Қазақстан Республикасы сайлау жүйесінің ерекшелігі

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2 бет

І Сайлау жүйесін зерттеудің теориялық.методологиялық негіздері
1.1 Сайлау түсінігінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3 бет
1.2 Сайлау кампаниясын ұйымдастыру және өткізу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10 бет

ІІ Қазақстан Республикасы сайлау жүйесінің ерекшелігі
2.1 Қазақстан Республикасының сайлау жүйесіне шолу ... ...16 бет
2.2 Қазақстан Республикасындағы сайлау технологиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29 бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34 бет
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36 бет
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: Сайлау жүйесі
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.....................2 бет
І Сайлау жүйесін зерттеудің теориялық-методологиялық негіздері
1.1 ... ... ... ... кампаниясын ұйымдастыру және өткізу
жолдары.....................................................................
.................10 бет
ІІ Қазақстан Республикасы сайлау жүйесінің
ерекшелігі
2.1 Қазақстан Республикасының сайлау жүйесіне шолу.......16 бет
2.2 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... қоғамның алдына
бірінші кезектегі міндет қояды – қажетті құқықтар мен ... ... ... ... басқару негізінде
сайлаулардың адалдығы және ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қалыптастырылады; саяси азшылық (заңды
оппозиция) құқықтарын құрметтеу; көп партиялы немесе қос ... ... ... ... ... ... ... институты болып табылады.
Демократиялық сайлау,жалпы, сайлау жүйесі дегеніміз не? Осы ... ... ... ... 78 ... ... Елбасы жіберген Жолдауында сайлау жүйесін жетілдіру
Қазақстан қоғамының приоритеттік демократиялау жолы деп аталған. Бұл ... ... ... арқылы халық мемлекетті басқаруға қатыстыруға мүмкіндік
беретін маңызды ... ... ... соңы ... ... алғашқы рет
бүкіл әлемде демократиялық жүйе басым келе бастады: жалпы сайлау ... ... ... БҰҰ ... ... ... 55 ... бүкіл
әлемдік халық тұратын тек 80 мемлекет расында осы беделге сәйкес болды,
қалғандарына өз мемлекеттік құрылысын ... ... ... ... ұсыныс жасалынды.
Көп социалистік мемлекеттерде демократия тәжірибесі ... ... ал ... ... он ... ... тәуелсіздікті жоғалтқан
соң тоталитарлық режимнен басқа режимді білмеді. Халықтың демократиялық
салты имперлік ... ... ... ... алып, еліміз
демократиялық қайта құру рельсіне тұрып өркениеттік, нарықтық экономикалық
күшті мемлекет құруда маңызды қадамдар жасады.
Біздің қоғам ... ... ... ... ... ... билік құруға кірісті. Әр сайлауда қазақстандық сайлаушылар
еркін дауыс беру тәжірибесін ... ... ... ... ... ... аяқтап келеді деп айтуға болады, қазір біз жаңа ... ... ... ілгері даму едәуір шамада сайлау жүйесін жетілдіру,
сайлау туралы заң сапасын ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі және
технологиялары қамтылып ашылған.
І Сайлау ... ... ... ... ... ... мәні
Мемлекеттің саяси жүйесіндегі маңызды буыны – сайлау. Оның сипаты
өкіметтің сайланбалы ... ... әсер ... сөзсіз.
Демократиялық мемлекеттің маңызды белгісі – оның ... ... мен ... ... ... ... жергілікті
өзін-өзі басқару органдарын сайлауға еркін дауыс беру арқылы қатысуы ... ... ... ... Конституциясының 3-бабына сәйкес
референдум мен еркін ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 56-бабында бұл елдегі
жоғарғы мемлекеттік билікті халықтың өзі дауыс ... ... ... ... ... ... ... Референдум жолымен (жалпыхалықтық дауыс беру) ... ... ... ... ... ... халқы
атынан тек Ұлы Мәжіліс пен Республика Президенті ғана сөйлей алады »,-
делінген[2, 61 ... ...... ... ... ... сайлау процесінен, яғни азаматтар үшін заңмен белгіленген мерзім
ішінде олардың мүдделерін ... ғана ... ... азаматтармен
бекітілген деңгейде дербес даму саясатын жүргізуге ниетті ... ... ... мүмкін деп қарастыратын және заңды
негізде таңдау ... ... ... ... тыс іске ... ... ... болуы тиіс. Демократиялық елдер
президентті мәңгілікке сайламайды. Сайланбалы тұлға халық ... ... ... - ... яғни ел ... ... ... қамтуы тиіс.
Демократиялық сайлаулар түпкілікті болып табылады. ... ... ... сайлаушылардың шешімін қабылдауы тиіс.Егер билеуші
партия жеңілсе, ол билікті бейбіт жолмен береді. ... ... ... олар ... ... ... ... демократиялық сайлаулар – тіршілік үшін күрес емес, өз
халқына қызмет ету ... ... 80 ... елде таңдау механизмі сайлау жүйесі арқылы іске асырылады.
Сайлау жүйесі дегеніміз – өкімет органдарына ашық сайлаумен байланысты
және сайлау тәртібімен ... ... ... ... ... ... жүйесі демократиялық өзгерістер ауқымында батыстық,
ресейлік ғалымдармен жан-жақты зерттеліп жүр.
Демократиялық сайлаулардың билікті қалыптастырудағы сипатын ... ... А. ... А. ... Дж. ... К. Поппер, С. Хантингтон,
саясаттағы азаматтардың ... ... ... С. ... Р. Роуз, Я.
Маккалистерлерді атауға болады. Әсіресе, Р. Даль еңбегін ерекше айтуымыз
қажет.
Келесі ... ... ... ... ... ең алдымен
Ресей Федерациясының сайлау жүйесін зерттеген А.В. ... және ... атай ... сонымен қатар, Ресейдің
тарихындағы сайлау ... ... ... А.В. ... ... ... ерекше айтуымыз қажет.
Сайлау жүйесінің өкілді билікті қалыптастырудың ... ... ... теориялық негізі қарастырылып, сайлаудың ең ... ... ... ... ... және оның ... ... зерттелді.
Сонымен зерттеуде қазіргі ... ... ... ... ... ... үшін оның ерте ... бастап қалыптасқан түрлі
тұжырымдарын және даму тарихын зерделеуге тырыстық. ... ... ... ... мемлекет оның құрылымдары, биліктің қалыптасу
ерекшеліктері ... ... ... ... күнгі сайлау мәселелерінің
негізі болып табылады. Сайлаудың мемлекеттік биліктің құрылуымен ... ерте ... ... ... ... саяси
ойшылдар Платонның «Заңдар» шығармасында және Аристотельдің «Саясат» деген
еңбегінде зерттелгені белгілі.
Т. Гоббс, Дж. Локк ... заң ... ... ... ... ... Ж.Ж. ... нақты таңдалған тұлға немесе ... ... ... билігінің ең мықты түрі – ... ... ... француз ағартушысы Ш.Л. Монтескье ... ... 10 ... ... Қазіргі заманғы мемлекеттердің бәрінде де сайлау құқығы
конституциялар бойынша, негізінен, ... ... ... ... ... ... ... тарапынан, сайлау және оған
дауыс беру арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... сай ... бірдей, тең әрі ... ... ... беру ... ... ... ... Конституциясына сәйкес сол елдің азаматтары
заңда көрсетілген шарттарға лайықты сайлауға, сайлануға және ... ... ... ... ... 34- ... ... әрбір Литва
азаматтары сайлау болатын күні 18 жасқа толса, сайлау құқығына ие. ... ... ... ... және сайлау туралы жалпы
заңдарда бекітіледі. Сайлауға сот қабілетсіз деп ... ... ... ... ... ... жүйесін қарастыра
отырып, замандық талаптарға сай ... ... мен ... ... ... жалпылама (мемлекеттің барлық аймағында) және
аймақтық; тура (халық тікелей қандидаттарға дауыс береді), жанама ... ... және ... ... кезекті (берілген мерзімінде)
және кезектен тыс, қайталау (егер ... ... ... және ... емес ... ... ... болмаса),
т.с.с. Сайлау шектелімінің пассивтік сайлау құқығы активтік құқыққа
қарағанда қатаң. ... ... ... ... ... тек ... мүлкі
бар адам ғана жатады, ал Ұлыбритания ... ... ... ену ... қонымды ақша төлеуге керек. Сайлау шектелімі парламенттің жоғары
палатасына үлкен кішілігіне қарай, яғни онда екі ... ... ... АҚШ та және ... елдерінде — 30 жас, Францияда— 35,
Бельгия және Испанияда — 40 жас. ... та айта ... бір ... әлемде шектелімді айналып өту мүмкін ... ... ... ... ... ... 1830 жылы ... соңғы
жылдары 4% ғана орта жастағы адамдар сайланса, ал ... — кем ... ал 1848 жылы ... ... бірінші болып жалпы сайлауға қатысу
құқығы тек қана ... ... ғана тән еді, ... 1914 жылы ... ... ... беделіне иеленді. Әйел адамдар ең алғашқы
рет сайлау құқығын 1893 жылы Жаңа ... ... ... ... соғыстан кейін суфражизм (әйел адамдарға ерлер тәрізді тең
дәрежелі сайлауға құқық берілу қозғалысы) ең алғашқы жеңісті Ескі және ... ... ... ( ... 1971 ж., ал ... — в ... 70-ші ... өркениетті дамыған елдерде сайлауға шектеу 18 жасқа
төмендеді. Сайлау құқығы жалпы ... ... ... ... ... ... қарсы шығу кезінде жас мемлекеттердің тұрғындарының 40%
құрайтын, орыс тілді тұрғындарының ... ... ... ... ... мен Эстонияда цензілі шегі болады
Жоғарыда айтылған тұжырымдарға сүйене отырып, сайлаулар, ... ... ... тең, төте және ... құқықтар негізінде жасырын дауыс беру
арқылы жүргізілетінін көреміз.
Жалпыға бірдей сайлау құқығы деп, мемлекеттің сайлауға қатысуға ... ... ... ... қатысуын айтады. Әлбетте, сайлауға соттар
қабілетсіз деп танығандар, сол секілді еркінен ... ... ... Сондай-ақ, кейбір елдердің конституциялары мен заңдары мұнан
басқа да шектеулер беруі ықтимал. ... ... ... 67- бабында «жалпыға бірдей сайлауларға дауыс беруге нағыз
әскери қызметтегі солдаттар мен унтерофицерлер, әскери ... ... деп, ... ... ... ... сайлауларға тең құқықтар негізінде
қатысады.
Төте дауыс беру. Кандидаттарды азаматтар тікелей сайлайды.
Жасырын дауыс беру. Сайлаушылардың өз ... ... ... ... ... салынады.
Сайлау еркіндігі. Сайлау азаматтардың сайлауға және ... өз ... ... ... асыруына негізделеді.
Сол секілді сайлау құқығы белсенді (активті) сайлау құқығына және
белсенді емес (пассивті) ... ... ... ...
сайлаушылар дауыс берсе, екіншісінде – сайланып қойылатын ... ... ... 62-63 ... ... – бұл ... билікті заңды түрде қалыптсатыруды
қамтамасыз ететін ережелердің, әдістер мен процестердің жиынтығы.
Осыған байланысты сайлау жүйесін кең ... де, тар ... де ... ... айту ... жүйесі кең мәнінде қоғамдыұ қатынастардың жиынтығы ... Осы ... ... ... ... ... қалыптасады.
Ал тар мәнінде сайлау жүйесі – депутатық мандаттарды кандидаттар арасында
сайлаушылардың дауыс беру нәтижелеріне қарай бөлу ... ... сан ... ... қарамастан олардың негізгі үш түрге
бөлуге болады. Бұл – пропорциялық жүйе, мажоритарлық жүйе және ... ... жеке – жеке ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі ұстанымы:
парламенттегі депутаттық орындар партиялар ұсынған кандидаттардың ... ... ... дауыстардың санына қарай бөлінеді;
мажоритарлық жүйеден айырмашылығы – сайлаушылар жеке ... ... ... ... ... береді; белгілі бір тізімге берілген
барлық дауыс қосылады, соның негізінде жалпы ... ... ... ... ... ... ... шешуші рөл
атқарады, партиялардың басшылығы аталған тізімді жасайды. Осындай ... ... одан әрі ... ... оны ... партияға
мейлінше тәуелді болады. Пропорциялы сайлау жүйесі Австрияда, Бельгияда,
Грецияда, Италияда, Норвегияда, ... ... ... ... елдерде қабылданған.
Мандаттарды пропорциялы бөлу үшін сайлау квотасы ... ... ... ... – бір ... ... үшін қажет ең аз
дауыс ... ... жеке ... үшін де, ... ел үшін де ... ... ... ең қарапайым әдісі сол округ бойынша берілген
дауыстардың ... ... ... ... санына бөлу болып
табылады. Мандаттарды партиялар арасында бөлу ... ... ... бөлу ... ... ... Швецияның,
Швейцарияның парламенттері осы жүйе бойынша сайланады.
Мажоритарлық (мажор – көтеріңкі, көңілді деген француз сөзі) ... беру ... ... ... ... ... ... жүйесін айтады.Бұл жағдайда сайлаулар, әдетте, бір ... ... ... және ... ... алған кандидат жеңген деп саналады.
Мажоритарлық сайлау жүйесінің екі түрі бар, ... ... ... және ... ... ... сайлау жүйесінде дауыс беруге қатысқан 50% + 1 дауысты
жинаған кандидат абсолютті көпшілік ... ... деп ... ... ... – бірі ... ... етілген санын жинай алмаған
жағдайда сайлаудың екінші туры өткізіледі. Оған бірінші ... ... ... екі кандидат қатысады. Екінші ... ... ... ... ... бойынша анықталады. Абсолютті көпшілік дауыс жүйесі
Австралияда, Ирландияда, Францияда және ... да ... ... ... ... ... мажоритарлық жүйе жекелей
алғанда әрбір бәсекелесіне ... ... ... ... ... ... деп санайды. Бұл жүйе қазіргі кезде Ұлыбританияда, ... ... және ... ... ... сайлау жүйесі «жеңіскер бәрін» және аз ... ... ... дауысты да алады деген прицип бойынша жұмыс істейді.
Жеңген кандидат партиялар ... ... ... ... бір ... ... ... жеңіп жатады.
Партияның емес, жеке кандидаттың жеңуін көздейтін ... ... ... кандидаттарды ұсыну мүмкіндіктері мейлінше мол. Әрине,
мұндай жүйеде де белгілі бір ... ... ... науқан кезінде
кандидатқа қолдау көрсетеді. Бұл фактордың үлкен маңызы бар.
Мажоритарлық принцип партия ... ... ... ... ... ... ... сайлаушылардың көпшілік даусын алып, ... ... ... көп ... ... жүйе ... ... салыстырғанда әмбебап. Оны
парламентті сайлау кезінде ғана емес, жоғары мемлекеттік лауазым ... ... ... ... де ... ... ... дүние жүзінде мажоритарлық сайлау жүйесі үстем болып
отырғанын айта кеткен жөн.
Аралас сайлау ... ... және ... ... көздейді. Ондағы мақсат – жекелей алғанда олардың әрқайсысына
тән кемшіліктерді мейлінше азайту. Мұндай біріктіру болуы мүмкін, ... ел ... бір ... ... жүйе ... ал екінші бөлігі
мажоритарлық жүйе бойынша сайланса. ... ...... ... ... ... Мысалы, 450 депутаттың жартысы мажоритарлық
жүйе бойынша, ал екінші жартысы саяси ... ... ... ... сайланады. Мұнда мажоритарлық жүйе тұрақты
үкімет құруға ... ... ал ... жүйе ... ... ... сайлауға қатысуына, демек халықтың өзінің саяси еркін
барынша ... ... ... ... ... ... дауыс беру процеінде былай жүзеге асырылады: әр
cайлаушы екі бюллетень алады, тиісінше онда екі дауыс ... ол ... сол ... ... ... ... кандидатқа, екіншісімен саяси
партияға, бірлестікке дауыс береді[4, 3-5 бб].
Сайлауды ұйымдастыру және өткізу ... ... да, қай елде ... заңмен белгіленіп көрсетілген мерзімде өткізіледі. Мысалы,
Президенттік республикаларда парламент сайлауы белгілі бір ... ... ... мерзімде өткізіледі. Мысалы, АҚШ-та жұп ... ... ... ... кейінгі бірінші сейсенбісінде өкілдік
палатасының түгел ... және ... ... бір ... ... сайлаудан
өтеді.
Ал, парламентік республикалар мен парламенттік монархияларда
сайлаулар, ... ... ... ... ... мерзімі
аяқталғаннан кейін ғана өткізіледі. Мұндай сайлаулар кезекті сайлаулар деп
аталады. Ал, кезектен тыс ... ... ... бұрын
таратқанда, лауазымнан айырғанда, ел басшысының және тағы басқа ... ... ... не ... байланысты өткізіледі.
Жайшылықта сайлау мемлекеттік-құқықтық актілерге сай жарияланады. Әрі
осы мемлекеттік-құқықтық актілерде қарастырылғандай ... ... ... ... дауыс беру басталардың алдында аяқталады.
Сайлаулар өткізуді басқару көптеген елдерде арнайы осы мақсатта
құрылатын органдар ... ... ... ... Ресейде, Пакистанда,
Түркияда, Герменияда, Испанияда, Қырғызстанда, Молдовада). Бірақ, мұндай
басқару қызметтері елдегі мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... құрмай-ақ, жүктелуі мүмкін.
Сайлаулар (заңмен белгіленген) сайлау округтері бойынша өткізіледі.
Округтар бір мандатты ... бір ... ... ... (яғни,
округтан бірнеше депутаттар сайланады) болады.
Әдетте, округтар сайлаушылардың (немесе тұрғындардың) тең санына орай
құрылады. Мысалы, ... ... ... сайлау өткізу
мақсатында ел 650 сайлау округтарына бөлінген. Осы ... ... ... 523 ... ... 72-сі Шотландиядан, 38-і Уэльстен,
17-сі Солтүстік Ирландиядан сайланады.
Германияда қазіргі кезде бір ... ... орта ... ... тұрады. Бундестагқа сайлау туралы федереальдық заңға сәйкес
округтегі ... ... ... ... ... Германия бойынша
көрсеткіштің 33,35 % аспауы тиіс. Заң шығарушы органның осы ... сай ... ... ... ... ... ... жағдайларда бүкіл ел біртұтас сайлау округіне айналып ... тек ... ... ... ... ... президенті)
бірмандатты, сол сияқты парламенттің бірнеше мүшелері, болмаса түгел құрамы
сайланғанда көпмандатты болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... сайлауы кезінде (кнессетті) қолданылады.
Сайлау округтері, әдетте, сайлау бөлімшелеріне бөлінеді. Бұл сайлау
бөлімшелерінің ... ... : ... ... ... ... ... күні дауыс беруді өткізу болып табылады. Бұл арада белгілі
бір мемлекттердің ... ... тән ... ... ... ... ... екі жолы пайдалануы мүмкін. Өстіп, АҚШ-та
сайлаушы бір тіркелгеннен соң, қайта тіркеуге ... ... ... ... ... тіркелу дейді. Ал, енді ... ... ... ... Францияда, Болгарияда, тағы да көптеген
басқа елдерде, әдетте, кезекті сайлауды (немесе ... ... ... ... сайлаушылардың тізімі жаңадан жасалады, ... ... ... ... ... ... түрін оқтын-оқтын
тіркеу деп атайды.
Дауыс беру мәселесін сөз ететін болсақ, әдетте оны әркім жеке ... ... Сол ... ... ... ... ... АҚШ, ФРГ) кейбір жағдайларда дауыс беру почта, сенімхат арқылы
ұйымдастыру, сондай-ақ өкілінің дауыс беруін (сауатсыздар, аурулар ... ... Ал, ... ... міндетті дауыс беру ержесі
қарастырылған. Осыған орай Италия Конституциясында дауыс ... ... ... ... борыш саналса, Люксембургте дауыс беруден бас
тартушыларға қаржылық айып жазасы (штраф) кесілетінін айта ... ... ... ... ... ... төрт апталық түрмеге отырғызу не
1000 шиллинге дейін айып салуды көрсеткен.
Сайлаудың нәтижесі сайлауға қатысқан ... ... ... ... ... ... 110-113 ... Сайлау кампаниясын ұйымдастыру және өткізу
Сайлау - халықтың тура өз қалауын еркін білдіру формасын көрсетеді,
демократияның өте ... ... және ... ... ... ... ... табылады. Азаматтар сайлау ... ... ... әсерін көрсетеді және осыдан өзінің құқығын
ақиқатқа айналдыруда ... ... ... ... ... ... және оның ... анықтайды. Сайлау кампаниясы—
біршама қымбатқа түсетін іс шара. Сайлау кампаниясының ... ... ... ... ... ... күні - ол демократия мерекесі.
Ол кейде ғана ... ... және ... ... ... ... Сайлау кампаниясы дауыс беруді санаумен, анықтаумен
және сайлау қорытындысын хабарлаумен ... ... ... ... ... ... ... туғызбайды.
Күрес қорытындысы стратегия қозғалысы және сайлау кампаниясының
тактикасы, сайлау технологиясы негізінде жүзеге асады.
Стратегия ... ... ... ... ... ... базалық электоратты анықтау, имиджді жасау, үміткер мінезіндегі
ерекшеліктерді анықтау, ұранды анықтау, ... ... ... ... ... стратегиясы сұрақ жауабына негізделсе, не
істеу керек, онда тактика – ... ... ... яғни алға қойған мақсатқа
жету жолдарын ... – орны ... ... ... ... ... ... бағдарлама мақсаттарымен таныстыру; сайлаушылардың үміткер
жайында ... ... ... бағаларын біліп, дәл осы
үміткерге дауыс беруді қолдау. Әртүрлі тактикалық тәсілдерді нақты тәсілдер
арқылы ойға түю, ... ... ... ... ... ... ... үшін қазіргі таңдағы бірінші дәрежелі ... - ... ... ... ... Сайлау заңдылығы олардың
қорғалуын, заң жүзінде ... ... ... ... ... ... ... құқылы, көпшіліктің құнды ұстанымына ... ... ... осы ... ... асырудың жолымен жылжып келеді, әрі
бұл ұзақ және қиын ... ... ... ... мемлекетте сайлау кезінде бірауыздылық толықтай
болмайды. Сайлаудың маңыздылығы әр азаматтың өз еркін, өз ... өз ... ... ... пен ... ... Сайлаудағы күрес арқылы ең
соңында ... ... ... қол ... ... кезінде көбіне адамдардың эмоционалдылығы, белсенділігі
байқалады. Сонымен қоса ... ... ... кампанияларының
сапалы ұйымдастырылуын және олардың нәтижелілігінің дәрежесін арттырады.
Бүгін қоғам-саяси үдеріске басты қатысушы ... ... ... үшін ... ... ... партия болып табылады. Саяси-
демократиялық прюрализм, өкіл, сайлаудың ... ... ... ... іс-
әрекетіне ғана арналған. Бір ... ... ... ... ... тек қана ... бағдарламамен (идеологиялық
прюрализм) қаптаған партияның ... бар болу ... ... тең ... және ... ... байланысты әрекет етуі керек.
Демократиялық елдерде саяси партия орталық жердегі шешім ... ... бұл ... ... ... ... ... емес. Елде демократияның болашағын дамыту үшін партиялық
жүйенің даму ... мен ... ... толығымен байланыстыру керек.
Осыдан сұрақ туады, қазіргі жағдайда партиялық жүйе ... ... ... ... ... көрсетеді, партиялық жүйесінің эволюция ... ... ... ... ... ... ... Партия жүйесінің
трансформация процессінде тағы бір элементі - партиялардың коалициялық
әрекеттесуі ... Бұл ... ... партия аралық әрекеттестікті партия
туралы толық білетін біздің ... ... ... оның ... ... ... оның рөлі мен ... үдерісі. Құрылыс коалициясы болып саяси партияның ... ... ... ... ... аса қажетті қатысушы ретінде
көрсетеді. Елдегі партиялық жүйесі мен ... ... ... кейінгі кеңістік болып саяси ғылымға аса кеңінен тараған.
Даусыз, бұл ... мен ... ... тууы жаңа ... әкеледі, бұл
Батыстағы ескі демократиясында болған. Басқа ішкісаяси жағдай, басқа
сыртқысаяси ... ... ... ... ... ... ... жаңа зерттеу тәсілін қажет етеді.
Халықтың электоральдық белсенділігі зерттеу ... ... ... ... ... ... елде ... жаңғыртуда,
конституциялық өзгерістер, саяси құқық пен бостандық кеңінен еріп ... ... және ... жүйесінің болашағын дамыту қарастырылады. ... ... ... шынайы мүмкіндіктер туып мемлекеттің ... етіп ... 4-6 ... зерттеулердің негізінде сайлау ... ... ... Ол ... ... ... ... эрекет етеді? Саясаттану
ғылымында негізделген қандай сайлау жүйелері өкілді билікті қалыптастырушы
болып ... ... ... ... теориялық негізде зерттеу
жүргізетін болсақ, қазіргі заманғы, демократиялық либералдық қоғамдық түрде
ұйымдасқан мемлекеттерде сайлау - бұл ... ... ... ... ... ... билікті қалыптастырушы болып табылып, оның
субъектісі - азаматтар негізіндег қоғам, ... - ... ... ... Конституциялық сайлаулар негізінде мемлекеттің бүқараның
өкілдері арқылы ... іске ... яғни заң ... жэне ... мен өкілеттілігін элеуметтік ротация л ay немесе қайта ... ... ... ... комплексті сипатқа ие болып, оны
талдау аса қажеттілікті тудырып, сол ... іске ... ... ... ... ... орталықтардың бірі - Оксфорд қүрамына кіретін Наффилд колледжі. ... рет осы ... ... туралы ғылым термині «псефология» қолданыла
бастады. Ежелгі грек тілінен ... ... есеп ... ... ... себебі антика авторлары бойынша ежёлгі грек
полистерінің түрғындары ақ жэне қара ... ... беру ... ... ... Афины ¥лттық жиналысының қабылдаған қаулылары
«псефисма» деп аталған.
«Псефо» сөзінің түбірінен ... ... ... ... ... ... ... қолдануды үсынған Оксфорд профессоры Ф. ... бүл ... 1949 жылы ... ... саясаттанушы Д. Батлер оны
одан эрі дамытты. «Псефология» термині Англияда шығарылатын барлық ... мен ... ... Бүл термин британ мэдениеті
ықпалындағы Канада, Австралия, Үндістанда қолданылады.
Саяси ғылымда өкілдер арқылы ... ... ... жэне ... ... ... дұрыс қоғам қүру үшін жэне элеуметтік ... ... ... ... ... ... институттар саны өте көп жэне оны
немен түсіндіруге болады, жэне осы ... ... ... ... - ... саяси үдеріске қалай әсерін тигізеді деген мэселелерге
әкеліп тірейді.
Әрине, сайлау кампаниясының ең ... ... ... ... ... табылады. Мысалы, Ұлыбританияда сайлау округтеріне
ұсынылатын кандидаттардың саны ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі шенеунікке номинация ... ... ... Бұл ... кандидаттың өзі толтырып, он адам
қол қойса болғаны. Сол секілді сайлау жөніндегі ... ... ... арызын беріп, сайлау кепілдігін (150 фунт стерлинг
мөлшеріндегі ... ... егер оған ... ... саны 12,5 % ... кандидатқа қайтарылмайды) төлеуің тиіс.
Швейцарияда депутаттыққа кандидатты тіркеу үшін ... ... ... ... аз емес ... қол қойған петицияға (арыз) тапсыруы қажет.
Мұндай ұсыныстар саяси ... ... ... ... ) атынан
енгізілуі мүмкін.
Шетел заңдары сайлау кампанияларын жүргізу тәртібі мен шарттарын ... ... ... Бұл ... ... ... ... қоюға болады.
Олар кандидаттарының мінез-құлқын және олардың сайлаудағы тараптастарын жан-
жақты реттейді. Заң сайлау кезінде, ... ... ... ... ... ... құқықтар береді әрі онда кандидатқа берілген
арнайы құқықтар ерекше ... ... ... ... ... үндеуін тегін таратуға, сайлау алдында жиналыстар өткізу үшін
муниципальдық мектептер үйін жалдауға, т. б.). ... ... ... ... ... ... ... да қарастырылған. Ондай құқық
бұзушылықтар, негізінен, ... ... ... және ... ... пен заңсыздықтарға байланысты өрбитіні жасырын емес.
Әділетсіздік әдістері: параға сатып алу; сайлаушыларға ... ас ... ... сый көрсету; көңілдерін көтеру; қорқыту, мәжбүрлеу арқылы
әсер ету; сайлаушыларды сапырылыстыру; сайлау шығындарын өтірік ... не оның ... ... рұқсатынсыз шығындарын төлеу, тағы басқа
сияқты болады. Сол секілді заң кандидаттың немесе сайлау ... ... ... жұрт ... ашық ... ... ... бастыруға немесе сайлаушылар алдында пікір-ойларды
білдіруге басқа да ... ... ... ... ... салады. Сонымен қатар өздігінен жазалауға жатпайтын, бірақ сайлау
жөніндегі заң ұйғарымдарына нұқсан келтіретін іс-әрекеттер де ... ... ... заң ... ... ... шығындары мөлшерін әдейі
шамадан тыс көтеру; дауыс беретін жерге сайлаушыларды әкелгені үшін ... ... ... ... жүріп көрсеткені үшін төлем төлеу;
сайлау барысына әсер ету мақсатында ... тыс ... ... пайдалану сияқты іс-әрекеттер мен тәсілдерді пайдаланған деп
тапса, онда ол сайлауды ... деп ... ... 36-45 ... ... ... қоғамның барлық саласында әрекет етеді. Нормативті
институтционализм, негізгі өкілдері Дж. Марч, Й. Ольсен, жэне Дж. ... ... ... ... ... үшін ... және нормаларға
сүйену керектігін көрсеткен. Бірақ олардың ойымен келісетін болсақ, онда
институттың негізгі ... оның ... ... ... ... - қүлқы
жэне шешім қабылдаудың ережелері мен нормаларының жиынтығы болып саналады.
Рационалды таңдау теориясы. Саяси институттардың ... ... ... ... ... ... алған болатын. Сонымен
қатар, оны «демократияның экономикалық теориясы» деп те атайды. Д. Норт, Э.
Дауне, Е. Остром алғашқы ... ... ... мен ... ... сайлауға анализ жасағанда қолданған болатын.
Тарихи институтционализм. Бүлар институционалды ... ... ... К. ... ... мемлекеттің тарихи кезеңдері саяси жүйені
толық қамтыған немесе саяси жүйенің жеке бөлігіне ғана эсер ету ... ... ие ... деп ... отырып, бүл бағыт өкілдері алғашқы саяси
институттың тарихи таңдауы, оның қүрылымдық және қүқықтық ... ... ... ... эсері болады деді. Ягни, болашақта саяси институттың
кейбір қүрылымдық өзгерістерге ... ... ... ... ... ... эрі қарай өз әсерін толығымен тигізеді.
Құрылымдық институтционализм. Осы бағыттың жақтаушылары ... - ... ... ... бар ... растайды. К. Уивер
жэне Б. Рокман, «Институционалды анализ мемлекет пен қоғам арасындағы ... ... ... өте ... деп түжырымдады. Күрылымдық
институционализм бойынша, саяси институттар, оның ішінде ... ... мен ... ... ... арасындағы қарым - қатынас
қүрылымын анықтайды.
Әлеуметтік институтционализм. Бүл бағыт француз мектебімен үсынылады,
оның негізін салушы М. ... ... - ... бір ... ... нақты бір ой жиынтығы деп аталады. Егер кез -келген ... оның ... өзге ... ие ... ... он да ... айналады. Яғни, институттар ... ... ... өзі ... ... институт ретінде, ең біріншіден, билікті қалыптастырушы
бола ... ... ... қүру ... ... ... ... өзге билік органдарын құру тэсілдерінен ... ... ... ... органдарының қүрылуы азаматтардың саяси еркіндігінің
ережелеріне негізделеді. Сайлаудың негізгі қүрылымдық ... ... ... ... ... үдерісі жэне сайлау кампаниясы[8, 96-98 бб.].
Сайлауды тағайындау - тағайындау, мерзімі, сайлау уақытының мерзімін
белгілеу жөнінде шешім қабылдау, шешімді ... ... ... - ... ... ... ... сайлаушылар ... ... ... ... ... оларды тіркеу, сайлау алды
үгіт, қаржыландыру, техникалық дайындық болып табылады. ' Сайлауды ... ... ... ақпараттандыру, бақылау.
Сайлау қорытындысын шығару - дауыс беру қорытындысын анықтау жэне оны
жариялау.
Сайлау нәтижесін іске ... - ... ... ... ... сайлау үдерісіне қатысушылар жауапты бола алады, яғни ... ... ... ... ... ... ... тағайындау кезеңдері - заң шығарушы нақтылайды, негізгі
тағайындау субъекті және қосымша, кепілдік ... ... ... ... етуі ... ... сайлау эрекетінің
қоғамның саяси мэдениетімен тығыз байланысы ... ... ... ... ... ... - түрыс» сияқты
категориялар кеңінен қолданыла бастады. Бүл үғымдар ... ... да ... ... параллель жүреді.
«Электорат» француздың «elektorat» ... ... жэне ... - бір ... партияға дауыс беруші сайлаушылардың ... ... ... Бүл үғым сайлаушылардың саяси үстанымын корсетеді.
Сондықтан қатаң қүқықтық нормаларға негізделген сайлау жүйесі ... ... әділ ... ... ... ... қалыптастыру
мүмкіншілігіне ие[9, 12 б.].
ІІ Қазақстан Республикасы сайлау жүйесінің ерекшеліктері
2.1 Қазақстан Республикасының сайлау жүйесіне ... ... ... ... ... ... принципі еркін сайлау және референдум арқылы жүзеге
асырылатынын, ал, мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы халық ... ... 30 ... ... ... Президенті Н.Ә.
Назарбавтың халыққа Жолдауындағы саяси реформалар және демократиялық қоғам
бағдарламасында ... «Кез ... ... ашық және әділ
сайлау болуы, оның негізгі діңгегі. Дәл осы рөлді олар біздің демократияда
қолдану керек. Бідің ... ... ... ... яғни ... болатын
сайлаулар ашық және әділ жүргізілуі керек. Демократия ... ... ... ... 3 б.].
Кеңестік жүйенің ыдырауына байланысты посткеңестік республикалар саяси
жүйенің қайта құрылу ... ... ... ... қалыптастыру
мүмкіндіктеріне ие болды. Осыған сәйкес, біздің ... де ... бері ... үдерісінде жедел дамуда. 1991 жылы 16
желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... иесi және ... қайнар көзi, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдары
негiзiнде тiкелей де, ... өзi ... ... ... ... мемлекеттiк өкiмет билiгiн жүзеге асырады» [11]-деп айқын көрсетiлген.
Сөйтіп, демократиялық қоғамның ... ... ... ... ... ... ... ие болды.
Яғни, әр азаматтың мемлекеттік билікті қалыптастыру арқылы елінің, өзінің
және ... ... әсер ете ... ... сенімнің қалыптасуы маңызды
екені белгілі. Сөйтіп, тәуелсіз мемлекетіміз демократиялық даму
стратегиясына сәйкес қарыштап, әртүрлі демократиялық модельдерді салыстыра
отырып, тиімдісін таңдау ... ... ... ... отыр ... бар. Оған ... ретінде Президентіміздің «Қазақстанды батыс
демократиясының дәстүрлері мен қағидаттарына және Оңтүстік Шығыс Азияның
іргелі мемлекеттерінің ... ... ... және ... ... сәйкес одан әрі демократияландыру» [12]-деп
анықтауынан-ақ түпкі мақсатымыз нақты көрініс тапқан. Ол жол –
халқымыздың өкілді билікті қалыптастырудағы басты рөлі.
Мемлекетіміздің даму ... ... ... ... де ... ... ... келеді. Ел басшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Парламент
палаталарының 2007 ... 16 ... ... ... ... ... ... аралығындағы бірінші кезеңде дезинтеграция үдерісі
еңсерілді, Қазақстан мемлекеттігінің ... ... ... ... ... ... ... заманғы демократиялық
институттар және жаңа саяси мәдениет қалыптасты.
2001-2007 жылдар аралығындағы үшінші кезеңде ... ... ... деп ... [13]. Осы атап ... ... ... сайлау жүйесі де эволюциялық даму ... ... ... ... жатқан біздің елде демократиялық
талаптарға сәйкес әділ және таза ... ... ... қойылуда.
Қазақстанда сайлауларды және референдумдарды өткізудің ережелері, ... ... ... ең ... Қазақстан Республикасының
Конституциясымен, «Қазақстан ... ... ... ... ... ... «Республикалық референдум
туралы» Конституциялық заңымен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 33-бабында
Қазақстан азаматтары тікелей және өз ... ... ... ісін
басқаруға қатысуға, мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару
органдарын сайлауға және ... ... ... ... қатысуға құқылы делінген. Сот іс-әрекетке ... ... ... сот ... ... бас ... ... орындарында
отырған азаматттардың  сайлауға және сайлануға, сондай-ақ ... ... ... жоқ.
Қазақстан Республикасында сайлау азаматтардың өзінің сайлау және сайлану
құқығын еркін жүзеге асыруына негізделген. Бұл ретте Президентті, ... мен ... ... ... ... өзін-өзі
басқару органдары мүшелерін сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау
құқығы ... ... ... беру ... ... асырылады. Республика
Парламеті Сенатының депутаттарын сайлау жанама сайлау құқығы ... ... беру ... ... азаматтарының сайлауға қатысуы ерікті болып табылады.
Азаматтарды сайлауға қатысуға немесе қатыспауға ... ... ерік ... шектеуге ешкімнің құқығы жоқ.
Қазақстан Республикасында Президентті және Парламент ... ... ... ... ... ... ... беруге қатысқан сайлаушылардың ... елу ... ... ... ... ... беру кезінде бірден-бір кандидат дауысқа түскен жағдайда
дауыс беруге ... ... ... санының елу пайыздан
астамының дауысын ... ... ... сайланады;
- қайта дауыс беру кезінде басқа кандидатқа қарағанда дауыс беруге қатысқан
сайлаушылардың (таңдаушылардың) ... ... ... ... ... ... ... дауыс санаудың мынадай жүйесi
қолданылады:
- дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу пайыздан ... ... ал ... ... беру кезiнде басқа кандидатқа қарағанда дауыс беруге
қатысқан сайлаушылардың дауыс санының көпшiлiгiн ... ... ... ... егер сайлауда бiр кандидат дауысқа түскен жағдайда оның кандидатурасы
үшiн ... ... ... ... ... елу ... ... берсе,
ол сайланған болып саналады.
Жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының мүшелерiн сайлау кезiнде дауыс
санаудың мынадай ... ... ... ... ... ... беруге қатысқан сайлаушылардың
көпшiлiгi жақтап ... ... ... ... ... ... ... сайлау құқығы. Сайлау құқығы термині ... ... және ... мағынада қолданылады. Субъективті
мағынада сайлау құқығы жеке азаматтың мемлекеттік орган немесе ... ... ... қатысуын білдіреді. Ал объективті мағынасын
алсақ, ол Ата-заң құқығының маңызды институттарының бірі ... ... ... ... ... ... мен қызмет иесі адамдарды
сайлауға қатысуды, бұл сайлауды ұйымдастыруды және де ... ... ... ... ... ... ... құралады.
Сайлау құқығы екі түрлі субъективтік құқықтарға бөлінеді:
–біріншіден, сайлауға қатысу құқығы (дауыс құқығы, сайлау құқығы), ... ... ... ... ... қандай да бір өкілдік органына ... ... ... яғни ... ... ...... Республикасы
азаматтарының Қазақстан Республикасы Президенті, ҚР ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органыны мүше
болып сайлану құқығы (ҚР сайлау туралы заң 1999 ж. ... 2- ... ... ... ... заңының 4-бап 1-пунктіде
жазылған: «Жалпыға бiрдей белсендi сайлау құқығы – ... он ... ... ... ... ... лауазымдық және мүлiктiк
жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына,
тұрғылықты жерiне ... кез ... өзге ... ... ... ... қатысу құқығы».
Француз ғалымы М. Дюверженің пікірі бойынша ... ... ... – бұл қабілеттіліктер мен мүлікке байланысты шарттарға ... ... ... 89 б.]. ... та бұл ... ... ... қолдамайды. Өйткені кез ... ... ... қандай да бір шектеулер бар. Мысалы, Қазақстан Республикасы ... 18 ... ... сот ... ... деп ... ... үкімімен бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтар
қатыспайды.
Демократияны құру жолындағы мемлекеттер ... ... ... әр ... ... кеңінен қолданады. Бұл цензалардың көбісі
тарихи, дәстүрлі түрінде қалыптасты.
Тұрғылықты жер цензасы ... АҚШ және ... ... ... алу үшін бір ай бойы сайлау округінде тұру ... ... – 180 күн, ... – бір жыл, ... – бес жыл, ...... кем емес тұру ... кезде жыныс цензі өте сирек кездеседі (Кувейтте ғана
әйелдерде дауыс беру құқығы жоқ), ... ... ... ... ... адам ... құқықтарын жүзеге асыра алмайды. Мысалы, 1991 жылы
Швейцария Жоғары Соты Аппенцель – ... ... ... кантонды, яғни
кантон деңгейінде әйелдерге сайлау құқығын беру туралы шешім қабылдады. Тек
2002 жылы ғана ... ... ... ... ... мемлекетіміздің заңында бәсең сайлау құқығының да шектеулері
бар:
– ҚР Ата-заңының 41-бап 2-пунктіге сәйкес ... 15 ... кем ... және мемлекеттік тілді жетік ... , 40 ... ... ... ... Республикасының Президенті болып сайлана
алады;
– ҚР ... ... ... сәйкес кемінде 3 жыл республикалық мәні
бар қалада немесе республиканың астанасында тұрған, тиісті ... ... ... ... білімі және ең кемінде 5 жыл қызмет
істеу стажы бар, отыз ... ... бес ... кем емес ... ... ... азаматы Сенаттың депутаты бола алады[16,
12,17 бб.].
– «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» конституциялық заңы 4-бап ... ... ... Республикасы Президенттігіне Қазақстан
Республикасы Парламентінің, соның ішінде ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының мүшелігіне кандидат ретінде:
1) Тіркелу алдындағы бір жыл ішінде ... ... ... ... үшін ... жауапқа тартылған;
2) тіркелу алдындағы бір жыл ... ... ... ... үшін сот ... ... жаза қолданылған;
3) тіркелу уақытына қарай ... ... ... заңда белгіленген
тәртіп бойынша алып тасталмаған адамды тіркеуге болмайды[14, 3 ... ... ... ... ... жас бойынша шектеулер
антидемократиялық шаралар ... ... ... ... көп елдерінде
кеңінен қолданыс табуда. Сайланған кандидат мемлекеттік масштабында
шешімдерді қабылдауға ... ... ... қажет.
Тең сайлау құқығы сайлаушылар Республика Президенті, Парламенті
Мәжілісінің және ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының мүшелерін ... ... ... әрі олардың әрқайсысының бір сайлау бюллетеніне
тиісінше бір дауысы болады дегенді білдіреді.
Төте сайлау ... ... ... ... Парламенті
Мәжілісінің және мәслихаттардың депутаттарын, ... ... ... ... ... ... ... дауыс беру принципі Республика Президентін, ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының
мүшелерін сайлауда жасырын ... ... әрі ... ... ... ... бақылау жасау мүмкіндігіне жол берілмейді
дегенді білдіреді. Сондықтан кейбір ... ... ... ... ... әр ... әдістері болады. Мысалы, ең көп таралатын әдіс – бюллетень
арқылы ... ... ... ... ... ... ... белгілеп
сайлау жәшігіне салады[14].
Көп елдерде жасырын дауыс беру принципін бірден танымамады. Францияда
бұл принципті 1789 жылы ... ... ... 1871 жылдан бастап
қолдана бастады. Англияда жасырын дауыс беруге 1872 жылы ... ... ғана ... ал сол ... ... ашық немесе ауызша
дауыс беру сайлауы өткізілді.
Біздің елімізге келсек, қазақ хандарды, билерді және ... ... ... көп ... ... орта ... жоғары қызметтік
адамдарды сайлау кезінде арнайы белгіленген жауынгерлер иыққа салатын
дорбалармен бірге ... ... ... сол дорбаларға таңдаушылар өзінің
таңдаған адамдарының белгілерін салды. Бұны біз ... ... ... білеміз. Сондықтан біздің ата-бабаларымыз да сайлау құқығының
жалпы демократиялық принциптерін пайдаланғанын ... ... ... ... ... ... әзiрлеу мен
өткiзудi ұйымдастыратын мемлекеттiк сайлау органдары сайлау комиссиялары
болып табылады.
Сайлау комиссияларға Республиканың Орталық ... ... ... ... ... ... ... учаскелiк сайлау
комиссиялары кіреді.Әрбір сайлау органының өз ... бар. Біз ... ... ... ... комиссиясының өкілеттігіне тоқталатын
боламыз.
Орталық сайлау комиссиясының қысқаша тарихына шолу жасайық. ... ... ... және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы
Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің 1989 ... 22 ... ... ... ... болатын.
1989 жылғы 18 қазанда Қазақ ССР-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу
бойынша Орталық сайлау ... ... ... ... ... ... ... Президиумының қаулысына сәйкес Ортсайлауком аппараты 7
адамнан құралды.
Қазақ ССР ... ... 1991 ... 28 ... ... ... ... және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау ... ... ... ... 8 желтоқсан күні Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... комиссиясын сайлау туралы» қаулысы қабылданды.
Қазақстан Республикасы Орталық сайлау ... ... ... ... ... бойынша Жоғарғы Кеңес сайлады.
Осы жылдың 21 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Президентінің Қаулысымен
Қазақстан ... ... ... ... туралы Ереже бекітілді.
1995 жылғы 17 наурызда Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Жарлығы қабылданды.
Орталық сайлау комиссиясының ... кету ... ... ... ... ... ... бүкіл құрамын қызметтен босату туралы ... ... 25 ... ... ... Президентінің Жарлығымен
Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының жаңа құрамы бекітілді.
1996 жылғы 11 ... ... ... ... ... ... комиссиясы туралы жаңа Ереже бекітілді.
2007 жылғы конституциялық реформаға дейін Республиканың Орталық ... ... ... ... және ... Қазақстан
Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша сайлау Қазақстан Республикасы
Парламенті Мәжілісінің айрықша құзіретіне жататын.
Қазіргі ... ... ... ... ... сайлау комиссиясын
қалыптастырудың келесі тәртібі қолданылады:
• Ортсайлаукомның ... мен екі ... бес жыл ... Қазақстан
республикасының Президенті тағайындайды;
• Ортсайлаукомның екі мүшесін бес жыл мерзімге ... ... ... екі ... бес жыл ... ... ... 7 б.].
Орталық сайлау комиссиясы Республика сайлау комиссияларының бiртұтас
жүйесiне басшылық етедi және тұрақты ... ... ... ... ... ... сайлау туралы заңының 12-бапқа сәйкес Орталық
сайлау комиссиясының өкілеттіктері:
1) Республиканың ... ... ... ... ... бақылауды
жүзеге асырады; олардың бiрыңғай қолданылуын қамтамасыз етедi; өзiнiң
құзыретi шегiнде бүкiл ... ... ... ... ... ... пен Парламент Мәжiлiсi депутаттарының сайлауын әзiрлеу ... ... ... ... ... ... мен ... басшылық етедi;
2-1) саяси партияларды Парламент Мәжiлiсi депутаттарының партиялық тiзiм
бойынша сайланатын бөлiгiне қатыстыру мәселесiн қарайды;
3) Парламент ... ... ... ... ... округтерiн
құрып, бұқаралық ақпарат құралдарында жариялайды;
3-1) облыстар (республикалық маңызы бар қалалар мен ... ... ... ... аумақтық округтiк сайлау комиссияларын құрады;
4) сайлау науқанын өткiзуге жұмсалатын шығыстардың мөлшерлi сметасын жасап,
Республика үкiметiне ... ... ... ... ... ... сайлау
комиссияларына басшылықты жүзеге асырады; олардың шешiмдерiнiң күшiн жояды
және тоқтата тұрады; республикалық бюджеттiң ... ... ... арнап
бөлiнген қаражатын олардың арасында ... ... ... қажеттi материалдық-техникалық жағдайлар жасалуын бақылайды;
аумақтық және округтiк сайлау комиссияларының ... мен ... ... мен шағымдарды қарайды; саяси партиялардың өкiлдерiмен
сайлауды ... және ... ... семинарлар өткiзедi;
6) Президенттi сайлау жөнiнде дауыс беруге арналған ... ... ... ... ... депутаттарын және жергiлiктi өзiн-
өзi басқару органдарының мүшелерiн сайлау жөнiнде дауыс беруге арналған
бюллетеньдердiң ... ... ... ... сайлаушылар (таңдаушылар)
тiзiмдерiнiң, Президенттiкке кандидаттарды қолдайтын сайлаушылардың
қолдарын ... және ... ... ... ... қолдарын жинауға арналған қол қою парақтарының, өзге сайлау
қҗжаттарының нысандарын, дауыс беруге арналған ... мен ... ... үлгiлерiн, сайлау құжаттарын сақтау тәртiбiн
белгiлейдi; Президенттi және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi;
7) сайлауды әзiрлеу мен өткiзуге байланысты мәселелер бойынша мемлекеттiк
органдар мен ұйымдардың есебiн, сондай-ақ сайлау туралы ... ... ... қоғамдық бiрлестiктер органдарының хабарламасын тыңдауға
хақылы;
8) Республика Президенттiгiне кандидаттарды, олардың сенiм ... мен ... ... тiркейдi, оларға тиiстi куәлiктер бередi,
кандидаттарды тiркеу туралы бұқаралық ... ... ... ... және ... депутаттарын сайлау жөнiндегi сайлау
алдындағы науқанның барысы туралы сайлаушыларды хабарландырып отырады;
10) Республика ... ... ... ... және ... сайлау қорытындыларын шығарады, сайланған Президенттi ... ... ... бұл ... ... ... хабар жариялайды;
11) Президент сайлауы кезiнде қайта дауыс беру мен қайта ... және ... ... ... ... қайта сайлауын тағайындайды;
13) шығып қалғандардың ... ... ... ... ... ... және ... тыс сайлауын тағайындайды;
15) мәслихаттар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарын сайлауды
ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... әдiстемелiк
басшылықты және олардың қызметiне бақылауды жүзеге асырады;
16) әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс халқының мөлшерiне сәйкес олардан Парламент
Мәжiлiсi мен мәслихаттарға сайланатын ... ... ... Республика заңдарына сәйкес басқа да өкiлеттiктердi жүзеге ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасында Парламент
Мәжiлiсiнiң және мәслихаттардың депутаттарын, жергiлiктi өзiн-өзi басқару
органдарының мүшелерiн сайлау кезiнде аумақтық ... ... ... ... ... округтерi Республиканың әкiмшiлiк-аумақтық
бөлiнiсi және ... ... ... саны болуы ескерiлiп
құрылады. Бұл ретте облыс шегiндегi, республикалық маңызы бар қала ... ... ... ... ... санының айырмасы
жиырма бес проценттен аспауға тиiс.
Республика Президентi және бара-бар өкiлдiк ... ... ... ... ... Мәжiлiс депутаттарының сайлауы кезiнде
Қазақстан Республикасының бүкiл аумағы ... ... ... округi
болып табылады. Парламент Мәжiлiсiнiң және мәслихаттардың депутаттарын
сайлау ... бiр ... ... сайлау округтерi құрылады. Ал
Жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... ... ... ... селолық қауымдастықтардың аумақтарын қамтитын көп мандатты аумақтық
сайлау ... ... ... ... Орталық және аумақтық сайлау ... ... ... ... ескеріле отырып құрылады:
1) Әрбiр сайлау учаскесiнде сайлаушылардың үш мыңнан аспауы керек;
2) Әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстегi әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... ... ... ... мен ... учаскелерi шекараларының
қиылысып кетуiне жол берiлмеуi ... ... ... ... ... ... ... мен
мәслихаттардың депутаттарын, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының
мүшелерiн сайлаған кезде сайлаушылар тiзiмi жасалады. ... ... ... ... ... сайлау учаскесi бойынша жасап, оған
учаскелiк сайлау комиссиясының төрағасы мен хатшысы қол ... ... ... ... немесе өзге тәртiппен жасалады. Тiзiмде
сайлаушының тегi, аты, ... аты, ... жылы (18 ... үшiн ... күнi мен айы) және ... ... ... Республикасындағы сайлау туралы заңының 25-бап 1-
пунктіге сәйкес:
1. ... ... ... белсендi сайлау құқығы бар азаматтары;
2) тұрғылықты жерi ... ... ... ... ... ... ... тұрақты немесе уақытша тұратын азаматтар;
3) демалыс үйлерiнде, ... ... ... ... және ... қиын аудандарда орналасқан
азаматтар тұратын мекендерде, алыс мал ... ... ... мен ... ұстау изоляторларында, Қазақстан Республикасына
қарайтын және дауыс беретiн күнi жүзуде жүрген ... ... ... ... ... берудi өткiзетiн күнi аталған мекемелер мен
ұйымдарда немесе кеме ... ... ... ... әскер бөлiмдерi бойынша әскер бөлiмдерiнде тұрған әскери қызметшiлердiң
барлығы, сондай-ақ олардың отбасы мүшелерi және әскер бөлiмдерi ... ... ... да ... енгiзiледi. Әскер бөлiмдерiнен тыс
жерлерде тұратын әскери қызметшiлер сайлаушылар тiзiмiне тұрғылықты ... ... ... енгiзiледi;
5) шет мемлекеттердегi Қазақстан Республикасының өкiлдiктерi ... ... ... ... шет мемлекетте тұратын немесе ... ... ... ... ірi ... ... паспорты бар
барлық азаматтар енгiзiледi. Шетелдерде жеке шақыру бойынша қызметтiк,
iскерлiк және ... ... ... ... ... ... комиссияларына өтiнiш айтқан ірi Республика ... ... ... ... ... ... ... тiзiмiне
енгiзiледi[14, 9 б.].
Дауыс беру тәртiбi. Қазақстан Республикасында кандидатты сайлау
бюллетень ... іске ... ... ... ... сайлау
бюллетенi – жасырын дауыс берудің бір әдісі. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiлдiң әлiпбилiк тәртiбiмен тегi, ... аты ... ... барлық тiркелген кандидаттар енгiзiледi.
Саяси партияларға ... ... ... сайлау бюллетенiне жеребемен
айқындалған тәртiппен саяси партиялардың атаулары енгiзiледi. ... ... ... ... ... ... тартуды өткiзудiң
тәртiбiн Орталық сайлау комиссиясы белгiлейдi.
2. ... ... ... тiлiнде және орыс тiлiнде не ... ... ... көпшiлiк халықтың тiлiнде басылады.
3. Сайлау бюллетеньдерi учаскелiк сайлау комиссияларына сайлауға жетi күн
қалғанға дейiн жеткiзiледi.
4. Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... комиссияларына тиiстi аумақтық сайлау комиссиялары
сайлауға үш күн ... ... ... ... бередi.
5. Сайлау бюллетеньдерi орналасқан үй мөрлеп бекiтiлiп, iшкi iстер
органдарының күзетуiне ... 13 ... ... ... мен ... ... өзiн-өзi басқару органдары мүшелерiн сайлау жөнiндегi дауыс беру
сайлау күнi жергiлiктi уақытпен сағат жетiден жиырмаға ... ... ... ... ... ... ... тиiстi әкiмнiң,
учаскелiк сайлау комиссияларының ұсынысы бойынша дауыс берудi ... ... ... ... ... хақылы. Бұл орайда дауыс берудi сағат
алтыдан ерте бастап, ... ... ... кеш ... болмайды. Дауыс
берудiң уақытын өзгерту туралы аумақтық немесе ... ... ... беру ... кем ... жетi күн ... қабылданып,
сайлаушыларға хабарлануға тиiс.
Учаскелiк сайлау комиссиясы дауыс беретiн ... пен орын ... ... ... күнге дейiн он күннен кешiктiрмей, ал жергiлiктi ... ... ... ... ... кезде бес күннен
кешiктiрмей сайлаушыларды хабардар етуге тиiс.
Сайлаушылар ... ... ... ... береді.
Оларда жасырын дауыс беруге арналған кабиналар ... ... ... ... ... ... белгiленiп, дауыс
беруге арналған жәшiктердiң қойылуы дауыс беретiн адамдар ... ... ... арналған кабиналар немесе бөлмелер арқылы өтiп ... тиiс. Бұл ... ... мен ... ... сайлау
жәшiктерiне бақылау жасайды. Үй-жайларда тәртiптi қамтамасыз ету iшкi iстер
органдарына жүктеледi.
Сайлауда дауыс құқығын басқа ... ... және сол ... ... ... ... ... жол берiлмейдi.
Дауыс беруге арналған бюллетеньдер сайлаушыларға ... ... ... жеке ... ... ... көрсетуi бойынша
берiледi.
Жекелеген сайлаушылар денсаулық ... және ... ... ... ... келе ... жағдайда учаскелiк сайлау комиссиясы
олардың өтiнiшi бойынша осы сайлаушылардың тұрған жерiне барып ... ... тиiс. ... ... ... ... үй-жайдан тыс жерде
дауыс беру мүмкiндiгiн ... ... ... өтiнiшiн оған учаскелiк
сайлау комиссиясының мүшелерi келген бойда жазбаша түрде ... ... ... ... ... ... ... тыс жерде өткiзген кезде осы
Конституциялық заңда аталған ... мен ... ... ... ... ... туралы заңының 41-бап 7,8-пункттерге
сәйкес:
7. Сайлаушылар тiзiмдерiн жалпы жұртқа таныстыру үшiн ұсыну мен сайлау ... ... ... өзiнiң барған жерiн өзгерткен жағдайда
учаскелiк сайлау комиссиясы ... ... ... және оның жеке
басын куәландыратын құжатты көрсетуi арқылы сайлаушыға дауыс беру ... ... Бұл ... ... тiзiмiне тиiстi белгi қойылады.
Учаскелiк ... ... ... күнi ... беру ... ... кейiн сайлаушыны ол келген жердегi сайлау учаскесiндегi
сайлаушылардың қосымша тiзiмiне ... Егер ... ... ... және ... ... әрi ... жетi күнге жетпей, не жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... ... ... 3 күн ... ... күнi
дауыс беруге арналған үй-жайға бару мүмкiндiгi ... ... ... ... ол ... ... комиссиясынан дауыс беруге арналған
бюллетеньдердi алдын ала ... ... ... ... алған кезде
тiзiмге қол қояды. Сайлаушы бюллетеньдердi толтырғаннан кейiн ... ... бұл ... желiмделiп, мөр басылады немесе оған сайлау
комиссиясының мүшелерi қол қойып растайды, сөйтiп ол ... ... ... ... учаскелiк сайлау комиссиясында дауыс беретiн күнге
дейiн сақталуға тиiс және ... беру күнi ... ... беру ... алдында
комиссияның төрағасы оның басқа мүшелерiнiң қатысуымен ... ... ... ... тиiс. Бұл ретте конверттiң бүтiндiгi, мөрдiң немесе
қойылған қолдың, сондай-ақ сайлаушылар тiзiмiндегi белгiге ... ... ... ... 37 ... ... ... туралы заңының 42-бапқа сәйкес:
1. Дауыс берушiлер сайлау бюллетеньдерiн ... ... ... ... ... ... толтырады. Оларды толтыру кезiнде
дауыс ... ... ... болса да кiрiп тұруына тыйым салынады.
Бюллетеньдердi өз бетiнше толтыруға мүмкiндiгi жоқ сайлаушы (таңдаушы) ... ... ... ... ... оның ... дауыс бергеннен
кейiн сайлаушылардың тiзiмiне тiркелiп, тұсына сайлаушының (таңдаушының)
бюллетень алғандығы жөнiнде қолы қойылады. Мыналар ондай адам ... ... ... ... мүшесi;
2) жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы органның лауазымды адамы;
3) кандидаттың сенiм бiлдiрген адамы;
4) бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... тiркелген Республиканың қоғамдық
бiрлестiктерiнен келген байқаушы, шет ... ... ... ... ... ... өзi ... беретiн кандидат тегiнiң оң жағындағы бос
шаршының не "Барлық кандидаттарға ... ... ... ... ... ... орналасқан шаршының iшiне кез келген белгi соғады.
3. Сайлаушы жергiлiктi өзiн-өзi басқару органы мүшелерiн ... ... ... ... ... тегiнiң оң жағындағы бос шаршының не "Барлық
кандидаттарға қарсы дауыс ... ... ... оң ... ... iшiне кез ... ... соғады.
4. Толтырылған бюллетеньдердi сайлаушы (таңдаушы) дауыс беруге арналған
жәшiкке салады.
5. Әр учаскеде, пунктте дауыс ... ... ... ... ... әрбiр
кандидаттан бiр сенiм бiлдiрiлген адамның, жеке ... ... ... ... ... әрбiр бұқаралық ақпарат құралынан бiр-бiр
өкiл-журналистiң, сондай-ақ Республиканың тиiстi ... ... ... ... ... ... байқаушының және шет
мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар байқаушыларының қатысуына болады.
Өкiлдер мен ... ... ... сайлау комиссиялары
белгiлеген тәртiппен куәландырылады. Бұл ретте өкiлдер мен байқаушылардың
сайлау комиссияларының жұмысына ... жол ... 38 ... беру ... анықтау. Дауыстарды санау ... ... ... ... ... ... ... кандидат әрбiр саяси
партия бойынша жеке-жеке жүргiзiледi. Дауыс беруге ... ... ... ... ... ... ... кейiн тиiстi сайлау
комиссиясы ашуға тиiс. Оның алдында ... ... ... ... ... ... ... есептен шығарады. Сайлау
комиссиясы:
1) учаскедегi (дауыс беру пунктiндегi) сайлаушылардың жалпы санын;
2) бюллетеньдер ... ... ... ... ... ... ... жалпы санын;
4) әрбiр кандидат үшiн, әрбiр саяси партия үшiн берiлген дауыстардың ... ... деп ... ... ... ... ... кандидаттарға, саяси партияларға қарсы дауыс берген
бюллетеньдердiң санын анықтайды.
Мынадай бюллетеньдер:
1) белгiленбеген үлгiдегi;
2) тиiстi сайлау комиссиясы ... қолы ... ... ... басқару органдарының мүшелерiн сайлау кезiнде дауыс
берудi қоспағанда, бiр ... ... бiр ... ... ... ... ерiк ... анықтау мүмкiн емес бюллетеньдер жарамсыз
деп танылады.
Президенттi, Парламент депутаттарын сайлау қорытындылары туралы хабарды
Орталық сайлау комиссиясы ... ... ... ... он ... бұқаралық ақпарат құралдарында жариялайды; ... ... ... ... ... тиiстi аумақтық сайлау
комиссиясы сайлау өткiзiлген күннен бастап жетi күннен ... ... ... ... жариялайды, ал жергiлiктi өзiн-
өзi басқару органдарының мүшелерiн ... ... ... хабарды
тиiстi аумақтық сайлау комиссиясы сайлау өткiзiлген күннен кейiн төрт
күннен кешiктiрмей бұқаралық ... ... ... сайлаушылар енгiзiлген азаматтардың жалпы саны; ... ... ... ... әрбiр кандидат үшiн, әрбiр саяси партия үшiн
жақтап берiлген дауыс саны; ... деп ... ... ... ... кандидаттарға, саяси партияларға қарсы дауыс ... ... ... ... ... мәслихаттар
депутаттарының, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары мүшелерiнiң тегi,
аты, әкесiнiң аты, туған жылы, ... ... ... ... ... ... ... қарай оның саяси партияға немесе ... ... ... ұлты ... ... ... ... 7 күн мерзiм iшiнде Президенттiң, Парламент, мәслихат
депутатының және ... ... ... ... ... ... өз мiндеттерiн доғару туралы жазбаша өтiнiштерiн алғаннан ... ... ... ... ... ... ... органдарының мүшелерiн тiркейдi.
Орталық сайлау комиссиясы қызметке кіріскен Президентке, ... ... ... ... ... ... мәслихаттар депутаттарының әрқайсысына және жергiлiктi өзiн-өзi
басқару органдарының мүшелерiне куәлік пен белгiленген үлгiдегi омырауға
тағатын ... ... 49 ... ... ... ... технологиялары
Жалпы саяси әлеуметтану ғылымы басқа ... ... ... ... ... бұрыннан қалыптасқан терминдерді саяси-
әлеуметтік процестерді түсіндіруге пайдалану әдеттегі жағдайға айналған.
«Технология» терминінің жаратылыстану ғылымындағы мағынасына ... ... ... ... ... ... оның категориялық аппаратын
дамытады деп тұжырымдауға болады. Ал ... ... ... ғылымында «саяси технологиялар» ретінде жаңа мазмұнда пайдалана
бастағанымызға да көп болған жоқ. «Саяси технология» ...... ... ... – белгілі бір уақыт пен белгілі орында
нақты Субьектінің мақсат-міндеттерін тиімді және ... ... ... ... ... ... процедуралар, іс-қимыл әдістері
мен амалдар жиынтығы» дейді. Айта кететін жайт – зерттеушілер ... ... ... ... жіктеу тәжірбиесінде
бір ізділік жоқ.
Саяси-әлеуметтік технологияларға сайлау институтын да ... ... ... ... әр түрлі саяси-әлеуметтік топтардың
билікке ... ... ... және ... ... қол ... Мәскеу мемлекеттік университетінің ғалымдары дайындаған «Саяси
әлеуметтану» («Политическая социология») оқулығының бір бөлімі ... ... ... ... ... деп аталады және оқулық
авторлары «Сайлау, біздің ойымызша, жаңартудың ең ... ... – деп ... ... да ... институтын саяси технологияға
жатқызады. Оның Сайлау манипуляцияның бір түрі деп ... ... ... ... ... ... отыр
Сайлау технологиялары да саяси технологиялардың бір түрі ... ... ... де ... ... «сайлау технологиялары»
ұғымын тек сайлау алдындағы науқандармен ғана байланыстырады және кейінгі
кездегі зерттеулердің барлығында дерлік осы ... ... ... ... ғана талдануда. Тек С.В.Устименко ғана ... ... ... ... ... ... жатқызады.
Жоғарыдағы пікірлерді жинақтай отырып, белгілі бір топтың билікке жетуі
үшін сайлау заңдарын қабылдау ... ... мен ... ... ... ... технологияларды пайдаланып
жеңіске жету үшін жүргізетін күресінің толық циклын сайлау ... ... ... 31,37 ... ... пайдалану уақытына және тиімділігіне қарай
екіге бөлінеді:
1. Нормативтік;
2. Коммуникациялық.
Биліктегі топтардың сайлауға дейін ... өз ... ... және оны ... ... ... кедергісіз тиімді пайдалануын
сайлау технологияларына жатқызады да оны сайлау технологиясының ... деп ... ... әр ... ... қабылдау арқылы биліктің түрін
сақтау әдістерін антикалық философ Аристотель ... деп ... ... ... ... ... ... байланыс
тәсілдеріне сүйенетін, ғылыми негізделген сайлау ... ... ... әсер ету ... ... жету үшін қолданылатын амал-
айлалар мен іс-әрекеттер жиынтығын коммуникациялық сайлау технологиялары
деп атайды.
ХХ ... 60 ... ... сайлау алдындағы науқанда
бұқаралық ақпарат құралдарына және ғылым ... ... жаңа ... ... ... келеді. Саяси
әлеуметтану тұрғысынан бұл кезеңді «Жаңа ... ... ... ... ... деп ... ... жаңа технологиялар
социологиялық зерттеулер арқылы ... ... ... ... ... үміткердің соған сай құрастырылған имиджін бұқаралық
ақпарат ... ... ... ... ... ... мақсатына
жеткізуге тырысады.
Сайлау технологияларына байланысты негізгі ... ... ... ... және олардың басым
көпшілігіне «ақ» және «қара» пиар саяси консалтинг пен маркетинг мәселелері
зерттелуде. «Ақ» және ... пиар ... ... ... айналуы –
сайлау технологияларында үміткердің имиджіне қарсы ... ... ... Осы ... ... әр ... ... айтылуда. А.Ю.Кошмаров пен Г.С.Кузнецов
«сайлау технологиялары «ақ» және «қара» болмайды, олар тек ... ... ... ... Ал ... ... ... болсақ дамыған
елдердің өзінде сайлау науқанының 70 пайызын осындай материалдар ... деп ... Ал ... бұндай технологияларды деструктивтік
технологиялар деп атайды.
Сонымен бірге, қоғаммен байланыс (паблик рилейшенз) саларының жеке-
жеке зерттеле ... және ... жеке ... ... айналуы
(имиджелогия, саяси жарнама) коммуникациялық технологиялардың дамуының
ғылыми негізін қалайды [18, 46,57 ... ... әлі де ... ... ... ... «электоралдық формула», «сайлау инжерингі», «сайлау
маркетингі» терминдерінің ... ... ... ... ... бірізділіктің болмауы кей жағдайда ... және ... кері әсер етіп ... Осы ... және ... анықтамасына талдау жасай келе, бұл терминдердің
төмендегідей анықтамаларына тоқталамыз:
Сайлау жүйесі дегеніміз әр түрлі елдерде қабылданған ... ... ... бір ... мен ... арқылы жүзеге асуын
қамтитын іс-әрекеттер жүйесі немесе нормативті және ... ... Ал ... ... ... парменттегі
орын санын бөлу тәсілі және ол сайлау технологиясының бір түрі ... ... ... ... да ... сайлау технологиялары
ұғымының баламасы ретінде түсінуге болады. Кейбір зерттеушілер ... ... ... бір ұғым ... ... жүр. Сондықтан да «сайлау
маркетингі» ұғымын «сайлау технологиясымен» сәйкестендіруге болмайды.
Сайлау маркетингі дегеніміз комуникациялық ... ... ... және қолдану барысында электоратты зерттеу деп тұжырымдаймыз.
Қазақстандағы сайлау жүйесінің институционалданбаған ... ... ... ... ... ... сонымен бірге
тәуелсіздіктің алғашқы жылдары әр ... ... ... ... ... әлеуметтік жүйеде сайлау мәселесі екінші кезектегі мәселелер
қатарына қалып ... ... ... ... 12 шақырылған ҚР ЖК 1993 ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Кодексін қабылдаудан басталды және реформалаудың
ерекшеліктеріне мән ... ... ... ... ... ... сайлау жүйесі енгізілді және оның өзі екі түрде жүзеге ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүйесі 1995 жылдың 28-қыркүйегіндегі
Конституциялық Заң күші бар ... ... ... туралы» ҚР
Президентінің жарлығы негізінде қалыптасты.
Жаңа сайлау заңында биліктегілер радикалды күштерді ... ... ... ... нормативті сайлау технологиялары арқылы
жүзеге асырды.
Қазақстандағы сайлау кезіндегі коммуникациялық сайлау технологияларының
қолданылуы. 1994 жыл мен 2007 ... ... ... ... ... ... қолданылды. Кеңестік дәуірдің
соңғы кезінде өткізілген баламалы ... ... ... ... ... алып келді. Листовкалар тарату,
саяси граффити, митингілер мен кездесулер ... ... ... ... ... ... 1994 жылғы сайлауда әлеуметтік-
экономикалық жағдайдың қиындығына байланысты ... ... ... ... ... ... халықты
экономикалық дағдарыстан шығару және әлеуметтік қорғауды ... ... ... ... сайлау тұғырнамасына енгізді. Сонымен бірге
осы сайлау кезінде коммуникациялық технологияның әкімшілік түрі кеңінен
қолданылды. Мысалы, ... ... ... 804 ... ... өткен сайлауда мынадай әкімшілік технологиялар байқалды:
• әкімшілік ұсынған үміткер үшін облыстағы қызмет ... ... ... ... ... әрбір аудандық қызмет басшысына
үміткерді қолдау туралы тапсырма берді. Өз ... ... ... да
өздерінің қызметкерлеріне осындай тапсырма берді;
• әкімшілік қолдайтын үміткерлер нормадан тыс ... көп ... ... таратты;
• дауыс берген сайлаушылардан бюллетень саны артық болды;
• үміткерлер туралы жалған мәлімет тарату байқалды;
• теледидардағы уақытты артық пайдалану көрініс берді.
Осы ... ... ... жаңа ... топ ... ... сайлауға қатысуы да сайлау технологияларына өзгеріс енгізді.
Сайлаушылардың дауысын сатып алу кеңінен ... ... ... ... ... ... үміткелер күнделікті тұрмысқа
қажет нәрселерді арзан бағамен сата бастады немесе ... ... ... ... ... ... сайлау
технологиялары 1999 жылғы президент ... ... ... ... ... ... жарияланғаннан кейін-ақ үміткерлер дайындықты
бастаған болатын. Үміткерлер арасында ... ... ... ... ... ... кеңістікке жаңа қазақтар ... ... ... ал ... ... ... көруші адам ретінде
қалыптастыруға тырысты. Постсоциалистік ... ... бір ... ... қуғын көрген адамдарды жаппай қолдау
болғандықтан, осы имиджті таңдап алған Ә Қажыгелдин өзіне қастандық жасады
деген лақапты өзінің «Дат» газеті ... ... ... Сонымен бірге
Ә.Қажыгелдин ресейлік баспасөз арқылы қазақстандық орыс ... әсер ету үшін ... ... ... бастады және
Н.Ә.Назарбаевқа қарсы үгіт насихатты ... ... ... ... ... ... тарату әдісін пайдаланды. Бірақ
сайлау алдындағы ақпараттық соғыс нормативті технологияны қолдану арқылы
биліктегілердің Ә.Қажыгелдинді тіркеуден өткізбей тастауымен ... ... ... ... ... қолданылған
теледидарды, радионы, баспасөзді, плакаттарды пайдаланудан басқа, сайлау
технологияларының мынадай түрлері ... ... ... ... ... яғни кей жерлерде жергілікті
психологияны есепке ала отырып, үміткерді президенттің өзі қолдап ... ... ... хабар тарату әдісі қолданылды;
2. Мектеп әкімшілігінің көмегімен ата-аналардың жиналысын ұйымдастыру
және осы жиналысқа үміткерлерді ... Ауыл ... ... ... әсер ... ... шаралар мен өткізілген тойларды пайдалану арқылы, яғни,
белгілі ... ... ... үлкен тойларға қонақ ретінде
бару және т.б.
Қазақстанда сайлау науқандары кезінде қолданылған коммуникациялық
сайлау ... ... ... ... ... келе, Қазақстанда «әшкерелеуші» технологиялардың және ... ... ... ... ... ... атап өтеді. Бұл көп
жағдайда үміткерлердің өзара келісімінің нәтижесінде ... ... ... ... ... 67 ... саяси рыноктың даму деңгейінің төмендігінен,
атқарушы биліктің сайлау процесіне ... ... ... ... ... ... ... қаражатының
жоқтығынан және сапалы сайлау технологтарының жетіспеушілігінен жалпы
коммуникациялық сайлау технологияларының даму ... ... ... бөлімді қорытындылай келе айтарымыз, 1994 жылғы сайлаудан ... ... ... ... технологиялардың қолданылуы
халықтың әлеуметтік жағдайларына айтарлықтай әсері ... ... ... ... ... ... қолданған депутаттар мен партиялардың көпшілігі өздерінің
стратегиясын жасағанда ... ... ... ... және
әлеуметтік қорғауды жақсарту мәселесін ... ... ... сайлау
тұғырнамасына енгізді.
Қорытынды
Демократиялық мемлекеттің маңызды ... – оның ... ... мен мемлекеттік билік органдарын, сондай-ақ жергілікті
өзін-өзі басқару органдарын сайлауға еркін дауыс беру ... ... ... ... ...... органдарын кұрудың, сайлауды
ұйымдастырудың тәртiбi қағидаларын қамтитын, сайланбалы мемлекеттiк және
жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарын ... ... ... ... ... сайлау жүйесі, сайлау түсінігінің мәні,
құқығы, сайлау кампаниясын ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... сайлау
ерекшелігіне, оның органдарына, ... беру ... мен тағы да ... ... бірқатарына өзіндік көзқарасымызды білдірдік.
Сайлау заңдылығын жетілдірмей қоғамды демократияландыру мүмкін емес.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... осы ... ... одан әрі ымырашылдық етудің жүйелі саясатын өткізіп
жатыр. Елбасымыз айтқандай, қайсыбір ... ... ... ... сайлау болып табылады. Міне осындай рөлді біздің демократияда да
атқару ... ... ... өз ... ... мүмкіндігі бар. Біздің
мақсатымыз анық болуға тиіс: болашақ ұлттық ... ... ... ... болуға тиісті.
Ілгерілемелі қозғалыстағы ... ... ... ... ... ... ... өкілді
және кандидаттар мен сайлаушылардың белсенді қатысу үшін тиісті жағдайлар
жасауға ұмтылуда.
Ендеше, Қазақстан ... ... ... ... ... ... барысында тарихи тәжірибеге сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін, саяси бостандықтары мен құқықтарына кепілдік беретін, қазақстандық
қоғамның негізі болып ... ... ... ... бүгініміз бен
болашағымыздың кепілі.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Рахметов М. Болатова А. Саясттану негіздері, ... 2004, 250 ... ... Д. Қ. ... ... ... //Алматы: «Жеті
жарғы», 1998, -160 бет.
3. Жанпейісова Қ.Д. «Тәуелсіз Қазақстандағы өкілді билікті қалыптастырудағы
сайлау институтының орны» ... ... 2009, ... ... ... ... ... партиялардың біртүтас жалпы ұлттық
сайлау округінің аумагы бойынша парламент ... ... ... не ... ... / Орталық сайлау комиссиясының жаднамасы.// Астана.
- 2007. - 67 б.
5. Ибраева А. «Құқықтану», //Алматы: «Мектеп», 2006, 200 бет.
6. ... Ә.И. ... ... ... өткізу барысындағы
халықтың электоральдық белсенділігі» автореферат, //Алматы, 2010.
7. Исмагамбетов Т. Институт ... и ... ... ... и ... ... – 1997. №11. С. 36-45.
8. Алдабергенов А.Т. Избирательная система как институциональная основа
формирования народного представительства в ... ... ... ... ... в ... 2007, № 2, с.98.
9. «Сайлау демократияның көрінісі», «Саясат» журналы - №12, 2002, 12 бет.
10. Назарбаев Н.А. Послание ... ... ... Казахстана от 30
сентября 1998 года// интернеттен алынған материал,сайт: akorda.kz
11. «Қазақстан Республикасының ... ... ... // ... ... ... ... актілер /
Құрастырған Ж. Бәйішев. – А.: Жеті жарғы, 1997. – 496 ... ... Н.Ә. ... ... әлеуметтік және саяси ... ... ... ... жолдауы. // Егемен Қазақстан. – 2005. –
19 ақпан.
13. Назарбаев Н.Ә. Парламент ... ... ... сөйлеген
сөзі. // Егемен Қазақстан. 2007. – 17 мамыр.
14. «Қазақстан Республикасының сайлау туралы» заңы, Юрист, ... ... ... М. ... ... et Droit ... //Париж,
1970, .
16. «Қазақстан Республикасының Конституциясы», Алматы, 2008, 39 ... ҚР ... ... ... ... ... 1990 жылғы 25
наурыз бен 2008 жылғы 4 қазан аралығындағы кезеңде болған Сайлаулар ... ... ... ... жинақ» //Астана, 2010, 390
бет.
18. Соловьев А.И. ... ... ... ... ... ... ... 2005. -415 стр.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Францияның партиялық жүйесі4 бет
Қазақстандағы саяси партиялар азаматтық қоғамды қалыптастырушы субъекті ретінде37 бет
Ақш президент сайлау жүйесі, ерекшеліктері10 бет
Жергілікті өкілді органдар, олардың жүйесі міндеттері, сайлау тәртібі31 бет
Жергілікті өкілді органдар, олардың жүйесі, міндеттері, сайлану тәртібі және құрылымы19 бет
Орта Азия мен Саха (Якутия) тұрғындарын сайлаушылар есебінен атымен шығарып тастауы8 бет
Президенттік сайлау жүйесі7 бет
Сайлау жүйесі6 бет
Сайлау жүйесі жайлы13 бет
Сайлау жүйесі туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь