Зайсан ойпаңының неотектоникасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1. ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1. Орографиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Климаттық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3. Топырақ.өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.4. Гидрографиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

2. ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ГЕОМОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ
2.1. Геологиялық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2. Геоморфологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.3. Қазіргі бедер құрушы процестер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.4. Бедердің горизонтальді және вертикальді тілімденуі ... ... ... 32

3. ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
3.1. Тектоникалық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.2. Неотектоникалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
3.3. Жер сілкіністер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
        
        Геоморфология және картография кафедрасы
Бітіру жұмысы
ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАСЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
.............................................
1. ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ
ЖАҒДАЙЫ
1.1. Орографиялық
ерекшелігі..........................................................4
1.2. Климаттық
жағдайы....................................................................6
1.3. ... ... ... ... ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ
ГЕОМОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ
2.1. Геологиялық
құрылысы............................................................14
2.2. Геоморфологиялық
ерекшелігі...............................................19
2.3. Қазіргі бедер құрушы
процестер.............................................26
2.4. Бедердің горизонтальді және вертикальді тілімденуі............32
3. ЗАЙСАН ОЙПАҢЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
3.1. Тектоникалық
құрылысы........................................................34
3.2. ... ... ... ... тақырыбы «Зайсан ойпаңының неотектоникасы». Жұмыс
кіріспеден, үш тараудан, қорытынды және пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... неотектоникалық
қозғалыстардың әсерінен болып жатқан жер сілкіністерді зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... Жұмысты орындау барысында ғылыми әдебиеттер,
карталық әдебиеттер, статистикалық мәліметтер қолданылды.
Жұмыстың көлемі: жұмыс 55 ... 2 ... 2 ... ... ... ... ... құрылымы жұмыс кіріспеден, 3 тараудан,
қортынды және қолданылған әдебиеттер көздерінен құралған.
Түйінді ... ... ... ... ... ... жер ... отырған тауаралық Зайсан ойпаңы Шығыс Қазақстан облысында
орналасқан. Ойпаң солтүстік-батыстан ... 260 ... ... ... ені 110-120 км, ... 32000 км2. ... ойпаңы солтүстігінде
оңтүстік Алтайдың таулы сілемдерімен, оңтүстігінде ... ... ... ... ұсақ ... шектеседі. Ойпаңның
териториясында аймақтық және жергілікті жарылымдар ... ... ... ... ... бедер
пішіндері тән.
Жұмыстың өзектілігі тауаралық Зайсан ... ... ... ... жер ... деформацияға ұшырап
әртүрлі бедер пішіндері ... әсер ... жер ... ... ... ... ... бедердің морфологиясын,
денудацияның даму деңгейін ... және ... ... ... су ағынына, экологиясына әсер етеді. Территорияны жан-жақты зерттеу
маңызды.
Жұмыстың мақсаты Зайсан ойпаңының ... жаңа ... ... жер ... ... ... соның нәтижесінде
оларды алдын-ала болжаудың халық шаруашылығына маңызды мәселе екендігін
көрсету.
Жұмыс негізінен ... ... ... ... ... ... республикасының геологиялық қорындағы құжаттарға сүйене ... ... ... ... ... үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде территорияның физикалық-
географиялық жағдайы-климаты, топырақ-өсімдік жамылғысы қарастырылған.
Екінші бөлімде ... ... ... ... құрушы процестер, бедердің вертикалді және горизонталді тілімденуі
қарастырылған.
Үшінші бөлімде территорияның ... ... ... әсерінен болып тұратын жер сілкіністер ... ... ... ... ... ... Орографиялық ерекшелігі
Зайсан ойпаңы оңтүстігінде және ... жаңа ... ... ... ойыс. Зайсан ойпаңы солтүстік бөлігі
шамалы төмендеген, ал ... ... ... ... Ойыс ... ... 200 ... созылып
жатыр, ені 70 км. Геоморфологиялық тұрғыдан бедері әртүрлі аккумуляциялық
және ... ... ... тұрады. Зайсан көлінде үш көлдік
террасалар бар, олар-жағажайлық, ... және ... ... ... ... су қоймасы салынғаннан және Зайсан көлі суының деңгейі
артқаннан кейін жағажайлық террасаны түгелдей су басты.
Бірінші жағажай үстіндегі ... ... ... деңгейінен 3-5 м
биіктікте орналасқан, ені бірнеше ондаған ... 0,5 м-ге ... ... ... ... ... көлдің деңгейінен 10-12 м биіктікте
жатыр, әсіресе ойпаттың солтүстік ... ... ... 18-20 ... құмды-саздақты шөгінділерден кейінгі төрттік дәуірде құралған.
Аллювийлік және көлдік-аллювийлік жазықтар Қара Ертіс, Қандысу ... ... ... ... Құрамы құмдардан, қиыршық
тастардан-малтатастардан, құмдақтардан, саздақтардан тұрады, ... 10 м-ге ... ... ... ... беткі бөлігі
тегіс емес, көптеген арналармен қалдықты ... ... ... көп
кездеседі. Қара Ертіс атырауының беткі бөлігінде көлдік жағалаулық ... ... ... ... ... ... ... жатыр.
Ойпаңға жан-жақтан келіп құятын Күршім, Қолтұғы, Қалжыр, Қара Ертіс,
Кендірлік, Ұласты, Қандысу өзендерінің аңғарларында құзды беткейлер және 2-
3 ... бар. ... ... таудан шыққаннан кейін олардың суы
борпылдақ төрттік шөгінділерге ... ... ... және Қара ... ... ... ... биіктігі 8-10 м, кейінгі төрттік
малтатастардан, әртүрлі түйіршікті құмдардан және сазды ... ... ... ... ... ... 12-18 м, беткі бөлігі
құмды дюналардан және жағалаулық белестерден тұрады.
Зайсан ойпаңында байқалатын эрозиялық және ... ... ... кейінгі төрттік жасындағы көлдің бассейінің қалдығы деп
санауға ... ... ... және ... бөлігіндегі бедерінде
жас альпі тектоникалық жарылымдар бейнелеген. Олар ... ... ... ... ... 300-500 ... етегінде тау алды делювилік-пролювилік ысырынды конустар
таралған. Ысырынды конустар борпылдақ дөңбектасты- ... ... және ұсақ ... ... ... ... ... бөлігінде Айғырқұм құмды массивтері дамыған.
Бұл жерлерде төбешікті қырқалар және бархандар таралған, ірі ... ... 3-5 м ... ... ... ойпаңының климатына мына факторлар әсер етеді: мұхиттардан
қашықтығы, географиялық ... ... ... ... ... ... ... орташа жылдық температурасы 1-
4,50С аралығында ауытқиды.
Температураның өсуі батыстан шығысқа қарай ... ... ... өте ... болмаса да, ойпаңда жазда ыстық болады. Ең жылы айы
шілде айы, ... ... ... ... Көкпекті
метеостанциясында 20,80С, шығыс және оңтүстік-шығысындағы Боран және Зайсан
метеостанциясында 23,30С ... ... ... ... ... ... ... болады, дефляция процесіне тез ұшырайды, ылғалдылықтың
төмен болуынан сортаңдану процесі тез жүреді. Қыста бұл ... ... ... ... ... суық ауа ... ... Ең
суық ай- қаңтар айы, орташа температурасы -200С төмендейді. Төменгі ... ... ... ... ... ойпаңына жылдық температураның
өте үлкен тербелуі тән. Боран ауылында ауытқу 940С жетеді. Абсолютты қысқы
минимум көп жылдық ... -520С, ал ... ... +420С ... ... ... ... орография үлкен әсер
етеді. Зайсан көлінен қашық ... ... ... ... ... 180-200 мм, ал ... ... 350 мм-ге түседі.
Көбінесе жауын-шашынның 60-70% жаз айларына келеді. Мамыр-шілде ... көп ... ... ... ... орналасқан метеостанцияларда
қазан-қарша айларында жауын-шашынның максимал мөлшері ... ... ... ... ... айларында ауа
температурасының шұғыл көтерілуі ... тез ... әкеп ... да, ... ... ... ... көлдің және су қойманың ... ... ... ... ... абсолютті өсуі территориядағы орташа көп ... ... ... ... Бұл ... ауа
ылғалдылығының өсуі желтоқсан-қаңтар айларына түседі, ал ... ... ... айларындағы төменгі ылғалдылық аймақтағы ... ... ... ... ... ... процестерінің белсенді жүруіне әкеп
соғады. Сонымен ... ... ... ... сор ... ... ойпаңына жиі соғатын қатты желдер тән. ... ... ... ... және ... ... ... арасында
пайда болады. Зайсан ойпаңына оңтүстік-батыс тау етектерінен суық ... ... қыс ... ... шөлдері тез және қатты салқындайды,
сондықтан Зайсан қазаншұңқырында суық ауа араласады. Осы жерден желдер ... ... ... ... ... және батыс-солтүстік батыс, ал
қыста шығыс-солтүстік шығыс. Батыс-оңтүстік батыс желдері үнемі және ... ... ... ... ... ... желдердің жылдамдығы басым
болады. Зайсан ойпаңында желдердің бағыты тез өзгереді, кей уақытта батыс-
оңтүстік батыс ... ... бір ... ... ал ... ... уақытта шығыс-солтүстік шығыс желдер байқалады. Зайсан ойпаңында үнемі
циклондар араласқан, қақпа ретінде болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... байқалады.
Аймақтың климаттық жағдайлары бедердің ірі пішіндеріне әсер етеді.
Климат бедердің мезо және микро пішіндерінің ... ... ... ... Ылғалдың төмен болуы, жиі және қатты соғатын желдер
дефляция процестерінің дамуына әсер ... Сол ... ... ... ... экспозициясына, бедердің гипсометриясына әсер етеді [3].
1.3 Топырақ-өсімдік жамылғысы
Зайсан ... ... ... территорияның климатына,
бедер пішіндеріне топырақ құрушы қабаттарының литологиялық жыныстарына
байланысты. Бұл территорияның ... типі ... ... ... ... ... жатады. Вертикальді қатардағы типтер және топырақ
типшесі таудың қара топырағы, каштанды, ашық-каштанды, құба және ... ... ... ... ... интрозоналды жүйесіндегі
топырақтары сор және сортанды шөлді-далалық және жайылымдық, ... ... ... ... ... және ... ... тұзды болып келеді.
Зайсан ойпаңы маңындағы қара топырақтар біркелкі таралмаған ... ... ... ... бөлшектенген жерлерінде,
борпылдақ карбонатты ормандарда және ... ... ... ... ... жыныстарда қалыптасқан.
Қара шірінді қабаттың 50-80 см қалыңдық аралықтарында құрылған. Қара
топырақтар жақсы су өткізетін, түйіршікті-түйіртпек ... қара ... ... ... ... ... ... 40-60 см тереңдікте қарбонаттар кездеседі. Жоғарғы қара
шіріндінің ... 7-10% ... ... берген сайын азаяды. Қара
топырақтағы өсімдіктерге әртүрлі дәнді-дақылдар, ... ... және ... ... ... далалық, бұталы өсімдіктер жатады.
Зайсан ойпаңының біраз бөлігін таудың каштанды топырақтары алып жатыр.
Олар саздақты топырақ ... ... ... ... биік ... жазықтарда таралған. Қара шірінді қабаты каштан түсті болып келеді,
төмен қарай ашықтай түседі. Қалындығы жоғары ... ... ... бұл ... ... ... өсімдіктер егіледі, сонымен қатар
жайылым ретінде пайдаланылады. Аталған ауданда ылғал ... ... ... ... ... ... ... топырақтың ылғалдану
қорын сақтап арттыру (өсіру) қажет.
Ойпаңда жақсы таралған тағы бір топырақ ... ... ... тау алды ... жер асты ... ... жатқан
жерлерінде таралған. Қалыңдығы 100-150 см ... көне ... ... ... сол сияқты аз сазданған жыныстарда
құралған. Бұл топыраққа ... және ... тән, ... аз, ... ... ... Топырақтың механикалық құрамы әртүрлі-нашар сазданған,
ойпаттың солтүстік-батысында ... ... ... қатты сазданған.
Жоғарғы горизонттағы ашық-каштанды топырақтарда қарашірінді 2,2% құрайды.
Өсімдік жамылғысы жусанды, ... ... ... ... келеді
[4].
Солтүстік Зайсан маңында шөлді даланың құба ... ... сор және ... ... де ... Құба ... ... территорияда ылғалдың аз болуынан дамиды, және де тұзды және
карбонатты топырақ ... көп ... ... бөлшегіндегі қарашіріндінің
мөлшері 1,6-1,8%. ... ... түрі ... ... ... жерде қалыптасқан, ал негізгі өсімдік жамылғысы жусан ... ... ... ... Зайсан маңында автоморфты ландшафтар дамыған сұр-құба
топырақтар. Сұр-құба ... ... ... ... ... ... ... жалпы ерекшелігі жыныстарының карбонатты болуы
және құрамында ... ... ... ... ... мөлшері 0,3-
0,9%, құмдақты және құмды топырақта, және саздақты топырақта 1,0-1,5%
кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... жартылай гироморфты топырақтың қатарына
жатады. Бұл топырақ Қандысу өзенінің төменгі ... және ... ... ... өзендері терассаларында кездеседі. ... ... ... және ... топырақтан құралады, жыныстары
құмдақты-малтатасты шөгінділер болып келеді. Жоғарғы қарашірінді қабаты ... ... ... жусанды, ақ селеулі, бетегелі, бұталы өсімдіктер.
Тау алды және тау етектеріндегі жазықтардағы өзен аңғарлары ... ... ... ... ... ... ... жерлер шабындық жерлер ретінде пайдаланылады.
Төбешіктердің беткейлерінде және төбе аралық төмен жерлерде ... ... ... ... жыңғыл жусанды, теріскейлі жусанды қияқшалар
таралған.
Аққұм және ... ... ... ... ... ... ... Гидрологиялық сипаттамасы
Зайсан көлі ойпаңының ортанғы бөлігінде орналасқан, көптеген ... ... ... ... Бұқтырма су қоймасын салғанға дейін Зайсан
көлінің көлемі 1788 км2, деңгейі 386 м болатын. Су қойманы ... ... ... ... ... 1962 жылы Зайсан көлі біртұтас су қойма
айдынына айналды. ... ... ... су қойманың көлемі 5490 км2
жетті, оның ... ... көлі 3140 км2 алып ... Су ... көлемі 49,6
км2 су сияды. Қазіргі уақытта көлдің су деңгейі 6 м көтерілді. Ең жоғарғы
көрсеткіш, 1971 ... ... ... 401,3 м/с ... Көлдің суы тұщы,
минералдануы 100 мг/л өсті.
Бұқтырма су қоймасындағы су деңгейінің ... ... ... ... ең ... ... жетеді, қыркүйек айынан бастап күзгі-
қысқы су тартылу сәуір айына дейін созылады.
Су деңгеінің мезгілдік ... 1,3-3,8 м ... ал көп ... ... 5 м ... Су ... су деңгейінің шамасы құятын
кезендер ... ... ... су ... ... ... ... қатады, сәуір айында ери бастайды. Зайсан ойпаңын
бойлай ағынсыз тұзды көлдер-Қаракөл, ... ... ... ... ... ... біраз бөліктері құрғап қалады. Жаз
уақыттарында буланудың ... ... ... ... 40 г/л ... көлі-Бұқтырма су қоймасы эрозиясының базисі. Бұл аудандағы
өзендер ағысы мен ... ... Ли И.В, В.М. ... ... өзендері Алтай типіне жатады. Биік емес су айдыны, жазғы-күзгі
және қысқы ағын, ... ... ... ... ... ... ... келеді, ағынның көлемі 75-80 %.
Қара Ертіс өзені Бұқтырма су қоймасына құярда 10 км ... ... ... ... ... 130-510 м ... тереңдігі 1,6-4,0 м,
ағыстың жылдамдығы 1,5 м/с жетеді. Өзен арналарында көптеген аралдар ... ... ... ... қатады, мұз наурыздың аяғы мен сәуірдің
басында арылады. Көктемгі су тасу ... ... ... ... ... ... ... максималды шығыны маусым ... ... ... ал қыркүйек айында төмендейді. Қара Ертіс су деңгейінің ... 5 ... ... ... ... ағып ... Қара Ертістің оң жақ саласы
болып табылады, терең құздар ортасынан ағады. Тереңдігі 0,7-2 м, ... 0,8 м/с. ... ... және оның ... ... екінші
жартысында, желтоқсанның басында қатады, наурыздың аяғы мен ... ... ... ... ... 0,8 м ... ... өзінің бастауын Оңтүстік Алтайдың жартасты құздарынан
алады. Өзеннің жылдық ағыны 0,6 м/с. Желтоқсан айының басында қатады, ... ... ... су ... мерзімі қысқа, яғни 10-15 ... ... ... Күршім жотасының оңтүстік-шығыс беткейлерінен
алады, өзеннің су Бұқтырма су қоймасына жетпей, ... ... ... 0,2-0,9 м, суы суаруға пайдалынады.
Кендірлік өзенінің басталуы Сауыр ... ... ... ... өзен ... 1 ... 2-3 км-ге кеңейеді, жазық жердегі өзен
ағысының жылдамдығы 1-3 м/с. ... ... ... ... ... ... 18-67 м3/с, ... айында 0,8-2,9 м3/с төмендейді.
Судың жылдық шығыны 8,8 м3/с, қараша айында мұз қатып сәуірде ериді.
Үйдене өзені ... ... ... жоталарынан алады. Бұл өзен
аралас қоректенеді, қар-бұлақ және жауын-шашын суларымен.
Жаменей өзені өз бастауын Сауыр жотасынан ... ... су ... ... ... және ... айының ортасына дейін созылады.
Максималды шығыны мамыр айының ... ... – 4,38 м3/с ... ... ... өзендеріне көктемгі-жазғы су тасуы тән.
Нәтижесінде ... ... ... ... ... қазаншұңқырының
солтүстік бөлігіндегі грунтты сулар солтүстіктен, көлге оңтүстікке қарай
бағытталады. Сутасындының қалындығы 25-30 м. ... ... 5-6 ... ... ... ... және ... бөлігіндегі грунтты
сулар тұтас ағынды құрайды, солтүстікке қарай еңістенеді. Грунттар 5-12 ... ... Жер асты ... негізінен өзен суының фильтрациясынан және
атмосфералық жауын-шашынның инфильтрациясынан қоректенеді. Грунтты сулардың
минералдануы Солтүстік Зайсан маңында 0,3-0,8-ден 1,5-2,5 г/л ... ... ... ... 5-7 г/л ... ... ... гидрокарбонатты-кальций және хлоридтті-натрий болып келеді.
Зайсан аумағында тектоникалық жарылымдар бойымен бұлақтардың көздері
шығып ... ... ... ... солтүстігінде таралған. Грунтты
сулардың шығуынан өзендер пайда болады, мысалы, Қарасу өзені грунтты сулар
кездесетін батпақты жерде қалыптасқан ... ... ... ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ГЕОМОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ
2.1. Геологиялық құрылысы
Зайсан ойпаңының геологиялық құрылысын зерттеуде ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың қосқан үлестері зор.
Зайсан ойпаңының құрылысы екі құрылымды-стратиграфиялық қабаттан
тұрады- ... ... ... ірге тасы ... және оның
бетінде жатқан жас ... ... ... ... ... ... үш ... құрылымнан қалыптасқан: 1) төменгі құрылымды
қабат- максималды қалыңдығы 2 км, жоғарғы карбон мен ... ... тау ... ... жоғарғы бөлігінде платформалық шөгінділер жатыр: эоцен
дәуіріндегі жоғарғы бор дәуірінің үгілу қабығы, қалдықты триас, ... ... ... ... ... орналасқан.
Ойпаңның жоғарғы қабатын плиоцен-төрттік дәуірдегі жас ... ... ... 100 м.
Зайсан ойпаңының маңында бор-палеогеннің үгілу қабығы, палеозойдың
әртүрлі тасты жыныстары дамыған, ал жыныстар ала ... ... ... және ... ... болып келеді. сазды шөгінділердің
үгілу қабығының қалындығы 10-12 м, кебір жерінде 25-30 м ... ... ... жалаңаштанған үгілу қабығы, Арқауыл тау
етегінің ... ... ... ... ... ... ... және т.с. ұсақ шоқылы ... ... ... ... жалаңашталған үгілу қабығы Маңырақ
жотасының солтүстік етегінде – ... және ... ... ... ... ... ... солтүстік етегінде кеңінен
таралған. Үгілу қабығы сары, ашық-қызыл немесе ала түсті саздардан тұрады.
Зайсан ойпаңының ... ... ... ... ... ... дат
қабатымен анықталады. Зайсан ойпаңының палезойлық ірге тасын геофизикалық
мәліметтермен және жер ... ... ... ірге ... ... алынған материалдар бойынша талдауға болады. Геофизикалық және
бірнеше геологиялық мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... жоғарғы девон және төменгі, ортаңғы тас көмір
жасындағы шөгінділер жатыр. Литологиялық жағынан олар эффузивті, ... ... ... және ... ... ... ... [9].
Жоғарғы палеозой дәуіріндегі теңіз жағалаулық және континентталді
шөгінділер ... ... ... ... Арқауыл тау тізбегінде және
жекелеген шоқыларда-Шақкелмес, Қарабүйрек, Үшқора, Жуалқора және
Керіште айқындалған. Арқауыл ұсақ шоқысы ... ... ... және қара түсті алевролит, сонымен қатар кангломерат, гравелит, ... ... ... Шақкелмес тауында, Жуанқара тауының ... ... ... түйіршікті құмдақтардан, гранит-порфириттен,
лейкократты және ... ... ... ... Жоғарыға таман
алевролитті және сазды тақта тасты қабатында құмдақтар, лава мен ... ... ... ... және ... тауларында да кездеседі.
Қарабүйрек тауындағы шөгінді-жанартаулы қалыңдық андезитті, андезитті-
базальті порфириттерден, кремнийлі алевролиттерден және ... ... ... және ... ... ... ... жасырақ шөгінділер
Көкпекті синклинориінің ... ... ... бұл шөгінділер Еспе
өзенінен Жіңішке өзені аңғарына дейін аралықта таралған. Бұл шөгінділер екі
жүйеге ... ... ... ... ... ... жүйе
және тұнба жыныстардан тұратын ... ... ... ... кварцты, гранитті-порфиритті ипабисольді интрузиялар шығып
жатыр. Зайсан ойпаңының ... ... ... ... ... жауып жатыр және максимальді қалыңдығы, ойпаттың ортаңғы
бөлігінде 2000 м жетеді. Жоғарғы бор тұнбаларынан ... ... ... [10].
Зайсан ойпаңы палеоген дәуірінде 5 кең қабатқа бөлінеді: 1) Солтүстік
Зайсан, Зимунай, Турангин, Тұзқабақ, Ащутас.
1. Солтүстік ... кең ... ұсақ ... ... ... ... ... Ақтөбе, Арқауыл тауының оңтүстік ... ... ... сайындағы шөгінділер кіреді. Сондай ақ бұл кең
қабатының шөгінділері Оңтүстік Зайсан маңына ... ... ... ... Маңырақ жотасының солтүстік-батыс етегінде-Тайжүз және Құсты
өзенінің бассейіндерінде, ... ... ... ... Арғанаты, Сайқал жотасының ... ... ... ... Бұл кең қабатының жыныстары негізінен ... ... және ... ... құмдақтар мен
алевролиттерден тұрады.
2. Көне бор және палеоцен шөгінділеріне ... ... ... кең ... ... ... бұл шөгінділер жасыл-
қоңыр монтмориллонитті, сонымен қатар гидрослюдалы және каолинитті ... ... ... ... ... және ... ... тұрады. Маңырақ және Сайқан жоталарының солтүстік
етектерінде төменгі-ортаңғы эоценнің шөгінділері ашылған.
3. Турангин кең қабаты ... ... ... су шайып
кеткен элементтермен шұғыл түйіседі. Зайсан ойпаңының бүйірлік бөлігіндегі
шөгінділер (Турангин ... ... ... ... ... ... кең қабатының төменгі бөлігі негізінен (ірі затты
жыныстардан тұрады)-әртүрлі түйіршікті құмдардан, алевролиттерден тұрады,
кейбір ... ұсақ ... ... ... кездеседі. Жыныстардың
арасында қара гумусты алевролитті ... мен ... ... ... кең ... ... ... Зайсан маңында: Кий-Керіш
тауында, Шақкелмес тауының солтүстік және оңтүстік етектерінде, Қарабүйрек
тауының батыс бөктерінде, ... ... сол ... ... ... ұсақ шоқы ... Ақтөбе тауының аймағында, Қара Ертіс
өзенінің сол жағалауында айқындалған. ... ... ... ... ... ... ... солтүстік-батыс бөктерінде, Қоңыр-құр және
Шайбұлақ бұлақтарында, Үйдене өзенінің ортаңғы ағысында, Сайдан жотасының
сол ... ... ... кең ... Ерте олигоценнің Тұзбалақ шөгінділері Зайсан
ойпаңының шығыс ... ... Бұл ... ... эоцен
қабатында, палеоценде және палеозой ... ... ... ... ... ... және жасыл-қоңыр және жасыл түсті
алевролиттер, алевролитті саздар, ... және ... ... ... ... ... маңының солтүстігінде Тұзқабақ кең
қабатында, Кіші-Керіш тауының қабатында, Шақкелмес тауының солтүстік пен
оңтүстік ... ... ... ... және Қара ... өзенінің сол
жағалауында айқындалған. Тұзқабақ көлінің тік ... ... ... ... ... Зайсан маңының оңтүстігінде Тұзқабақ кең қабаты Сайқан
жотасының маңында айқындалған.
5. Ашутас кең ... ... ... ... кең ... кең қабатының жыныстарына жатады және екі бөліктен құралған:
төменгі ... ... және ... ... ... ... ... монтмориллонитті, жасыл-сұр; ал
құмдары кварц-долашпатты және мезомикті болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... тауларында және т.б. жерлерде шығып жатыр. Ашутасты тауындағы
бұл қабаттың шөгінділеріне ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Зайсан маңында Ашутас кең қабаты Маңырақ
және Сайқан жотасының солтүстік тауалды етектерінде ... ... ... бор-палеоген шөгінділеріне қарағанда Зайсан ойпаңы
маңында кең көлемді алып жатыр, мезозойдың аяғымен кайназойдың басындағы
континенталды ... ... ... ... ... және ... ... орналасқан. Неоген шөгінділерінің ... ... ... болып табылады тек жоғарғы қабатының генезисі
аллювиалды-пролювиалді болып ... ... ... ... 8 ... ... Нұра, Жамантау,
Зайсан, Сарыбұлақ, Қалмақбай, Қарабұлақ, Қайнар, Жоғарғы Гобий. Неогендік
құрылу түсіне және құрамына байланысты 3 бөлікке ... ... ... ... ... ... ... түсті сазды және жоғарғы бөлігі
сары-құба саздардан тұрады. Біріншісі миоцен, екіншісі ... және ... ... дәуірлеріне қатысты.
Миоцен шөгінділеріне әдете жоғарғы олигоцен шөгінділері жатады. Миоцен
қимасында 3 ... ... ... Жамантау және Зайсан. Нұра қабаты
кейінгі олигоцен және ерте ... ... және ... ... ... ал ... ... саздан құралған. Жамантау
қабаты төменгі-ортаңғы миоцен жасында, алевролитқабаттары ... ... және ... ... ... Зайсан қабаты құрамы
бойынша ортаңғы миоцендік, қалыңдығы 25 м, жасыл гипсті ... ... ... ... ... Маңырақ және Сайқан жоталарының
солтүстік баурайларының бойында, Зайсан ойпаңының оңтүстік-батыс бөлігінде,
Жаман ... және ... ... ... солтүстік етектерінде
айқындалған. Зайсан ойпаңының солтүстік маңында бұл ... ... ... тік ... ... ... ... қабаты Сарыбұлақ, Қалмақбай және
Қарабұлақ кең қабаттарының жыныстарынан ... ... ... ... және ... ... саздардан тұрады, бұл қабат
Жаман және Жақсы Арғанаты тауларының солтүстік етектерінде ... ... ... Павлодар қабаты деп аталған. Бұл шөгінділерге тән
ерекшелік ... ... және ... ... келеді. Қалмақбай қабаты
негізінен қызыл құба, монтмориллонит-гидрослюдалы және ... ... ... ... ... Қарабұлақ қабаты қоңыр
құба сары саздардан тұрады. Бұл ... ... ... Маңырақ,
Тарбағатай тауларының жоталарында 200 км созылып ... ... ... бөліктерінде бұл қабаттың жыныстары Базар, Бұғаз, Көкпекті өзен
аңғарларында ... ... ... солтүстігінде Повлодар қабаты
оңтүстік Алтай тау етектерінде, Алексеевка аудандарында, ... ... Қара ... оң ... ... ... жыныстар көбнесе сазды болып келеді. Ұсақ
және бөлшектенген, тілімденген «бедленд» жер бедерін құрастырады.
Бұл жыныстар Маңырақ және Сайқан тау ... ... ... ... ... ... ойпаңының оңтүстік-шығысында Қайнар
қабаты кездеседі. Бұл қабат малтатастардан, құмдақты-саздардан және ... ... ... Гоби қабатында конгломератты құмдар Қызылжар
жарында, Бұғаз өзенінде, Қандысу, Бозша өзендерінің жағалауларында, ... ... ... ... ... шөгінділер Зайсан ойпаңын түгелдей дерлік жауып жатыр. Зайсан
ойпаңының төрттік ... ... ... ... байланысты
бөлінеді: эоплейстоценді, төменгі плейстоценді, ортаңғы плеистоценді,
жоғарғы плейстоцен-голоцен, ... ... ... ... ... ... ... қабатының жыныстары қатысты, олар
конгломераттар және құмдақты кесек тастар ... ... Бұл ... ... ... келеді. Төменгі плейстоценнің екінші бөлігіне ... ... ... келеді. Бұлар малтатастар, қалыңдықтары 1-6 м.
Төменгі ... ... ... тегі ... және ... болып келеді. Зайсан ойпаңының солтүстік
маңында бұл шөгінділер аккумляциялық және ... ... ... ... ... плейстоцен жасындағы жыныстар бедердің биігірек
деңгейлерінде және Зайсан маңындағы периферлік бөліктерде таралған, ... ... және ... болып
келеді. Делювийлік-пролювийлік шөгінділер ... ... ... ... ... ... ... тауаралық
ойпаңның жан-жағында дамыған. Бұл шөгінділер құмдақты ... ... өзен ... ... ... шөгінділер кездеседі.
Аллювийлік шөгінділер Зайсан ойпаңының тек шығыс бөлігінде ... ... ... плейстоцен бірінші бөлігі Пшюк кең қабатына сәйкес
келеді, қалыңдығы 1-5 м. Бұл ... ... ... ... малтатастардан және әртүрлі түйіршікті құмдардан, сонымен қатар
дөңбек тастардан тұрады. Өзен шөгінділерінің қалыңдығы бірнеше ... ... ... ... ... Қараүңгір қабаты жатады. Бұл
қабат малтатас, қиыршық тасты құмдардан, тау етектерінде дөңбек тастардан,
кейбір ... ... ... ... ... ... ... өзен аңғарларында сақталған.
Ортаңғы-жоғарғы плейстоцен шөгінділері Көкпекті, Бұғаз, Базар, Ұласты,
Қандысу өзен аралықтарын алып жатыр. Сонымен ... ... және ... ... ... ... көлінің солтүстігінде
кездеседі. Бұл шөгінділердің жаралу тегі ... және ... ... ... Зайсан маңының оңтүстік шығысындағы Сайқан тау
жотасының солтүстік беткейлерінде лесс жыныстарының кең ... ... ... ... және ... қатты корбанатталған кеуекті саздақтар
мен құмдақтар, бұл жыныстар эрозиялық және көшкін процестерінің құрылуына
себеп ... ... ... ... ... ойпаңының шығысында
Ақтөбе көтерілімінің батыс және оңтүстік етектерінде кездеседі. Олар
цоколді террасаны ... Бұл ... ... ... ... ... және ... тастардан, саздардан тұрады,
шөгінділердің қалыңдығы 10-12 м. Қазіргі ... бұл ... ... массив
бедерін құрайды. Көлдік шөгінділер Зайсан ... ... ... ... аз мөлшерде жауып жатыр. Көлдік құрылу
горизонтталді қабатты саздардан, малтатастардан, ... ... ... ... ... ... ... плейстоцен бірінші
бөлігі Ақмола қабаттарының құмдарынан тұрады. Аллювийлік ... ... ... ... ... бұл ... ... және 20-35 м биіктікте жатыр. Көлдік-аллювийлік шөгінділер Қара ... ... ... шөгінділер ұсақ малтатастардан, кесек тастардан
және жентек тасты әртүрлі түйіршікті құмдардан, ... ... ... ... 10-15 м ... ... ... шөгінділері әдетте тау
беткейлерінің етектерінде қалыптасқан, бұл жыныстар ... ... ... ... ... және лесс ... ... ... ... ... екінші бөлігі Бархыт қабатының
құмдарынан және малтатастарынан қалыптасқан. ... ... ... ... ... Бұл ... ... құмды, кесек
тасты, малтатасты болып келеді. Жоғарғы плейстоцен-голоцен ... ... алып ... ... бірінші, екінші жайылмалық террасаларында
жатыр. Зайсан көлінің төменгі террасаларында ... ... ... және ... және эолдық болып келеді.
Делювийлік-пролювийлік шөгінділер ... ... ... ... ... ... дейін созылып жатыр, бұл ... ... ... ... және ... болып келеді. ... ... ... ... ... Күршім және т.б. Зайсан көліне
құятын өзендердің атырауларында және Бұқтырма су қоймасында байқалады.
Голоцен шөгіндері шектеулі ... ... ... ... ... ... Голоцендік көлдік жағалаулық
шөгінділер Зайсан көлінің және Ертіс ... ... ... ... ... ... көп ... бірақ қалыңдықтары аз, тек
Аққұм құмдарында жақсы дамыған. Құрамы майда, ұсақ түйіршікті ... ... ... ... ... ... оңтүстік-
шығысында таралған. Бұл жерде желдің материалды өңдеуі ... ... ... ... ... ... ... төменгі террасасында
және жайылмаларда жатыр. Олар аллювиймен ... ... ... ... ... және ... бірдей дамыған. Көлдік
жыныстар негізінен құмдардан және сазды құмдардан құралған, қалыңдығы 1 м
жуық. Көлдік және ... ... ... ... ... ... қалыңдығы 0,2-10 м жетеді.
Тақыр және сортаңды шөлдер бедердің грунтты сулары жақын жатқан төмен
бөліктерінде ... ... ... ... ... ... жер бедері әртүрлі эндогенді және экзогендік
факторлардың әсерінен құрылды. Территориядағы жазықтар, ұсақ ... ... ... ... және ... ... жер бедері плейстоцен-голоцен жасындағы көлдік, көлдік-
аллювийлік, аллювийлік-атыраулық, ... ... және ... ... ... ... Жағажайлық және жағажайдан
жоғары көлдік террасада саметриялық деңгейі ... ... ... ... ... ... кейбір зерттеушілер 2 (екі) террасаға
бөледі, кейбіреулер 6 (алты) террасаға ... ... ... ... ... ... әлі толық зерттелмеген. К.В.Курдюмов
бойынша көлдің деңгейі 400 м-ден аспады, қазіргі деңгейі 12-14 м. ... ... ... ... ... көлінің
террасасының биіктігі 100 м-ге жетті. Ю.П.Селиверстов террасаның деңгейін
былай бөліп көрсетті: бархан (абс. 386-396 м), ... (400-420 м), ... м), ... (460-480 м), ... (480-500 м), ... (540-570 м).
Далалық материалдарды, ғарыштық ... ... ... ... карталарды талдау нәтижесінде бұл территорияда
420 м биіктіктегі ... және 2 (екі) ... ... ... ... ... ... террасалар, неотектоникалық
көтерілімдердің әсерінен және көлдің, өзендердің әсерлерінен ... ... ... ... көлдік- аллювилік аккумуляциялық және
аккумуляциялық-абразиялық, денудациялық тегіс жазықтар жатады. Жағажайлық
көлдік ... жасы ... 1-ші ... плейстоцен-
голоцендік, 2-ші кейінгі плейстоцендік ... ... ... ... Бұқтырма су қоймасының нәтижесінен су ... ... ... ... ... ... ... 390-395 м
абсолютті биіктікте орналасқан жағалауда дамиды. Көп бөлігін ... ... ... иілген жағалау болып табылады. Бұқтырма су қоймасының суы
басып жатқан ... ... 400-407 м ... ... ... ... ... беткі бөлігі, шайылған әртүрлі құмдардан құралған,
биіктігі 2-8 м-ге ... ... ... басып өтеді [3].
Бірінші террассаның биіктігі Зайсан көлінің қазіргі деңгейінен 2-5 м
биіктікте ... ... ... ... ... құмдақты,
саздақты және сазды болып келеді. террассаның жоғарғы бөлігі ... ... ... ... ... ... ... террасса Зайсан көлінің
қазіргі деңгейінен 12-15 м биіктікте қалыатасқан. Шөгінділерінің қуаты 15-
18 м, ... ... ... ... ... ... көп ... қазіргі уақытта сорға айналған, ұсақ тұзды ... ... жер ... ... ... ... жерлерінде террассаның
жиектерінде биіктігі 5-10 м, кертпештер ... ... ... аз ... ойпаңының көлдік-аллювийлік жазықтары жасына, ... ... ... ... ... ... ... жазықтар ойпаттың оңтүстік-шығысындағы Қара Ертіс, Кендірлік,
Жаменей, Қарасу өзен арықтарында дамыған. Қара ... ... ... жазық, кейінгі плейстоцен және ортанғы ... ... ... ... ... пайда болған. Қара Ертіс
өзенінің сол ... ... ... ... ... жазық, кейінгі плейстоцен-голоцен жасындағы эолдық ... ... ... ... ... Грунтты сулардың жақын жатуына және
тұзданудың дамуына байланысты бұл жерде ... ... ... ... Бұл
жердің жер бедері палеоген саздарында жатқан, қалындығы 10-20 ... ... ... ... ... және қиыршық тасты-
малтатасты шөгінділерден құралған.
Кейінгі плейстоцен жасындағы көлдік-аллювилік биік жазық Керіш және
Қарабүйрек тауларының ... және 410-440 м ... ... өзенінде,
415-420 м биіктіктегі Қара Ертіс өзенінің сол жақ жағалауында ... және ... ... ... ... жазық Қара Ертіс
өзенінің жайылмасынан 3,5-5 м биіктікте орналасқан тегіс жазық ... ... ... ... ... ... шамалы белесті,
төмпешікті болы табылады. Құмды бөліктердің биіктігі 3-5 м-ге ... ... ... ... ... ... жайылма, террассалар, өзендердің атыраулары
жатады. Ойпаттың өзендерінің көп ... ... ... ... ... ... ... немесе елді мекендерде жерді
суаруға қолданылады. Континанталды атырауға ... ... ... ... ... ... және бірнеше ұсақ өзендердің аңғарлары
жатады. Бұл жерлерде ... ... ... ... ... ... байланысты бірінің үстінде бірі орналасқан. Күршім
өзенінің сағалық бөлігіндегі атырауын В.Е.Попова үш атырауға бөледі: ... ... ... ... және ... және Қара Ертіс өзендерінің аңғарларында аллювийлік жазықтар
қалыптасқан. ... ... ... II-ші ... ... ... жазықтарға ауысады.
Ойпаңның көп бөлігінде тұрақты және уақытша су ағындарының әсерінен
құрылған ... ... ... ... голоцендік аллювилік-
пролювилік жазықтар. Олар бір-бірінен құрылу ... ... ... терең және қатты ... ... ... ... ... ... ... Тақыр және т.с. өзендер ... ... ... ... ... ... ... ысырынды
конусы ойпаттың оңтүстігінде, тау алды етектерден Зайсан көліне ... Бұл ... көне ... ... 0,7-1 м тереңдіктегі
арықтармен тілімденген. Қазіргі батпақты жерлер аллювийлік-пролювийлік
жазықтарды дамыған. Жоғарғы ... ... ... ... ... бөлігіндегі Тақыр, Қалжыр, Ашалы, Шет-Теректі өзендірінің таудан
шығар бөлігінде жақсы айқындалған. Литологиясы кесектасты-малтатасты, құмды-
саздақты ... ... ... ... ... ... ... дөңбек
тасты-қиыршақтасты-кесек тасты, құмды болып келеді.
Ортаңғы плейстоцендік аллювийлік-пролювийлік жазық гипсометриялық
деңгейі 800-1000 м ... ... тау алды ... желінген қалдық
ретінде сақталған. Жоғарғы бөлігі төбешікті-белесті, беткейлерінде сайлар,
жыраулармен тілімденген, жоңдардың биіктігі 25 м. ... ... ... ... ... ... ... Кендірлік өзен аралықтарындағы ысырынды
конус ... 10 м лесс ... ... құралған. Бұл жазық
Тарбағатай және Сайқан жоталарының солтүстік етектерінде жақсы айқындалған.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қайраңдарда, сонымен қатар көне биік
аллювиалды-пролювиалды жазықтарда дамыған. Конустың ... ... ... ... ... тілімденген төбешікті болып келеді.
Делювийлік-пролювийлік жазықтар Оңтүстік ... мен ... ... ... ... ... белесті және
төбешікті-белесті жазықтар. Беткі бөлігі негізінен деллювийлік-пролювийлік
шөгінділердің лесс ... ... ... және ұсақ ... ... ... беткі бөлігінің орташа еңістігі 4-70.
Кейінгі плейстоцен-гоцендік тауалды деллювийлік-пролювийлік қайраңдар
Керіш және Қарабүйрек тауларында ... ... ... ... ... ... Жаман және Жақсы
Арғанаты тауларының етектерінде 1160-680 м ... ... ... ... ... ... ... сайлардан құралған.
Зайсан ойпаңындағы ірі құмды массивтер Қара Ертістің сол ... және ... ... ағып ... ... өзенінің бойында
орналасқан. Бұл ... ... ... ... ... массиві бірнеше үлкен емес Дала, ... ... ... ... ... ... ... Бұл құмды массивтердің
гипсометриялық жағынан, морфометриялық ... ... ... ... бар. Қара ... ... солтүстік
бөлігі төбешікті-қырқалы, төбелі, қырқалы, төбешікті-қуысты болып келеді,
биіктіктері 2-7, 10-12 м-ге жетеді.
Аққұм шөліннен барханды жер ... тән, ... 80-100 м. Бұл ... мен ... ... ... дамыған, субендік бағытта созылып
жатыр, ал бедерінің жастау барханды ... ... ... шөлі ... ... ... пішінді болып келеді. Бұл
жерге ... ... ... ... ... ... 5-7 м, сонысымен қатар, төбешікті-қырқалы пішіндер ... ... ... ұсақ және ... ... болып келеді. Эолды
жазықтарға Зайсан көлінің оңтүстік жағалауындағы көлдік шөгінділерден
құрылған жазықтар да ... ... ... ... ... ... ... бейнеленген көлдің оңтүстігінде біршама жерлерді тізбекті-
төбешікті ... алып ... ... ... (2-5 м) ұзындығы 10 м-ге
жетеді, әдетте солтүстік-шығыс бағытта ... ... емес ... бөлінген. Құмды өсімдік жамылғысымен бекітілген.
Қазіргі эолдық жазықтарға Алқабек өзенінің жайылмалық террассалары,
сонымен қатар ... ... ... ... ... жатады, жер
бедерлері тегіс, төбешікті болып келеді, төбешіктің биіктігі 3-5 м ... ... ... жер ... екі ... ... көлдік-аллювилік ортаңғы-кейінгі
плейстоцен жазықтығы 440-480 м биіктікте дамыған және ... ... ... ... тип болып табылады. Шөгінділері палеогеннің су
шайыған жазығында жатыр, 2-3 ... ... ... ... бөлігі
оңтүстікке қарай әлсіз еңістелген, тақыр жерлер көп кездеседі. Террассаның
кертпештерінде сызықтық эрозия қарқынды дамыған. Жоғарғы террассалада ... көп ... ... ... ені 50-600 м, сайларына тұздану
және бақпақтану құбылысы тән.
Төменгі-ортаңғы ... ... ... ... ... ... ... 440-650 м биіктіктегі Еспе-
Қарабоға өзендерінің аралықтарында таралған. Бұл жерлерде конгломераттар
мен қиыршық тастар кең таралған. ... ... ... тегіс, солтүстікке
қарай 2-30 еністелген. Денудациялық ... ... ... ... ... жер ... ... ойпаңында ұсақ шоқылы және аласа таулы
жазық болып ... ... үш ... ... ... ... ... дислокацияланған және қатпарлы құрылым. Денудациялық ... ... мен ... ... ... ... мен ... шөгінділерінен
құрылған. Бұл жазық құлама және еңкіш болып келеді. ... ... жер ... ... ... және шамалы тілімденген жазық.
Денудациялық жазық құрғақ арналар мен ... ... ... ... жер ... ... дислокацияланған денудациялық жазықтар морфологиясына және
жасына қарай үш түрге бөлінеді: 1. ... биік ... ... 2. ... ... белесті (неоген); 3. орташа тілімденген
шамалы белесті (неоген). Тілімденген биік ... жер ... ... ... ал ... жер бедерлері Оңтүстік Зайсан маңында таралған.
Биік белесті денудациялық жақтар, 392-520 м ... ... ... ... ... ... ... жер бедері болып ... ... ... ... кайнозой шөгінділері қызғылт сазды және құмды-
сазды шөгінділерден тұрады. Осы жерлерде ... 40 м-ге ... ... ... ... ... ... тақырлар мен сорларға
бөлінген. Грунтты сулар жер ... ... ... және ... көп кездесетендіктен бұл территорияда сорлар көп таралған.
Зайсан ойпаңының оңтүстігіндегі шамалы дислокацияланған денудациялық
жазық, неоген шөгінділеріндегі белесті жер бедерлері ... ... ... ... Жақсы-Арғанаты және Жаман-Арғанаты ... ... көп ... Бұл ... ... ... ... Нұра,
Көкенқыры, Белбастау, Сұлутал шатқалдарында және Еспе өзенінің ... ... ... ... 5-7 м, ... ... бөліктері
ұсақ жыралармен қатты тілмденген.
Зайсан ойпаңының ... ... ... ... ... құрылым көп дамыған. Бұл жазық 440-640 м ... ... ... биік ... ... ... Мұнда сайлармен
тілімденген ұсақ төбешіктер және ... ... ... Бұл жер бедері
денудация әсерінен қалыптасқан және элювиалды-делювиалды шөгінділерімен
жабылған.
Ұсақ шоқылар үш түрге бөлінеді: ... ... және ... ... ... ... ... беткейлерінде адырлы
қырлы-белесті жер бедері дамыған. Шөгінділері- палеоген-неогеннің ... ... лесс ... ... ... тастар, қиыршық тастар,
конгломераттар. Жекелеген адырлардың абсолюютік биіктігі 900-1000 м. ... ... ... ... ... ... ... көтерілген
көтерілімдермен және аккумулятивті жер бедерінің деформациясымен және
эрозиялық әсерлермен байланысты. ... ... ... 30-50 м-
ден 100-150 м-ге жетеді. Жер ... тау алды ... ... арқылы бөлінеді. Қырқалар мен белестерінің ... 10-50 ... ... жер ... жасы плейстоцен-голоцендік.
Солтүстік Зайсан маңының орталық бөлігінде және Қара Ертіс өзенінің ... ... ... ... жер ... таралған. Жер бедері
ірі горст-антиклиналь көтерілімдерінің әсерінен пайда болған және бор-
палеоген-неогеннің ... мен ... ... Бұл ... ... бар, ... 50-70 м-ге ... қырқалар кездеседі. Беткейлері
қатты тілімденген және жер бедері Қарабүйрек, Жауанқара тауларының ... ... сол ... ... шөгінділері таралған.
Палеозой шөгінділеріндегі ұсақ шоқылы ... жер ... және ... қарай үш түрге бөлінеді: белесті ... ... және ұсақ ... Зайсан зонасына палеозой тау жыныстарынан құрылған горст-
антиклинді көтерілім тән. Мұндай ... ... ... 500-700
м болатын, жекелеген жазық-белесті ұсақ шоқылар болып табылады /Шапелмес
(516м), Ақ-Төбе (578 м) ... ... ... ойпатымен қиылысатын ірі
жарылымдар бойында ... ... ... ... ... жыралармен қатты тілімденген. ... ... ең ... ... ... 30 км-ге созылып ... ... ... ұсақ ... Бұл ... бір-бірімен жарылымдар
бойымен бөлінген, ұсақ қатпарлы-жақпарлы ... Тау ... ... ... ұсақ ... шлейфтер таралған.
Зайсан ойпаңының солтүстік батысында Еспе-Бектемір, Жуандық-Лайлы өзен
аралықтарында, палеозой тау жыныстарынан құралған ұсақ белесті ұсақ шоқылар
таралған. ... ... бұл жүйе ... беткейлі жалдардан,
қырқалардан тұрады. Қалыпты биіктігі 30-50 м ... ұсақ ... ... 584 м ... Арқауыл таулы жүйесіне жатады.
Зайсан ойпаңындағы таулы жүйелер аласа таулы массивтер болып ... ... ... ... ... ұсақ ... ... Жақсы-
Арғанаты, Қызыладыр, Толағай, Ұлмас-Тектұмас таулары жатады. ... 700-1000 ... ... 1600 м-ге (Жақсы-Арғанаты)
жетеді. Ұсақ шоқының жас неоген-төрттік, қалыпты биіктіктері 150-200 ... өзен ... және ... ... ... ... [15, 16, ... Қазіргі бедер құрушы процестер
Зайсан ойпаңының бедер эндогенді және экзогенді процестердің әсерінен
құрылған. Климаттық жағдай, гидрологиялық жүйе, тау ... ... ... ... әсер ... Эндогенді процестер жер қойнауындағы
радиациялық ыдырауының әсерінен пайда ... ... ... ... ... география және геология университеттерінің мүшелері айналысты.
Г.В.Гельдыеваның жетекшілігімен ... ... ... ... ... және ... ... зерттеген. Сонымен қатар,
жекелеген табиғи компонентерді, соның ... ... ... ... ... ... ... [18].
Бедер түзуші процестер генетикалық жағынан төмендегідей типтерге
бөлінеді: 1/ флювиалды; 2/ көлдік; 3/ ... 4/ ... ... ... 6/ ... процестер.
Ағынды сулар әрекетінен атқарылатын геоморфологиялық процестердің
жиынтығын флювилік (латынша ... ... ... деп ... ... ... ... орналасқанына қарамастан, флювийлік
процестер бұл жерде кеңінен ... ... және ... бедер пішіндері басым кездеседі. Аллювийлік және аллювийлік-
пролювийлік жазықтар ... ... ... ... ... ... жүйелерінен ағып жататын өзендердің бойында байқалады.
Бедер құруда аллювийлік процестерге өзеннің эрозиясы және ... тән. ... ... Қара ... ... Қалжыр, Күршім,
Кендірлік, Басенька, Жіңішкесу өзендерінің арасында ... ... ... ... ... ... үсті террасалар, атыраулар
пайда болады. Зайсан ойпаңындағы аллювийлік-пролювийлік және ... ... ... және уақытша ағын суының әсерінен туатын
процестер түрінде болады. ... ... ... ... ... Шакелмес, Қарабөрік (Қарабүйрек), Керші, Ащытас, ... ... көп ... Шаккелмес таулы ауданында кейбір жыралардың
ұзындығы 1-1,2 км, ені 10-18 м, тереңдігі 2-5 м-ге ... және ... ... ... керпештерде, әсіресе Қамысзауыт ауданында жыра
процесі қарқынды түрде ... ... Бұл ... ... стационарлық бақылау
жүргізілуде. Жыралардың ұзындығы 500-600 м, кей біреулері 1 ... ... ... ... және ... ... оң жақ жағауларында, Теректі
өзенінің сол ... ... ... өзендердің террассалары, атыраулары,
жайылмалары және ... ... ... ... ... ... ... Алкөбек өзенінің оң жақ жағалауында, ... ... ... ... жерінде, Кедірлік, Үйдене, Жеменей өзендерінде
дамыған.
Осылайша өзендер және ... су ... ... ... өзгертеді.
Өзеннің аккумуляциялық әсер нәтижесінен жазықтың көлемі ұлғаяды, ... ... ... ... процестер.
Зайсан ойпаңының көп бөлігін Зайсан көлі алып жатыр, бедер ... ... ... ... толысу және қайту нәтижесінде жағалау
маңында қысқа алап (белдеу) пайда болады. Бұл ... ... ... ... жел. Желдің бағыты және қарқындылығы бедер ... ... ... ... ... ... Зайсан
ойпаңының территориясында екі бағыттағы күшті желдер соғуда: батыстан
оңтүстік-батысқа және жазда ... ... ... ал ... ... ... ... осы жағдай батыс және
оңтүстік-батыс жағалауындағы абразионды бедер пішіндерінің, ал ... және ... ... ... ... ... әсер етеді. Зайсан ойпаңының территориясында жағажай солтүстік-
шығыс жағалауда және солтүстік-батысында Ақсу ... ... ... ... аккумулятивтік пішін, жағалаулық акккумуляциясы күрделі
бедер пішінінің пайда болуын және дамуын анықтауға үлесін тигізді.
Теңіздің ... ... ... ... abrasio-қыру) деп аталады,
абразияның үш түрі бар- механикалық, химиялық және ... ... ... абразия басым. Механикалық абразия соқпа толқын
әсерінен теңіз, көл жағаларының бұзылып ... Оны ... ... ... ... ... ... жақындағанда жылдамдығы бәсендеп,
биіктігі артады да жағаға асып кері шайыла ағыс тудырғанда ... ... ... ... абразияның жағаға түсіретін динамикалық ... ... 10 ... ... толқынның гидравликалық соққысы және толқын
ықпалымен кейде ішінде салмағы ондаған ... ... ... ... ... ... соққысына тұрады. Абразияның бұл түрі ... ... ... осыған химиялық және термиялық ... ... ... ... жағаға тік бағытта соқса, жұмырылған кесек
жиынтықтар жағаға қарай сыпырылады да, құмдар ... ... ... ... ... ... Су ... күші баяу болса жағажай шегінде құмнан
құралған жол тұзіледі. Басқаша айтқанда ... ... ... ... ... күші ... кезде, өзінің шайып әкелген құм-
құмайттарды ... ... ... су ... 4-6 м ... ... ... Толқындар оны жағаға қарай баяу ... ... ... ... аккумуляциялық жаға пайда болады [20].
Эолдық процестер.
Желдің әрекетіне байланысты геоморфологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... құдыреті) деп атайды.
Эолдық аймақтарда: жауын-шашын аз болады, қатты желдер жиі болады, ... ... ... тау ... ... ... басым болады [21].
Зайсан ойпаңының территориясының 4,25 % құмды ... алып ... ... ... ... ... ... дамыған. Бұл құмды массив
төбешікті-қырқалы және барханды, ірі қырқалы болып ... ... ... құмды-сазды шөгінділері, сонымен қатар
аллювиалды және ... ... әсер ... ... массивтің жасы кейінгі
және қазіргі төрттік дәуір. ... сол ... ... ... сол ... және ... ... кездеседі.
Дефляциялық пішіндерге қазаңшұңқырлар жатады, аккумуляциялық
пішіндерге-құмды ... ... ... ... ... ... құм ... Желдің үрлеген бағытына қарай орналасқан
бойлық және көлденең эолдық пішіндерді ажыратуға ... ... ... ... километрге, желдің тұрақты бағытына қарай жаралған құмды
тізбек ... ... ... өздерне тән сипат белгісі- жел жақ беткейі
мен ық жақ бекткейінің көлбеулігі және олардың бір-бірінен айырмасы ... ... ... ... ... ... ... көлденең орналасқан пішндерге құм ... ... ... және параболдық құмды дөңдер жатады. Бархандар
симметриясыз, ... ... ... айға ... жел ... ... орналасқан құм бедері.
Эолдық бедер желдің бағытына, құмды шөгінділердің қалындығына, өсімдік
жамылғысына, территорияның ... ... ... ... [22,23].
Үгілу процессі.
Зайсан ойпаңында үгілу процессі сирек кездеседі, негізінен таулы
аудандарда көп таралған. ... ... түрі және ... көптеген
табиға факторларға байланысты. Оның ... ... ... мен мол ылғал және тегіс бетті жазық қолайлы. Үгілу барлық
экзогенді процестердің бастамасы. Температуралық ... ... ... ... ... үгілудің қарқындылығы жыныстардың ... ... ... ... ... мен ... ... зор. Сондықтан, маусымдық температураның тербелуіне
қарағанда, тәуліктік температураның тербелуі (10-2000 құрайды) басты ... ... ... ... ... өсімдік
жамылғысының аздығы шөлді аймақта үгілу процесінің дамуына ... ... ... ... Ұсақ ... ... пайда болуында
басты орынды биохимиялық процестер алады. Үгілу қабығының бедер құруда ... Тау ... ... ... және маңызды факторы бола тұра,
бұл процес басқа экзогендік
агенттердің тасымалдануына ... ... ... ... ... күш ... сол ... гипсометриялық төмен жерге ауыстырып
әкелуге әсер етеді.
Беткейлік процесстер.
Физикалық үгілу ірі ... ... ... ... жағдай жасайды. Шөлейттің климаты көшкін ... ... ... ... ... ... процестер үгілген
материалдардың шайылып жайылуына, тасымалдануына немесе олардың жиналып
шоғырлануына әкеп ... ... ... ... және ... қалыптасады. Беткейлердің борпылдақ жыныстардың ... ... ... жер ... ... ... бередіде, оның тез үгілуіне
жағдай жасайды. Бекткелік процестер ... ... ... ... ... ... шегінген сайын, соғұрлым олардың
өз-өзінен шөгінген баурайлар бөлігі мүжілу ... ... кеми ... ... ... ... тау бөктерінен алыстар, азайып кетеді де,
нәтижесінде шегінген беткей етегіндегі ... ... ... Осы ... ... ... ... етегінде қалыптасқан көлбеу
жазықтық, яғни педименттер пайда болады.
Зайсан ойпаңының ... өзен ... ... ... аңғарлық педименттер қалыптасқан. Педименттердің құрылуы көбінесе
жыныстардың құрамына байланысты. Зайсан қазаң шұңқырында шөгінді жыныстары
төрттік ... ... ... бейнеленген. Ірі беткейлерде
гравитациялық- опырылып құлау байқалады. Опырылып құлауда ... ... ... ... ... және ... ... бұзылады.
Шөгінділердің құрылуы физикалық үгілуіне байланысты. Үгілудің өнімдері-
ұсақ тас, шағыл тас. Механикалық ... ... ... ... болады, жаңбыр сулары жарылымды кеңейте түседі, беткейдің
денудациялық ... ... ... әсерінен шөгінділердің конусы
пайда болады, коллювилік ... ... Биік ... ... кездеседі [21].
Антропогендік процесстер.
Экзогенді процестердің ішінде бедер түзуге қатты әсер етуші процесс-
антропогендік. ... ... ... ... және бедер түзуші
процестерге елеулі ықпал тигізеді.
Зайсан ойпаңының қазіргі бедер құрылуына ауыл ... ... ... ... егін ... көлемі 304 мың га жуық, ойпаттың 10 %
(пайызына) жуық ... алып ... ... жерлер ойпаттың оңтүстік
бөлігінде, тауалды жазықтарында таралған. Суғармалы егін ... ... ... ... ... өзін-өзі реттеуші механизімін
және жалпы бедер құрылу заңдылығына ... ... ... ... ... га, ... ... бөлігінде тауалды биік денудациялық
жазықтарда дамыған. Бұл жерлерде көбінесе дәнді-дақылдар, техникалық және
жемдік дақылдар ... ... ... сонымен қатар ауыл шаруашылық
техникалар топырақ ... әсер ете ... жел мен су ... ... ... ... әкеп ... көлінің жағалаулық бөлігіндегі бедерінің дамуына ... ... ... зор ... Су ... ... ... және Зайсан
көлінің су деңгейінің өсуінен абразия процессі қарқынды түрде дамыды. Бұрын
байқалмаған жағалаулар ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.
Зайсан ойпаңында мал жайылатын жерлерде, тұяқтың тапталысына ұшырай
келе, шөлдену процесінің әкеп соғады.
Әртүрлі антропогендік әсерлердің ішінде жер ... ... әсер ... тау кең ... оның ... техногендік бедер қалыптасты.
Соңғы жылдары ойпаттың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ... ... кең ... өндіріле бастады, осыған байланысты көмірді тасымалдау жолдары ... Ашық ... ... 400 га, тау ... ... ... қабаттың орташа қалыңдығы 5-8 м. Бедердің түпкілікті ... ... ... ... келместей өзгертеді және экологиялық қауіпті
аймаққа айналдырады. Құрылыс материал шикізаты 1990-1992 жылдардағы жер
сілкінісіне байланысты өсіп ... Ашық ... ... ... 2-5 ... жатыр. Малтатастардың жекелеген ірі ашық кеніші бірнеше гектарды
алып жатыр, тереңдігі 6-7 м ... ... ... ... ... ... жүйе біркелкі таралмаған. Жиі жол ... ... және ... ... ... ... Бұл жол ... тек қана елді мекендерді емес, сонымен қатар
шабындық жерлермен де ... ... аз ... және ... ... ... жүйесі әлсіз. Көлік жүйесі Республикалық, облыстық
және аудандық маңызды асфальтті жолдар, сонымен қатар далалық, қара ... ... ... деп ... ... ... ... пішініне әсер
етуінің нәтижесінде экзогенді процестер, жыра процестері, жазықтың ... және т.б. ... ... әсер ... ойпаңының бедер құрылуына қатты әсер етеді,
антропогендік бедер, геоморфологиялық процестер ... ... ... ... ... ... маңызды ауыл шаруашы-лық
ауданына жатады. Бұл ауданда қолдан ... және ... ... мал ... ... Антропогендік процестер әсерінен бұл
жерде жыра құбылысының дамуы, сонымен қатар шөлдену процесі ... ... ... Бұл ... 9 ... ... ... Көкпекті, Күршім,
Қалғұты, Қалжыр, Оңтүстік-батыс, Қандысу, Қара Ертіс.
Орталық аудан геоморфологиялық жағынан кайназой ... ... ... және ... ... ... ... отырған аудан сейсмикалық 6 балл ... ... ... ... ... кейбір жерлерде сорлар, сортаңдар, тақырлар
кездеседі. Бұл ауданда Зайсан көлі орналасқандықтан бедердің ... ... бұл ... ... ... ... Бұл ... бедер
түзуші процестер-абразиялық жағалау, батпақтану. Аудан негізінен мал
жайылымына қолданылады.
Көкпекті ауданы делювийлі-пролювийлі еңістенген ... ... ... ... ... дәуірдің шөгінділерінін
құрылған. Аудан 6 балдық сейсмикалық зонада жатыр. Топырағы қою-каштанды,
ашық каштанды ... ... ... су ... сол ... ... дамыған. Ауданның көп ... ... ... қолданылады. Бұл жерде бұталы-жусанды өсімдіктер таралған.
Территорияда ... жыра ... ... ... ... су ... оң жақ жағалауында орналасқан.
Геоморфологиялық ... ... ... ... ... ... ... төбешіктер мен белесті бедер пішіндері басым.
Геологиялық ... ... және ... шөгінділерден тұрады.
Төрттік шөгінділер элювийлі-делювийлі және аллювийлі-пролювийлі жыныстардан
тұрады. Аудан 6 ... ... ... ... ... ... каштанды
және тауалды құба топырақтар. ... ... ... ... Бұл ... жыра ... ... жүріп жатыр. Аудан шабындық
ретінде ... ... ... және ... өзендерінің аралықтарында
орналасқан. ... ... ... ... шөгінділерінен құрылған
денудациялық белесті жазық. Аудан 6 балдық ... ... ... ... және қара ... ... бұл аудан орташа тілімденген
аймаққа жатады. Өсімдігі дәнді-жусанды, бұталы-жусанды болып ... ... мал ... ... ауданы Зайсан ойпаңының солтүстік-шығысында орналасқан.
Геоморфологиялық жағынан палеозой және ... ... ... болып келеді. Аудан 7 балдық сейсмикалық зонада орналасқан.
Таудың каштанды, сұр-құба топырақтарынан тұрады, өсімдігі ... ... ... ... ... суармалы егін шаруашылығына
қолданылады.
Қара Ертіс ауданы биіктігі орта есеппен 3-5 м болатын ірі қырқалар мен
бархандар ... ... ... ... және ... ... ... тұратын Айғыр құм құмды ... ... ... сор және сортаңдар таралған, өсімдігі
жартылай бұталы, теріскенді болып ... ... 7 ... ... ... ... мал шаруашылығы жақсы дамыған.
Кендірлік ауданы ... ... ... ... ... ... келеді. Аудан 7 балдық ... ... ... ... ... ... өндіріледі. Топырағы каштанды,
таудың сұр-құба топырағынан тұрады. Өсімдігі дәнді-жусанды, ... ... ... ... ... ... ... қатты тілімденген.
Бұл жерде дәнді жемістер егетін суармалы егін шаруашылығы дамыған.
Қандысу ауданы кайназой шөгінділерінен ... ... ... Аудан 7 балдық сейсмикалық зонада орналасқан. Топырағы
тауалды ашық каштанды, қою каштанды, шалғанды каштанды топырақтардан ... ... ... ... ... ... ... жерлерге жатады.
Оңтүстік-батыс аудан аллювилі-пролювилі жазыққа жатады. 6 балдық
сейсмикалық зонада орналасқан. ... ... ашық ... және ... ... ... бұталар, жусандар, типчактардан
тұрады. Аудан мал шаруашылық жайылым жер ретінде қолданылады [22,24].
2.4 Бедердің горизонтальді және ... ... ... ... 80 ... ... тілімденген жерлер
алып жатыр. Бұлар ... ... ... және ... ... әлсіз
тілімденген аллювиалды-пролювиалды жазықтары және солтүстік Зайсан маңының
көлдік террасалары, көлдік аллювиалды ... Бұл ... Қара ... сол жақ ... ... ... ... Бұл жердегі құмды
массивтердің орташа биіктігі 3-5м, құмды массивтер өсімдіктермен әлсіз
бекітілген. ... ... ... ... ... ... ... құрылуы үшін аллювилі және көлдік шөгінділер қарқынды әсер
еткен. Әлсіз ... ... ... ... Күршім және Қалғұты
өзендерінің ортаңғы ... ... Бұл жер ... негізіндегі
денудациялық жазық болып табылады. Бедердің әлсіз тілімденуінің себебі
көптеген өзендердің көлге суының ... және ... ... Тілімдену тек өзен аңғарларында байқалады. Зайсан ойпаңының
орташа тілімденеген жерлері бедердің 13 ... ... ... жерлерге
Зайсан ойпаңының солтүстік және оңтүстік маңының денудациялық ... ... ... ... ысырынды конустар және
өзендердің тармаққа бөлінген жерлері, ... ... ... ... ... ... ортаңғы бөлігімен салыстырғанда мұндай жерлер
тек қана өзеннің еңістенген ... ғана ... ... ... ... ... ... отырылған территориялардағы қатты ... ... ... ... ... ... ... Күршім өзенінің
ортаңғы ағысы, сонымен қатар Қалжыр өзенінің аңғары жатады. Бұл ... ... ... ... Бұл аймақтарда жыра процестері қарқынды
түрде жүріп жатыр. Жыралардың ... ... және ... ... ... жер бедеріне, климат жағдайларына байланысты.
Бұлардың ... ... ... ... қатар топырақтың шөгу
құбылысы, сілтісіздендіру, ылғалдандыру, ... және т.б. ... Жыра ... ... ... ... зиян ... табиғи
апат. Жыралардың өсу жылдамдығы су ағының ... ... ... ... Жыралар көбнесе лесс тәрізді топырақ
түзілген өңірлерде кеңінен таралған. Жыралардың көлемі 4-18 м/ге ... ... ... күрес жүргізу үшін алдын ала сақтандыру әрекеттеріне
назар аудару керек.
Сызықтық ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді, лесс тәрізді саздақты жерлерді қолдан суару
арқылы егін шаруашылығын қолданғандықтан және ирригациялық ... ... ... ... ... дамуына әсер етеді де территориядағы топырақ
құнарсыз жерге айналады, осылайша территориялардағы әлсіз ... ... және ... генезистегі төмен
аккумляциялық жазықтар жатады. Тілімдену процестері адырлы бедерге тән.
Вертикалді бағыттағы әлсіз тілімденген жерлер ... ... ... алып ... Вертикалді тілімденудің қарқындылығының әлсіздігі
территорияның гипсометриясына байланысты. Территорияның орташа тілімденуі
солтүстік және ... ... ... ... ... дамыған,
сонымен қатар қалдықты ұсақ шоқыларда, эолды жазықтарда, денудациялық тегіс
жазықтарда дамыған. Мысалы Шақкелмес тауы, Үшқара, Ақтөбе, ... ... ұсақ ... тектоникалық жағынан горст антиклинорий болып табылады,
өзендері палеозой жыныстарының, ал қанаттары ... ... бұл ... жыра ... көп ... әсіресе Шақкелмес таулы
аймағында жыралардың ұзындығы 1-1,5 км созылған. Ені 18 м. Шақкелмес ... ... ... ... ... Бұл ... ... тілімдену
тән және жағалаулық өңдеу процестері дамыған.
Территориядағы қатты ... ... ... ойпаңның таумен
қоршалған аймақтары және қалдықты таулар жатады. Зайсан ойпаңының орталық
зонасынан, оны ... ... ... ... тілімдену өсе береді және
тілімдену ауданның тектоникасымен байланысты [3].
ІІІ. ЗАЙСАН ОЙПАТЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
3.1 Тектоникалық құрылысы
Жердін беті ... ... ... ... Жер бетінінің бір
бөлігі баяу көтеріледі де , ... ... ... ... ... түседі , ал
үшінші жерде қарқынды қатпарлы процестер жүріп жатады . ... ... ... ... ... ... ... радиоактивтік заттардың ыдырауы, гравитациялық энергия және ... жылу ... мен әр ... ... процестердің
энергиясы.Соңғы кездерге дейін ғалымдар тектоникалық қозғалыстарды үш ... ... ... ... және
қабаттардың жатыс пішінін бұзбай өтетін, аумақты кеңістікті қамтитын баяу
тік бағыттағы тербелмелі қозғалыстар. Кейінен ... ... ... ... жер ... екі ... ... бөлетін болды, олар-тік бағыттағы жәнеи жазық бағыттағы
қозғалыстар.Осы екі қозғалыстар жеке өз ... ... ... ... әдетте қозғалыстардың бір түрі ... ... ... ... жер ... ірі ... тік бағытта және жазық
бағытта жылжып ... ғана ... ... әр ... ... ... дислокацияларын да туғызады [25].
Зайсан ойпаңында қалыптасқан шөгінділерге және оның жан-жағын ... ... ірі ... ... әсер ... ... ... жарылымдар және тербелмелі ... ... олар ... ... ... ойпаңының қазіргі уақытта
бұрынғы алабының шекарасы тұтастай сақталмаған.Неоген дәуірінің ... ... ... ... ... ... ... ауданын
өзгертті, шекарасы күрделене түсті. Зайсан ойпаңының бұрынғы ... ... ... ... ... ... дақ ... ойпаңы негізінен палеозой іргетасының жыныстарынан құрылған
жайпақ ... ... ... тектоникалық құрылуы өте күрделі
жолмен қалыптасқан.Сонғы болған ... ... ... ... болып
құрылуына әсерін тигізді.Зайсан ойпаңының ірі құрылымдық ... ... ... ... оңтүстік, батыс бүйірлерінде
және ойпаңның орталық бөлігіндегі-орталық ... ... ... ... ... ұсақ бөліктерге жіктеуге болады, ... ... және ... ... ... орын ... бүйір. Зайсан ойпаңы оңтүстігінде екі таулы ... ... және ... ... ал батысында Батыс Тарбағатай
жоталарымен шектеседі. Сауыр және Маңырақ жоталарының солтүстік беткейлері
ойпаңға ... ... ... ... шөгінді жамылғыларында
сатылар үш жерде қалыптасқан-шығыста Сарыбұлақ, Зайсан қаласының маңында
Жеменей және батыста ... ... ... отырылған
шекара жылжымалармен қабаттасады. Батысында ... ... ... ... ... ... анық байқалады. Батыс Тарбағатайдың солтүстік
беткейлерін бойлай Ақсуат сатысы созылып ... ... ... ... ... ... өзеніне дейінгі
аралықты қамтып жатыр.Бұл жерге қарқынды дислокациялық жас шөгінділер ... ... ... В.П. ... Д.В.Дробышев, сонымен қатар
В.А.Кузнецов және ... ... ... ... ... деп қарастырды. Сарыбұлақ өңірінің маңында екі ірі құрылымдық
зоналар өтеді-Шақпақты иілімі және Екі өзенді ... ... ... ... ... ... аралықты қамтып
жатыр,оңтүстігінде ... ... ... ... ... ... ... кен
қабаттарынан құрылған.Бұл жерде үшінші дәуірдің шөгінділері өте ... ені 4 ... жуық ... ... сатысы. Зайсан ойпаңының оңтүстік өңіріндегі көтерілімдерінің
ішіндегі Жеменей сатысы Сауыр-Маңырақ ... ... ... ... құрылым. Жеменей бөлігінің құрылуы ірі кайназой иілімі түрінде
көрінеді, орталық ... ... ... ... тау ... сатысы солтүстігінде амплитудасы 2000м ірі лықсымамен
тілімденген ... ... ... ... ... ... жатыр.
Кенсай сатысы. Маңырақ жотасының солтүстік-шығыс етегі ені 10км-ге
жуық ... ... зона ... өзенінің бастауынан Сарыбұлақ
көтеріліміне дейін созылып жатыр.Бұл зонада ... ... ... және ... жұмыстары жүргізілген. Кенсай сатысы Зайсан
ойпанының ... ... ... ... ... ... ... Маңырақ
жотасынан бөлетін лықсыма батысында Батыс-Маңырақ сатысымен шектесетін
кертпештермен жалғасады.
Батыс-Маңырақ сатысы ... ... Еспе ... ... ... ... мәліметтерден, сонымен қатар геологиялық
бақылау нәтижелерінен Батыс-Маңырақ сатысын Маңырақ жотасының жас бөлігі
ретінде ... ... ... Маңырақ сатысының құрылуына-
жоғарғы,ортаңғы палеозой ... ... әсер ... шөгінділері 200м қалындықта эффузивті, құмды, сазды жыныстардан
тұрады.Еспе көтерілімі палеогеннің гипсті жыныстарынан құрылған аса ... ... ... антиклинальін К.В.Курдюкова және М.М.Смелов
ашқан.Ақжар ауылынан ... ... ... жатыр.
Батыс Тарбағатайдың тау алды етегін бойлай көлемді Ақсуат сатысы
созылып жатыр.Қарастырылып отырылған зона ... ... ... ал ... Шығыс Тарбағатаймен және
Батыс Тарбағатаймен ... ... ... ... ... ... ... өзенінің аңғарымен өтеді. Ақсуат сатысының солтүстік-шығыс
бөлігіне солтүстік-батыс бағыттағы гравитациялық максимум тән. ... ... және ... ... тауларының солтүстік беткейлерінде
байқалады. Ақсуат көтерілімінің магнитті өрісі 0-400гамм аралықта ... ... ... құрылуы жағынан екі бөлікке ... ... ... ... шекара Темерсық өзенінің бойымен
өтеді.Қарастырылып ... ... ... ... Шығыс Тарбағатайдың
солтүстігінде жатыр. Тау алды жоталардың палеозойдың ірі массивтері Жақсы
және ... ... ... ... Жаман Арғанатының оңтүстік-батыс
беткейінде лықсымалық шығулар болып жатады. Тектоникалық ... ... ... бұл ... ең ірі ... ... ... зерттеу жұмыстарында Ақсуат сатысының Батыс-
Тарбағатаймен шекарасында ... және ... ... ... ... ... ... өңір. Зайсан ойпанының батыс бөлігін Курайлы үстірті ... жер аз ... ... ... ... ... және Ақсу өзендері, ал оңтүстік-батысында Бұғаз өзендері ... ... ... ... өңірі көтерілген аймақ, Орталық ойыспен
кертпештер ... ... ... ... ... өңіріндегі көтерілімді
Бұғаз сатысы деп атайды. Қурайлы үстіртінің беткейлері өте ... ... ... ... қимасында төртік дәуірге дейінгі шөгінділердің
арасында үшінші дәуірдің саздары және құмдары ғана кездеседі.
Солтүстік өңір. ... ... ... ... ... саты ... жанасып жатқан Ақжан сатысына бөлінеді. Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... үш бөлікке
бөледі . Д.Н. Годин Зайсан ойпаңының солтүстік бөлігін палеозой ... ... ... саты мен ... сатысын жалғастыратын зона
Боран зонасы деп аталады. Солтүстік саты ... ... ... ... ... дейінгі аралықты қамтып жатыр. Сатының
оңтүстік-шығыстағы шекарасы Қара ... ... ... ... ... Боран кертпешімен өтеді. Солтүстік саты оңтүстігінде Зайсан көлінің
жағалауындағы Ақмола ауылына дейін созылған Монукой ... ... ... зона ... ... құрылған Алтай және
Қалба жоталарының тау алды етектерімен шектеседі. ... ... ... бойынша үш бөліктен тұрады. Прохлодной ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Ертіс өзенінен Тақыр өзеніне дейін созылған
гравитациялық қырқалар тұрақты қалыптасқан. Ауытқу ... ... ... ... ... Тек ... Тақыр және Қалжыр
өзендері аралықтарында бағытын оңтүстік-шығысқа шұғыл өзгертеді. ... ... , ... , Керіш және ... ... ... ... ... құрылуының негізі үш түрлі
жыныстардың комплексінен ... ... ... ... және ... екі жыныстар қатты іргетасты құрайды , ал үшіншісі ... ... ... ... борпылдақ жыныстар. Үшінші дәуірдің
шөгінділері Солтүстік ... ... ... ... ... дәуірдің
жыныстарының бұзылуы қарқынды жүрген , әсіресе олар ... ... ... ... ... антиклиналды құрылымдары -
Ашутас көтерілімі, Қара Ертіс өзенінің оң ... , ... ... ... ... созылған Ашутас тауы жатыр. Бұл жер үшінші
дәуірдің флорасына бай. Қара ... ... ... ... тауы ... ... ... тауының солтүстік беткейлері жайпақ, ... ... ... ... ... ауылынан Қара Ертіс
өзенінің жағалауына дейін аралықты қамтып жатыр, ... ... ... қалған бөлігі болып табылады. Мұрын-Толағай
көтерілімі Ашутас және Нұра кен ... ... ... ... ... оңтүстік батысында
солтүстік-шығыс бағытта қысқа ... ... ... жатыр. Керіш
антиклиналы Мұрын-Толағай тауының солтүстік-батысындағы антиклиналды
көтерілім . ... ... ... ... ... ... жалғасады. Керіш тауы 4км-ге созылып жатыр , оның ... ... ... ... тұрады. Бұл жерде Ашутас және Нұра ... ... ... ... ... 30-км-ге созылып жатыр. Қарабөрік
көтерілімінің оңтүстік және батыс етектерінде үшінші дәуірдің шөгінділері
таралған. Солтүстік ... ... ... ... ... ... 15км-ге созылып жатыр. Кін-Керіш тауы ... ... ... орналасқан. Е.Н. Петрованың
мәліметтері бойынша бұл жерде ... ... ... ... ... ... дәуірінің шөгінділерінен құрылған. Қатпарлықтың
ұзындығы 3км , ені 2км ... ... . ... ... жағалауының бойында Барқыт және
Баклан мүйістерінің маңында аса үлкен емес үш көтерілімдер созылып ... ... ... ... ... ... ... солтүстік
шығысында жатыр . Шақкелмес көтерілімі палеозойлық массив ... ... ... ... ... Солтүстік Барқыт антиклиналың
алғаш 1951 жылы А.Н. ... және З.А. ... ... Бұл ... ... ені ... . Қатпарлық миоценнің шөгінділерінен
құрылған , күмбезі ... ... ... ... ... Барқыт
антиклиналының солтүстік шығысында 15км-ге созылып ... Бұл ... ... ... ұзындығы 10-12км , ені 3,5км. Антиклиналь миоцен
дәуірінің ... ... ... ... ... ... тән. Солтүстік саты екі кертпештермен шектеседі-
Батыста Монукой , ал шығыста ... ... Б.П. ... ... ... ... ... өзенінен батысқа қарай аймақтық
жарылымдар өтетінің анықтаған.
Ақжоң сатысы ... ... ... ал ... ... ... шектеседі. 1954 жылы Ақжоң сатысында сейсмикалық жұмыстар
жүргізілді.Бұл жерде үшінші дәуірдің шөгінділерінің қалындықтары 100-150м-
ден аспайды.Күмбездің ... 600м, ... ... ... ... ... ... бойынша Ақжон шоқысы екі бөлікке
бөлінеді-батыс және шығыс бөлік. Бұл ... ... ... ... және ... ... иілім. Зайсан ойпаңының орталық иілім зонасы 2-10км-ге созылып
жатыр, ені ... ... ... ... Сауыр және Маңырақ
жоталарының сілемдерімен аяқталады, Батыс-Маңырақ ... мен ... ... шектеседі. Орталық иілім батысында Батыс қанаттың
Бұғаз ... ... , ал ... ... солтүстік сатының
беткейлерімен және Ақжоң сатысымен шектеседі. Ең алғаш 1942 жылы Ю. ... ... ... ... әдістер арқылы анықтады. Геофизикалық
мәліметтер бойынша орталық зонаның іргетасы негізінен эффузивті жыныстардан
құрылған ортаңғы палеозойдың ... ... ... ... ... ... Құсты өзенімен Зайсан көлінің шығыс жағалауы болып
табылады. Орталық ойпаңның батыс бөлігіндегі ... өріс 600 гамм ... ... 1953 жылы ... . ... ені 4,5 км ... ге ... жатыр
Қара Ертіс сағасының блогі. Қара Ертіс өзенінің сағалық ... ... ... , ... қарай өсе береді , солүстік бөлігінде
500гамм ға жетеді , ал оңтүстік батысында 100 гамм . ... ... ... бөлік орталық иілімнің блоктарының ішінде жақсы зерттелген .
Батысында Қара ... ... ... ... , шығысында Үйдене өзені
мен шектеседі . Солтүстік шығысындағы магниттік өріс 700 гамм , ... және ... ... ... ... ... Сеисмикалық
зерттеу жұмыстар Қарабұлақ ауылынан Ақарал ауылының аралықтарында түгелдей
жүргізілді . Жайдақ блогінің ... ... ... Дайыр блогі
жатыр . Дайыр блогінің шығыс шекарасы Теректі өзені ... ... . ... сеисмикалық және бұрғылау жұмыстары жүргізілген . Орталық
иілімнің шығыс ... ... ... мен ... [3, 26, 27].
3.2 Неотектоникалық сипаттамасы
Тектоникалық құрылымдар мен бедер піщіндерінің қалыптасуын қамтамассыз
еткен , ... ... етек ... тектоникалық қозғалыстарды
неотектоникалық қозғалыстар деп атайды. Неотектоникалық қозғалыстар-қазіргі
кезде бедердің құрылуына ең басты себепкер. Бұл ... ... ең ... яғни ... кезеңде орын алған қозғалыстар. Осыны дәлелдеу
үшін ТМД елінің гипсометрикалық картасы мен ... ... ... ... Осы карталарда оң бағыттағы баяу ... ... ... жер бедерінде жұқа қабатты төрттік
шөгінділермен қапталған кең ... ... ... ... Қарқынды
тектоникалық төмен түскен аймақтарға неоген-төрттік ... ... ... ... ... сай келеді. Ал қарқынды, көбінесе
оң бағыттағы тектоникалық қозғалыстар аймақтарына биік таулы өлкелер сәйкес
келеді.
Сөйтіп неотектоникалық қозғалыстар әсерінен ең ... жер ... беті ... ... ... және әр ... оң ... бедер пішіндері қалыптасады. Жердің топографиялық бетінің ... ... ... ... ... және ... аймақтарын
белгілеп және соның салдары есебінде жер ... ... ... ... орналасуын алдын ала анықтап ... ... ... және ... ... ... ... әсер етіп, бедер пішіндерінің морфологиясы
мен морфометриясына көрініс береді [28].
Геологиялық құрылымдардың жер ... ... ... ... ... ... ... тау жыныстарының
литологиялық құрамына және ... ... ... ... ... жер бетінде тура, яғни қаз-қалпында көрініс
берсе, екінші өңірлерде айналмалы бедер пішіндері қалыптасады, ал ... жер ... әр ... ... ... ... яғни қаз-қалпында
көрініс берген пішіндерден айналмалы ... ... ... ... Жер ... мен ... ... өзара байланысы әр түрлі
болуы, әдетте, шағын құрылымдарға ғана тиесілі , ал ірі ... ... ... ... ... ... ... эндогенді және экзогенді процестердің өзара қатынасы
нәтижесінде басты рөлді эндогенді процестер атқарған ... ... деп ... Осы ... ... рет И.П. Герасимов енгізген.
Бірқатар зерттеушілер ... тек қана ... ал ... ... ... деп атайды.
Қазіргі кезде геологиялық және геоморфологиялық деректерге ... ... әр ... әр ... ... яғни ... ... құру
және айырылымды қозғалыстарға ұшырайды. Қарқынды тектоникалық ... ... және ... геосинклин белдемдерде байқауға болады.
Н.И. Николаевтың және тағы басқа ... ... ... ... ... тік бағыттағы қозғалыстардың маңызы өте зор. И.П.
Герасимов литосфералық тақталар тектоникасы тұжырымдамасына сүйене ... ... ... ... үш микрооралымға бөлген. Бірінші оралымға
мезозой ... ... ... ... ... шегінде қалыптасқан,
глобалдық пенпленді жатқызады.
Мезозой дәуірінің соңғы кезіндегі екінші макроцикл – ... ... ... ... және ... ойпаңдарының пайда болуы.
Осы кезде мезозойлық ... ... ... ... қазіргі
бедерінің ежелгі фрагменттері түзелген, ал тақталар жапсарланған жікті
белдемдерде-мезозой-кайнозой дәуірінің орогендік ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл кезде жаңа динамикалық
факторлар пайда болды. Яғни ... ... ... және сол ... ... жүзінің мұхит деңгейінің эвстатикалық тербелісінің ... ... ... ... ... ... ... осындай түсінік бере отырып, И.П.
Геросимов жердің ... ... ... кезендедің шегінен
тыс ерекше геоморфологиялық кезенді ... Ол ... ... жер ... тік бағыттағы және жазық ... ... әсер ... ... ... ... қозғалыстардың пайда болуын әр түрлі геоморфологияық
белгілер арқылы анықтауға болады. Олардың ... ... ... ... ... емес теңіз және өзен террасаларының қалыптасуы;
2. Теңіз және өзен ... және ... ... ... деформациялануы; 3. Жоғары көтерілген , терең және жиі
ойдымдалған тау алқаптары; 4. ... ... ... жарлымдардың
болуы ; 5. Денудацияланған тектоникалық кертпештер; 6. ... ... 7. ... эвстатикалық тербелуіне байланысты ... ... ... ... ... ... 8. ... карстың үңгірлері
мен беткейлерінде кар ... ... 9. ... антецеденттік
үлескілерінің қалыптасуы . Антецеденттік аңғарлары-өзен суының жолындағы
кездескен тектоникалық көмпимелерді тіліп ... ... ... ... ... ... белгілерінен басқа,
жанама белгілері арқылы да ... ... ... ... ... аңғар бөліктері тектоникалық тұрақты ... ... ... және едеуір ... ... ... ... ... және ... кескіні-түбі
терең, тік жағалы, тар шатқал аңғарлардың морфологиясына ұқсап кетеді.
Сөйтіп, қазіргі бедердің ... екі ... ... ... ... ... әрекетінен, яғни тектоникалық процестер
мен мүжілу және аккумуляциялық ... өзар ... ... ... ... ... кезеңде орын тепкен жаңатектоникалық
қозғалыстардан басқа, ғалымдар қазіргі ... ... ... ... деп ... ... тікелей көзбен шолып
байқалатын, сонымен бірге аспапты ... ... жер ... айтады. Мұндай қозғалыстар әр ... ... ... ... ... ... құрылыстық-картографиялық
әдіс, су деңгейін өлшейтін бақылау әдісі, қайталанып жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... қатар
сейсмикалық аймақтарда жер беті ... ... ... ... Осы жағдайда жер сілкіну үлескілерінде қатпарлау және айырылып
–ажырау деформациясының зерттеліп айқындалуына мүмккіндік береді.
Жаңатектоникалық кезеңде ... ... ... ... ... ... ... , территорияның палеозой дәуіріне дейінгі іргетасының құрылуы
әртүрлі ... ... ... ... көптеген блоктардан-
жарылымдарға бөлінген ... мен ... ... Солтүстік
батысқа созылған көтерілімдер мен иілімдердің жекелеген блоктары ... ... ... ... дамыған. Территорияның палеозой
дейінгі іргетасының әртүрлі құрылымы Шығыс Қазақстанның ... ... әсер ... ... ... ... ... екі
структураға бөлуге болады-орогенді көтерілімдер (таулы жоталар) ... ... ... ... ... аудандарына Алтайдың
кейінгі геоструктурасы жатады. В.В. Белоусов , Н.И. Николаев, С.С. Шульцем
және тағы басқа ... ... ... ... геоструктурасы
тектоникалық структураның жаңа типі және кайназой дәуірінде іргесі қаланған
және дамып жатыр. Осы ... жаңа ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан бедерінің қазіргі кескіні
қалыптасты [27].
В.С. Ерофеев мәліметтері бойынша ерте-ортаңғы палеогенді ... ... ... қаланды. Олар үш ірі құрылымға бөлінеді:Алтай
көтерілімі, Алтай алды ойысы және ... ... ... ... тектоникалық қозғалыстардың әсерінен құрылған құрылымдардың
жүйелері: субендік бағытта ... ... ... ... көтерілімі орталық құрылым болып табылады, оның құрамына
Кенді Алтай, Оңтүстік Алтай және Қалба горст ... ... ... ені 350-600 км, оның көп ... ... қатпарлы ауданда
жатыр және тек оңтүстік ,оңтүстік-батыс ... ... ... зонасының
маңында шығып жатыр. Альпілік тектоникалық қозғалыстардың әсерінен бұл
жердегі көне қатпарлы таулы жүйелер қайтадан ... ... ... мен
Шар-Семей құрылымды өлкесінде интрузиялық жыныстар мен шөгінділер көбірек
қалыптасқан. Бұл құрылымдар блокты ... В.Ф. ... ... ... ... тізбегіне Саур және Тарбағатай құрылымдық аудандары да
кіреді. Басқа ... ... ... Саур және Тарбағатай таулары
Алтай таулы жүйелеріне ... ... Саур және ... ... ... көне каледондық таулы
құрылымдарының ... ... ... бұл таулы жүйенің өзінің
геологиялық ... бар. ... ... ... таулы
құрылымдарының неотектоникалық ... Саур және ... ... Алатауы және Тянь-Шань құрылымдары сияқты ... ... ... ... ... ... ... ең төмен ойыс. Бұл
ойпаң батыс-солтүстік-батыс бағытта 290 км ... ... ... ... 110-120 км, ... 30-32 мың км. ... ойпаңы әр түрлі қалыңдықта
кайназой шөгінділерімен толтырылған ... ... бұл ... ... ... жүйесінен және оңтүстік ... ... ... ... ... тұр. Стратеграфиялық мәліметтер және
ойпаңда жатқан литологиялық жыныстар ... ... ... ... ... ... ... палеозой іргетасындағы тектоникалық
құрылымдардың ерекшеліктеріне, жауып жатқан кайназой шөгінділерінің
қалыңдығына, тектоникалық ... ... ... ... ... ойпаң үш тектоникалық зонаға бөлінеді: ... ... және ... ... зонасы жер бедерінде ең көтеріңкі
зона,оңтүстік Алтай таулы жүйе көтерілімдерімен жалғасып жатыр және ... ... ... ... ... ... бөлініп жатыр. Бұл
зона Зайсан ойпаңының солтүстік-шығыс шеткі бөлігін алып жатыр. Солтүстік-
шығыс тектоникалық зона солтүстік-батыс бағытта 250 км ... ... ... км ... ... ... ... қарай 100-500 м созылып
жатыр. Зайсан ойпанының солтүстік-шығыс ... ... ... ... анық ... ... ... оңтүстік
Алтай көтерілімі Зайсан ойпаңынан тектоникалық кертпештер ... ... ... ... тау сілемдерінің оңтүстігінен Қалжыр
өзенінің сол жағалауына дейін 50 км ... ... ... бағытын
солтүстік-шығыста шұғыл өзгертеді және тағы 30-35 км дейін ... ені ... 800-1000 м ... жетеді. Кертпештің етегінен өтетін
жарылым Тақыр өзенінің таудан ... ... сол жақ ... тән ... байқалады. Жылжыманың тегістігі 50-60 анықталады.
Солтүстік-шығыс тектоникалық зонасының бедерінің көп ... ... ... ... ... ... шөгінділерден құралған денудациялық жазық болып табылады.
Зайсан көлінің солтүстік жағалауына биік көлдік терраса сәйкес келеді.
Жаңа тектоникалық қозғалыстардың жиынтық амплитудасы ... ... 300 м ... ... Шығу тегі ... ... қозғалыстармен байланысты болғандықтан, жақпарлы тектоникада
негізгі орын алатындықтан, солтүстік-шығыс тектоникалық ... ... ... ... ... ... Жер ... анық
бейнеленген жекелеген қалдықтар және тау ... ... ... ... ие: ... ... және ... Құрылымның қанаты
палеоген жыныстарынан, ал ядросы палеозой жыныстарынан құрылған. ... ... ... бедерде куэсталық көтерілім түрінде
бейнеленген. Бұл көтерілімдерде палеоген-неоген жыныстары ... ... ... ... ... анық ... ... қозғалыстардың нәтижесінде бедерде тура және кері
бейнеленетін, үшінші ... ... ... ... ... ... болған жаңатектоникалық құбылыс материалдың аккумулияциясын және
негізгі бұзылу ауданың құрастырады және бедер құрушы процестерді анықтайды.
Күрделі қабатты ... ... ... өзен ... ұсақ
шоқы массивтерінде басты бедер құрушы процестерге-сорғалап аққан су шайып
кеткен ... су ... ... ... ал ... ... жыра
эрозиясы жатады. Бұл процестердің ... ... ... ... ... ... және ... құрамымен, гидроклиматтық және биогендік факторлармен
анықталады.
Бедердің тұйықталған төмен жерлеріне, ... ... ... сор және ... ... ... ... көтерілімінің
маңында басты бедер құрушы процестер-эолдық процестер болып табылады. Бұл
жердегі құмды массивтердің ... ... ... жаңа ... ... тигізді. Ғарыштық түсірімдерді бажайлағанда ірі қырқалы төбешікті
пішіндердің созылып жатқаны байқалады.Солтүстік-шығыс ... ... ... ... ... ... бұл плита жас тектоникалық
қозғалыстарға, жергілікті құрылымдардың ... ... ... көбнесе
бұл жерлерге жақпарлы және қатпарлы –жақпарлы ... тән ... ... ... ... және ... ... зоналарды
бөліп тұратын басты фактор ірі аймақтық жарылым. Бұл жарылым 300 км-ге
созылып ... ... ... ... ... ... табылады. Жарылым
солтүстік –батыс бағытта бүкіл Зайсан ... ... ... және ... ... деп аталады. Бұл жарылымда геофизикалық және ... ... . ... ... бұл ... ... Орынтау тауына дейін созылып жатыр, жарылымның ... ... ... жоғары. Жарылымның оңтүстік –шығыс бөлігі
морфологиялық тұрғыдан ірі ... ... ... ... ... ... ... созылып жатыр . Жарылымның бойымен Қайнар бұлағы
сияқты көптеген бұлақтар жер бетіне ... ... Бұл ... ... ... ... кертпеші деп атаған. Кертпеш ... ... ... қимада палоген-неоген шөгінділерінен құрылғаны
көрсетілген. Жарылымның вертикалды ... ... ... ал жарылымның солтүстік-батысы Қара Ертіс өзенінің оң ... ... ... 400м.
Үшқара ұсақ шоқысының оңтүстігінде және Монукой ауылының солтүстігіне
таман ауырлық күшінің ... ... ... ... отырылған жарылым осы жерде солтүстік шығысқа созылады. Осы
жерден Зайсан аймақтық жарылымынан солтүстік-батысқа екі ... ... ... ... ... және ... ... өтеді, бұл тармақтар аэроғарыштық түсірімдерде жақсы бейнеленген.
Зайсан аймақтық жарылымының батыс бөлігі палеоген-неоген ... бұл ... ... және әр түрлі түсті саздар мен ... ... ... батысындағы Зайсан аймақтық жарылымы
морфологиялық тұрғыдан кертпеш түрінде бейнеленген, кертпеш Қарғандыкөл
ауылынан ... ... ... В.Н. ... және Н.Г. ... бұл ... ... кертпештер бұрғыланған.
Қарастырылып отырылған аймақтық ірі жарылым бойымен ... ... әлі ... ... Жас тектоникалық қозғалыстар жергілікті
құрылымдардың құрылуына әсерін тигізеді, көбінесе ... және ... ... тән. Осы ... ... ... ... кезде Кін-
Керіш, Ашутас және тағы басқа ... ... ... олардың арасында
синклиналдар жатыр.
Брахиантиклинальдық қатпарлықтардың пішіндері және көлемі палеозой
іргетасының ... ... ... ... бұрыштары әртүрлі, көптеген жергілікті антиклинальдардың
құрылымдарының ядросы шығып ... ол ... ... ... ... және тағы ... горст-антиклинальды көтерілімдер.
Қарабөрік горст-антиклинальды көтерілімі бедерде қысқа ... ұсақ ... ... ... ... ... созылып жатыр. Бұл
ұсақ шоқының тізбегі палеозой іргетасының жыныстарынан ... ... ... ... ... Бұл ... ... палеоген-
неоген жыныстарымен жабылған, құрылымның қанатын құрайды. Құрылымның
солтүстік ... ... ... ... ... ... оңтүстік қанаты жайпақтау болып келеді және ... ... кең ... ... ... ... құлау бұрышы
5-6, 10-12. Бұл жерлерде қысқа жарылымдар ... ... ... ... және батыс бөлігі палеоген жыныстарынан ... ... ... ... ... пен ... ... жас тектоникалық қозғалыстар жиі болып тұрады. Бұл
құрылым ... ... 2 км ... жатыр, ені 650-700 м.
Қатпарлықтың ядросы палеозой іргетасының жыныстарынан құрылған және ... шоқы ... ... Бұл ... денудацияға қатты ұшыраған, бұл
жерлерде қызыл түсті саздар, аргелиттер таралған. Бұл құрылымның солтүстік-
шығыс қанатына ... мен ... тән. ... ... ... ... жақпарлық және пликативті дислокациялар
басым.
Орталық зона құрылымдық тұрғыдан жылжымалы иілім, ... мен ... көп ... ... зона ... ... ... түскен жері болып табылады, солтүстік-батыс бағытта 240 км
созылып жатыр, орташа ені 45 км, ... ... ... тарылады.
Иілімнің ауданы 11000км. Орталық зонаның іргетасы тереңде қалыптасқан ... ... ... өте ... 2000 м ... Бұл зонаның Қазақстандағы
шекарасы солтүстігінде Зайсан аймақтық жарылымымен, оңтүстік-шығыста Сайқан
және ... ... ... оңтүстік-батыста Арқарлы көтерілімінің
бойымен өтеді. Жаңа тектоникалық қозғалыстардың жиынтық амплитудасы 500-
1500 м ... ... ... Бұл ... ... шикізатын анықтау үшін
бұрғылау жұмыстары жүргізілген. Ойпаңның бұл ... ... В.С. ... Л.А. ... ... ... жұмыстардың және
бұрғылаудың нәтижесінде орталық тектоникалық зона бес ... ... ... ... Зайсан, Маңырақ маңы иілімдері, Сайқан және ... ... маңы ... ... тектоникалық зонаның оңтүстік-
шығыс бөлігін алып жатыр. Сайқан маңы ... ... ... ... жарылымымен, ал солтүстік-батыс және оңтүстік-батысында
Сайқанның белес тәрізді көтерілімімен шектеседі. Бұл иілім 75 км ... ені 22 км. ... ... ойыс ... ... күші
төмен, Сайқан маңы иілімін кайназой шөгінділері жапқан. Бұрғылау жұмыстары
нәтижесінде ойпаңның орталық және ... ... ... ... түсті карбонатты жыныстары кездеседі. Бұл бедер түгелдей
дерлік аккумлятивті жазық болып келеді. Бұл ... ... көл, сор ... ... ... ... таралған.
Сайқан көтерілімі солтүстік-батыс бағытта Сайқан жотасының солтүстік
етегінен Зайсан көлінің жағалауына ... 100 км ... ... ... ... ... ... Сайқан маңы және Маңырақ маңы иілімдерін бөліп тұр.
Қарастырылып отырған көтерілімдерде геофизикалық әдістер арқылы негізінен
кайназой ... ... ... ... ... ... ... эффузивті шөгінді жыныстарынан құрылған.
Сейсмикалық қимада бұл ... ... ... ... алып ... ... қалыңдығы 1500 м кайназой шөгінділері жауып жатыр. Сайқан маңы
ойысының және Маңырақ маңы ... ... ... ... м жетеді. Сайқан жотасы Сайқан көтерілімдерінен жылжымалар арқылы
бөлініп жатыр. Палеозой ... ... ... ... көп
дамуы Сайқан жотасының солтүстік етектерінде байқалады. Сайқан жотасын ірі
жақпарлы ... деп ... ... Бұл ... ... ... ... жақсы нұсқаланған. Құрылымның оңтүстік-шығыс бөлігінде
таулы жүйелердің қоршауына қатысты көтерілімде қозғалыстар жүріп ... ... ... төмендей түседі.
Маңырақ маңы иілімі Зайсан ойпатының неғұрлым төмен түскен аймағы.
Орталық зонаның басқа бөліктерінен ... және ... ... ... ... ... отырған ойыс батыс-солтүстік-батыс
бағытта 130 км созылып жатыр, ені 25-42 км алып ... ... ... ... және оңтүстік-батыс өңірлерінде ... ... ... Бұл шөгінділердің көп бөлігі оның оңтүстік
батысындағы Сауыр Тарбағатаймен шекарасында ... ... ... ... ішкі ... ... мәліметтер бойынша анықталған.
Гравиметрикалық ... бұл ойыс ірі ... ... ... ... маңы ... құрылуы үш құрылымдық сатыдан ... ... ... ... жоғарғы палеозой-мезазойдың
шөгінділері, кайназой жыныстарының шөгінді ... Егер ... ... ... ... картасына талжасайтын
болсақ, онда Маңырақ маңы иілімінің оңтүстік-шығыс жалғасы болып, ... ... ... ... ... Бұл ... ... және мезазой шөгінділерінен құрылған. Сауыр Тарбағатайдың альпілік-
тектоникалық дамуында Зайсан ойпанының ... ... ... түсті. Иілімнің
солтүстік бөлігі Зайсан көлінің суымен толтырылған. Ал оңтүстік ... ... ... ... ... болып келеді.
Маңырақ көтерілімі жайпақ белес тәрізді Маңырақ маңы ... ... ... ... тұр және ... ... солтүстік-батыс жалғасы
болып табылады. Геофизикалық карталарда көтерілімнің өте анық гравитациялық
максимумы байқалады. ... ... доға ... ... ... ... бөлігінде Маңырақ көтерілімінің төмен түскен жері ... ... ... ... ... ... ... Үлкен Тектұрмас және т.б. көтерілімдер. Бұл ... ... ... ... ... жатыр. Көтерілімнің солтүстік-шығыс
қанатында жоғарғы палеозойдың әктастары, құмдақтары және жанатын ... ... ... ... ... 170 км созылып жатыр, ені 25-50 км алады.
Орталық тектоникалық ... ... ... ... алып ... ... иілімі Маңырақ және Арқарлы көтерілімдерінің арасында жатыр,
солтүстік-шығысында Зайсан аймақтық жарылымымен шектеседі. Бұл ... ... ... дәуірдің шөгінділері жауып жатыр. ... ... ... ... Бедері толық еңістенген, аллювилі-
пролювилі түрде және ... ... ... ... ... ... ... ойпаңының орталық зонасына сипаттаманы аяқтай отырып, ол жерде
таралған жергілікті тектоникалық ... ... ... ... бұл ... ... және Маңырақ көтерілімдерінің бойында жатыр.
Морфологиялық жағынан солтүстік-шығыс тектоникалық зонаның құрылымдарымен
ұқсас. Құрылымдардың морфологиясы және ... ... ... ... ... құрылымы қазіргі бедер құрудағы аккумлятивті және
денудациялық процестердің даму ... ... ... көтерілген
блоктардың қозғалысына эрозиялық тілімденудің жиілігі мен тереңдігі тән
болып табылады, ... ... ... ... лесс ... ... Блоктың төмен түсу нәтижесінен көбінесе су шайып ... ... және ... ... ... және ... ... жаңа тектоникалық зонасы солтүстік-батыстан оңтүстік-
шығысқа дейін 180 км ... ... ені 40-50 км. ... ... оңтүстік-батысында Сауыр Тарбағатай жақпарлы
көтерілімімен шектесіп жатыр. ... ... ... м 3000 м ... ... В.С. ... бұл ... Ақжар және Ақсуат
иілімдеріне және Арқарлы көтерілімдеріне бөлген.
Арқарлы белесті көтерілі ... ... ... ... көтерілім бойы шұғыл көтеріледі де ... ... ... Арғанатты таулары түрінде көрініс ... ... ... ... жарылымдарының оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батысындағы
шекарасы анық ... ... ... және ... беткі
бөлігі кайназой шөгінділері жауып жатыр. Оңтүстік-батыс жаңа ... ... ... ... ... еңістенген аллювилі-пролювилі жазық
түрінде бейнеленген. Жаңа тектоникалық ... ... ... 200-300 м ... Иілімнің оңтүстік шеткі бөлігінде Сауыр
Тарбағатай көтеріліміне тән қозғалыстар жүріп жатыр, ал қалған бөліктерінде
төмен түсу, иілу ... ... ... Бұл зона ... оңтүстік-шығыс
бөлігінде батыс Зайсан ойысының бөлігі болып табылатын Ақжар ойысына
бөлінген. Ойыстың ... ... ... ... градиенті
өтеді. Ақжар ойысының солтүстік-шығыс қанатында Турангин және Тұзқабақ кең
қабаттары ашылған. ... ... ... Жаман Арғанаты
тауының етегінде палеогеннің жыныстары кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... ойысы алып жатыр.
Ақсуат ойысы солтүстік-шығысында ... ... ... ... ... солтүстік-батыс бағытта 85 км созылып жатыр, ені 30 км алады.
Ақсуат ойысында ауырлық күшінің ... ... Бұл ... ... қызыл түсті карбонатты жыныстары жатыр. Ақсуат ойысының көп
бөлігін палеоген-неоген шөгінділері алып ... ... ... зонасы бұл жердегі ойыс маңындағы қарқынды
аллювилі-пролювилі ... және ... ... анықтайды.
Геологиялық, геоморфологиялық, геофизикалық мәліметтердің талдағанда ... ... ... ... ... ... ... елеулі әсер ететіні көрсетеді. Жас ... ... және ... ... ... және ... ... жатыр. Ойпаңның оңтүстік Алтай жақпарлы көтерілімімен, Сайқан және
Маңырақ жоталарының ... ... ... ... ... ... ... ойпаң жаққа қарай бағытталған. Блоктың
көтерілуі және төмен түсуі нәтижесінде көтерілімдер мен ... ... ... ... ... ... ретінде басты ландшафт құрушы
фактор. Сондықтан жаңа құрылымға блоктылық тән. Блоктың ... ... әр ... ... жарылымдармен өтеді.
Палеогеннің аяғында және миоценнің басында бұл ... ... ... ... ... ... бойымен ауысқан
блоктардың вертикальді амплитудасы неотектоникалық этапта 7000-8000м жетті.
Тектоникалық процестердің ... ... ... ... әсіресе көзге
түсерлік қозғалыстар ерте-ортаңғы төрттік дәуірде болды, бұл кезеңде
бедердің негізгі элементтерінің ... ... ... ... ... бағыттағы жарылымдардың белсенділігі артты. Бұл жерде
вертикальді қозғалыстармен ... ... ... ... ... блоктар жарылымдар бойымен бұзылған пішіндердің пайда ... ... ... өзен аңғарлары және таулар мен жоталардың
құрылуына әкеп соқты.
Соңғы тектоникалық ... ... және ... ... кезең
аралықтарында өтті. Қазіргі кездегі жарылымдар жүйесі өте көжәне әр түрлі.
Үнемі болып тұратын жер асты ... ... ... ал ... күші блоктардың ауысу көлеміне байланысты. Осылайша
геологиялық-геоморфологиялық ... ... ... ойпаңының
негізгі бедері жаңа тектоникалық этап ... ... ... ... ... ... ... негізгі типі және иілім ен
көтерілім зонасына қатысты қазіргі ... ... ... ... ... ... заңдылықтары анықталады [3].
3.3 Жер сілкінісі
Жер сілкіну деп жер қойнауының потенциалдық ... ... ... ... және ... ... процестермен байланысты жер
бетінің тербелуін, жойқын шайқалуын атайды. Тектоникалық ... ... ... ... ... ... ... жылдар бойы
жиналады. Сол ... ... ... жер ... ... ... ... бұзылысымен және ошақтар маңындағы ... ... ... күйінде тарайды. Сөйтіп жердің
тереңдіктерінде ... ... ... олар тау ... беріктік
шегіне жеткен кезде жарылу ... ... ... қуат кинетикалық
қуатқа ауысып кернеулер бәсендейді, ал жер қойнауынан босаған энергия
серпінді толқындар ... ... ... ... жер ... жан-жаққа тарап, жер бетіне дейін жетіп, жер асты дүмпуі ... ... ... түрінде сезіледі. Негізгі жер асты дүмпуімен қатар
алдын-ала дүмпулер ... ... ... ... ... ... «афтер»-соңғы, кейінгі) дүмпулер ... ... жер ... ... ... босануынан пайда
болады. Бұл жағдайда бір-біріне қатысты жер қыртысының блоктары жыртылу
жігі бойымен бірден ауысады. Ал ... ... ... ... ... ... ... эндогендік факторларға қарағанда, жер ... ... ... рол атқарады. Жер сілкінудің геоморфологиялық ролі
тектоникалық жарылымдардың жер бетінде сейсмикалық жік ... ... ... Жер ... ... тік ... және ... ауысуынан, кейде тіпті иілім деформациясының қалыптасуынан ... ... ... ... қыр ... ұзынан-ұзаққа
созылып жатқан біршама тік құлаған кертпештер де ... ... ... жарылымның жыртылу жігінің созылу бағытымен
параллель қалыптасады, кертпештердің биіктігі белгілі дәрежеде ... ... орын ... ... ... ... ... көп жағдайда жер бетінде опырық тектес
тектоникалық құрылым пайда болады. Жер ... олар әр ... ... ... ... Жер ... ... қаздырылған кейбір табиғат
құбылыстары өте маңызды бедер құрушы рол атқарады. Жер асты ... ... ... ... тік ... өзен және ... опырылмалар сусымалы түзілімдер, ал ... ... және ... ... ... ... жер қыртысының көп майдаланған және икемделген
белдеуі болғандықтан, жер асты ... осы ... ... жер ... қайнар бұлақтардың көздерін ашты. ... ... ... ... ... планда солардың қалыптасқан бағытына ... ... ... жер ... ... ... Жер ... таралуы жер бетінде біркелкі болмайтындығы кездейсоқ оқиға
емес. Оның ... жер ... жеке ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Жалпы айтқанда, жер
сілкіну ... ... ... жиі ... Жер ... әдетте жаңа тектоникалық аймақтарда ұшырасады. Эндогенді бедер
құрылу жер қыртысында жүріп жататын ... ... ... ... ... ... ... Бұрынғы СССР-дің сонымен
бірге Қазақстанның жер қыртысының вертикалды қозғалыстар картасына талдау
жасағанда Зайсан ... ... жер ... қозғалыстары аз
зерттелген. Қазіргі ... жер ... ... қозғалыстарын
анықтайтын негізгі әдіс геодезиялық невелирлеу. Осы әдіс Жаңғыз төбе-Зайсан
аймағында жүргізілген. Қарастырылып ... ... ... ... Орталық тектоникалық зонаға жатады.
Делювийлі-пролювийлі шөгінділермен жабылған, карбон ... ... ұсақ ... ... ауданға тән шамалы төмен түскен.
Бұл ... ... ... және қарқындылығы орташа есеппен алғанда
жылына 100 км 0,4 мм жетеді. ... ... ... ... ... түрде төмен түскен аймақтарға жатады.
Градиентінің жылдамдығы ... ... ... 100 км 1,2-1,5 мм ... жаңа тектоникалық территорияға Батыс-Зайсан иілімі жатады, бұл
жерде аллювилі-пролювилі аккумляция процестері дамыған.
Дифференциалды ... ... ... ... ... жылдамдығы орташа есеппен 1,5 мм ... ... ... қазіргі қозғалыстарды территорияда әлсіз
бейнеленген көтерілімдер мен ойыстардан көруге ... Бұл ... ... ... және ... ... ... қатты
тілімденген аллювилі-пролювилі жазықтар болып келеді. Неотектоникалық
мәліметтер бойынша бұл аймақ ... маңы ... ... ... ... ... ... қозғалыстардың жиынтық амплитудасының жоғарлығы
тән. Тенденциялық тұрақты ... ... ... ... ... ... ... плейстоцендік.
Геология-геоморфологиялық нивелирлеу мәліметтерінде ... ... ... көп ... ... ... ... көрсетілген. Бедер құрудағы әсер ететін жылдам
эндогенді процестерге сейсмикалық қозғалыстар, жарылымдар бойы жатады.
Таулы қатпарлы жүйелермен ... ірі тау ... ... ... ... ... саналады. Қазақстанның сейсмикалық
аудандастыру картасында Зайсан ойпаңы МSК-64 ... ... 7-8 ... тектоникалық аймаққа жатады. Алтай-Саян ... ... ... ... жаңа ... ... ... өңірлерін сейсмикалық факторлар өзгертіп отырады.
1990 жылы Зайсан ойпаңында қатты жер сілкінісі болды. ... ... ... 6,8-7 балл болды, ал эпицентрінде 8 баллға жетті.
Макросейсмикалық жер ... ... ... ... ... шығысқа
қарай, Зайсан ойпаңының шығыс бөлігінде байқалды. Зайсан жер ... ... ... ... ... шекарасында болды. Жер
сілкіну ошағы 35-40 км тереңдікте ... ... ... бойынша Алтайда 1996-1998 жылы магнитудасы 7,5 баллдық 5 қатты
жер сілкіністер болып өтті. Радиокөміртектік ... ... ... ... ... 8000 жыл ... 9-10 ... жер сілкінісі болғандығын айтады.
ТМД елдерінің территориясындағы 1975 жылға ... ... ... ... ... ... ... Зайсан ойпаңында: 1857ж
(М=6,4), 1887ж (М=5,8), 1894ж (М=5,9), 1901ж (М=5,6), 1908ж (М=5,3),
1928ж (М=6-7), 1931ж (М=5,0), 1962ж (М=5,2) және т.б. жер ... Жер ... ... экзогенді процестер қатарының белсенділігі
артады. 1990 ж маусым-шілдеде Зайсан ойпаңының территориясын зерттегенде
жер бетінде ... ... ... Е.А. ... ... ... ... эффект жер бетінің эпицентрлік зонасында жер
сілкінісі жарықтар, сулы-құмдақты шығарындылар жарлар ... ... ... Қара ... өзенінің атырауында пайда болған, палеогеннің
шөгінділерінен құрылған көтерілімді аймақтарда, сортаңды және ... де ... ... ... ... ... ... ысырынды
конустар қалыптасқан.
Ақ-Арал ауылынан батысқа қарай, Зайсан көлінің шығыс жағалауында, Қара
Ертіс өзенінің оңтүстігінде жарықтар бойымен бұлақтар жер ... ... ... жалпы ұзындығы 10 км жетеді. Зайсан қаласының батысынан 500
м жерде жарлы өзенінің оң жақ ... ... ... ... ... ... ... жарықтардың ені 30-40 см. Жарықтар
террасаның төмендеген микробедерінде пайда болған.
Грунттардың көтерілген аймақтарында аса үлкен емес ... ... олар ... пішінде болды, диаметрлері 0,5 м, биіктігі 10-20 см.
Грифондар Қара Ертіс өзенінің атырауы мен аңғарларында және ... ... ... ... ... ... ... кратердің воронкасының диаметрі 1,5
м, тереңдігі 0,5 м, сулы ... ... ... ... ... ... ... тауының солтүстік беткейінде және Қара Ертіс өзенінің
жарлық аңғарларында гравитациялық процестер қарқынды ... 1990 ж ... ... ... ... ... мүйістерінің
аудандарында гравитациялық процестер қарқынды жүрді.
Жарылымдар бойымен жүріп жатқан ... ... ... ... және т.б. процестер ... ... ... ... ... ... ... факторлар және
процестер Зайсан ойпаңының бедерін құруда маңызды роль атқарады. ... ... жер ... ... ... ... су ... өзгеріп отырады.
Адамзатқа жер сілкінудің салдары өте қауіпті. Жер ... ... ... тік ... бойымен құлап, өзеннің
арнасын ... ... ... жер ... ... ... үшін
сейсмикалық станциялармен қатар селден қорғау және т.б жұмыстарды жүргізу
қажет. Сейсмикалық аудандастыру және жер ... ... ... жер ... қорғанудың бір жолы. Сейсмикалық аудандастыру мақсаты
әр ... ... ... ... ... ... ... сейсмикалық аудандастыру картасы кезкелген жердің сейсмикалық
баллын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... ол жердегі лабороториялар жер қабығында болып жатқан
өзгерістерді ғылыми ... ... ... ... ... отырылған территориядағы жер сілкінудің ошағы оңтүстік Алтай
және Сауыр ... ... ... ... ... ... ... Бұл жарылым Зайсан көлінің солтүстік жағалауымен өтеді.
Қазіргі уақыттағы ... ... ... ... және ... ... жүйелері жатады [30, 3].
ҚОРЫТЫНДЫ
Зайсан ойпаңының орографиялық ... ... ... ... ... және ... климаттық факторлардың өзгеруінен,
топырақ және өсімдік жамылғысының дамуынан көрінеді.
Зайсан ойпаңының ... және ... ... ... болсақ, ойпаңның қазіргі бедеріне, вертикалыді және
горизонталді ... әсер ... ... ... ... Тау ... физикалық-химиялық құрамы бедердің тілімдену
деңгейіне әсерін тигізеді, лессті саздақтар жамылғысы ... ... және ... ... ... болады.
Территорияда аз тілімденген жерлерге көлдік-аллювийлік және көлдік-
пролювийлік аккмляциялық жазықтар жатады. Тілімденудің жоғарғылығы тауалды
жазықтарында байқалады. Зайсан ... және оны ... ... ... табиғи
минералды ресурстарға бай, балық, егін шаруашылығы және ... ... ... ... ... ... аймақтары қатты
тілімденген. Талдау негізінде Қалжыр, Кендірлік, Күршім аудандары аса қатты
тілімденгені және жер ресустарын ... үшін ... ... ... ... ... ... жағдайы бедердің түзілуіне әсерін тигізеді. Басқа
эндогендік факторларға қарағанда, жер сілкіну ... ... роль ... Жер ... ... ролі ... жер бетінде сейсмикалық жік түрінде пайда ... Жер ... ... қоздырылған кейбір табиғат құбылыстары
өте маңызды бедер ... рол ... Жер асты ... ... ... тік ... өзен ... опырылмалар, сусымалы түзілімдер
түзіледі. Жарылымдар бойымен жер сілкінісі қатты жүреді, денудация ... ... ... дамыған.
Сонымен қорыта айтатын болсақ жоғарыда айтылғандар жер сілкінуді
қадағалап ... ... ... ... ... ... ... мәселе екенін көрсетеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Жандаев М.Ж. Казахстан. Общая физико-географическая ... АН ... М.Л., 1950 ... ... прикладной справочник по климату СССР. Серия 3. Многолетние
данные. Части 1-6. Выпуск 18. КАЗССР. Л. Гидрометеоиздат, 1989 г, 515 ... ... Д.К. ... геоморфогенез и эколого-геоморфологические
проблемы Зайсанской впадины. Диссертация на сойс. учен. степ. ... ... ... 2004 ... Соколов А.А. Почвы среднихи низких гор Восточного ... ... 1978, 223 ... Веселова Л.К. Морфоструктурная основа ландшафтов ... ... ... 1978, 190 ... ... Н.К. ... Зайсанской котловины, ее анализ и ... ... док. ... 1996, 49 с.
7. Соседов И.С., Болдырев В.М. Карта среднего годового стока рек
Восточного Казахстана // ... ... ... ... 1961, ... Кабиев Ф.К., Мухамеджанов С.М., Осипенко В.Л., Лукьячиков Ю.С.
Подземные воды ... ... и ... их ... Алма-ата,
1973, 192 с.
9. Василенко В.К. Геологическая история Зайсанской впадины // ... вып 162, Л., 1961, 276 ... ... ... ... ... т. XLI. ч.1. ... / Под. ред.В.П. Нехорошева. М. 1967, 471 с.
11. Ерофеев В.С. Геологическая история южный периферии ... ... и ... ... 1969, 166 ... ... Б.А. ... верхнего мела и палеоген-неогена
Зайсанской впадины // ... по ... и ... ископаемым Алтая и
Казахстана. Л., 1963, 11-75 с.
13. ... В.П. ... к ... ... историй
Зайсанского края / Труды М. Л., 1931 г.
14. Посохов Е.В. Геология и гидрохимия соляных озер Казахстана. ... ... ... степ. доктора геолого-минерал. наук. Алма-ата, 1950 г.
15. Сваричевская З.А. Основные этапы ... ... ... и ... ... М., 1960, 13 с.
16. Рельеф ... ... 2.( ... записка к
геоморфологической карте КазССР). Алма-ата, ... 1991, 44-55 ... ... З.А. ... ... и ... Азий. Л.,
ЛГУ, 1965, 295 с.
18. Великовская Е.М. История геологического развития и основные ... ... ... ... // ... ... на ... части СССР и Сибири. М., 1959. 385-420 ... ... Д.К. ... флювиальный морфолитогенез Зайсанской
впадины. Ж. Вестник, КазГУ. Серия география, 1997, ¹ 4, 47-53 с.
20. Абиева Д.К. Современные ... ... ... ... Зайсан // В. кн: Географические ... ... ... ... ... ... 1998, 374-379 ... Құсайынов С.А. Жалпы геоморфология. Алматы: Қазақ Университеті
баспасы, 1998 ж.
22. ... Д.К. ... ... ... впадины // Современные проблемы геоэкологии и созологии. Алматы,
2001, 160-164 с.
23. Абиева Д.К. Особенности рельефообразования и основные ... ... ... ... ... // ... ... архитектуре и геоэкологии на рубеже 21 века. Т. 2. ... 868-870 ... ... ¹20/23. ... образования современных отложений и
экзогенные ... в ... зоне ... ... ... ... ИГН, ТОМ 1,2. 1967, 173 ... Николаев Н.И. Неотектоника и ее вражение в рельефе. М., «Наука»,
1960, 352 с.
26. Гвоздецский Н.А., ... В.А. ... ... ... ... ... Құсайынов С.А. Жалпы геоморфология. Алматы, Қазақ Университет
баспасы, 2006 ж.
28. ... И.С. ... зоны ... от ... к ... // ... 2000, ¹1, 68-76 с.
29. Сейсмическое районирование территории СССР/Под. ред. Бунэ В.И.,
Горшкова Г.П. М., 1980, 307 ... ... Е.А., ... Б.М., Нечаев Ю.В. и др. Новые ... ... ... ... ... ... // ... Земли, 1998, ¹3, 75-
81 с.
Әл-Фарафи атындағы Қазақ Ұлттық Университеті, ... ... және ... ... 4 курс ... ... «Зайсан ойпаңының неотектоникасы» атты бакалаврлық
бітіру жұмысына
Cын пікір
Неотектоникалық қозғалыстар ... ... ... ... рөл атқарады, сол себептен Қазақстанның орогендік зонасының ... яғни ... ... ... осы қозғалыстардың орны ерекше
орын алып отыр.
Бакалаврлық бітіру жұмысы кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан және
әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... ... онда 2 ... ... карта схема келтірілген.
Бірінші тарауда Зайсан ойпаңына физикалық-географиялық сипаттама
жазылған, ал ... ... ... ... және ... үшінші тарауда неотектоникасы қамтылған. Алтай тау өлкесінде
дамыған ... ... ... ... ... ... рөл ... отырылған аумақта аймақтық және жергілікті жарылымдар
бойымен ... ... ... ... ... ... шараларды қолдану шарттарын талап ететін аймаққа
айналып отыр. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... Пікірді қорытындылай келе,
бітіру жұмысы талапқа сай, өте ... ... ... ... ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
І. ММ «Зайсан аудандық жер қатынастар бөлімі»-нің қаржылық жағдайының мазмұны мен әдістерін талдау30 бет
Зайсан ауданы24 бет
Күрішім- Зайсан-Аксуат аймағына ТОБЖ өңдеу71 бет
Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дөңесті-жақпарлы ороген алқабының неотектоникасы10 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Каспий маңы ойпатының тұзды күмбезді құрылымдары35 бет
Неотектоника30 бет
Оңтүстік Торғай ойпаты, Арысқұм иінді ойысында орналасқан Приозерный құрлымының мұнайгаздылы қорын есептеу20 бет
Тұран ойпатының климаты, ішкі сулары, органикалық дүниесі35 бет
.«Банк Центркредит» АҚ қызметін ұйымдастыру24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь