Тыныс алудың жүзеге асуы

Мазмұны

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
2. Негізгі бөлім
Тыныс алудың жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
Тыныс алу физиологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
Тыныс алу түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
Тыныс жүйесі адам өміріне өте қажетті газ алмасу, иіс сезу және дыбыс шығарып сөйлеу қызметтерін атқарады. Адамның тынысы деп дем алу мен шығаруды айтады. Адамның тынысы үшін қызмет ететін мүшелерді тыныс жүйесі деп атайды. Тыныс мүшелеріне мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек, екі бронхы және екі өкпе жатады. Өкпе – тыныс жүйесінің негізгі мүшесі. Тыныс жүйесінде газ алмасу тек өкпеде ғана болады. Қалған бөлігі өкпеге ауаны кіргізіп және шығаратын жолы болып есептеледі.
Тыныс мүшелерінің дамуы эмбрионның төрт апталық даму сатысында басталады. Алты айдың аяғында барлық тыныс жолдары майда бронхыларға дейін қалыптасады. Өсіп келе жатқан эпителий түтіктерінен тыныс жолдарының эпителий қабаты, ал қалған бөліктері (бұлшық ет, шеміршек) мезенхимадан пайда болады. Бұл кезеңде тыныс жүйесінің өкпелік мүшелері дами бастайды. Өкпедегі қуысты жерлерде альвеолдардың жолдары түзіледі. Олардың қабырғасынан екінші реттік көпіршік альвеолдар пайда болады. Көпіршік альвеолдар бала туған кезде ғана газ алмасуға қатысады. Өйткені эмбрион туылғанға дейін өкпе арқылы тыныс алмайды. Мұрын қуысы эмбрионның алғышқы ауыз қуысынан дамиды, олар өзара қатты, жұмсақ таңдай арқылы бөлініп жатады.
Тыныс алу адам, жануарлар мен өсімдіктердің өмірлік маңызы бар қызметттерінің бірі болғандықтан, тірі дене мен сыртқы орта арасындағы газ алмасуын қамтамасыз етеді. Осы қызметінің нәтижесінде дене оттегімен қамтамыз етіледі де, зат алмасу өнімдері – көмірқышқыл газы, су буы т.б. сыртқа шығады.
Тыныс алу жүйесі – тыныс алу жолы мен газ алмамасу мүшесінен тұрады. Тынс алу жолына: мұрын қусы, көмекей, кеңірдек, бронхылар кіреді. Ал тыныс алатын немес газ алдмасатын мүше - өкпе.
Тыныс алу жолы жоғарғы және төменгі тыныс алу жолы болып екіге бөлінеді. Тыныс алу жолында ауа тазарады, жылиды, ылғалданады. Оның кілегейлі қабығында ауамен бірге ішке енген зиянды заттар мен ауру қоздырғыштарға қатысты арнаулы қорғаныс қасиеттері болады. Тыныс алу мүшелері иіс сезу, дыбыс және сөз құрау қызметтерімен тығыз байланысты. Мысалы мұрын қуысының кілегейлі қабығында иіс қабылдайтын иіс сезу жүйкесі ұшы бар. Ал көмекейде дыбыс пайда болады, көмекейдің үстіңгі жағындағы қуысты (жұтқыншақ, ауыз және мұрын қуысы ) - әр адамға тән әншілік пен сөйлеу дыбысы пайда болады. Мұрын қуысынан тыныс алу жолы басталады.
Пайдаланылған әдебиеттер


1. Х.Қ.Сәтпаева, Ж.Б.Нілдібаева, Ө.А.Өтепбергенова. Адам физиологиясы. – Алматы: Қазақстан, 1995
2. А.Рақышев. Адам анатомиясы. – Алматы: Қазақстан, 1994
3. И.Төленбек. Адам және жануарлар физиологиясы. - Алматы: Қазақстан, 1995
4. А.М.Цузмер, О.Л.Петришина. Адам анатомиясы, физиологиясы , гигиенасы. – Алматы: Мектеп, 1989
5. Төленбеков И.М, Исмағулова Ф.А. Анатомия, физиология және гигиенаның кейбір мәселелері. – Алматы, 1970
6. Шмидта Р., Тевса Г. Физиология человека. – М, 1996
7. Рымжанов Қ.С., Төленбек И.М. Адам және жануарлар физиологиясы. – Алматы, 1995
8. Жандар Керімбектің Ермаханы. Тәнтану адам анатомиясы. – Алматы, 1986
        
        Мазмұны
1.
Кіріспе.................................................................
..................................................3
2. Негізгі бөлім
Тыныс ... ... ... ... ... жүйесі адам өміріне өте қажетті газ алмасу, иіс ... ... ... ... ... ... Адамның тынысы деп
дем алу мен ... ... ... ... үшін ... ететін
мүшелерді тыныс жүйесі деп ... ... ... ... ... ... ... екі бронхы және екі өкпе жатады. Өкпе
... ... ... ... ... жүйесінде газ алмасу тек
өкпеде ғана болады. ... ... ... ... ... ... жолы болып есептеледі.
Тыныс мүшелерінің ... ... төрт ... даму ... Алты ... ... ... тыныс жолдары майда бронхыларға
дейін қалыптасады. Өсіп келе ... ... ... ... ... ... ал қалған бөліктері (бұлшық ет, ... ... ... Бұл кезеңде тыныс ... ... дами ... Өкпедегі қуысты жерлерде альвеолдардың
жолдары түзіледі. ... ... ... ... ... пайда болады. Көпіршік альвеолдар бала туған ... ... ... ... ... ... ... дейін өкпе арқылы
тыныс алмайды. Мұрын қуысы эмбрионның алғышқы ауыз ... ... ... ... ... ... ... бөлініп жатады.
Тыныс алу адам, жануарлар мен ... ... ... бар
қызметттерінің бірі болғандықтан, тірі дене мен ... ... газ ... ... ... Осы ... нәтижесінде
дене оттегімен қамтамыз етіледі де, зат алмасу өнімдері – ... су буы т.б. ... ... алу ...... алу жолы мен газ алмамасу мүшесінен ... алу ... ... ... ... кеңірдек, бронхылар кіреді. Ал тыныс
алатын ... газ ... мүше - ... алу жолы ... және ... ... алу жолы ... екіге
бөлінеді. Тыныс алу жолында ауа тазарады, жылиды, ... ... ... ... бірге ішке енген зиянды ... мен ... ... ... ... қасиеттері болады. Тыныс алу
мүшелері иіс ... ... және сөз ... ... ... ... ... қуысының кілегейлі қабығында иіс қабылдайтын
иіс сезу жүйкесі ұшы бар. Ал ... ... ... ... ... ... қуысты (жұтқыншақ, ауыз және мұрын қуысы
) - әр ... тән ... пен ... ... ... болады. Мұрын
қуысынан тыныс алу жолы басталады.
2.1. ... ... ... ... сүйекті негіз бен шеміршектен ... ... ішкі ... ... ... ... ... Мұрын
қуысының төрт ... яғни ... ... және екі ... болады. Мұрын қуысының жоғарғы қабырғасы ... ... ... ... екі ... ... және мұрын орталығынан
немесе пердеден тұрады. Мұрынның бүйір шеміршегі жұп ... ... екәі ... ... ... Бұл шеміршектер мұрынның
танау тесігін құрайтын мұрынның ... ... ... орталығы немесе пердесі мұрын ... тең екі ... ... ... орталығының да ... және ... ... Мұрынның төменгі қабырғасы таңдай және жоғарғы
жақ сүйектерінен ... ... ... қан тамырларын бай, көпшілік ... ... ... көп ... қылшықты немесе кірпікті
эпителиймен қапталған. Эпителий ... ... ... ... бар, олардың шығарған секреттері ... ... ... ... ... ... шаң – ... ұстап қалады. Мұрын – жас
түтігі арқылы келетін жас ... ... де ... ... ... ... тұрады. Дем алғанда мұрын ... ... және ... біршама тазарып ылғалданады. Демек, қашан
болмасын мұрын арқылы ... ... ... ... асгитальды кесіп қарайтын болсақ, оның ауа ... ... ... және ... ... ауа өтетін жолдары
пайда болады. Мұрын қуысына маңдай сүйегінің ... ... ... негізгі сүйектің және тор сүйектердің қуыстары ... ... осы ... да ауа өтіп тұрады.
Мұрын қуысы тыныс және иіс сезу ... ... ... сезу ... ... ... қалқанында орналасқан. Мұрын қуысының
иіс сезу ... ... ... иіс сезу ... ... қуысының негізгі қызметі өкпеге баратын ауаны ... ... ... ... күн ... ... ... да
жалатып береді, сондай – ақ иіс сезу ... де ... ... жолы әрі ... ... ... мүше ... Егер көру мүшесі – көз, есту ...... ... ... көмекей деп атаймыз. Көмекей ... ... ... өте ... IV – VII мойын омыртқалар ... ... ... ... ... ал төменгі жағынан кеңірдекке жалғасып ... ... ... жағына жақын жатып, алдынан және екі бүйірінен
жалпық ... ... ... ... қалқандық қыры ... ... ... ... ... ... ... те тұрады. Көмекей гиалин
және ... ... ... Оның тақ ... ... ... тәрізді шеміршек және көмекей қақпағы, ал
жұп ... ... ... және сына ... ... жатады.
Көмекейдің шеміршектері өзара бұлшық ... ... ... ... байланысқан.
Кеңірдек VI – VII мойын омыртқа тұсынан ... ... ... басталып, кеуде қуысының ортасы арқылы қызыл
өңештің алдыңғы ... ... ... ... IV ... ... аяқталады. Дәл осы ... ... оң және сол ... Кеңірдектің екіге бөлінген жерін кеңірдектің ... ... 16 -20 – ға жуық ... ... ... Кеңірдектің ұзындығы 9 – 11 см, ені 1,5 – 1,8 см.
Кеңірдек алдыңғы жағынан ... ... ... ... ал ... өн ... ... шектеседі. Артқы қабырғасы дәнекер ұлпамен
толған болады.
Кеңірдек ... ... ... ... сақиналардан
құралғын. Сақиналар ... ... бірі ... ... ... ... ... арқылы жалғанып ... Оның ... ... Кеңірдектің мұндай құрылысты болуы оның ... ... ... ... ... ... ... байлам басты
бұрғанда, созғанда кеңірдектің ұзаруына, қысқаруына жағдай ... ... ... екі ... ... ... қысыңқы жер
көмекейден шыға бере және бронхыларға ... ... сәл ... ... ... ішкі беті көп ... ... қапталып, кілегейлі бездерге өте бай болады. Оның ... ... ... шың – ... ... ... қақырық
арқылы сыртқа шығарады. Темекі шегетіндер мен шаң – ... ... ... ... көп ... ... Бұл ... қасиетіне жатады.
Бронхылар құрылысы жағынан кеңірдекке ... Ол V ... ... ... оң және сол ... ... деген едік. Оң жақ бронхы қысқа, жуан, ұзындығы 3 см, 6 – ... ... ... ... Сол жақ ... ... ... 4 – 5 см, 9- 12 сақинадан тұрады, ішкі ... ... ... ... ... ... ... бөліп өткізіп тұрады.
Тірі адамда бронхоскопия ... ... ... мен ... ... ... ... пен бронхыларды қарағанда) шырышты
қабықша ... ... ; ... ... ... ... ... бөлінетін жеріндегі орладың арасында ... ... ... ... нормада ортаңғы сызық бойында орналасуы
және тыныс ... ... ... тұруы тиіс.
Өкпе – көкірек қуысында, жүрек пен ... ... ... ... ... ... көкірек қабырғасы алдына ... ... ... бір – ... ... ... орналасқан.
Адамның өкпесі екеу болып ... ... екі ... ... Екі ... ... ... тұрады. Өкпе конус тәрізді
мүше. ... ... мен ... кеуде қуысына байланысты. ... ... мен ... кәсібі өкпенің көлемі мен пішініне әсер
етеді. Іштегі баланың ... ... ... 1/2 , ал жаңа ... 2/3 ... алып жатады. Өкпенің өсуі ... үш ... ... ... жеті ... аяқталады. Осыдан кейін өкпе ... ... ... түсі жатырдағы нәрестеде қызғылт, ал ... шаң – ... ... ... ... ... ... дейін
өкпесімен тыныс алмайтындықтан өлі туған ... ... ... ... оны суға ... ... кетеді. Бұл жайды
дәрігерлер мен сот ... бала ... ... ... ... сыйымдылығы 4500 – 5000 см3, ал ... ... да ауа ... ... ... 1000 – 1500 см3 ауа ... алу мен дем ... ауаның айырмашылығы 3500 см3 тең, ол
өкпенің тіршілік ... деп ... ... тіршілік сыйымдылығы
туылған кезде, бірінші тыныс алу тереңдігінен ... өмір ... ... ... ... отырады.
Екі өкпені қоса есептегенде, олардың салмағы жатырдағы ... г, жаңа ... ... – 90 г, ... 1 кг – нан ... ... ... орналасуына қарай оң өкпе, сол өкпе деп
бөледі. Екі өкпенің ... қуыс бос ... Осы ... ... ... ... өкпе ... қуысы деп атайды.
Оң жақ өкпе сол жақ ... ... ... ... ... ... ол біршама қысқалау және кеңдеу, өйткені біріншіден,
көкеттің оң жақ ... сол жақ ... ... ... ... солға қараңқырай орналасып, сол жақ өкпенің енін
азайтады.
Әрбір өкпе , ... ... ... оның ... ... ... дөңгелектенген төбесі болады, ол І ... 3 – 4 см ... ... ... ... 2 – 3 см жоғары тұрады, арт жағында
VII мойын ... ... ... ... ... осы жерден
өтетін бұғанасты артериясы қысымынан пайда ... ... ... Өкпенің үш бетін ажыратады. Төменгі беті ... ... ... бетінің дөңестігіне сәйкестігі ойыс ... ... беті ... ... ... бұлшықеттермен қоса
көкріек қуысы қабырғасы құрамына енетін ... ... ... келеді. Медильды беті ойыс көп ... ... ... және ... жанасатын алдыңғы бөлімге және ... ... ... бөлікке бөлінеді. Беттер жиектермен
бөлінген: табанның үшкір ... ... және бір – ... ... деп ... ... бетінде перикардтан болған ойыстан
жоғары және артқа ... өкпе ... ... олар арқылы
бронхылар мен өкпе ... ... ... ал екі өкпе ... ... ... қосылып өкпе түбірін құрайды. Өкпе
түбірінде ... ... ... өкпе ... ... оң және сол ... ... емес. Оң жақ өкпе ... ... ... ол сол ... бронхыны қиып өтіп одан
жоғары жатады. Өкпе веналары екі ... да өкпе ... ... мен ... ... ... Арт ... өкпенің
қабырғалық және медиальды беттерінің бір – біріне ... ... жиек ... әрбір өкпенің дөңгелектенген бөлігі бұл жерде
көкірек қуысының ... ... ... ... өкпе ... ... ... бөлінеді.
Екі өкпеде де болатын бір қиғаш жүлге едәуір жоғарыдан ... ... ... ... бетіне келіп, өкпе затына ... Ол ... ... ... бөлікті төменгі бөліктен айырып
тұрады. Бұл жүлгеден ... оң жақ ... тағы да ... , IV ... ... өтетін жүлге болады. Ол оң
өкпенің жоғарғы бөлігінен ... ... ... сына ... ... Сөйтіп, оң жақ өкпеде үш ... ... Сол ... тек екі ... ... жоғарығ бөлік, оған ... ... ... және ... ... ол ... бөлікке қарағанда
көлемділеу. Оған бүкіл ... ... беті және ... ... ... үлкен бөлігі жатады. Сол жақ ... ... ... ... ... ... ... жатады, ол жерде өкпе жүрекпен
ығыстырылып, перикардтың ... ... ... ... ... ... деп аталатын алдыңғы жиек өсіндісімен шектеледі.
Өкпенің құрылысы. ... ... ... ... ... екі басты бронхылардың ... өкпе ... ... ... ... ... Оң жақ жоғарғы бөлік
бронхысы жоғарғы бөлік центріне ... ... өкпе ... ... және ... деп аталады; оң жақ өкпенің
барлық бөліктік ... ... ... ... және ... аталады. Бөліктік бронхылар өкпе ... ... ... белгілі
бір учаскелерін – сегменттерін ... ... ... ... ... ... ... бөліп шығарады. Сегменттік
бронхылар өз кезегінде дихотомиялық жолмен одан да ... 4 – ... т.т. ... ... және ... ... ... қаңқасы өкпенің сырты мен ішінде олардың ... әр ... ... ... қарай түрліше құрылған:
өкпеден тыс бронхылар ... ... ... сақиналардан
тұрады, ал өкпе ... ... ... ... арасында шеміршекті ... ... ... ... ... ... құрылысы торға ұқсайды.
Сегменттік бронхылар мен олардың одан ... ... ... ... ... ... ... ыдырайды, ал олардың шамасы ... ... ... кеми ... ... ... ... Оларда кілегейлі бездер де ... ... ... қалады.
Бұлшықет қабаты шеміршектерден ішке қарай циркулярлы орналасқан
бірыңғай салалы ... ... ... ... ... ерекше циркулярлы бұлшықет шоғырлары ... ... ... ... ... ... ... жауып тастауы
мүмкін.
Өкпенің ... және ... ... Өкпе ... ... ... 4 см қабатпен алып ... ... ... ... бөлік – диаметрі 1 см – ге ... ... ... ... ... Ол дәнекер тканьді перделер
арқылы көршілес ... ... ... ... веналар мен лимфа капиллярлаторы бар
және ол өкпенің тынысалу ... ... оның ... ... жағдай жасайды. Көп жағдайда онда жұтылған көмір
тозаңы ... да, ... ... ... ... айқын
байқалады.
Әрбір бөліктің ... ... әлі де ... бар ... ... 1 мм) бронхы (орташа 8 - ретті) ... Әр ... ... саны 800 – ге ... Әрбір бөліктік бронхы
бөліктің ... 16 – 18 ... ... 0,3 – 0,5 мм) ... ... ... ... пен бездер болмайды.
Басты бронхылардан бастап ақырғы ... қоса ... дем ... дем шығарғанда ауа ағынын өткізуге арналған
бірегей ... ... ... ... ауа мен қан ... ... жүрмейді. Ақырғы бронхиолалар дихотомиялық жолмен
тармақталып, тынысалу бронхиолаларының бірнеше ... ... ... ... ... өкпе ... немесе
альвеолалардың пайда болуында. Әрбір тынысалу бронхиолаларынан тұйық
альвеолды қапшықтармен аяқталатын ... ... ... ... ... ... қан ... тамырларының қалың торы
шырмап жатады. Альвеолалар қабырғасы арқылы ... ... ... ... ... мен ... қыпшықтар
альвеолаларымен бірге бірегей альвеолалы тармақтар немсе ... ... ... Бір ... ... ... болатын
аталған құрылымдар оның ... деп ... ...... түзеді.
Соңғы реттің бір тынысалу бронхиолына жататын альвеолалы жолдар
мен ... ... ... құрайды. Олардың ацинустағы саны 16
– ға жуық.
Екі ... ... саны 30000 – ға, ал ... ... – 350 млн – ға ... ... тынысалу бетінің ауданы дем
шығарғанда 35 м2 – ге, ал ... ... ... 100 м2 – ге ... ... ... бөлікшелерден – сегменттер,
сегменттерден – бөліктер, ал бөліктерден ... өкпе ... ... ... ... ... – газалмасу (қанды
оттегімен байытып, одан көмірқышқыл ... ... ... оттегімен қаныққан ауаның келуі және ... ... ... одан ... ... ... ... қабырғалары мен
көкеттің белсенді тынысалу ... және ... ... ... ... ... қызметімен ұштасқан ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен желднуіне көкет пен ... ... ... ... әсер ... де, ал жоғарғы бөліктердің
желдетіліп, көлемінің өзгеруі негізінен ... ... ... ... ... іске ... ... хирургтерге өкпенің бөліктерін кесіп ... ... ... кесуге саралай келуге мүмкіндік береді.
Өкпедегі кәдімгі ... ... ... тыныасалуды, яғни
ауаның бронхылар мен бронхиолаларды айналып ... ... ... құрылған ацинустар арасында, өкпе ... ... ... іске ... ... көбіне
қарттардың өкпелерінде, негізінен өкпенің төменгі бөліктерінде бөлікті
құрылымдармен қатар ... мен ... ... ... бөлікшелері мен ацинустарға ... ... және ... құрылыс түзетін ... ... ... ... ... ... тынысалуға жағдай жасайды. Мұндай типтік
емес альвеолалық ... ... ... - өкпе ... ... ... ... ауқымымен шектелмей,
кеңірек таралады.
Өкпенің физиологиялық ролі газалмасумен шектелмейді. Оның ... ... ... қызметтерінің көптігі сәйкес
келеді: ... ... ... ... ... ... ... қызметі, зат алмасуға қатысу (су,липидті және хлорлы
байланысты реттеу, тұз алмасу), ... ... ...... тепе ... сақтауға маңызы бар.
Өкпеде фагоцитарлық қасиет көрсететін күшті дамыған ... бар ... ... ... деп есептеледі.
Өкпедегі қан айналымы. Газалмасу ... ... өкпе ... ғана ... вена ... да ... Вена қанв өкпе ... арқылы ағып ... ... ... ... ... кіріп, содан кейін бронхылардың тармақталуына ... Өкпе ... ең ұсақ ... ... ... торын құрайды. Өкпе артериясы тармақтары арқылы өкпе
капиллярларына ағып ... вена қаны ... ... ... (газалмасу) түседі: ол альвеолаларға өзіндегі ... ... ... ... оттегін алады. Капиллярдан ... ... ... ... және ... соң ... вена ... вена тамырлары пайда ... ... ... ... ... ... алуы көбінесе
дифрагманың жиырылуынан пайда болады. Бұндай тынысты құрсақтық тыныс
дейді. ... ... ... ... ... тынысты
қабырға не кеуделік тыныс деп атайды. ... ... ... пйда ... да ... ... бар. ... әйелдер
жүкті болғанда іштегі бала өсуіне қарай ... ... ... да қоса ... ... Бұл жағдайда тек кеуделік тыныс өте
қолайлы болады.
Өкпенің сегменттік құрылысы. ... алты ... жүйе ... өкпе ... мен веналары, бронхылық артериялар мен
веналар, лимфа тамырлары.
Бұл ... ... ... ішкі ... ... тамыр – бронхы шоғырларын түзе бір – ... ... ... ... шоғырларының сәйкес өкпенің әр ... ... ... ... деп ... жеке ... ... - өкпе сегменті - бұл бөлік бронхысынң бірінші тармағы мен
оған қосарланған өкпе ... ... және ... тамырларға
сәйкес келетін өкпе бөлімі. Ол басқа көрші ... ... ... ... ... білінетін дәнекер сегментт аумағының
жартысын құрайды. Өкпе ... ... ... ... ... ... өкпенің бетіне қараған бұрыс конус
немесе ... ... ... - өкпе ... – бұл ...... бірліктері, бұлардың шегінде алғашқы кезде
кейбір патологиялық процестер ... да, ... ... ... немесе тұтастай өзін кесіп алмай – ақ, сол ... ... ... ... Сегменттерді жіктеудің көптеген түрі бар.
Оң өкпенің жоғарғы бөлігінде 3 ... ... ... ... ... ... ... орналасып
плевра күмбезін толтырып тұрады.
Артқы сегменті өзінің негізінен сыртқа және ... ... ... ІV ... ... ... бөлімнің бронхысының тұсын алып
жатады.
Алдыңғы сегменті өзінің негізінен ... ... ... І
- ІV қабырға шеміршегінің аралығын, оң жүрекше және жоғарғы ... ... ... ... ... 2 сегменті бар.
Латеральды сегменті өзінің негізімен алға және сыртқа ... оның ұшы ... және ... ... ... кеуденің алдыңғы қабырғасына тиіп төске
жақын, ІV – VІ ... ... ... және ... ... ... ... 5 сегменті бар.
Жоғарғы сегменті төменгі бөліктің сына тәрізді ұшында және ... ... ... ... төменгі бөлігі медиальды ... ... ... оң ... және ... ... вена жағын
алып жатады.
Алдыңғы базальды сегменті төменгі бөліктің ... ... жағы VI – VII ... ... ... базальды сегменті негізгі диафрагмаға тиіп, бүйірі VII
– IX ... ... ... ... кеуде қабырғасының тұсында
жатады.
Артқы базаьды сегменті ол төменгі бөліктің барлық ... ... ... ... қойнауының артына ... ... ... жоғарғы бөлігінде 5 сегменті ... ... оның ... мен ... оң өкпедегі
сегменттерге ұқсаған.
Алдыңғы сегментінің көлемі үлкен, жоғарғы ... V – IV ... алып ... тілше сегменті ІІІ – IV қабырға алдында және ІV – ... ... ... ... алып ... ... ... жоғарығ тілше сегментінен төмен ... ... ... ... ... де 5 ... бар, олар оң өкпенің төменгі
бөлігіндегі сегменттерге симметриялы орналасқан. Сондықтан да ... ... ... ... базальды сегменті
Латеральды базальды сегменті
Артқы базальды сегменті өте ... ... ... ... – Х ... диафрагма төмендеген қолқа және өңештің тұсына
дейін алып ... ... және ... ... ... мүлде
оқшауланған үш серозды қапшық болады - ... өкпе үшін ... ... ... ... ... Өкпенің сероз қабықшасы плевра деп
аталады. Ол екі ... ... ... плевра және
париетальды, қабырғалық плевра.
Висцеральдық немесе өкпе ... ... ... ... ... тығыз тұтасатындығы соншалық, тканьді зақымдамай оны ... ... ол өкпе ... еніп өкпе ... бір ... ... ... үшкір жиектеріне ... ... ... ... ... ... ... өкпе плеврасы
өкпенің түбірінде тікелей париетальды ... ... ... ... ... төменгі жиегімен түбірдің алдыңғы және ... ... ... бір ... жиналады, ол қатпар
өкпенің ішкі ... тік ... ... ... бекиді.
Қабырғалық плевра өкпенің сероз қабының ... ... ... ... плевра сыртқы бетімен көкірек ... ... ал ішкі ... ... висцеральды плевраға
қарайды. Плевраның ішкі беті ... ... да, ... ... ... ... ... болады, соның
салдарынан тынысалу қозғалыстары кезінде екі, ... ... ... ... арасындағы үйкеліс азаяды.
Плевра транссудация (шығару) және резорбция (сіңіру) процестерінде
аса ... роль ... ... ... ... ... ... мүшелері ауырған кезде күрт бұзылады.
Макроскопиялық жағынан біртегіс және ... ... ... бола ... париетальды және висцеральды плевралар әр
түрлі қызмет ... ... ... эмбриологиялық шығу тегінің
әр түрлі болуына байланысты. Лимфа ... гөрі ... ... болатын висцеральды плевра негізінен шығару ... ... ... сероз қуыстарынан сіңіріп алатын
арнаулы аппаратттары бар және ... ... ... басым
келетін париетальды плевра резорбация қызметін (сіңіру) ...... ... ... ... және ... жапырақшалар
арасындағы саңылау тәрізді кеңістік плевра ... деп ... ... плевра қуысы жай көзге көрінбейді.
Тыныштық ... ... ... 1 – 2 мл ... ... ... қабат арқылы плевра жапырақшаларының ... ... Осы ... ... ... – қарсы күштердің көкірек
клеткасының инспираторлы керілуі мен өкпе ... ... ... екі беті ... ... Осы екі ...... бір жағынан өкпе тканінің ... ... ... ... ... ... созылуы әсерінен плевра қуысында
теріс қысым ... ... ... ол қысым қайсыбір газдың ... ... ... ... ... Көкірек клеткасын жарып
ашқанда плевра қуысы жасанды ... ... өкпе ... ... ... де, ... – ақ іш ... бронхылар жағынан
да теңелуіне байланысты қабысады.
Қабырғалық плевра ... ... ... бір қапшық болып
табылады, бірақ сипаттау мақсатында ... ... ... ... diaphragmatica және mediastinalis. Сонымен қатар
әрбір плевра ... ... ... ... күмбезі деген атпен
бөліп көрсетеді. Плевра ... ... ... төбесін жауып,
мойын аймағында көкірек клеткасынан 1 қабырғаның алдыңғы ұшынан 3 ... см ... ... ... Плевра күмбезін латеральды ... ... және ... ... және арт ... кеңірдек
пен өңеш жатады.
2. ... алу ... алу ... тірі ... сыртқы ортамен газ алмасуы.
Денеге ... ... бай ауа ... Зат ... ... ... көмір қышқыл газы денеден өкпе ... ... ... алу циклы үш фазадан тұрады.
1. Тыныс алу (сыртқы ортадан ауаны, ... ... ... ... ... ... ... көмір қышқыл газы бар ауаны
шығару ).
3. Тыныс ... алу ... ... мүшелер: қабырға аралық бұлшық ет,
кеуденің меншікті бұлшық еті, көкет, іштің ... ... алу ... - ... ... ... қысқа болады.
Тыныс алу кезінде сыртқы қабырға аралық бұлшық ... ... ... ... алу ... ... ... қоршап тұрған
барлық бұлшық еттер, кеуденің үлкен, кіші бұлшық ... ... және аса ... ... бұлшық еттері қатынасады. Тыныс алу
кезінде қабырғалардың көтерілуі ... ... ... ... алға ... кеңейеді. Адам тыныс алғанда кеуде ... ... ... ... ... ... ауа өкпенің
альвеоларына еркін енеді.
Тыныс алу фазасы тыныс ... ... ... шығарғанда
қабырға аралық бұлшық еттер босаңсиды, кеуде ... ... ... ... қысылып, өкпе көпіршіктерінен, өкпе ... ... ... ... тыныс шығаруда іштің бұлшық ... ... іш ... ... ... ... түрде төмен түседі.
3. Тыныс алу түрлері
Тыныс алу ... ... ... ... ... үш ... ... кеуделік, аралас.
Жаңа туған нәрестеде тыныс алудың іштік түрі, 7 ... ... ... түрі анық ... 10 жастан бастап тыныс алудың
жыныстық ерекшеліктері пайда ... қыз ... ... ... ... ал ер ... іштік түрі қалыптаса бастады.
Тыныс алудың жиілігі ... ... бір ... жасаған
қозғалысымен есептеледі. Ересек адамда тыныс алудың бір ... 14 – 18 рет, жаңа ... ... 60 рет ... ... 5 ... 25 рет ... алады. Тыныс алудың жиілігі көптеген себептерге
байланысты өзгереді. Жиі ... алу – ... ... дені ... жүгіргенде, жұмыс істегенде, биікке көтерілгенде пайда ... ... ...... Ол дені сау ... ... кезде
кездеседі, себебі адам ұйықтағанда ... ... ... азаяды.
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы.
Адам қалыпты ... ... ... оны ... 500 мл ... ... Бұл ... өкпесінің тыныс көлемінің мөлшері.
Қалыпты жағдайда тыныс ... ... оған тағы да ... ... ... ... онда өкпеге ... 1500 мл. ... ... Бұл ... ... ... (резервтік) көлемі.
Қалыпты жағдайда тыныс алғаннан кейін, сыртқа барынша терең ... онда ... 1500 мл ауа ... Бұл ... ... ... (резервтік) көлемі.
Адамның қалыпты жағдайда тыныс алу циклінен кейін, ... ... алуы ... ... ... ... шығаруы, «өкпенің тіршілік
сыйымдылығы» деп аталады. Оны арнаулы прибор спирометрмен ... ... ... - адам ... жағдайда тыныс алып,
тыныс ... ... ... (500 мл) мен ... ... алу,
тыныс шығаруының резервтік немесе қосалқы (500 мл + 1500 ... ... тең. ... ... сыйымдылығының жас
және жыныс ... ... ... ... ... – 2700 мл, ал ... – 3500
мл, спортпен айналысқан адамда – 7000 мл дейін ... 7 ... ... – 1400 мл, 9 ... – 1700 мл, 11 ... ... – 2100
мл, 14 жастағы – 2700 мл тең. Қыз ... ер ... ... ... – 100 – 300 мл аз ... ... көлемі. Адам терең тыныс шығарғанның өзінде ... мл жуық ауа ... Бұл ... көлемі – адам қайтқанда да
осындай болады. Сондықтан да өкпені кесіп алып суға ... ... ... бұл ... – «өкпенің қалдық көлемі» деп ... мен ... газ ... Адам ... ... ... ... СО2 газын с ыртқы ... ... ... ... ауа
көпіршіктерінің (альвеола) қабырғасы бір қабатты ... ... оның жан – ... өкпе капиллярлары және ... ... ... ... ... Өкпе ... ... өте ... ... Ол ... 3 фазадан тұрады.
1. Сыртқы тыныс алу.
2. Қанда газдардың тасмалдануы.
3. Ішкі ... ... ... алу - өкпе ... мен қан ... ... алмасуы. Көкірек қуысының ырғақты қозғалысының нәтижесінде өкпе
көпіршіктері ... ... ... ... ... ... орташа есеппен минуытана 250 мл оттегіні қабылдап, 200 мл ... ... ... ... ... Өкпе ... ... қаныққан. Оттегінің қысымы альвеолаларындағы 102 – 110 ... ... тең ... Ал өкпе ... ... ... оттегінің қысымы не бәрі 40 мм с.б. тең ... ... ... ... ... өкпенің ауа ... ... қан ... ... О2 ... артерия қан
тамырында оның қысымы 100 мм с.б. ... ... Өкпе вена ... көмір қышқыл газының қысымы 70 – 80 мл ... тең. Өкпе ... ... ... ... қысымы 40 мм сынап ... тең. ... заңы ... ... газы вена қан ... қысымы аз өкпе көпіршіктеріне
қарай қозғалады, соның нәтижесінде СО2 өкпе ... ... ... газ ... процесі, яғни өкпе көпіршіктеріндегі оттегінің
қанға өтуі, ... ... ... ... ... өтуі ... тыныс
алу деп аталады.
Ішкі немесе ұлпаның ... ... ... процесі үшін ұлпаға
үздіксіз тотығу ... ... ... көп ... кезед
оттегінің қысымы 0-20 мм сынап ... ... ... ... нәтижесінде жасушада, ұлпада ... ... газы ... ... ... 60 мм ... бағанасына дейін көтеріледі.
Ал ... қан алып ... ... қан ... ... ... 100 мм ... бағанасына, СО2 – нің қысымы болса 46
мм ... ... тең. ... заңы ... газ – ... көп
жерден, қысым аз ... ... ... ... ... тыныстануы да
диффузия заңы ... ... О2 ... СО2 қан ... ... Көмір
қышқылына қаныққан қан, вена қан тамыры түрінде қан ... ... ... ... жетеді.
Қанның газдарды ... ... ... түйіршіктері
эритроциттердің құрамында, темірі бар ... ... ... Гемоглобиннің бір молекуласы оттегінің төрт ... ... ... ... ... бай қан ... ... ашық қызыл түске енеді. Бұл артериялық қан. ... ... ... тек ... ғана емес,
басқа газдарды да тасымалдау ... бар. ... ... ... ... газы плазмаға ... одан ... ... ... ... Көмір қышқылына бай вена
карбоксигемаглобин пайда ... ... ... бай вена қан ... ... ... қайтадан оттегіне қанығады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда тыныс алу ... ... ... ... ... ... бронхтар және екі өкпеден тұрады. Бұл ... адам ... өте ... газ ... иіс сезу және дыбыс
шығарып сөйлеу қызметтерін ... Газ ... тек ... ... ... ауа ... ... болып табылады.
Мұрын қуысы ... ... және ... ... Мұрын
қуысының ішкі ... ... ... қапталады. Мұрынның
кілегейлі қабатында көптеген қан тамырлары, көп ... ... мен ... ... алу ... ауа ... ... тазарады және біршама ылғалданады.
Көмей тыныс жолы, әрі ... ... ... ағза ... Ол тақ және жұп, ... және ... ... Атап ... ... ... сақина тәрізді шеміршек
және көмей қақпағы тақ ... ал ... аша және ... шеміршектер жұпп шеміршектер. Олар өзаар ... ... ... ... түрде байланысады.
Кеңірдек мойын омыртқасының ( 6 -7 ) ... ... ... ... ... ... қуысының ортасы арқылы өңештің
алдыңғы ... ... ... де, ... арқа тұсында аяқталады.
Осы жерде кеңірдек оң және сол ... ... ... ... 5 – арқа ... ... кеңірдектің оң және ... ... ... ... ... кеуде қуысына байланысты. Адамның жас ... ... ... ... ... және ... әсер ... Өкпенің
ішкі құрылысы бірнеше сатылы тармақталған бронхтардан ... ... ... ждеп ... ... ... өкпе ... енгеннен
кейін бірнеше топқа, яғни ... ... ... және ... немесе шеміршексіз бронхиолалар ... ... ... ... газ ... ... ... түтікшелер мен өкпе көпіршіктерінен тұрады да, өкпе ... ... Қан, ... ... және ... ... бронхтар
кірген қақпадан кіреді де, ... ... ... ... ... таралып, әсіресе ацинустық күмбездерді торлап, қоршап жатады.
Өйткені дәл осы ... ғана ... ... , яғни ... ... ауадағы оттегі - қанға, ал қанның ішіндегі көмірқышқыл ... ... ... ... ... ... Х.Қ.Сәтпаева, Ж.Б.Нілдібаева, Ө.А.Өтепбергенова. Адам физиологиясы. –
Алматы: Қазақстан, ... ... Адам ...... ... 1994
3. И.Төленбек. Адам және жануарлар физиологиясы. - ... ... ... ... Адам ... физиологиясы ,
гигиенасы. – Алматы: Мектеп, ... ... И.М, ... Ф.А. ... ... және гигиенаның
кейбір мәселелері. – Алматы, 1970
6. Шмидта Р., Тевса Г. ... ... – М, ... ... Қ.С., ... И.М. Адам және жануарлар физиологиясы. –
Алматы, 1995
8. Жандар Керімбектің Ермаханы. Тәнтану адам ...... 1986

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Соғыстан кейінгі бейбіт реттеу проблемасы23 бет
Триггерлық схемалар4 бет
Қазақстан жеріндегі Ұлы жібек жолы6 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Азықтық - ақуыз алудың технологиясы33 бет
Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәнi мен мақсаты22 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Баланы қамқорлыққа алудың маңызы5 бет
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары40 бет
Георгиннен фруктоза алудың тиімді жағдайын анықтау4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь