізуі
Қазақстан Республикасыдағы ... ... ... ... ... болды деп айтуға болады.
Тиімді жүргізілген ақша-несие саясатының нәтижесінде соңғы төрт жылда
тұңғыш рет төлем ... ... ... қол ... ... валюта
резерві айтарлықтай көбейді.
Қазақстан Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын,
жеке жүзеге асыратын орган болып ... ... ... ... ... ... ... Бұл
коммерциялық банктің пассиві меншікті капитал мен тартылған қаражаттан
тұрады.
Үшінші бөлімде, ... ... ... ... мәселелер қарастырылып, болашақтағы ақша-несие саясатын одан әрі
жетілдіру жолдары қарастырылады.
Енді курстық жұмыстың мазмұнын ашуда ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі
қарай дамуына және банк ... ... ... ... нақты
секторын банктердің несиелеуін әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-
ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының жетілдіруіне мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның
тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа валюталарға қатысты
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... және экспанциялық түрлері, сондай-ақ
міндетті резервтер нормасының өзгеруі, есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі,
ашық ... ... ... ... ... жұмыстың жазылуы барысында Қазақстан Республикасының Қаржы
нарығының және Қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... мәліметтері пайдаланылды. Сондай-ақ курстық жұмыстың жазылуы
барысында белгілі ... ... ... беттерінен
алынған мақалалар, деректер пайдаланылып отыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Ахметов Н. “Денежно-кредитная политика и ... ... // ... экономика 2003 №6-32-40 б.
2.Байпақбаев Ж. “Қазақстан микроэкономикалық ... ... даму ... // Саясат-2006 №7
3.Гайсин С. “Современное состояние финансового ... ... №2-63 ... Н. ... ... ... ... уровня на развития
экономики РК// Банки Казахстана –2006 №4 12-15 б.
5.Жунусбеков С. ... ... ... РК в ... валютного рынка // Банки Казахстана-2004 №10
6.Ихданов Ж. “Экономиканы мемлекеттік реттеу” –Алматы ... ... Г. ... ... как составная часть
государственного макроэкономического регулирования” // Банки ... ... Б. ... ... ... валюта қатынастары”.-Алматы-
“Экономика” - 2000-380 бет
9.Мамыров Н. “Макроэкономика”/оқулық.-Алматы “Экономика”-2003-480 б.
10.Мақыш С. ... ... ... 2004-240 ... С. ... ... және несие”-Алматы “Маркет”-2004-248 б.
12.“О состоянии финансового рынка и финансовых организации”// Банки
Казахстана-2005-№8-12 ... ... ... ... ... ... ... годы” // Банки Казахстана-2006 № 4-7
14.Сайденов А. ... ... ... ... ... 9
15.Сайденов А. “О перспективах развития денежно-кредитной политики в
среднесрочном периоде”//Мир финансов.-2005-№ 12-11-18 б.
16.Әкімбеков С., А.С. ... У.А. ... ... ... құралы. Жалпы ред. С.Әкімбеков –Астана-2002 - 464 б.
17.Әубәкіров Я. “Экономикалық теория негіздері” // - Алматы ... - ... ... Ө. ... ... ... “Полиграфия”-2004-455 б.
19.Әпсәлямов А. “Экономикалық теория негіздері” //-Алматы, “Ғылым” –1999-
568б.
20. Сейітқасымов Ғ. “Ақша, несие, банктер”-Алматы- 2001-440 б.
21.Әнуар ... ... ... ... ... ... ... қараша 2005 жыл
22.Әнуар Сәйденов “Қазақстан Республикасының ұлттық банкі” ... 26 ... 2005 жыл 4 ... ... ... ... ұлттық банкі “2004-2006
жылдарға арналған ... ... ... ... туралы”” //Егемен
Қазақстан 16 наурыз 2004 жыл 5 б.
24.Серикбаева Ж. ... ... ... ... 2003-№ 3 18-19 б.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша – несие саясатының түрлері19 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясатының механизмі және оның ерекшелігі9 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
Ақша-несие саясатының теориялық негіздері немесе ақша-несие саясатының мәні, түрлері және құралдары37 бет
Бюджет салық және ақша несие саясатының теориялық негіздері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь