Жер шары бойынша халықтардың қоныстану ерекшеліктерінің негіздері мен халық санының өсу динамикасы

КІРІСПЕ

1 Әлем халықтарының демографиясы
1.1 Демография ғылмы туралы жалпы түсінік
1.2 Әлем бойынша халықтардың орналасуындағы негізгі ерекшіліктер
1.3 Дүние жүзіндегі елдердің әлуметтік және демографиялық жіктелуі

2 Дүние жүзіндегі халықтың саны оның өсіп.өну динамикасының анлизы.
2.1 Дүние жүзіндегі халық саны және оның жіктелуі
2.2 Урбандалудың жалпы сипаттамсы
2.3 Дүние жүзінің халқының болашақтағы демографиялық жағдайына болжамдар

3 Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайы
3.1 Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайының сипаттамасы
3.2 Қазақстандағы халықтың табиғи қозғалыс үрдістері
3.3 Қазақстан Республикасының демографиялық мәселелері мен болжамы

ҚОРТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер
        
        АЛМАТЫ 2005ж
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 Әлем халықтарының демографиясы
1. Демография ғылмы туралы жалпы түсінік
2. Әлем бойынша ... ... ... ... ... ... елдердің әлуметтік және демографиялық жіктелуі
1. Дүние жүзіндегі халықтың саны оның ... ... ... ... ... ... саны және оның ... Урбандалудың жалпы сипаттамсы
3. Дүние жүзінің болашақтағы демографиялық жағдайына болжамдар
2. Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайы
1. Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайының сипаттамасы
2. ... ... ... қозғалыс үрдістері
3. Қазақстан Республикасының демографиялық мәселелері мен болжамы
ҚОРТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер
РЕФЕРАТ
Бакалаврлық ... ... ... үш ... қорытындыдан
тұрады.Жұмыс комьпютерде терілген бетттен, 2 диаграммма, 8 кесте 6 сурет,
және * ... ... ... ... жұмыс барысында Дүние жүзі халқы мен ... ... ... мен ... мәселелері
қарастырылған.
Түйінді сөздер: демография, миграция, ... туу ... ... және әлуметтік географияның басты бір міндеті жер
шарындағы халықтардың аумақтық қоныстануындағы ерекшеліктерді және ... ... ... ... ... ... ... өсу динамикасын, құрылымын, таралуын зерттеу сонымен
бірге әлеуметтік, экономикалық және басқа да факторлардың ... ... даму ... бұл ... ... жасау. Әрбір қоғамдық –
тарихи формацияның өзіне тән халықтың ерекше заңдары болады. Сондықтан
халықты зерттегенде ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарға сүйене отырып тек өндірістік
қатынастардың сипатымен байланыстырып қарастыру ... ... ... ... ... шары ... халықтардың
қоныстану ерекшеліктерінің негіздері мен халық санының өсу динамикасы”
тақырыбы ... ... ... ... да өз ... жоймайтын ылғи да,
әсіресе статистикалық мәліметтермен байланыстырылып қарастырылатын мәселе.
Тақырыпты мазмұнымен сәйкестендірудегі алға қойылатын ... ... әр ... ... әр ... өзіне тән қоныстануындағы
белгісіне түрткі болған себептердің негізін анықтау және халық санының өсу
динамикасына ... ... ... ... ... асыруда төмендегідей
міндеттерді шешу көзделді:
. Әлем халықтарының қоныстануындағы басты ерекшеліктерді аумақ
тұрғысынан ... Әлем ... ... көрсеткіштердің мәліметтеріне сүйене
отырып жіктеу;
. Дүние жүзі халық санының өсуін жеке елдер ... ... және ... ... ... көрсеткіштеріне экономикалық-географиялық баға беру;
. Қазақстандағы қазіргі ... ... ... ... ... ... ... статистикалық талдау, алынған мәліметтерді
баяндау, графикалық картографиялық кескіндеу әдістері қолдануда.
Жаңалығы: Әлемдік жаhандану үрдісі өтіп ... ... ... ... әр
түрлі бөліктерінде демографиялық мәселелердің шешілу ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... “жер шары бойынша ... ... ... мен ... ... өсу ... атты ... атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің география ... ... 22 ... өткен студенттердің ғылыми конференциясында
баяндама жасалды.
1 Әлем халықтарының демографиясы
1. Демография ... ... ... ... ... - demos – ... және graho – ... деген
сөздерден шыққан). Халықтың ұдайы өсуінің ... ... ... санының, табиғи өсуі, жасымен жыныстық құрамын зерттейтін ғылым.
Демография екі түрге бөлінеді:
1 “Демографиялық қыс”
2. “Демографиялық ... ... ... ұдай өсуінің бірінші түрі туудың, өлімнің
және табиғи өсімнің көрсеткіштері төмен болады. Ол ең алдымен ... ... тән. Ал ... ... өсуі ... ... ғана
сақаталған. Ол үшін барлық отбасылардың жартысында дерлік екі баладан,
жартысында үш ... ... ... ... ГФР туу жөнінен дүние жүзіндегі
ең төменгі, ал өлім жөнінен ең жоғарғы көрсеткішке ие. Мұндағы ... ... 2,7 ... ... ... төртінші отбасында бала жоқ. Осының
нәтижесінде соңғы уақытта ГФР – дің ... саны ... ... ... ... ұдайы өсінің екінші түрі. Мұнда туу
мен ... ... өсуі ең ... ... ... ал ... көрсеткіші
айтарлықтай төмен болады. Мұндай көрсеткіштер дамушы елдерге тән. Туу ... ... ең ... ... ... мен ... неғұрлым артта қалған
елдеріне тән. Мысалы: 1990 ... ... туу ( 1000 ... 54 ... ... өсу ( 41 адам) көрсеткіштері жөнінен ... ... ... орында.
1999 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының /БҰҰ/ мәліметі бойынша әлемдегі
халық саны 6 ... ... ... осы ... ... ... ... айтарлықтай аз. БҰҰ өткен санақ бойынша әлем ... ... ... ... жж. 1,57 % тең, ... та, ... ол 1,48 % құрап
отыр. Сондықтан жыл сайын 81 млн.адам қосылуда. Ал сонғы 5 ... ... ... әлем ... жыл ... 81 млн.адам қосылуда.Алдыңғы 5 жылдықта
– 1985-1990 жылдар бойынша - әлем халқы жыл сайын 87 млн көбеюде./1/ ... әлем ... саны ... ... 8 млрд ... ... XXIІ ғасыр
ортасында 10,5 млрд адамға жетеді.
Өткен ғасырдың ортасынан және келе ... ... ... дейінгі
уақытта адамдар 100 жылға қарағанда халық саны 2 млрд адамға өсті, яғни “
демографиялық жарылыс” уақыты. Соңғы ... ... ... ... ... Ол осы ... ... тез қысқарып кетті.
Халық санының тұрақтылығы туралы келешекте өсу ... ... ... айқындалады. Адамзаттың 1 млрд-тан.2 млрд-қа
өтуіне 85 жыл қажет, ал 2-3 млрд-қа өтуіне 25 жыл, 3-4 ... өтуі ... ... ... ... жағдайда бұл процесс 3 есе жылдамдаса, екінші
жағдайда 2 есе ... ... ... 1 ... өсуі ... яғни бесіншіде
дәл сондай уақытты қажет етті,ал төртінші жағдайда ... ... әлем ... өсу ... тұрақтанады, бірақ та өте ... ... ... ... екі есе ... сонымен қатар тоқтап
қалды және болашақта да болжанбайды./8/
1950ж.жер шары халқының саны 0,5 млрд. адамды құрады және жыл ... ... ... яғни 2 есе ... уақыты 140 жыл. 1970ж.халық саны 306
млрд.адамға тең болса, ал өсу ... ... 2,1% ... көбейді. Бұл жай
“экспоненциальды” емес “жоғарғы экспоненциалды өсім” болады ,тіпті ... өзі де ... 1976ж әлем ... ... ... - өсім ... болуы және туудың көрсеткіші өз денгейінен аз болса да,1917 ж. ... ж. ... өлім ... ... ал туу ... ... ... кетті. Сол уақытта халық саны 3,6 млрд-тан 5,4 млрд.
адамға дейін өсті, өсу қарқыны жыл сайын ... ... ... ... бағалауы бойынша 1999 ж. әлем ... 60% ... ... ... Азия ... ... ... қоса,
халық тығыздығы да үлкен – 1км2 114 ... ... ... ... ... Америка, Африкада –20 адам, Австралияда – 0,33. /1/ Соңғысы –
материктер ішінде ең аз игерген ... ... ... ... ... ... ... халық тығыз орналасқан аймақтар болған. Бұл Оңтүстік
Шығыс Азия , Шығыс Азия,Оңтүстік ... ... ... содан кейін
Еуропаның басқа аймақтары. Соңғы 2 ғасырда халық тығыздығы жоғары тек ... қана ... ... ... шығысы және Оңтүстік Американың
оңтүстік – батысы, яғни ондағы жағалауда ... және ... ... ... ... ... Азияның жемісті жазықтарында (Ұлы Қытай, Үнді – Ганг,
Брахмапутра және Ганг атырауы, Ява) халық ... 1км2 100 ... ... ... ... – Монғолияда керісінше, 1км2 – 1 ... ... 443 ... ... Исландия аралында 2 адамға дейін
қоныстанған. /1/
Әлемдегі халықтың орналасу тығыздығының жалпы бағыттары мынадай:
1. Өнеркәсібі нашар дамыған елдерде өлім және туу ... өте ... ... өсу ... жыл сайын 2-3% құрайды, егер өлім деңгейі
аз болған жағдайда да өсу одан да жоғары дәрежеге жетуі мүмкін.
2. ... ... ... елдерде, әдетте өлім өте жоғары болса да төмен
көрсеткішпен сипатталады, сонымен қатар туу деңгейі де ... ... ... ... ... ... өсу қарқыны орташадан жоғарыға дейін
ауытқып отырады. ... ... ... ... елдер үшін төмен өлім және төмен туу, жоғарғы емес өсу
қарқыны тән. (жылына 1%) Европа елдерінің кей бірінде ... ... ... өлім ... де ... Сондықтан да бұл елдердің халқы
біртіндеп азаюда.
Берілген мәліметтер негізінде демографтар “демографиялық өту” ... ... Бұл ... сәйкес, туудың өте төмен деңгейде ... ... ... ... ... баяу ... ... /4/
Денсаулық сақтау және тамақтану сапасының жақсаруы бойынша өлім азайса
бір-екі ұрпаққа туу кешіксе, бұл туу және өлу ... ... ... ... ... ... жоғарғы дамыған индустриялы қоғам өміріне
кірсе, туу тағы төмендеп және халық санының өсу ... ... ... ... қазірде байқалуда және ХХІІ ғасырға дейін болжануда, яғни
халық саны 10-12 ... адам ... ... тұрақтанған кезде басталады деген
болжам бар.
Бірақ та, бұл ... мына ... ... ... ... ... тұрақтануы туралы жәйт өндірістік күштері дамуының қазіргі ... ... Туу ... ... өсуін тұрақтандыру жайлы ... ... да ... ... қиыншылықтарына негізделген. /3/
Демография мәселесі қазіргі кездегі ең ірі мәселелердің бірі және
әлеуметтік – ... ... ... ... Бұл бүкіл әлемнің
зиялы қауымын толғандыратын ... Бұл ... ... ... ... бар. ... ... дамыған елдердегі халықтың ұдайы
өсуінің бұзылуына және оның санының ... ... ... ... ... ... ойлантпай қоймайды. Демографтар мұндай
процесті халық санының азаюы деп атайды. /17/
Екіншіден, Азия, ... және ... ... ... ... бұдан да терең ойландырады. Демографиялық жарылыс бұл ... ... ... ... ол жаңа күштердің үнемі толысып келіп тұруын, еңбек
ресурстарының өсуін қамтамасыз етеді. Тағы бір ... ... ... жою үшін ... қосымша қиындықтар ... ... ... ... ... түседі, олардың
жетістіктерінің айтарлықтай бөлігін жеп ... ... ... тарапынан көп көңіл бөлінуі табиғи
нәрсе, бірақ олрдың көз ... әр ... ... ... ... солардың
ішінде БҰҰ сарапшылары да, таяу уақытқа ... ... ... ... ... Бірақта көп уақытта олардың ... ... ... ... ... КСРО ... болжамдары бойынша демографиялық жарылыстың ең биік
шыңы артта қалды деп есептейді, оған мысал: 1960 жылдардың ... ... ... орта ... ... 2 % пайыз, 1970 жылдардың аяғында 1,7 ... ... ... ал ХХІ ... ... бұл 1 % пайызға дейін
төмендеу керек.
Сондай-ақ белгілі кеңес демогрофы Б.Ц. Урланис жердегі ... ... ... ... болжам ұсынды, оны басқа ғалымдар да қолдайды.
Мұндай тұрақтану немесе ұрпақтардың біріне-бірі жай ғана ... ... ... орта жасы ... 75 жас ... ал туу мен ... 1000 ... 13,4 адам деңгейіде теңелген жағдайда ... Есеп ... ол ХХІ ... аяғы ХХІІ ... басында 10-12 млрд
адам деңгейінде келеді. Бірақ жердің түрлі ... ... ... ХХІ ... орта тұсынан бастап, әр түрлі уақытта өтеді. ... ... ... шешу ... БҰҰ “халық өсу саласындағы
бүкіл дүние жүзілік ... ... ... Оны ... ... ... ... мен демографтар да қатысады. Біріккен Ұлттар
Ұйымының болжамы бойынша өткен жылдың қазан айына дейін әлемде 6 млрд ... ... ... Ал 2050 жылы яғни 50 жылдан соң жер шарының халқы 9 млрд
жетеді деп ... Бұл ... ... ... Нью-Иоркте өткен
халықтардың орналасуы мен дамуы атты 32-ші ... ... Ең ... ... алып ел ... 1,2 млрд ... 50 ... соң
өзінің бірінші орнын Үндістанға беретін көрінеді. Онда оның халқы 1,0 млрд
– 1,53 млрд ... ... ... бойынша бұл Қытайдағы демографиялық
саясаттың күштілігі ондағы “бір жанұяға бір бала” ұранының сақталуы ... ... ... бір ... алты бала ... ... күнде ол бір
балаға дейін төмендеген /1/.
БҰҰ-ң бақылау бойынша халықтың өсуі көбіне дамушы ... ... таң ... ... ... 1,0-ден – 1,53 млрд-қа, Пәкістан ... – 345 млн, ... ... – 244 ... ... ... 2050 жылы ... елдердегі халық саны бүгінгі күні 4,8 млрд болса, ол кезде 7,8 млрд
болады екен. Ал ... ... ... 1950 ... соң сол ... ... Сондай-ақ БҰҰ әлемдегі халқы азаятын отыз ... Оның ... ... 80-72 ... ... 126-105 ... ... 147-121-ге дейін төмендейді деп болжаған. Сонымен 50 жылдан ... 9 млрд ... ... деп ... Бұл ... көптеген мәселелерді
туғызады. өндірістік және экономикалық т.б. көптеген. Бұдан 40 жыл ... ... ... ... онда халық 6 млрд болады деп болжанған. Көріп
отырғанымыздай болжам ... ... ... /24/
Ғалымдар сондай-ақ үрдісті күштер отбасын ... ... ... ... жақсартуға көмегін тигізе алады деп есептейді. ... ... ... жеткіліксіз. Демографиялық мәселенің ... жолы – ... ... ... және ... ... Әлем ... халықтардың орналасуындағы негізгі ерекшеліктері
Жер бетінде құрлық шектеулі және уақыт аралығында адамзаттың тіршілігі
өз әсерін ... ... ... ... ... ... өзгерді.
Адамның территорияда орналасуы туралы мәліметтерді мына ... ... ... Егер ... ... болсақ, Дүние жүзінде
халықтың қоныстануы әркелкі. Біз халықтың орналасу ... ... ... ... ... кей бір ... қала және ... болса, басқа
жерлерде орман массивтері.
Адамдардың көпшілігі өзен, көлдердің жағасында қоныстанған. Сонымен
қатар ... су ... бар. Ең ... және өте қызық ... ... ... ... Географтар үшін халық тығыздығының ... ... ... ... қарастырылады. Халық тығыздығы – аудан бірлігіне
келетін адам санының көрсеткіші. Ереже бойынша, элементарлы және өте ... ірі ... ... ... Географтар үшін халық тығыздығының
картасы ең маңызды карта ретінде қарастырылады. Халық тығыздығы – ... ... адам ... көрсеткіші. Ереже бойынша км2 алынады.
Белгілі бір территорияның шекарасында қоныстануға баға ... Бұл бір ... ...... бірлік, немесе тарихи провинция болуы
мүмкін. Аумақ көлемі неғұрлым кіші ... бұл ... ... адамның
өзара әсерін айқындап береді.
Айта кету керек, географтар қызықты тәсілдер ойлап шығарды. Олар
нүктелік карталар ... Бір ... 1000 ... 10000 ... ... келеді,
шамамен әр аумаққа адам саны есептелініп қойылады. Нүктелер қала және ауыл
халықтары қозғалысының нақты дәлелдерімен ... ... ... ... ... нәтижесін тұрғызамыз.(8,1 суретте)
ХХ ғасырдың аяғында барлық қоныстанған адам өмірі үшін ... ... айта ... Үнемі қоныстану пунктері 720 солтүстік және 540 оңтүстік
ендік аралығында байқалады, көлденең ... онша көп ... 5000 ... де онша көп ... ... және Анд онда ... жағдайлар байқалған
қоныстану пунктері одан да жоғары биіктіктерде орналасқан. Міне алдыңғы
адамның тіршілік ету ... ... ... толық қоныстанған бірақ дерлік емес. Полюстен ең төменгі
радиациялық ... ... ... ... ... ... ету үшін ылғал және жылу керек. Бұдан ... биік ... ... ... басуы мен сипатталады. Бұл адамның тыныс ... ... ... ... ... ... Атап ... барлық жағдайлар
адам үшін қолайсыз орта болып табылады. Адам экологиясы жануарлар әлеміне
сәйкес келмейді. Бұл ... ... ... ... ауа ағындары
кіретін облыстар. Олардың ерекшеліктеріне тәуелсіз бұл ...... ... ... ... бәрі де ... және ... өзара әрекетінің негізгі кезеңдері ... ... ... ... байланысты, яғни әлем территориясында
халықтың орналасуына үлкен әсерін тигізеді. Адам, тірі ... ... ... ортамен араласуына бағытталған. Яғни оның
біріңғай жағдайдағы отаны ... ... ... ... ... келеді яғни адамзат түрінің дамуы. Адам
климатты ... ауа райы ... ... Ол ... сыртқы регуляциясын ортадан қорғану арқасында үйреніп білді. Ол
табиғи ортаға бейімделе отырып, экстримальді жағдайларды жеңіп ... өмір сүру үшін тағы да 500 м ... емес ... және ... ... ... және ... құрлықтың 28 пайызы және барлық
халықтың 80% пайызы сәйкес келеді. Халықтың жоғарғы ... ең ... мен ... әсіресе теңіз жағалауларында байқалады.
Географиялық еңбек бөлінісінің заңына сәйкес мұнда адамзат ... ... ең ... ... ... ... ... Бұл әсіресе халық
тығыздығы жоғарғы аудандарда байқалады. Мысалға ... өте ... ... материк Европа ... ... ... ... ... қоныстануының тағы бір ерекшелігін айтпай кету
мүмкін емес. Бұл мұхит маңы және теңіз ... ... ... ... жылы ... ... ... тығыз орналасқан. Бұл халықтың тығыздығы
картасын теңіз ағыстары картасымен салыстарғанда айқын ... ... Мына жылы ... ... Батыс Европа жағасының және ... ... ... ... ... түйіседі. Міне сонда халықтың
тығыз шоғырланып ... ... ... ... батыс жағалауындағы
суық канар ағысына демографиялық шөл сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... ... шөлдері тік шығады.
Мұндай шөлдер оңтүстік Африканың ... ... ... ... ... ... Керісінше, қарама-қарсы жағалауда жылы Бразилия
ағысы және сонымен бірге тығыз ... ... ... ... және ... ... ... аралдарының шығыс жағалауында қуатты
мұхиттық ағыстардың болуымен анықталады. Яғни ең ... ... ... ... ... ... шығыстан Гольфстримді шайып жатыр, батыстан жылы ағыс ... ... ... ... ... бөлігін алып жатыр. Оған АҚШ-тың Тынқ
мұхиттық жағалауы және Канаданың оңтүстігіндегі халық шоғырлануына ... ... ... ... әсіресе Мексикада өте тығыз қоныстанған
мұнда ... суық ... ... ... ... ... аздаған бөлігін.
Суық Лабрадор ағысы Канаданың солтүстік провинциясы кең ауқымды
массивінің ... ... ... ... ... ... халықтар аз
қоныстанған мүлдем жоқ деуге де ... ... ... ... ... ... Үнді ... жылы ағыстары оңтүстік Азия
және ... ... ... ... ... ... ... Жалпы
алғанда бұл оңтүстік Азиядағы ... осы ... ақ өте ... Бұл басқа да жағдайларға байланысты екенін көрсетеді.
Бірақ та Тынық мұхиттың Кура-Сиво ... ... да, ... да ... ұсақ елдерде халықтың ең жоғарғы тығыздықта орналасуына әсерін
тигізсе, ал ...... ... жылы ... ... және ... халқы тығыз орналасқан жағалауларын шайып жатыр. Камчатка және
Чукоткада керісінше суық ағын шайып жатқандықтан халық табиғи ... өте аз ... ... ... болып” бүкіл орталық батыс
Ресей және шығыс бөліктер яғни 500-тан солтүстік ендікке және ... ... ... жатқан айқын көрсетілген континенттілігіне
қарамастан айтарлықтай ... ... ең ірі ... ... алыс ... ... маңда қоныстанған. Атап айтқандай ХХ ғасырдың соңында ... ... ... ... үшін ... ... түгелдей дерлік
қоныстанды. Үнемі қоныстану пунктері 720-тан солтүстік ендіктен және 540-
тан оңтүстік ендік ... ... анық ... ... ... ... шөл, ... және антарктикалық
белдеудегі тундраның кеңістігінен бөліп тұрады, яғни ең ... ...... ... бұл территориядағы ылғалдану қарқындылығы өте
төмен. Биік таулар бәрімізге белгілі, атмосфералық қысымның төмен болуымен
ерекшеленеді. Негізгі құрлықтық ... үшін ... ... ... ... ... қатар адам экологиясы сияқты
жануарлар түріне де сай келмейді.
Осыған байланысты экстримальдық туралы ... ... ... өзі ... бағаны білмейді оған тек табиғи құбылыстардың
өзгерістік заңдылығы тән “экстримальды”жағдайдың бұл ... ... ... ... ... және ... ... қатар ауыл шаруашылығы мал шаруашылығының тұрақты
кірігуімен байланысты.
Табиғи орта ... ... емес және ... ... ... ... қатар өзгерудің басқа формалары тән, барлық ... бір орта ... ... яғни ... ... ортамен айналымындағы өзгерістер нәтиежесінде өлуіне немесе ұзақ
бейімдеушілікке әкеледі.Адам ... ... ... ... бұл
терминологиялық байланыстың ортадан қорғау арқасында пайда болған сыртқы
регуляциясы. Баспананы ... ... адам ... ... ... ... ... алады тек үлкен ғимараттар ғана емес,сонымен бірге үлкен
тұтас қалалар.Бірақ та мұндай жағдайда экологиялық әрекеттің ... ... ... ... яғни ... ... және оған ... өзара қатынасы туралы.
Міне осы көріністерден байқай отырып табиғи жағдайлар экстримальды
ретінде бағалануы мүмкін.Соңғысы адамның ... ... яғни ... ... ... орта .Мысалы; ғылыми да әскери де және ... ... ... ету ... ... ... ең тығыз орналасқан аудандары құрлықтың тек 7% пайызы ғана
қамтиды, яғни ... ... 70% ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейде деп айтады.Бұл негізінен
теңіз денгейіне 500 метр ... ... ... және ... ... ... отырып полиризация денгейін
атап көрсетуге болады:талдаудағы халықтың 10% пайызы тіршілік ... 20% ... ... /2сурет/
1.3 Дүние жүзіндегі елдердің әлуметтік және демографиялық жіктелуі
ЮНФПА-ның баяндамалық мәліметтер; әлем аймақтары және елдерінің ... ... ... ... және ... әлуметтік және
экономикалық андикаторлары туралы мәліметтер талдау жасаған. Бұл 1995 ... ... ... ... атты ... берілген одан әрі қарай
бұл көрсеткіштермен толықтырылған.
ЮНФПА мәліметтің келесі көрсеткіштер тобы бойынша жүйелік ... ... ... ... ... саны (млн. ... ... (млн. адам 2025ж.)
3.Халықтың орташа өсімі (пайыз,1995-2000ж)
4.Қала үлесі,қала халқы (пайыз,1995ж)
5.Қала ... өсуі ... ... ... ... адам басына шақандағы (АҚШ долл.1992ж)
2.Халыққа сыртқы көмек (долл.)
Туу көрсеткіштері:
1.Туудың жалпы коэфиценті.
2.15-19 жас 1000 ... ... туу ... ... ... ... ... көрсеткіштері;
1.Бала өлімі.
2.Туғанан бастап өмір сүру ұзақтығы (еркектер мен әйелдер) /4сурет/
Білім көрсеткіштері;
1.Бастауыш мектепте оқитындар ... ... ... ... мектептерде ... ... ... ... ... ... жастан жоғарғы сауатсыздар үлесі (еркектер,әйелдер)
Денсаулық сақтау көрсеткіштері:
1Медициналық көмек алатындар саны.
2.Мамандар қарауындағы туылғандар саны.
3.Позициядан тұратын аймақ топтары бойынша алынған ... ... әлем ... және ... ... ... келтіреміз.)
Дамыған аймақтар құрамына: СолтүстікАмерика, Жапония, Европа,
Австралия, Жаңа ... және ... ... ... ... ... құрамына Африка, Латын Америкасы, Азия
(Жапониядан басқа) сонымен қатар Микронезия, Малайзия және Полинезия елдері
(Мұхиттық ... ... ... ... БҰҰ ... сай ... ... көрінісі алақандай сияқты. Жалпы халықтың саны 2025 жылға қарай
дамыған аймақтарда көбейеді ... ... ал ... ... одан екі есе ... деп ... яғни ... 1,62 млрд.
адамға)
Халықтың орташа өсу үлесі ... 1,5 % ... ... ... аймақтарда 0,3%, нашар дамыған аймақтарда 2,7 %. Қала халқының саны
тез қарқында өсуде (өсу қарқыны 2,5; 0,7; 3,3; 5,2 %) Оның ... ... ... ... 75%, ... ... ... 38%, нашар дамыған
аймақтарда 22%./5сурет/
Европа халқы (ТМД ... ... 2025 ... ... 727 млн. ... млн. адамға азаюы мүмкін. Аса үлкен емес қарқын тек Батыс Европада және
солтүстікте. Шығыста және оңтүстікте Европа, ... ... ... қазір
депопуляция зонасына кірді және ол онда осы ... ... ... ... әлем халқы өсе түсуде./18/
1кесте -15 жастан жоғарғы сауатсыз әйелдер үлесі, %
|Елдер ... ... ... ... ... ... |91 ... |66 ... |89 ... |66 ... |88 ... |63 ... |87 ... |62 ... |87 ... |62 |
| | ... | ... |86 ... |61 ... |83 ... |60 |
|1 ... ... ... |79 ... |57 ... |79 ... |57 ... |79 ... |56 ... |78 ... |55 ... |76 ... |53 ... |76 ... |53 ... |75 ... |52 ... |75 ... |52 ... |75 ... |52 ... |74 ... ... |51 ... |72 ... |49 ... |71 ... |49 ... |69 ... |44 ... |40 ... |16 ... |39 ... |16 ... |38 ... |16 ... |35 ... |15 ... |35 ... |14 ... |35 ... |14 ... |33 ... |12 ... |32 ... |12 ... |30 ... |12 ... |30 ... |11 ... |30 ... |11 ... |29 ... |10 ... |29 ... |7 ... |29 ... |7 ... |28 ... |7 ... |27 ... |7 ... |24 ... |7 ... |21 ... |5 |
|1 ... ... ... |21 ... |5 |
| | ... | ... |20 ... |4 ... |19 ... |4 ... |18 ... |4 ... |17 ... және |5 ... | ... | ... |17 ... |5 |
| | ... |4 |
| | ... |1 ... - 15 ... ... сауатсыз ерлер үлесі % / /
|1.Буркина-Фасо |72 ... |47 ... |69 ... |44 ... |68 ... |44 ... |65 ... |41 ... |64 ... |39 ... |60 ... |39 ... |59 ... |38 ... |58 ... |38 ... |57 ... |38 ... |56 ... |38 ... |55 ... |37 ... |53 ... |37 ... |53 ... |36 ... |52 ... |36 ... |50 ... |35 ... |50 ... |34 |
| | ... | ... |49 ... |33 ... |48 ... |30 ... |48 ... |30 ... |48 ... |30 ... ... ... |48 ... |30 ... |26 ... |11 ... |25 ... |11 ... |25 ... |10 ... |25 ... |10 ... |24 ... |9 ... |23 ... |8 ... |20 ... |8 ... |19 ... |8 ... |18 ... |7 ... |16 ... |7 ... |16 ... |7 ... |16 ... |7 ... |16 ... |5 ... |15 ... |5 ... | | | ... |15 ... |4 ... |14 ... |3 ... |13 ... |3 ... |13 ... |3 ... |12 ... |3 ... |12 ... және |3 |
| | ... | ... |12 ... |2 ... |12 ... |2 ... |11 ... |2 ... |11 ... |1 |
| | ... | |
2 ... ... халықтың саны және өсіп-өну динамикасының анлизы
2.1 Дүние жүзіндегі халық саны және оның жіктелуі
|Демографиялық көрсеткіштің маңыздылары бойынша туғаннан бастап орташа өмір сүру ... ... ... табылады. (9.2-9.3 кестелер) Жетекші орындар дамыған елдер үлесіне тиеді. |
|Еркектер 71,2 ... ... 78,6. ... жалпы орташа көрсеткіші 63,7-67,8. Алдыңғы |
|қатарда Батыс, Солтүстік, Оңтүстік Европа және Солтүстік Европа ... 73 жас, ... ... та бұл көрсеткіш әлем елдері арасындща Австралия және Жаңа ... асып ... ... аралдардан тұратын Мұхиттық аралдарда бұл көрсеткішке |
|жақындауда (71,3-76,4) Жапония ең жоғарғы ... ... ... ... 61,5 –73,6. ТМД елдерінде таңқаларлығы тек Армения және Грузияда ғана адам |
|өмір сүру ұзақтығының көрсеткіші ... ... ... ... ... ... көрсеткішіне келетін болсақ, әлемде ол 1000 адамға 57 адамнан келеді, |
|дамыған елдерде 9, ... ... ... – 63, ... ... елдерде – 102. Өмір сүру |
|ұзақтығы және сәби өлімінің бағалы ... ... ... ... ... |
|көрсетеді./3кесте/ Өлімнің жалпы коэффиценті оның тек әлеуметтік дамуына күшті әсер етіп ... ... ... ... жастық құрамы ерекшеліктеріне өз әсерін тигізеді. Ең алдымен |
|өмір сүру ұзақтығы елдер арасында үлкен алшақтықты көруге болады: егер ол ... ... 4 ... құраса, жоғары сатыда өмір сүру ұзақтығы Жапонияда кішкене 6 жылға ұзақ болса, ... 12 жыл. ... ... өмір сүру ұзақтығы бойынша негізгі тізбектеді мына
елдер құрайды. 80жыл одан жоғары; Жапония ... ... ... ... Канада Испания, Нидерланды.Греция,Бельгия, Норвегия,
АҚШ, Австрия. 50 жасқа дейінгі: Мали, Мозамбик, Сьерра-Леоне.
Ал еркектер арасында негізгі тізбектерді мына ... ... ... одан ... ... ... ... Австралия, Швецария, Испания,
Нидерланды, Италия, Канада.50 жасқа дейін кідіріс; Зимбабве, Бурунди, Кот-
д,Ивуар, Эфиопия, Чад, ... ОАР, ... ... ... ... ... Сьерра-Леоне.
Ең жоғарғы сәби өлімінің деңгейі соңғы айтып өткен елдерге тән. (100-
ден жоғары) Ауғанстан, Сьерра-Леоне, Мали, Мозамбик, ... ... адам (1000 ... ... ... ... ... |Саби ... ... |
| ... ... | ... | ... |
|Дүние жүзі |57 ... |109 ... |14 ... |6 ... ... |9 ... |107 ... |14 ... |6 ... дамыған |63 |48.Эфиопия |107 ... |14 ... |6 ... | | | | | | | ... дамыған |102 ... |105 ... және |13 ... |6 ... | | | ... | | | ... |154 ... |102 ... |13 ... |6 ... |154 ... |99 ... |13 ... |6 ... |149 |52.Бангладеш |96 ... |12 ... |5 ... |136 ... |96 ... |12 ... |5 ... |136 ... |96 ... |12 ... |5 ... |129 ... |94 ... |11 ... |4 ... |124 ... |93 ... |11 |154. | ... |123 ... |92 ... |9 |155. | ... |114 ... |88 ... |9 |156. | ... |113 ... |86 ... |9 |157. | ... |112 ... |86 ... |9 |158. | ... |112 ... |86 ... |9 |159. | |
| | | | ... | | | ... |112 |62.Габон |85 ... |9 |200. | ... |111 ... |83 ... ... |8 |201. | ... |37 ... |81 ... |53 |202. | ... |35 ... |79 ... |53 |203. | ... |35 ... |23 ... |53 |204. | |
| | ... | | | | | ... |34 ... |23 ... |52 |205. | ... | | | | | | | ... |34 ... |22 ... |52 |206. | ... |34 ... |22 ... |51 |207. | ... |33 ... |21 ... |48 |208. | ... |33 ... |21 ... |48 |209. | ... |33 ... |20 ... |47 |210. | ... |32 ... |19 ... |46 |211. | ... |30 ... |18 ... |45 |212. | ... |30 ... |18 ... |44 |213. | |
| | ... | | | | | ... |30 ... |18 |125.Тәжікістан |43 |214. | ... |29 ... |17 ... |40 |215 | ... |27 ... |17 ... |39 |216. | ... |26 ... |16 ... |38 |217. | |
| | ... Тобаго | | | | | ... |26 ... |16 ... |38 |218. | ... |25 ... |16 ... |38 |219. | ... |25 ... |16 ... |37 |220. | ... |24 ... |15 ... |37 |221. | ... |15 | |15 ... |8 | | |
| | ... |66 ... |7 | | ... |77 ... |65 ... |7 | | ... |77 ... |62 ... |7 | | ... |77 ... |62 ... |7 | | |
| | ... | | | | | ... |74 ... |59 ... |7 | | ... |73 ... |56 |139.Испания |7 | | ... |72 ... |56 ... |7 | | ... |72 ... |55 ... |7 | | ... |71 ... |54 ... |6 | | ... |69 ... |15 ... |6 | | ... ... ... Либерия, Ангола, Чад, Сомали, Йемен, Бутан,
Эфиопия, Руанда, Камбоджа. Бұл елдер айтып өткендей ең арта ... ... Бұл ... ... ... қайшылықтары әлі шешілмеген елдерде бар:
Бурунди, Эфиопия, Чад, ... ... ... ... Сәби өлімінің ең
төменгі деңгейіндегі елдерге 6 және одан аз Австралия, Гонконг, ... ... ... ... Бельгия, Канада, Швеция,
Финляндия, Сингапур, Жапония ... ... (4 және ... 154) ... ... 32 ... ... сүру ұзақтығы деңгейінде тек әлеуметтік деңгейдің дамуы ғана
айтылып қана ... ... ... бұл ... ... ... және салауатты өмір салтын қалыптастыру маңызды рөл алады.
Мұның негізгі көрсеткіштері Жапония содан ... ... елі. Одан ... өзіндік белгілі салауатты өмір салтын қалыптастырған немесе денсаулық
сақтаудың жоғарғы жетістіктеріне жеткен елдер ... ... ... Швейцария, Австралия, Бельгия, Австрия, ... ... ... ... ... ... нақты айқындаушы белгісі.
Жердегі халықтар саны өсуде, бірақ та біз оны (304) ... ... ... ... ... ... үшін орташа коэффицент болу керек. Ол халықтың
2,15-тен 2,5 жастық құрылымына тәуелді. Дамыған ... ... ... ... тұр. Оның ... 1,71. ... дамыған аймақтарда бұл
көрсеткіш 2 есе – 3,38. ... ... ... ... ... тән ... ... бойынша Африканы (5,58%) ерекше атауға болады. Азия, Латын
Америка және ... – 2,96%. ... ... –3,32%, Оңтүстік Америкада
– 2,86%, Мұхиттық аралдарда-2,48%. Бұл ... ... ... ... ... Туу ... суммасы бойынша
төменділік Европа елдерінде айқын байқалады. (ТМД елдерін қоспағанда)
Европада 1,59%, Солтүстік ... – 2,06%, ... Жаңа ... ... ... саны бұл елдерде онша көп емес. Әсіресе, ... ... және ... Жаңа ... да ... көп, ... та
эмиграция арқасында .Мұхиттық аралдар өздерінің онша үлкен емес ... ... және ... Жаңа ... аз ... (21,7 млн.адам)
әлем халқы қозғалысында айтарлықтай рөл ойнайды.
Жалпы халық санағы ТМД елдері еркше орын ... 1998ж 1 ... ... құраған.Олар тұратын територияның жалпы ауқымы
22,1млн.км.2 1995 жылдан ... ... ... ... ... ... ) және ... (1991ж.бастап) айтарлықтай
кемуде. Славиандық республикалар ... ... ... ... 70% пайызы, келкді.1995 жылы туу коефицентінің суммасы ... ... ... ... ... ... ... .Грузия мен Тәжікстанда -4,7% аралықты құрайды.
Шығыс славиандық халықтар тратын Евразия териториясы өз ... ... және ... туу ... ... ... Әлемнің негізгі аймақтарын қарастыра отырып,континенте
өзіндік ... ... ... атап ... ... жалпы
коэфицент-558.Назар аударатын елдер қатарына сай ... ... –3,69 ... ... ... ... тең.Мұнда
Европалықтар әсерін тигізуде екенін айта кеткен жөн. Ливия Араб- Джа-
Махарияда ислам ... өте ... ... ... көрсеткіш-
6,16 тән ,сонымен қатар араб-негірлі Суданда да 5,55 мұнда ... ... ... ... ... ... болады,көрсеткіші-3,95 яғни
ОңтүстікАфриканың барлық47,4млн халқының 41,5 млн адамын ... ... кмес ... ... туу ... ... болады.Батыс Африка елдерінің ... ... та бұл ... барлығы мешеу қалған елдер қатарында
саналады.
Шығыс Азияның тығыз қоныстанған Қытай ... ... ... ... ол ... 1,95% ... Жапонияда тіпті 1,50%.Мұнда
демографиялық қарқын тек Моңғолияда баяу түрде дамуда 3,41% және ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіш-3,16%
ал төменгі көрсеткіштерге келсек, Қытайлық Сингапурда-1,73% Тайландта-2,10%
және Индонезияда-2,77%.Азияның қалған ... ... ... туу өте жоғары денгейде қалуда,әсіресе Батыс Азияның мұсылман
елдерінде ... ... ... ... аймақтарда өсімі ... ... көп ... ... % ... ... ... Турцияда-3,20% және Кувейтте-3,0% корсеткішін
құрап отыр, әлі ... ... ... ірі ... ... ... ... туу көрсеткіші онша үлкен емес,не бары-2,71.Бірақ та Гаити-469
және Даминика Ресбубликасында-2,04% Кубадан ... ... ... ... ол Мексикада-3,0% Коста-Рикада-3,05% Панама-2,76%-
ға тең. Бұл елдер мәдениетті елдер ... ... ... ... ... ... Америкаға тән-286%. Ең
төмеңгі деңгейі Украйнада 2,29%. ... ... ... % ... ... ішкі ... сақталуда; солтүстік
Евразиядағы коэфицент-1,85% ол кездегі Оңтүстік және ... ... ал ... Бұл зона депопуляция тұрақтылығымен
ерекшелінеді.Бірақ бұл елдер санатына Ирландия-2,10% Швеция-2,10% ... ... ... ... ... ... ең ... Эстония және Латвияда –1,64% Шығыс европадағы Болгария және
Румыния 1,50% Батыстағы ... ... ... 1,27% және
Испанияда 1,23%.
Жоғары сатыдағы 7-ден жоғары туу коэфиценті бойынша елдер ... ... ... ... 6-дан 7-ге дейін аралықты ... ... ... ... ... Гвинея, Ауғаныстан Либерия, Бурунди,
Зайр, Лаос, Конго, Мозамбик, Руанда, Сьерра-Леоне, ... ... ... ... ... ... ... тууға шек қойылмаған елдер
болып табылады. Ал керісінше төменгі ... ... ... ... ... Туу ... 2-ден төмен. Олардың көбісі Европалық елдер
үлесіне тиеді және ... ... ... ... бұл ... Қытай, Куба, Сингапур, Корей Республикасы кірді. АҚШ испантілді
негірлер ... туу ... ... Ең ... ... (1,5 және
одан төмен) Жапония Болгария, Словения, ... ... .Ең ... сатыны
Испания-1,2% аяқтаса,ең жоғарғы сатыны Иемен—7,73% бастайды.Олардың
айырмашылығы 6-есе.1999жылы Ресей-1,2 ... ... жас ... ... туу ... ... жасасақ, көптеген
дамымаған елдер де бұл жастық топта туу 241-ден (Гвинея) ... ... ... Әлем ... ал ... ... ... бұл сан өлшемді деңгеймен ... ... Жаңа ... ... ... елдер тобында
коэфиценті 50-100 болатын барлығы төрт дамыған елдер кіреді; АҚШ, ... ... ... ... ... масса топтарын Ресей-37,
және одан да төмен Бельгия, Франция, Италия, Сингапур, Нидерланды, ... ... ... Жапония елдері құрайды.
Атап өткен жастағы әйелдер нашар дамыған елдерде туса да олар ... ... ... ... тигізетінін атап өткен жөн./18/
2.2 Урбандалудың жалпы сипаттамасы
Қалалардың ... ... ... ... ... қала ... ... артуын, барған сайын қалалардың күрделі желісі мен жүйесінің
пайда ... мен ... ... ... Урбандалу (латының urbs-қала деген
сөзінен шыққан). ... ... ... ... ... қаллардың ролін
көтеретін тарихи процесс, оны еңбектің сипатына, халықтың өмір салты мен
мәдениетіне, өндірістің орнналасу ерекшіліктеріне ... ... ... қоғамға айналдыру. Урбандалу - әлуметтік-экономикалық дамудың ең
маңызды құрамдас бөліктерінің бірі.
Қазіргі урбандалудың ... ... ... ... ... көпшілік
елдерге тән үш ортақ белгісі бар.
Бірінші белгісі - әсіресе орташа дамыған ... қала ... ... ... ... 1990 ж. ... жүзі ... шамамен 14 %-і, 1950 ж.
29 %-і, ал 1990 ж. – 45 %-і ... ... Орта ... ... қала ... ... шамамен 50 млн. адмға артып отырады. Демографтардың болжамына
қарағанда, 2000 ж. ... ... ... 50 %-тен асып түсуі мүмкін.
Екінші белгісі – халық пен шаруашылықтың негізінен ірі ... Бұл ең ... ... ... оның ... ... күрделенуінен туындайды. Мысалы: ХХ ғасырдың басында дүние
жүзінде 360 ірі қала (100 мыңнан астам тұрғыны бар) ... ... ... 5 %-і ғана тұрады.1980 жылдардың соңында мұндай ... ... ... жетті, ал олардың дүние жүзі халқындағы үлесі 1/3-ден асып түсті.
ХХІ ғасырдың басына қарай ... ... саны 4 ... жететін болады.
Үлкен қалалардың ішінде 1-млн. тұрғынан асатын өте ірі миллионег қалаларды
ерекше атап ... ... ... ... тұңғыш қала Юлий Цезарь
заманындағы Рим болды. ХХ ... ...... ... ал ... қарай олардың саны 400-ден асты./4/ Әлемдегі 30-дан астам қалалардың
әрқайсысындағы тұрғындарының саны 5 млн.-нан ... ал ... ... ... ... 60 жетті.
Үшінші белгісі – қалалардың “жайылып кетуі”, олардың территориясының
кеңеюі. Қазіргі урбандалуға ... ... қала ... – қала
және ауыл қоныстарының территориялық топтарына көшу ... тән. Көп ... ... ... ... және порт ... аса ірі қала
агломерацияларының өзегіне айналуда. ... ... ... Сан ... ... ... аса ірі қала агломерациялары қалыптасты,
оларда 16-20 млн. адам тұрады.
Болжамдарға сәйкес ХХ ғасырдың аяғына қарай аса ірі ... ... ... ... ... бұдан да ірі құрылымдарға –
урбандалған аудандар мен зоналарға айналады.
Урбандалу деңгейі мен қарқыны , оларды қалай ... ... ... мен ... ... ... ... процесс
ретіндегі ортақ белгілері болуына ... оның ... ... Мұндай ерекшкліктер ең алдымен урбандалудың әр ... ... ... ... ... ... ... жүзінде барлық елдердің үлкен үш топқа
бөлуге болады. Бірақ мұндағы негізгі шекара ... ... және ... елдердің арасымен өтеді. Урбандалу деңгейі 1990- жылдардың басында
дамыған елдерде орта ... 72 %, ал ... ... –33 % ... ... көп ... оның ... байланысты. Урбандалу
жоғарғы деңгейге жеткен көптеген экономикасы дамығанелдерде соңғы кездк
қала халқының үлесі айтарлықтай баяу ... ал ... мен ... да ... ... тұрғындардың саны, әдетте, тіпті азайып ... ... ... үлкен қалалардың орталықтарында емес, қала маңы ... ... ... ... Бұл ... ... ... тозуына, көлік мәселесінің барынша күрделенуіне, айналадағы
ортаның ластануына байланысты. Дегенмен, урбандалу онан әрі тереңдеп, жаңа
сипат алып келеді.
Урбандалу ... ... ... ... ... ... урбандалу жан-
жағына жайылып өсуде, ал қала ... саны тез ... ... қала
тұрғындары санының жыл сайыңғы бүкіл өсімнің 4/5 ... ... ... ... келеді, ал қаллықтардың абсолют саны ... ... ... ... елдердегі санынан әлдеқайда асып түсті. Ғылымда
“қаллық жарылыс” деп атлған бұл құбылыс дамушы елдердің бүкіл ... ... аса ... факторының біріне айналды. Алайда бұл
аймақтардағы ... ... өсуі ... нақты дамуынан әлдеқайда озық
болып отыр. Оның себебі көп ... ... ... ... ... әсіресе ір қалаларға кетуінен болып отыр. Мұның ... ... ... ... ... ... ... қоныстанып, бұл жерлерде
қайыршылық белдеуі, шеткері белдеуі. “шеткері урбандалу” өте кең ... ... ... дамушы елдердегі урбандалу дағдарысы
жөнінде айтылатыны, міне сондықтан. ... ... ... әрі ... ... дамыған елдерде, керісінше, урбандалу процесін ... оны ... зор ... жұмсалуда.Бірқатар жағдайларда байқап көру
және қателікке ұрыну әдісімен жүзеге асырылатын бұл жұмысқа мемлекеттік
органдармен ... ... ... ... ... ... да ... ғылымдардың өкілдері қатысады.
Зертеушілердің бірінің сөзімен айтқанда, “баршасы бір ағынға түрлі ... ... ... . Қалалардың тез өсуіне қарамастан, дүние жүзі
халқының жартысынан астамы әлі деауылдық жерлерде ... ал ... ... ... саны 15-20 ... ... ... басты екі
түрі бар; топтанып және ... ... ... ... ... ... табиғаттың зоналық еркшіліктеріне байланысты.
Топтанып қоныстану ... ... ... ... ... ... басым көпшілігінде кең тараған.Мұнда
деревииялардың жобасы алуан түрлі болуы мүмкін.
Халық және ... ... ... ... Қазір урбандалудың
айналадағы ортаны өзгертудің негізгі факторларының бірі.Жалпы ... 3-
4 ... нақ осы ... ... ... құрлық ауданының не бары 1-
ін алып жатқанын, ... ... ... халқының жартысы дерлігі және
өндірістің негізгі бөлігі шоғырланғанын ескерсек, бұған таңданатын ештеңе
жоқ. Негізгі ... ... ... ... қалалар мен
агломерациялар ... ... өте ... әсер ... ... ең
бірінші орынға ауаның ластануын қоюға болады.
Халық саны өсуінің қазіргі процестері, оның ... мен ... ... мәселелер туғызады.Олардың кейбіреулерінің дүние жүзілік
сипаты бар, ал кейбіреулері әр ... ... ... тән. ... ішіндегі
неғұрлым маңыздылары – дүние жүзі халқының бұрынғыдан да тез өсуі. /18/
2.3 Дүние ... ... ... ... ... ... санының болжауын аймақтар бойынша қарастырайық. ЮНФПА
мамандарының мәліметтеріне сүйенсек, 2025 ж. ... ... 467 ... ... деп ... бұл болжамдық кезеңді алсақ, тек 147млн. адам әлемдік халықтың
өсімі 5% эконномикасы дамыған елдер үлесіне кіреді.Бұл елдің көбі ... ... ... Бұл туу ... ... ... емес, яғни өлімнің
төмендеуі және өмір сүру ұзақтығының жоғары болуымен сипатталады (73-
79жасқа дейін).
Туу ... ... ... ... ... ... ... баладан келсе ал Батыс Еуропада 1,58 баладан келеді. Германия Дания
Швеция Австрия елдерін депопулияциядан тек ... ... ... Шығыс
Еуропа елдерінде ең ... ... ... Егер ... ... дамыған елдер үлесіне халық өсімінің 32,7 % келсе ал 2025 жылы
тек 15,8% ғана келеді. Бірінші ... әлі ... ... Азия 1950ж – ... ... орында Африка оның үлесі 8,6%-дан 18,4%ға дейін өсуде,
үшінші орында Латын Америкасы және ... ... 64% және ... жж. әлем ... ... 95% ... елдер Азия Африка және
Латын Америкасына ... ... отыз ... қарағанда бұл әлде қайда жоғары,
яғни өзінің апогеясына жетті. Аймақтық халық өсімінің диференциясы өсу
үстінде. Егер ... ... орта ... 2,1% -ға ... ... халқы 1%-дан төмен өсуде, ал Парагвайда 3% немесе одан жоғары.
1999 жылдары бұл ... ... саны 448 ... тұрса, 2025 ж 760 млн-ға
көбейеді деген тұжырым бар.
Соған ұқсас көріністі ... ... ... Егер ... Азияда
халықтың табиғи өсуінің жылдық қарқыны 1,3% құраса, ... ... ... тең. ... Азия ... саны шамамен Шығыс Азия халық санына
теңесіп ... ... Азия ... жыл ... 2,7% көбейуде, ол Африкадан
кейінгі жоғарғы қарқынға ие болуда. Африканы шынында халық сұрапыл ... тұр. 1990ж ... ... ... ... ... 3% жеткен
болатын. Жыл сайын Африка халқы 10млн адамға өсуде, ол бүгінгі ... ... ... Бұл ... ... кейін қатты ушығуы мүмкін,
себебі жылдық өсім 15млн ... ... ... ... ... саны болжамға
сәйкес 1990ж 640млн, 2025 ж 1581 млн ... ... ... ... Еуропа және Солтүстік Америка халқы әлемдегі халық санының 32,1%
құрады. 2025 ж ... ... 15,8% ... ... Керісінше, 2025ж Африка
халқы 20% құрайды. Үндістан халық саны ... ... ... “бір
отбасына бір бала” атты қатаң саясатына қарамастан 2025ж ... ... ... ... ... болады.
Бұрынғы уақытқа сәйкес үнді отбасында 3 баладын болатын болса, елдегі
халық саны 2,16 млрд. адамды құрайтын еді. Бұл тек нану ... ... ... қоймай, сонымен табиғи ортаға үлкен кесір әкелетін еді. ... ... ... өсу ... ... ... көрсетті. Соңғы
жылдары Қытай үкіметі қатаң жаза жасау арқылы ... ... ... ... бойынша халық келесі жүзжылдықтың ортасында 1,4 млрд.
адам тұратынын көрсетуде. Егер Үндістанда өмірлік ... ... ... ... халқын жұмылдырса мұндай көрсеткішті көрсетуі ... алыс ... зер ... ХХІ ... ... бұл елдер халқы қарқынды
өссе, көптеген қиыншылықтарға әкелетінін алдын ала ... ... 1982ж ... Африкада тұрған Нигерия 100млн адамға жетуі мүмкін.
Әлем халық миграциясының көрсеткіштері.
1901ж бастап қолданылып келе жатқан ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін “эммигрант” және
“иммигрант” сияқты түсініктемелердің толық анықтамасы жоқ. Әрбір ел ... ... ... ... Ұзақ ... ... және ... аралығында срнымен қиыншылықтар кездеседі.
Кейбір елдерде “иммигрант” және “эммигрант” түсініктеріне ... ... ... ... ... мерзімді мигранттар – елде бір жылдай тұратын
азаматтар болып табылады. Уақытша немесе мерзімді мигранттар ... ... ... ... ... ... табылады. Жұмысшы “фронтальдар” бұл
“маятниктік ... ... ... ... өтіп ... ... және қайтып келетін азаматтар.
Халықтың әлемдегі миграциясын қарастыра отырып мигранттарды алты ... ... ... ... ... ... басқа елге тұрақты
тұруға келетін мигранттар.
2. ...... ... ... ... ... жинаушылар, ғылыми қызметкерлер ұстаздар.
6. саяхатқа демалуға барғандар.
Қазіргі халық әлем миграциясы негізгі заңдылығын еске алсақ, мұнда басты
рөлді еңбек ... орын ... ... ... ... ... ... миграциясы қандай да бір мативтермен анықталса да ең ... ... бір ... ... ... ... экономикалық құбылыс (саяси,
діндік, ұлттық – нәсілдік және т. ... ... ... ... Халық әлем миграциясы кері жағында
демографиялық халықтың жалпы динамикасына ...... және ... яғни ... ... да ... ... 1980ж мына
елдерде АҚШ, Канада, Франция, Австралия сыртқы миграция әсерінен халықтың
өсу бағыты ... ие ... ... ... ... 25% ... ... АҚШ-та американдық экспорттың бағасы бойынша ... жыл ... 50% ... ... ... ... әлемдік
миграциясының тағы бір заңдылығы оның масштабының тұрақты түрде және
айтарлықтай ... және ... ... ... ... миграциясымен тығыз
байланысты, себебі барлық қалаларға халықтың келуі және кетуі ағындары тән,
және бұл процестер бөлек біртұтас ... ... және ... ... ... және ... қоныстануды бөлу қоғамдық территориялық еңбек
бөлінісіне байланысты, ең ... бұл ... және ... ... ... ... яғни ... ауылдан бөлінуіне әкеледі. Ол
негізіненқоныстануды негізгі екі ...... ... және ... ... ... және т.б.) ... бөлінуіне жағдай туғызды.
Қалалық қоныстану келесі халық шаруашылық қызметтерді ... ... ... ... ... ... мәдени-саяси және әкімшіліктік
4. Демалыс және емдеу орындары
Қалалық қоныстану деп ... ... ... ... ... ... ... және мәдени жағдайлары әртүрлі ел және ... ... ... қоныстануға үлкен емес қоныстану пункттері қатысты. Ауылдық
жерлердің көптеген атауы бар. Егер тек ... ... ... ... ... ... және ... Басқа елдерде өзінің спецификалық
атауын ... ... ... және т.б). ... қатар
агроиндустриялы поселкелер типін де бөліп айтуға болады. “Ауылшаруашылық”
және “ауылшаруашылық емес ауылдық” қоныс ... ... ... ... ... өндіріске бағыттылығы туралы ұғым. Бірінші жағдайда бұл қоныс
тұрғындары ауыл ... ... ... ... жағдайы
ауылшаруашылық сферасынан тыс территориялық бір функцияның шоғырлануына
қатысты орман шаруашылығы, көлікке ... ... ... ... және ... ... ... “Агроиндустриялы поселке” ұғымы осы
айтылған екі типті қамтиды. Поселкенің өзі ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық шикізат негіізінде
түзіледі.
Т.И.Заславский және Р.В. Рывкиннің “қала және ... ... ... келтірейік.
1.Халық саны және оның тұрақтылық деңгейі: халықтың ... ... ... ... өндірістің салалық және ... ... ... ... ... ... даму деңгейі
3. Материалдық кеңістік ортаның ұйымдасу деңгейі, халықтың өмір сүру
деңгейі
4.Қызмет көрсетудің даму ... яғни ... ... ... ... Қоныстық әлеуметтік қызметі (қоғамдық және ... ... оның ... ... ... ... қатынасы бойынша)
6. Халықтың өмір сүруі
7. Оның қажеттілік дифференциясын түсіну жағдайы
8. ... ... қала және ауыл ... ... ... ... сәйкес әрқайсысын сипаттайтын критерийлер қажет.
1.Әр критерийге сәйкес нақты көрсеткіштер жүйесі;
2. “Ауылдан-қалаға” өтуді сипаттайтын ... ... ... ... отырған қоныстың тығыздығы үшін бұл көрсеткіштер сандық
мағынадағы туралы ақпараттар.
Қалалық және ... ... ... ... ... деп айтылуда. Барлық қоныстарды ... ... ... ... емес деп ... болады. Біріншінің құрамын екі класқа бөлуге
болады: қала және қалалық поселкелер. ... ... тағы екі ... ... поселкелер және ауылдар.
Қала және қалалық агломерациялар.
Қала дегеніміз - өнеркәсібі, сауда, қызмет көрсету сферасы, ... ... ... саны ... ... біршама көп, ірі қоныс пунктін
атаймыз.
Қазіргі қалалардың келесі ерекше сипаттарын бөліп көрсетуге болады:
Экономикалық – ... тыс ... ...... ... тығыздығы (қала территориясының 1км2
бірнеше ... мың ... ... ... – халық саны өсуінің спецификалық қалалық ... оның ... ...... ... орта ... түзілуі
Құқықтық-қала, ереже бойынша, - территорияда жатқан әкімшілік
орталықтар
Қала қандай да бір ... даму ... оның ... анықталады./18/
3 Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайы
3.1 Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайының сипаттамасы
Қай мемлекеттің болмасын халқының саны мен өсу ... ... алып ... ... ... ... ... тұрғыдан келгенде
“Қазақстандағы демографиялық ахуал қандай ... ... ... ... ... ... туындайды.
Қазақстан Республикасы статистика жөніндегі агентігінің ... ... 10 жыл ... ... кідір түсіретін де,қуаныш
ұяалататын да тұстап баршылық ... ... осы ... ... ... ... мемлекетте жыл өткен сайын халық ... Ал ... ... бұл ... ... сәйкес
келмейді. Мәселен, 1989жылғы халық санағынан кейіңгі ... 1999 жылы ... ... санағына дейін ел тұрғындарының
саны 16 млн. 199 мың адамнан 14 млн. ... ... ... 7,7 % ... ... ... қала тұрғындары 8,3% ,ауыл тұрғындары 6,9% келіп бүгінде
тиісінше 8млн. 376 ... және ... ... Барлық халықтың 56%
қалалықтар 44% ауылдықтар болып ... ... ... атап өтерлігі - бұған дейін ... ... ... ... келгені
мәлім. Бұл Қазақстандағы урбанизация үрдісі жүріп жатқандығының ... ... қала ... көбеюі дұрыс та, сияқты болып көрінеді.
Өйткені өрге домалап тұрған елдердің бәрінде де ... ... ... ... ... бізде бұл көзқарас мәселеге біржақты қарағандық
болып шығареді. Неге? ... ... ... ... қалған бұрыңғы ауыл
тұрғындары күнкөріс үшін қала жағалап кетті. Яғни, ауылдан амалсыз көшуге
мәжбүр болып отырғандар көп. ... мұны ... оң ... ... Мұны да ... ... ... тауқыметінің ауырлай
түскенімен түсіндірген жөн шығар. ... ... ... баланың өзін бағып
- қағу үлкен мәселеге айналып отырғаны жасырын емес. /12/ ... ... ... ... ... ... буып, бала санын батыл қадам жасай алады.
Оның үстіне көп балалы отбасыларына жасалып келген жеңілдіктер де ... ... ... ... ... ... әл-ауқаты жақсармай тұрып,
бала санының көбейтуге үндеудің өзі ... ... ... еді. ... қалай
дегенде де халық санын, оның ішінде ... ... ... мәселесі күн
тәртібінен түспеуі тиіс екендігімен келіскеніміз жөн.
Көңілге шуақ ұялататын тұс мынау; соңғы он жылда ... ... ... да елеулі өзгерістерге ұшырады. Атап айтқанда
қазақтартардың саны 1млн ... ... ... 22,9% артып, ұлтымыздың
бүкіл Қазақстан халқы арасындағы жалпы үлес ... ... 53,4% ... Бұл ... ... ... орыстандыру саясатын іс жүзіне ... ... бері 50 %-ға ... ... ... ... ... реті келгенде Қазақстанды мекендеп отырған кейбір басқа ұлттар мен
ұлттардың өсу ... кему ... ... ... ... ... ... күрдтердің пайызға шаққанда өте көп
өскенін (29,1 %) көреміз, ... де ... ... (23,3 %)
Аталған ұлттардың елімізде азшылық болып табылатынын ескерсек, қанша
көбейгенімен ... ... ... ... ... түсіну еш қиындық
туғызбайды. Келесі орындарда ұйғырлар-15,9 % өзбектер12 % саны ... ... 1млн. 582 ... (62,7 %), ... (37,5 %), ... (26,1 %) ... мың (22,4 %) азайған. Екі санақ ... ... ... осы ... факторының да үлкен әсер еткені
анық анғарылады. Қазақтар ... ... да ... ... ... ... ... ішікі өсімі көңіл толықтрардай
деңгейден әлде қайда төмен жатыр.
Дүние жүзінің барлық елдерінде дерлік әйелдердің саны әдетте ... ... ... Бұл ... Қазақстанда қалыптасқан дәстүрге өзінің
беріктігін дәлелдеп отыр. Бұдан ер балаға қарағанда қыз бала көп ... ... ... бәрі де ... Ал ... санының аздау
болып келетінін мамандар мына себептермен түсіндіреді; біріншіден әйел
адамдар ... ... ... ... ... ер ... ... қатер төндіретін соғыс жанжалдар мен қырқыстар ортасында жүреді.
Қауіпті қызмет пен ... та ... ... Бұдан басқа да толып жатқан
обьективті себептері бар.
Қазақ әйелдерінің қазіргі кезеңде аборт ... өзге ... ... бала туудан жұрттың соңында.Деректкерге ... 1997 ... ... ... ... ... аборт жасатқан; олардың 50 ... ... ... ... ... қолданады. “Өнерді үйрен
де жирен” деп ата бабамыз айтқандай, мұндай ... ... ... ... тұсау болып отырғаны бәрімізге мәлім /8/.
Қазақстандағы дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясына сәйкес, 2030 жылы
тұрғындар саны 25млн жетуі тиіс деп ... Яғни ... бала ... бағдарламасын жүзеге асыру негізінен ... ... ... ... еді. ... ... демографиялық жағдай оңалар еді.
Өкінішке орай, қаржының тапшылығына және қаржыландыру көзін ... ... ... ... отыр. Елімізжас мемлекет ретінде буыны
бекіп,қабырғасы қатаюын қамтамасыз ететін ұлтымызды ... ... ... демографияның әсерін мықтап ескеруміз қажет.Демографиялық өсудің
қайнар көзі ... ... ... ... ... ... көптеген Достастық мемлекеттеріндегі
демографиялық жағдайлардың басты мәселелерінің бірі өлім-жетімнің көбеюі
болып ... 1995 жылы ... адам ... ... ... ... 42,5мың адамға көп. Атап айтсақ өлім-жетімнің жалпы
коэффиценті тұрақтамай тұр.Оған дәлел 1000 адамға ... 1993 ... ... 1995 ... ал 1996 жыл 10,0% ... ... өсіп,бірде
сәл төмендеген./14/
Тағы бір өкініштісі –1998 жылы Қазақстанда тіркелген ... ... ... ... халықтың еңбекке жарамды жастағылар
үлесіне тиеді, және осы жас категориясындағылардан ... ... ... 3,6% есе ... ... ... ... бар? ... ... диаспорасы.
Қазақ халқының демографиялық дамуы туралы сөз болғанда әр-түрлі
күрделі тарихи оқиғаларға байланысты оның аман ... ... ... мен ... ... Қазақстанан тыс жердегі қазақтардың
диаспорасы туралы айтпай кете ... ... ... ... тек ... егемендігіміз, ұлттық мүддеміз, халықтық
бірлігіміз тұрғысынан ғана қажет болып ... ... ... ... ... ... адам ... қорғау сияқты біздерге өте
қажет іс. ... ... ... ... бар ... ... егемендік алғанан
кейін ғана біле бастады./24/ Егемендікке қол жеткізгенен кейін 1992 жылы
қыркүйек айында Алматыда ... рет ... жүзі ... ... ... ... әлемде барлығы 10млн. 537мың қазақ бар ... ... ... ... ... ... ... көрген
материялдардан біз тағдыр тәлкегіне түсіп тарыдай шашылған қандастарымыз
әлемнің 40 ... бар ... ... ішінде ТМД және Балтық маңы
елдерінде немесе ... шет ... ... саны 2млн 447 мың, ал ... ... 1млн 789мың. Сыртта жүрген қандастарымыздың барлық саны 4млн 230334
мың. Жалпы дүние жүзі бойынша 1997 ... ... ... 13млн екен.
Еліміздегі жалпы қазақтардың саны ... ... ... үлесі өз жерінде 92% болған. Ал оның ең бір азаюдың ... ... ... ол 1950 ... орта ... тың және ... игеру кезінде Солтүстік және Орталық Қазақстанға және тағы басқа
батыс республикалардан ... жуық адам ... ... ... ... ... азаюына әкеп соқты.Сол жылдарда қазақтардың үлесі бар
болғаны 27,8% ғана еді. Соңғы ұлттық халық ... ... ... ... санының 53,4% қазақтар ... Ал ... ... ... ... 2010 жылы ... ... қазақ халқынын үлесіне тиеді Салыстырмалы түрде айтсақ бір кездері
еліміздегіең көп болған,сөйтіп бүкіл халықтың 50 % ... ... орыс ... 20 %. 2020 ... ... тіпті 15 % деңгейіне дейін төмендеп, алыс
болашақта өте-мөте көп азайып 10 % ғана ... ... ... ... болжамдауда./15/
Енді қазақ кең байтақ туған жерінен сыртқа қалай ... ... ... төмендегі дерктерден көруге болады. Бұл тарихи ұзақ ағым “Ақтабан
шұбырынды” кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... шапқыншылығынан 1723 жылдан бастап шегінен көшпелі
шұбырындылар оңтүстік ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... болды. Шапмқынешылықтан қатты күйзеліп шашырап және
өзара араласып кеткен қазақтвң ру – ... ... ... ... сияқты қайта құрылып, сол аймақтарды біржола қалып қойғандар да
бар. Жоңғар хандығы жеңіліс тауып, біржола жоғалғаннан кейін 150 ... ... ... ... шығыстағы жеріне қайта орала бастады. ... ... ... ...... әр қилы тарихы оқиғалармен жалғаса отырып, ... ... ... тек ... 30 жыл ойраннан соң 1934 жылы ғана
аяқталды /28/. ... ... әрі ... кең етек ... ... ... ... тікелей әсер етті. Алдымен Еділ мен
Жайықтың жағасынан, кейіннен Еділмен ... ... және ... өңірінен
зорлықпен қуйлып, Сарытабан сүргін болған көшпелі ... ... ... ... қарай топтап көшкен. Қазақ жұртының ... ... ... ... ... ... азамат соғысы жылдары
кең өріс алды. Бұл сондай –ақ социолизммен ... ... кең етек ... Атап ... 1928 жылы “ірі байлады зұлымдықпен
кәмпескелеу” яғни олардың мал – мүлкін кеңестердің зорлықпен ... ... салу ... ... ... жазықсыз жер аударлығандар саны
15 мың ... ... ... ... ... ... толықтай отарлау
жылдары және қолмен жасалған аштықтан ... ... ... алыс жаққа жер ауып бір жола қоныс аударып қазақстанға қайта
оралмағандар саны (620 мың адам ... ... ... ... ... екінші дүние жүзілік соғыста амалсыз тұтқында
қалғандар сөйтіп туған жеріне ... ... ... ... ... ... ... яғни отбасы қызығын көрмегендер 150 мың ... ... ... ... айта ... көп ... жапсарлас
болса да тыс жерлерде саны қалың шоғыр күйінде қалған және шалғай ... ... ... ... ... 13 млн нан ... ... 39,7 % ,яғни 2/5 не жуығын құрайды. Қазақтың тыстағы осындай
мол шашырандысын ... ... ... ... халқынан біршама көп,
ал Түркімендермен бірдей, Башқұрттардан үш еседен астам ... ... ... бір ... халық екендігін көрсетеді. Егер ... ... яғни ... 4,2 млн ... бауырларымыздың бәрі дерлік 2020 жылға
қарай толық жиалса еліміздегі біздің үлес ... ... ... Бұған қоса оларды Республикамыздың демографиялық жағынан ең әлсіз
деген және экологиялық жағынан ең әлсіз деген және экологиялық жағынан ... ... ... ... ... ... “қазақылану”
үрдісі солтүстікте біржола және түпкілікті жеңіп шығар еді. ... ... ... мен тың өңірі маңызды. Мысалы: Ресейден 8 мың ... ... ... ... ... саны 15-16% ғана ... ... сырттан көшіп келген қандастарымызды осы шекара бойында көп
шоғырландыруымыз ... Ал ... Арал ... ... ... жартысын бұрыңғы тың игерген аудандарға қоныстыра алсақ, онда
ұлттық демографиямыз ... ... тез ... еді. Орта ... ... және де диқаншылыққа ... өз ... ... ... ... Шымкент, Тараз, Алматы, Талдықорған, Мақаншыға
дейінгі суармалы жерлерге қоныстандырсақ, Алатау етегінде қазақтар саны 45
% ... 60 % таяп ... еді. Ал ... ... елдерімен шығыстың
мұсылман елдерінде тұратын 125 мың қазақ бауырларымыздың тек ... ... мың ... ... ...... қалаларында ата кәсібі қол
өнерін дамытып, мешітін салып саудасын орнықтырса, нарық жағдайында ұлттық
экономикамызда өз ... ... ... ... еді. ... ... ... 4,5 млн –нан ратық қандастарымыздың жеке елдігі жоқ, ... не ... жоқ. Осы ... ... ... болашағы
туралыда айта кету керек. Алдағы жылдарда 5 млн нан асып 2010 жылы 6 ... ... Ал 2025 ... олардың саны Қазақстандағы қазақтардың қазіргі
8 млн-дық санына жетпек. Осыншама көп ... ... әр ... ... зұламаттармен нәубеттерден зардап шегіп, шетелдерде ақтабан,
сарытабан, қызылтабан. Қаратабан имигранттар қатарына жүре бермек. /28/
Солардың бәрі өзінің егемендік алған ата ... неге қуат – ... ... ... ... ... ... болады да. Сырттағы қазақтар
үшін Қазақстанның көші – қон мен ... ... заңы ... ... ... заңы қажет. Осы арқылы Қазақстандағы “Қарашаңырақтың” ... ... ... Бұл заң қабылданса майтабандар өз атамекендігі
қиыншылықты бірге жеңуге және экономиканы бірге ... ... ... ... шет елдерден бауырларымыз ата ... ... ... ... Біз олардың тұрмыстық және құқықтық ... ... ... Ал олра ... ... ... парыз екенің сезінулері қажет. Олар өз ата – мекеніне қызмет ету,
оның ... ... ... ... ... ... ат
салысуға-Ұлы отанына перзенттік еңбек ету екеніне патриоттық тұрғыда терең
түсінетініне сенеміз.
3.2 Қазқстандағы халықтың табиғи қозғалысы
1999 жылы ... ... ... кезден бері еліміздегі ... саны ... ... (8,2 %) ... 1999 жылы ... саны
тиісінше 600мың адамға (7,2 %) кеміген. 1999 жылы ер адамдардың ... 48,4% ... ... бұл көрсеткіш сәл ғана төмендеп 48,2 % құрап
отыр. Әйелдердің үлесі 0,2 % артып, қазір ... 51,8 %-на ... ... ... ... ... сәбилер саны 232 мың
ғана болды Бұл туудың ең көп кезеңі 417 мың бала. 1987 ... ... есе кем. ... ... ... ... саны 15 млн оған ... де. Халықтың жалпы өсуі негізінен екі факторға байланысты;
1.Табиғи өсу (туылғандар мен өлгендер санының арасындағы айырмашылық).
2.Механикалық өсуге (келушілер мен кетушілер ... ... өсу ... ... ... көзі болып табылады.Бірақ
республикада соңғы жылдардан бастап ... өсу ... ... яғни туу ... өлім арта ... ... өсу ... республикамызда тұрақты
тұратын ұлттар арасында да біркелкі ... Ең ... ... ... ... адам ... ... саны
/4кесте/
|жылдар |Барлық |Соның ішінде ... ... |
| ... | ... ... |
| | ... ... |Ауыл халқы |Қала халқы |Ауыл халқы |
|1999 ... |8375205 |6579901 |56,0 |44,0 ... ... |8357815 |6543826 |56,1 |43,9 ... ... |8373864 |6491746 |56,3 |43,7 ... ... |8389983 |6461076 |56,5 |43,5 ... ... |8417662 |6449175 |65,5 |43,4 ... ... |8478485 |6472715 |56,7 |43,3 ... – көп ... ... ... жүздеген ұлттың өкілдері тұрады.
1999 жылғы санақтардың маағұлматтарына қарағанда қазақтар ... ... 53,4 %-ын, ... 32,1 %-ын, ал украйндар 5,5 %-ын құрайды
екен. Негізгі ұлт – қазақтардан басқа неміс, өзбек, ұйғыр, кәріс және ... ... ... ... ... ұлт ... ... жерде, бірақ
негізінен республиканың мал шаруашылығы дамыған оңтүстігі мен батысында
көбірек ... ... ... ... Қазақстан облыстарында
халықтың 70 %–ы, ал ауылдық жерлерінде 90 %-дан астамы ... ... ... ... ... ... ... республиканың солтүстігі мен
шығыс аудандарында қоныстанған. Орыстармен салыстырғанда басқа ұлттардың
саны аз. Украиндар ... ... және ... облыстарында, беларусьтар
Солтүстік Қазақстан ауылдарында қоныстанған. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... тепкен өэбектер
тұрады. Олар Шымкент, Түркістан, Тараз және осы ... ... ... құрамында көп кездеседі. ... ... ... ... көбі ... ... ... Қаратал өзені албы мен
Сырдарияның төменгі ағысында тығыз ... ... және ... ескі ... әсіресе Петропавл, Семей, Оралда ... ... ... 2002 ... ... құрамы %.
/5кесте/
|Облы|Қазақ-тар ... ... ... | | |
|1 ... |8033400 |70,8 |
|2 |ТМД ... |2459517 |18,6 |
|3 ... шетелдерде |1299700 |12,6 |
|4 ... және ... ... |4250334 |35,2 |
| ... ... | | |
|5 ... ... ... |100 ... ... ... |Ел ... ... |
|1 ... |1500000 |
|2 ... |683009 |
|3 ... |100000 |
|4 ... |45000 |
|5 ... |15000 |
|6 ... |10000 |
|7 ... ... |5000 |
|8 ... |4000 |
|9 ... |3000 ... ... |2000 ... ... |1000 ... ... |0,8 ... |Эстония |0,7 ... ... |0,5 |
| ... | 2870509 ... шетелдер бойынша
/8-кесте/
|№ |Ел аттары ... |
|1 ... |1112500 |
|2 ... |80000 |
|3 ... |30000 |
|4 ... |25000 |
|5 |АҚШ |17000 |
|6 ... |3000 |
|7 ... |0,7 |
|8 ... |7000 |
|9 ... |6000 ... |Пәкістан |5000 ... ... |4000 ... ... |3000 ... ... |2000 ... ... ... |1000 ... ... |0,9 ... |Аргентина |0,5 ... ... |0,4 ... |Нидерланды |0,3 ... ... |0,2 ... ... |0,2 ... ... |0,1 ... ... |0,1 ... ... |0,1 ... ... |0,1 ... ... ... ... ... мен болжамы
Елімізде күрделі демографиялық жағдай қалыптасты. Ол өзінің бүкіл
тарихи ... ... алып отыр және ұзақ ... бойы ... ... әлі де жас ... ... мен дамуында зор
стратегиялық маңыз бар. Сол жас мемлекетімізді халқымыз бүгінгі күнде қалай
өсуде?. Оны ... ... ... ... ... ... болады. Онда дәл бүгінгі күні ... хал – ... мәз емес ... ... ... ... ... Азия республикалары арсында біздің ең соңғы орында екендігіміз анық.
Ең бір өкініштісі, бұл жақын жылдарда өзгере ... ... ... демографиялық тоқыраумен бәсендеудің салдарынан көпке
дейін зардап шегеміз және оның уақыт ... ... ... ... ... ... бала ... кеміп, өлім-жетімнің артып отырғанына қарамай,
қазақ халқының демографиялық даму ... ... ... қиын ... ... ... ауыр жағдайнда да жеткілікті дәрежеде сақталып
отыр. Сөйтіп 2000 жылдан ары қарай ... жас ... ... ... ... көп болуына байланысты, алдағы 50-70 жыл
бойы ... өсім кем бола ... да ... қазақтардың жалпы саны
екі есе артуы әбден мүмкін. Оған басты себеп:
1. Қазақ ... ... ... өте бай ... ... ... ... Қаншалықта қасіреттермен жалында зұламматтарға қарамай
біздер бүгінгі күнге дейін сақталып келдік. Ал ... ... ... ... ... ... иең Ноғайлар, Қалмақтар, Жоңғарлар тоз –
тозы шығып жоқ болып кетті немесе отанында ... ... ... саны ... ... күш – ... ... орташа арфиметикалық жас 22-15
жас. Көптеген елдермен аслыстырмалы түрде қарастырсақ, мысалы ... ... ... кәрі ... саны өте көп. ... жағдайына әсер етеді. Сондықтан мемлекетіміз халық санын
арттыру жөніндегі шараларды әсіресе жастарды көп қолдау ... өз ... ... ... нығайиа түсуде
алатын стратегрилық маңызы ... зор. ... ... халқының
демографиялық тоқырауғу душар болуынан яғни неғұрлы тезірек арылу қажеттігі
Қазақстанның аса ... ... ... ... ... ... кең ... аумаққа ие болу, ал онда тұратын ... ... ... бірте – бірте кеміп жатуы сырттан демографиялық қысым жасауына
қолайлы жағдай туғызады. Және ... аса көп ... ... алып ... Қытай халқы күшті қарқынмен еселеп өсіп келе жатқан ... мен ... ұзақ ... бойы ... Орта Азия, сондай ... ... ... ... ... ... ... жатқан көрші мемлекеттер
тарапынан мүмкін болатын көші-қонның орын ... ... ... ... ... олар ... егер “қалыпты” жағдайда өсетін
болса, 2000 жылы ... ... саны 16 млн ... ... еді. ... ... соңғы санақ бойынша көрсеткіш 15 млн адамнан ... 3 млн адам ... ... 2010 жылы одан сайн өсе ... ... ... ... саны ... 20 млн емес 15 ... ... Сонда айырмашылық 5 млн адам. Қазақстандағы халық санының бұл
уақытша кемуі бұрыңғы орын алған қайғы – ... толы ... ...... ... ... ... бибіт өмір жағдайында болып отыр. Ал
мұның өзі ... көп ... ... алып мемлекеттің күйреуімен
экономикалық ... ... бір жола ... өтпелі кезеңнің
қиындықтарына байланысты. Қазақтардың саны 1970 жылы өз ... ... ... екі есе ... Біздің еліміздегі халықтың әсіресе өскен
жылдары 1950-1970. Бұған бір жағынан сырттан келген халықтарда ықпал ... ... тың ... кезеңінде (1954-1959) 1млн 450 мың адам Ресейден
және т.б Батыс Республикалардан келген. ... ... мен ... ... ... ... ... өте жақсы өскен. Бұл жылдарды
“алтын ғасыр” деп айтуымызға болады. Бірақ соғыстан кейінгі 50 жыл ... ... ... саны ... рет ... бара ... ... жылдың аяқ кезінен басталған бұл ... ... – ала ... ... ” нұсқаулары бойынша осы ғасырдың ортасына дейін созылуы
тиіс. Осы 158-20 жыл ішінде Қазақстандағы халықтың саны ең ... ... ... – 15 млн – ға ... ... Мұндай демографиялық тоқыраудан арылған
күннен өізде де Қазақстан халқының бұрыңғы санын тек өз ... ... ... ... ... келтіру үшін кем дегенде 10-15 жыл қажет
екен. Өйткені ол кезде табиғи өсімнің зөі ... ... ... ... ... ... ... салдарынан халықтың өсуінің жалпы
дағдарысы демографиялық құлдырамен одан соңғы ... ... ... ұзақ ... ... 25-35 ... созылуы мүмкін. М. Тәтімовтың
болжау графигіне сүйенер болсақ, 2000 ... ... ... ... ... басталады. Сөйтіп, 2030 жылы халық саны 25 млн- ға ... ... ... ... ... ... Қазақстан. 6/ІХ-1996 жыл).
ҚОРЫТЫНДЫ
Халықтар географиясы халықтың аумақтық топтарын және елді ... ... әр ... ... және ... жағдайда
қалыптасуы мен даму ерекшелігін кешенді түрде ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің негіздері мен халық
санының өсу динамикасы” тақырыбындағы бакалаврлық бітіру жұмысында ... ... ... ... ... ... мен белгілі бір аумақтағы
нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайда қалыптасқан табиғи орта ... ... ... ... ... ... өсу ... Тақырыптағы сипаттаулардың маңызды құрамдас бөлігіне – халықтың
жергілікті сандық және тығыздық ерекшелігіне, жастық, жыныстық, ұлттық және
тұрғындардың ... ... ... ... өсіп өну режимі ... ... ... ... ... баға беру мен ... халықтың еңбекпен шұғылдану кәсібі: зерттеліп отырылған аумақта
халықтың орналасу ерекшелігін анықтау мен ... ... ... ... елді ... ... ... қоныстануы: адамдардың өмір
тұрмысы мен салт-дәстүрі, кіріс пайдасының деңгейі мен мәдениеті алынды.
Осылайша, ... ... ... ... ... оның географиялық
мағынасын ашуға жәрдемдесті.
Бірінші тарауда жалпы соңғы жылдардағы Біріккен Ұлттар Ұйымы ... ... ... ... әлемнің әртүрлі аумақтарында таралу,
көбею, өлім-жетім, қалалық және ... ... ... ... мәселелерге байланысты қабылданған шаралар қарастырылды.
Сонымен қатар жердегі халық санының тұрақтануы жайындағы белгілі ... ... мен ... ... Демографиялық мәселе қазіргі
кездегі ең ірі ... бірі және ол ... ... ... атап өтілді.
Халықтар мәселесін зерттейтін ғалымдар арасындағы демографтардың
халық тығыздығының картасын жасауы бұл ғылымды ... ... ... ... ... ... ... елдердің әлеуметтік
және демографиялық жіктемесі экономикалық, ... туу, ... ... ... жастық-жыныстық көрсеткіштеріне негізделіп ... ... ... арқылы көрсетілген. Дүние жүзі елдеріндегі 15 жастағы ... ... ... ... ... ... әлемдегі халық саны жекелеген елдер бойынша берілді.
Халықтың табиғи өсуіне кері әсерін ... ... атап ... ... жүзі елдеріндегі сәби өлімінің көрсеткіші кестемен берілді. Елдердің
экономикалық-әлеуметтік даму деңгейіне ... сол елде ... ... ... жасы көрсетілді. Дүние жүзі елдеріндегі урбандалу мәселесіне де шолу
жасалды. Сонымен бірге ... ... Әлем ... ... жағдайына болжамдар жасалды. Болжамдар ... ... ... ... тарауда Қазақстандағы демографиялық жағдайлар сипатталды. Оның
мәліметтік ... ... ... ... ... ... жүргізген ғылыми
зерттеулерінен алынды. Бүгінгі күнде ... ... ... ... ... ... шолу жасалған. Әсіресе ХХ
ғасырдың басында ... ... ... нәубет (геноцид) салдарынан
Қазақстанда жергілікті ұлт өкілдерінің саны азайып керісінше, шеттен келген
келімсектердің үлесінің өсе ... ... ... қатар сол
кезеңдегі Қазақстанда тұратын басқа да ұлттардың өсу ... ... ... ... ... ... саны ... Алматы қаласындағы
статистикалық орталықтан алынған мәлімет негізінде кесте құрылып, 1999-2004
жылдар аралығындағы халықтың өсу динамикасы, ұлттық құрамы, жыныстық ... т.б. ... ... ... ... ... Бакалаврлық бітіру жұмысы дүние жүзі экономикалық,
әлеуметтік және саяси географиясы халықтар географиясы бағытында жазылып,
қазіргі күнде ... ... ... ... ... талданды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. М.М. Голубчик, Э.Л. Файбусович, А.М. Носонов. “Экономическая ... ... ... ... 2003г
2. Ю.Н. Гладкий, С.Б.Лавров. “Дүние жүзінің экономикалық және ... ... ... 2002ж
3. В.В Вольский. “Социально-экономическая география зарубежного мира”
Москва ... ... С.Б. ... ... ... и ... ... мира.
Регионы и страны” Москва “Гардарики”, 2002г.
5. С.Р. Ердавлетов “Экономичкеская и социальная география Казахстана”
Алматы, ... ... М.І. ... Ж.Т. Жорабекова “Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ж.
7. Тәтімов М.Б. “Демографиялық өткел” Қазақ әдебиеті, 30.07.1996 ж.
8. Балғабаев.С. ... ... ... көбейеді?, “Егемен
Қазақстан”,4.04.1998ж.
9. Әзімбай Ғ. “Қазақ қайтсе көбейеді?” “Егемен ... ... ... ... ... 2003-2004г
11. Ердавлетов С.Р. “Статистика населения с основами геграфия Республики
Казахстан” Алматы, Изд-во КазНУ.1998г
12. В.П География Алматы. “Рауан” 2000ж
13. ... А.Ж. ... ... процессы населениия
Республики казахстан // Вестник ... ... ... ... ... М.Б. социяльная обусловлнность демографических процессов.
Алмата-Ата, 1998
15. Голиков Н.Ф. и др. ... ... ... Казахстана. Алма-Ата,
“Наука” 1989
16. Қазақстанның демографиялық жылнамалығы 2003-2004жж.
17. Оңғар Өмірбек ... өзі ... ... Қазақстан 2/07-1997 ж.
18. Сәдуақас Есімбай “Отбасында ең кемі үш ... ... ... ... ж.
19. Гулзейнеп Сәдірқызы “Туу мен өлу-өмір заңы” 11/07-2000 ... ... и ... ... ... ... Москва 2000 г.
21. Абдиманапов У.С., Искакова К.А., ... ... ... на ... ... состава населения Казахстана”
Вестник КазГУ, Алматы,1993 г.
22. Хайрлиев И.Н., ... М.К., ... и ... геграфия
Республики Казахстан” Караганда КарГУ,1998 г.
23. Г.А Фурсина, К.А Дуйсебаева, А.Ж. Еспембетова.Учебное-пособие по курсу
“Экономическая исоциальная геграфия Казахстана” Алматы.2003 г.
24.
-----------------------

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниежүзі халықтарының орналасу тығыздығы7 бет
Сұрыптау есептері. қою арқылы сұраптау8 бет
Адамның америка мен австралияны қоныстануы8 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
VI-XII ғғ. түркі халықтардың мәдениеті10 бет
Автоматты реттеу жүйесінің динамикасын талдау6 бет
Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары78 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
Ауыр металдардың өсімдіктің өсу процестеріне әсері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь