Халықаралық дауларды реттеу әдістерінің түрлері

Кіріспе

I. Халықаралық дау түсінігі
1.1. Халықаралық даулардың анықтамасы
1.2. Халықаралық даулар классификациясы
1.3. Халықаралық дауларды шешуде қолданылатын халықаралық құқық нормалары

II. Халықаралық дауларды реттеу әдістерінің түрлері
2.1. Келіссөздер
2.2. Кеңес беру
2.3. Ізгі қызметтер мен делдалдық.
2.4. Терргеу комиссиясы мен келісім комиссиялары
2.5. Арбитраж бен сот органдары

Қорытынды
Библиография
Халықаралық құқықтық актілер
Оқу әдебиеттері
Мерзімді басылымдар
        
        Кіріспе
Бітіру жұмысының өзектілігі. Адамзат дамуының қазіргі сатысында
көптеген ... ... ... ... бағыты
экономикалық интеграция процесі болып табылады. ... ... ... (ТМД) ... ... ... күшеюде, оған
Қазақстанның Кеден Одағы, Евразиялық Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сауда аймағы секілді аймақтық
құрылымдар құру бастамашылығы дәлел болады. Еліміз экономикасының қарыштап
қанат жаюына және ... ... ... ... ... салынуына
байланысты соттарға даулы істерді қарау мәселесі күннен күнге арта ... ... және өзге ... ... ... арасындағы
экономикалық ынтымақтастық өзара қарым-қатынаста бірінші орынға қойылады,
және көбінесе, олардың мүдделерінің қақтығысу ... ... ... ... құқық пен негізгі қағидаларға сәйкес экономикалық
шиеленістерді тиімді реттеу халықаралық ынтымақтастықтың одан ары дамуы мен
нығаюының ... ... ... ... ... күшеюі мен олардың арасындағы ... ... ... ... қауымдастықта қабылданған
мемлекеттер мен халықаралық құқықтың өзге де субъектілері арасындағы тәртіп
ережелерін ... ... ... ... ... ... реттеу
әдістерінің бір түрін таңдаған кезде, ... ол ... ... және ... ... болуы керек.
Қазіргі кезде әрекет ететін халықаралық экономикалық дауларды реттеу
әдістерінің көп ... ... ... ... ... экономикалық
сипаттағы дауларды шешуде қолданылады деп айтуға болмайды.
Қазақстанның ... ... ... және оның ... ... пен ... ... (ЕҚЫҰ), халықаралық валюта
қоры (ХВҚ), ... даму және ... құру ... ... халықаралық даму
және қайта құру банкі (ХДҚБ) сияқты халықаралық ұйымдарға қатысуы, ... ... ... мен осы ... ... ... талаптарын орындау міндеттерін жүктейді. Мұндай
жағдайда, пайда болған экономикалық қайшылықтарды ... ... ... жолмен реттеу, әсіресе оларды шешу ... мен ... ... «Саясаттың фундаменті болып табылатын халықаралық экономиклық
қатынастардан, мемлекеттер арасындағы сенімділік пен ... ... ... ... жағдайды ушықтыратын қауіпті құбылыстар алынып
тасталуы керек».[?]
Жас егеменді ел ... және ... ... ... ... тәжірибесі болмағандықтан, халықаралық экономикалық
дауларды реттеу жөніндегі халықаралық тәжірибені ... ... ... және ... ... өте зор. Қазіргі кездегі халықаралық
құқықта әрекет етуші халықарлық дауларды бейбіт жолмен ... ... ... және ... ... ... ... реттеуде
қолданылатын әдістер мен тәсілдерді жан-жақты зерттеу қажет. Қазақстандық
заңнаманда халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... бұл мәселенің өзектілігін арттырады.
Бітіру жұмысының негізгі мақсаттары мен міндеттері. Бітіру жұмысының
негізгі мақсаты ... ... ... реттеу механизмдерін
қарастыру болып табылады. Бұл механизмдерді ... және ... ... ... және ... ... ... тиімділігін көтеруге әсерін
тигізеді. Бұл Қазақстанның басқа мемлекетермен халықаралық ... ... ... ... реттеу кезінде, әсіресе,
елімізлің ... ... ... қарқынды қатысуы мен
Әлемдік сауда ұйымыны (ӘСҰ) мүше болуға талпынысын ескерсек, бұл үлкен ... ... ... ... үшін ... ... ... Халықаралық экономикалық дауларды реттеудің негізінде жатқан
халықаралық құқықтың нормалары мен ... ... ... ... дау ... және оның ... Халықаралық экономикалық дауларды дипломатиялық және
келісімгершілікке келу арқылы реттеу тәртібін ... ... ... ... ... арбитраждық және
сот процедураларын қарастыру
Жұмыстың объектісі мен ... ... ... пәні халықаралық
экономикалық дауларды реттеу ... ... ... Халықаралық
экономикалық дауларды реттеу тәртібін қарау барысында шет елдердің,
ресейлік және ... шарт ... ... ... ... ... ... халықаралық арбитраж және сот тәжірибелері
негізге алынды.
Бітіру жұмысының объектісі болып халықаралық ... ... ... ... ... реттеуге байланысты
халықаралық қатынастар ... ... ... Жұмысты жазу барысында көзделген мақсаттарға
жету үшін, белгілі бір нәтижелерге жету үшін ... ... ... ... ... ... әдістер
пайдаланылды.
Қорғауға шығарылған негізгі ережелер. Мемлекеттердің экономикалық
тұрғыда өзара тәуелділігі мен ... ... ... ... ... ... даму тенденциясы тығыз экономикалық
ынтымақтастық жағдайында ... ... ... ... ... дау екі және одан да көп ... ... әртүрлі
халықаралық экономикалық құқық субъектілерінің арасында туындайтын ерекше
құқықтық қатынас болып табылады.
Осы ... сай, ... ... өзге дау ... ... ... Халықаралық экономикалық дау субъектісі болып тек халықаралық
жария құқығының субъектілері ғана ... ... ... субъектілері танылады
– Халықаралық экономикалық даудың пәніне мемлекеттердің әртүрлі
саладағы өзара іс ... ... ... қатынастар
жатады.
Осыған байланысты экономикалық дауды өзге халықаралық дау ... ... ... ... және ... критериилар енгізу керек.
Соңғы жылдары халықаралық экономикалық дауларды шешу кезінде ... ... ... ... ... ... ... кеңес беру және
келісім шаралары ... ... ... ... ... ... даулардың пайда болуының алғашқы ... беру мен ... , ал ... ad hoc арбитраждары мен
халықаралық ұйымдар жанындағы арбитраждарға жүгіну тәжірибеде кең ... ... ... осылай реттеу тәртібі көптеген халықаралық
экономикалық шарттар мен келісімдерде бекітілген.
Халықаралық экономикалық дауларды ... ... ... ең ... болып арбитраж саналады. Экономикалық ... мен ... ... ... ... ... бойынша құрылатын
арбитраж соты жиі қолданылады.
Халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... сот мекемелерінде де халықаралық экономикалық ... ... БҰҰ ... ... ЕО соты ... сот ... мен ... қарау ТМД соты қызметін жетілдіруге септігін
тигізеді. Дауларды реттеу әдістерінің ... ... ... ... мен ... Бұл ... кіріспеден, екі бөлімнен және
қорытындыдан тұрады. Бітіру жұмысының көлемі 45 беттен тұрады.
Халықаралық дау түсінігі
1.1. Халықаралық даулардың анықтамасы
Халықаралық дау негізінде ... ... ... және ... құқытық сипаттағы факторлар жатыр. ... ... бір не ... ... ... ... арасында
пайда болатын ерекше саяси-құықтық қатынас ретінде қарастыруға болады.
БҰҰ Жарғысында қақтығысты қатынастарды квалификациялау үшін ... ... ... ... ... ... ... әкелетін немесе олардың арасында дау
тудыратын және халықаралық бейбітшілік пен қауыпсіздікке ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысында
анықталмаған.
Халықаралық құқық доктринасы мен Қауіпсіздік Кеңесі мен БҰҰ Халықаралық
Сотының тәжірибелеріне сәйкес, мемлекеттер бір затқа байланысты ... ... ... дау ... Ал, ... ... мемлекеттер
мүдделерінің қарсы келуі ... ... да, ... наразылық
қойылмайды. «Жағдай» «дау» түсінігіне ... ... ... ... де ... белгі мемлекеттер мүдделерінің қақтығысуы
болады.
Даулар мен жағдайлардың екі түрі ... оның ... ... пен ... ... ... және ... қауіп төндірмейтін. БҰҰ Жарғысы даулар мен жағдайларды аталған екі
критерии бойынша бөлуді қарастырмайды. Бұл ... ... ... тапсырады. Жарғының 34 бабында «Қауіпсіздік Кеңесі ... ... дау ... ... дау мен ... ... жалғасуы
халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қауіп тудыру
мүмкіндігін ... ... сай әр ... және өзге де ... құқық
субъектілері араларында туындаған ... ... ... пен ... ... төндірмейтіндей етіп бейбіт жолдармен
шешуге міндетті. Халықаралық дауларды ... ... шешу ... ... ... ... болып табылады.[?] Бұл қағида БҰҰ
Жарғысының 3б. 2-б., ... ... ... ... Декларацияда,
Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі Кеңестің ... және өзге де ... ... аймақтық пен екіжақты шарттарда
бекітілген.
Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу ... ... ... 1899ж. және 1907ж. ... ... талқыланған болатын.
Ф.Ф. Мартенс атап өткендей, «халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу
әдістерінің даму тарихында 1899ж. ... ... ... ... ... ... ... орын алады». 1907ж. Конференция
халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу жөнінде Конвенцияны ... ... ... ... ... ... шешуді қамтамасыз
ету үшін мемлекет мүмкіндігінше күш қолданбауы керек деп ... ... ... ... ... ... тиімді әдістері
көрсетілген, соның ішінде ізгі қызметтер мен делдалдық, ... ... ... ... ... және ... ... дауларды бейбіт жолмен шешу қағидасы екінші
дүниежүзілік соғысқа ... ... ... ... шарттарда
бектілді. Кейінірек бұл қағида БҰҰ Жарғысында ... ... ... ... мен ... ... ... әдістері
болып тек БҰҰ Жарғысында көрсетілген тізімдегі әдістер ғана танылды. ... ... тек ... ... ... 1989ж. ... Бас ... 44-сессиясында КСРО халықаралық құқықтың
рөлін көтеру жөніндегі Меморандумында халықаралық ... ... ... ... ... ... әмбебап халықаралық акт қабылдауды
ұсынды.
Бұл шартты құжатта – дауларды бейбіт ... ... Бас ... ... ... мемлекеттер арасындағы даулардың барлық түрлерін тек
бейбіт жолмен шешу қағидасы ары қарай дамып және нақтылануы мүмкін ... ... ... ... жөніндегі Декларация халықаралық
даулар мемлекеттер егемендігінің теңдігі негізінде және дауды бейбіт жолмен
шешу әдісін еркін таңдау ... сай ... ... ... ... ... ... дауды саяси немемсе құқықтық деп бөлу мәселесі өте
күрделі. Бұл ... ... ... дау ... ... ... ... рөл атқарады. Соңғы кездерге дейін халықаралық құқық теориясында
халықаралық экономикалық дау ... ... дау ... ... ... ... ... бөлу кезінде қарама қарсы көзқараста
болды. Олардың кейбіреулері даудың негізгі және салыстырмалы маңыздылығы
төмендеу құқықты ... ... ... деп ... және осыған сәйкес
олрды шешуге әртүрлі әдіс тәсілдерді қолдану керек. Басқа зерттеушілер
субъективті ... ... бас ... отырып, құқықтағы мүдделерді ескеруді
ұсынады.
Үшіншілері құқықтың анық нормалары бар болған кезде дау ... ... ... есептеледі. Және керісінше, әрекет етуші құқық нормалары
нысанында ... ... ... ... ... дау деп ... ұстанымы өте қызықты. «Кез-келген қақтығыс – деп ойлайды
ол – экономикалық немесе саяси сипатта болса да ... ... деп ... ... Қақтығыстағы мүдделердің сипатына қарай экономикалық
немесе саяси ... ... ... осы ... ... ... қатысты құқықтық болып табылады». Осындай көзқарасқа сай, ... ... екі жақ та өз ... және ... бас тартуын
өзге қағидаларға сүйеніп емес, ... ... ... ... ... деп санайды. Бұдан даудың экономикалық та, саяси сипаты да
оның құқықтық нысанын жоққа шығармайды деген түйінге келсе ... ... ... ... деп ... ең объективті критерий, оның
объектісі мен пәні болып табылады. ... ... ... критерийге
сүйене отырып, дауды бөлу көптеген қиыншылықтарды тудырады, себебі даудың
кез келген түрінде оның болуы ... ... ... тараптар үшін
мүдделердің артықшылық деңгейін, құқықтық және ... емес ... не ... қатынасын анықтау қиын. Егер осындай критерийді
пайдаланатын ... ... тек ... не ... деп қана ... ... ... денсаулық сақтау аясындағы даулар деп
бөлуге болады. Сондықтан, мүдде секілді критерий ... және ... ғана ... ... саяси немесе құқытық болып бөлінуі
негізделетін non-liquet ... ... ала ... ... бөлу ... ... басында қабылданған, туындаған дауларды толығымен реттеуді
қамтамасыз ететін арбитраждық міндеттеменің ... ... ... ... ... өз ... саяси не құқықтық сипатқа жатқызып
жауапкершіліктен жалтаруы ... ... ... ... ... тыйым салатын халықаралық
құқық нормаларын жақтайды, себебі бұл тыйым кез ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Халықаралық
арбитраждың қолданылатын құқық нормаларының жоқ ... ... ... ... ... бас тартқан кезі болмаған тәжірибесі ... ... ... ... бен ... тәжірибесі мемлекеттер өздері
шарт жасасқан кезде даудың сипаты мен оны сот тәртібімен шешу мүмкіндігі
қарастыратындығын көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... ... деп ... бас ... отырып,
халықаралық заңгерлер кез келген «саяси» дауды халықаралық құқық негізінде
реттеу мүмкіндігі ... ... ... яғни кез ... дау ... ... ... сипатта болады және арбитраж немесе сот
тәртібімен реттелуі мүмкін.
Халықаралық экономикалық ... шешу ... ... ... ... болмауына байланысты. Экономикалық
даулар басқа халықаралық даулар секілді халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... жеке ... қарым-қатынасында жүзеге асырылғандықтан,
олардың ... ... шешу ... ... жүйенің
тұрақтылығына айтарлықтай әсері бар.
Халықаралық дауларды классификациялау мәселесі ғалымдар арасында ... ... олар ең ... ... ... ... нақты критерийлардың жоқтығына байланысты.
Халықаралық дауларды классификациялауда ең көп тараған критерий –
халықаралық ... пен ... ... ... даудың
қауіптілік сипаты. Бұл критерий Гаага конвенцияларында ... ... ... ... ... ... ... даулар» бөлініп көрсетілген, сондай-ақ Ұлттар
Лигасының статутында «даулар және ... ... ... тоқтатуы
мүмкін даулар» көрсетілген. Кейінірек бұл критерий БҰҰ Жарғысында көрініс
тапты.
Біріккен Ұлттар Ұйымы жарғысында ... ... ... ... ... халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз
етуге қауіп төндіру деңгейі;
... ... ... әмбебап немесе аймақтық
деңгейіне жататындығы;
– Дауда құқықтық элементтердің болуы;
Осы критериилерге сай БҰҰ ... ... ... ... ... ... бейбітшілік пен қауіпсіздікке қауіп төндіретін
және төндірмейтін даулар
– Әмбебап және жергілікті даулар
– Құқықтық және құқықтық емес ... ... ... ұсныған классификация мен критериилер негізінде халықаралық
дауларды шешу тәртібін ұсынады. Жалғасуы халықаралық бейбітшілік ... ... ... ... Бас ... мен ... ... жергілікті дауларды шешу процедуралары жергілікті
ұйымдармен анықталады, ал ... ... ... БҰҰ ... ... ... дауларды шешу ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер
арасындағы экономикалық даулар өзге де халықаралық даулар ... ... ... ... Халықаралық экономикалық
ынтымақтастық көбінесе әртүрлі мемлекеттердің жеке тұлғаларының өзара қарым-
қатынасында жүзеге асырылатындықтан, ... ... ... шешу
халықаралық экономикалық жүйенің тиімділігі, нәтижелігі мен ... ... ... ... мемлекеттердің жеке тұлғалары мен заңды тұлғаларының арасындағы
даулар ұлттық юрисдикцияға жатады. Олар мемлекеттердің жалпы юрисдикциялық
сотында немесе ... не ... ... арбитражда
қарастырылуы мүмкін. Халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... жөн ... ... арбитраж ұлттық заңнама бойынша құрылып, өз
қызметінде сол заңнаманы қолданылады. «Халықаралық» ... ... ... ... ... ғана ... – жеке ... халықаралық сипаттағы шарушылық даулар. ... ... ... ... экономикалық дауларды қарайтын беделді
орталықтарға айналды. Оларға халықарлық сауда палатасының ... ... ... халықаралық третейлік соты, Американдық арбитраждар
ассоциациясы (Нью Йорк), Стокгольм ... ... ... ... т.б. ... ... Республикасының сауда-өндіріс палатасы
жанындағы Арбиражды коммисиясы, IUS, Қазақстандық халықаралық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық коммерциялық дауларды
шешу аясында функциясы ... ... а) ... ... халықаралық коммерциялық дауларды қарау ... ету ... ... ... ... унификациялау;
б) бір мемлекеттің арбитражының шешімдерін басқа ... ... мен ... түрде орындалуы үшін халықаралық құқықтық негіз құру;
в) коммерциялық дауларды қарастыратын арнайы халықаралық орталықтар ... ... ... ... ... ... ... бірқатар халықаралық құқықтық актілер әрекет етеді.
БҰҰ Еуропа үшін Экономикалық комиссиясының басшылығымен 1961ж. ... ... ... ... ... конвенция қабылданды. Онда
арбитраж құру, істі ... ... мен ... ... ... ... ... Халықаралық сауда құқығы жөніндегі БҰҰ комисиясы
(ЮНСИТРАЛ) 1985ж. БҰҰ Бас ... ... ... ... ұлттық заңына үлгі ретінде ұсынылған халықаралық коммерциялық
арбитраж жөнінде Заңды дайындады. ... ... ... көп қолданылады.
Халықаралық экономикалық дауларды шешуде іс бойынша шығарылған шешімді
бір тараптың орындаудан бас тартуы көптеген ... ... ... ... ... ... ... шешіледі. 1958ж. БҰҰ ... ... шет ел ... ... тану ... ... ... қабылданды. Бұл конвенцияның маңыздылығын ... ... ... ... Конвенция мемлекеттерге шет ел
аумағында шығарылған арбитраждық ... ... ... ... ... ... шешімдерін тануға және орындауға міндеттейді. Бұл
конвенция Қазақстан Республикасында 1996ж. 18 ... ... ... ТМД шеңберінде шаруашылық қызметті жүзеге асыруға ... ... ... туралы шартқа қол қойылды. Ол ... ... ... сондай-ақ мемлекет және оның органдары ... тек ... ... ... да қарау жөніндегі кешенді мәселелерді
шешеді. Шартта арбираж және сот шешімдерін өзара тану мен ... ... ... бас ... ... ... тізімі берілген.
Халықаралық экономикалық қатынастардың дамуы үшін ерекше маңызы бар
мамандырылған ... ... құру ... ... ... ... ... Осылайша, 1965ж. мемлекеттер мен шет елдік ... ... ... шешу ... ... ... инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталық
құрылған. ... ... даму және ... құру ... ... және бұл ... соның шеңберіндеқызмет етеді.
Конвенцияға жүзден астам мемлекет қатысушы ... ... ... бұл ... 2000ж. 21 ... ... ... қаржы орталығының құрылуы өз ... ... ... ... сотының да құрылуына дем бергені аян. Ал ... ... ... ... құру ... ... ... Конгресінде сөйлеген сөзінде жария еткен болатын. Сонан ... 2004 ... ... ... ... ... ... (аймақтық)
қаржы орталығын құру тұжырымдамасы дүниеге келді. Ол Дубаи, Дублин, Лабуан
және Сингапурдегі секілді ... ... ... ... оның Нью-
Йорк, Лондон, Токио секілді қалаларда табиғи пайда ... ... ... өз ... бар. Бұл ... ... ... тарту мен
түскен капиталды пайдаланудың қаржылық құралында болып ... ... ... ... ... басқа да институттық
органдарымен қатар Президент Жарлығымен Алматыда ... ... ... азаматтық-құқықтық дауларын қарауға өкілетті
мамандандырылған қаржылық сот құрылды. Оған ... ... ... ... және дилерлік қызметті жүзеге асыруға кәсіптенгендер
болып табылады. Алматы аймақтық қаржы орталығына ... ... ... ... ... қарайтын соттың мәртебесі облыстық сотқа
теңестірілді. Ал аппеляциялық саты Жоғарғы Сот болып отыр. Сондай-ақ, қаржы
орталығына қатысушыларды ... ... ... үшін бұл ... ... ағылшын тілінде жүргізілуі де мүмкін.
ААҚО қатысушыларының арасында келіспеушілік туындап жатса мұны аталған
сот қарайды. ... осы ... ... ... ... ... өзгелердің жетістігінен үлгі алып үйрену үшін семинар ... ... да ... ... ... ... сот
тәжірибелерін білу ертеңгі күні түрлі ел өкілдерінің келіспеушілігі туындай
қалса, шешу үшін алдын ала керек болады деп ... ... ... дейді Жоғарғы Сот төрағасы Қайрат Мәми.
Бүгінде еліміздің қай ... ... онда ... ... соттар жұмыс істеп жатыр. Сол облыстағы шетелдік инвесторлар
тарапынан келіспеушілік туындаса, аталған ... ... оны ... Ал мына ... ... соты аталған аймақтық қаржы
орталығы тек Алматы қаласында ғана құрылғандықтан, соның субьектілері үшін
ғана қызмет ... ... Және ... тек ... ... дау-дамай
мәселелері ғана қаралады. Сондықтан мұның орны да, жөні де ... ... ... ... ... ... ... соты қарайтындай дау-
дамай туындаған жоқ. Мүмкін ол әлі шынайы қызметіне ... ... ... ... ... жылы оның судьялары түгел ... Ал ... ... іс ... оны ... көрсетпек.
Жалпы аталған қаржылық соттың құрылуы Алматы қаласын ... оны ... ... жаңа орталыққа айналдыруда үлкен серпін ... ... ... ... істер мен жаппай қолға алынып жатқан ұйымдастыру
шаралары көрсетіп отыр.
Экокономикалық даулардың негізгі түрлері:
1. дауда ... ... ... ... ... қатынастар
субъектілеріне қарай:
– мемлекетер арасындағы даулар
– халықаралық (экономикалық) ұйымдар арасындағы ... ... пен ... ... ұйымдар арасындағы
даулар
– мемлекет пен басқа мемлекеттің заңды тұлғасы арасындағы дау
– мемлекет пен басқа мемлекеттің жеке тұлғасы арасындағы дау
... ... ... мен заңды немесе жеке
тұлғалар арасындағы даулар
2. Халықаралық экономикалық даудың ... ... ең кең ... ... ... ... анықтауға болады.
Негізінен, бұл даулардың заты ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық сектор,
ауылшаруашылық, өндірістік және технологиялық кооперация, ... ... ... болып табылады.
3. Субъектілердің санына байланысты: екіжақты және көпжақты.
4. Соңғы критерий – дауды шешу әдістері мен ... дау ... ... рөл ... ... дау ... ... шиеленістерді реттеу әдістерін таңдауда маңызды.
3. Халықаралық дауларды шешуде қолданылатын халықаралық
құқық ... ... ... ... өзге халықарлық дауларды
реттеу кезінде қолданылатын қайнар көздер ... ... мен ... ... ... ... ... экономикалық
ұйымдар қызметінің ерекшеліктеріне байланысты халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қайнар көздерінің тізімі БҰҰ халықаралық сотының
Статутында берілген, сол берілген тізімге сәйкес сот ... шешу ... ... ... ... ... ... ережелерді бекітетін жалпы
және де ... ... ... ... ... ... ... жалпы тәжірибенің дәлелі
ретіндегі ... ... ... ... танылған құқытың жалпы қағидалары[?]
Тараптардың келісімі бойынша сот істі ex aequo et bono ... ... ... ... ... бұл ... құқықтың шарттық
немесе әдет-ғұрыптық нормалары ... ... ... Дауды шешу
барысында тараптар не дауды қарап отырған орган халықаралық құқықтың әрекет
етуші ... мен ... ... ... пен ... ... ... құқықтың қайнар көздері ішінен халықаралық ұйымдардың
шешімдері мен резолюцияларын, мемлекеттердің біржақты актілерін айта ... ... ... ... ... ... құқықтың нормалары ескеріле отырып шешіледі» деген сияқты
формулировка кездеседі немесе дауды шешу ... ... ... ... ... көздерінің нақты тізімі көрсетіледі. Осыған
қарамастан, ... ... ... ... ... ... пайдалану, дауды шешу процедурасы немесе ... ... да ... ... ... ... ... 20 қаңтар 1995ж. қол
қойылған Қазақстан Республикасы мен ... ... ... мұнай өнімдерін өңдеу кезіндегі өзара іс-әрекет туралы шартта
дауды олардың негізінде, ... ... ... болатын
халықаралық құқықтың нормалары туралы айтылмаған. ... ... ... қол қою ... ... ... ... құқықтың
белгілі бір нормаларын ұстануға міндеттеледі. Себебі, мұны қабылданып
отырған құжаттың халықаралық-құқықтық сипаты ... ... ... ... экономикалық қатынастардың түрлі аспектілерін
қарастыратын екіжақты немес ... ... ... Экономикалық шарттар
халықарлық экономикалық ... ... көп ... ... ... көп ... ... инвестициялық, кеден, есеп-несие айырысу және
т.б. шарттары халықаралық экономикалық ... ... ... шарттар халықаралық құқықтың негізгі қайнар көзі болып
табылады. Халықаралық ... ... ... және ... ... ... Саяси шарттарда экономикалық мәселелер жөнінде ережелер
көрсетіледі. Ал, экономикалық ... ... кез ... ... ... бір ... қатынастарды реттейді. Экономикалық
шарттар келесідей болып бөлінеді:
– мемлекеттер арасындағы сауда операциялары үшін ... ... ... ... ... мемлекет пен импорттаушы мемлекет арасындағы
тауарлық шарттар
– техникалық ынтымақтастық жөніндегі шарттар
... ... ... ... ... есеп ... шарт
– тауарды теңіз, темір жол, әуе, авто көліктертері арқылы
тасымалдау жөніндегі шарттар
Қазақстан ... ... ... ... ... бірнеше
көпжақты халықаралық шарттардың және экономика саласында ТМД шеңберінде
қабылданған көптеген шарттардың ... ... ... 1961ж. ... ... ... арбитражы жөніндегі Еуропалық Конвенцияға және 10
маусым 1958ж. қабылданған шет ел мемлекеттерінің ... ... және ... ... ... Конвенцияға 18 ақпан 1996ж., сондай-ақ
1965ж. 18 ... ... ... мен шет елдік тұлғалардың
арасындағы инвестициялық дауларды ... ... ... ... 2000ж. 21 ... қол ... мен шет елдік тұлғалардың арасындағы инвестициялық дауларды
реттеу тәртібі ... ... ... ... ... ... жөнінде Халықаралық орталық құрылды. Оның міндеті
мемлекеттер мен жеке не заңды ... ... ... ... ... ... бен ... құрылымдарын ұсыну. Орталық
толық халықаралық құқық субъектілігіне ие. Орталықтың юрисдикциясы жазбаша
түрде Орталыққа ... ... ... ... ... мен бөлімшелері) мен жеке не ... ... ... ... ... ... ... қаласында 20.03.1992ж. ТМД шеңберінде қабылданған шаруашылық
қызметін жүзеге асыруға ... ... шешу ... ... ... сол жылы ... бекітілді. ТМД мүше мемлекеттерінде
орналасқан субъектілер арасында, ... ... ... ... ... шешу ... ынтымақтастықтың дамуын және барлық
субъектілерге өз ... мен ... ... ... мүмкіндіктерді
қамтамасыз ету мақсатында осы келісім жасалған болатын.
Шартқа сәйкес, мүше мемлекеттер құзыретті соттардың заңды күшіне ... ... ... және ... Шешім мүдделі тараптың шешімнің
куәландырылған көшірмесі, шешімнің заңды күшіне енгені туралы ресми ... ... ... ... ... және атқарушы құжат
қосылған ходатайствосы бойынша жүзеге асырылады. Құзыретті соттардың
шешімдерін ... ... ... ... ТМД ... жоғары сот органдары қарайды.[?]
ТМД шеңберінде Экономикалық одақ құру жөніндегі шарт ... ... ... ... байланысты дауларды реттеу ... ... ... 6 ... ... мүше мемлекеттердің аумағындағы арбитраж, шаруашылық және
экономикалық соттарының шешімдерін өзара ... ... ... ... қабылданды, заңды күшіне 9 қаңтар 2001 ж. енді. ... ... ... ... ... және экономикалық
соттардың заңды күшіне енген шешімдерін өзара жүзеге асыру ... ... егер сот ... ... ... осы келісіммен не
шаруашылық қызметті жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ... ... ... отбасы және қылмыстық ... ... ... мен ... ... жөніндегі Конвенциямен
анықталатындығы көрсетілген.
Шарт бойынша, келісуші тараптар аумағында орналасқан құзыретті соттар
қабылдаған шешімдер басқа мемлекеттердің аумағында сөссіз ... ... ... ... 7 қазан 2002 жылы экономика саласында туындайтын
дауларды ... ... ... ... ... және ... ... Кеңесі туралы келісім қабылданып, өз құзыреті
шегінде қызметін ... ... ... ... ... ... ... соттар төрағаларының Кеңесі құрылды.
Экономика саласында туындайтын ... ... ... ... ... және өзге ... төрағаларының Кеңесінің
міндеті жоғары арбитраж, ... ... және өзге ... ... дамыту, сондай-ақ экономикалық дауларды шешу
саласындағы құқықтық ақпараттың белсенді түрде алмасуын қамтамасыз ету, осы
салада келіссөздер ... ... ... ... ... ... өз құзыретіне жататын мәселелер бойынша
шешімдер, коммюнике ұсыныстар шығарады, ... ... ... ... бекітеді.[?]
Халықаралық дауларды реттеуде әр елдің құқықтық заңнамасының түрлі
болуына байланысты көптеген қиыншылықтар ... Осы ... үшін ... ... ... ... әмбебап, аймақтық
және екіжақты келісімдерге қол жеткізуге талпынады. ТМД мүше ... ... ұйым ... мемлекетаралық ынтымақтастықты
одан ары дамыту және тараптар арасындағы экономикалық даулар жөнінде өзара
құқықтық ... ... ТМД ... экономикалық байланыстардың
нығайту мен еркін сауда ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық дауларды реттеу әдістерінің түрлері
1. Келіссөздер
Халықаралық дауларды шешу әдістері өз алдына жеке ... ... ... ... ... ... тобын реттейтін нормалар
жиынтығы.
Халықаралық дауларды бейбіт ... шешу ... ... ... ... ерекшелейтін өзіне ғана тән ерекшеліктері бар,
ол шешілуге тиіс дауға қатысты нақты келісім немесе шешім қабылдануында.
Нақты және ... ... ... ... келісімнің жасалуы көбінесе
дауларды ретеу механизміне байланысты. Бұл ... ... ... ... ... жолмен шешу қағидасы іске асырылады.
БҰҰ Жарғысының 33 бабына сай келіссөздер, делдалдық, арбираж не ... ... ... ... ... өз таңдауы бойынша өзге ... ... ... арқылы мемлекеттер араларындағы халықаралық
дауларды тез және әділ шешуге тырысуы керек. ... ... ... ... ... ... бейбіт әдістерді қолдануы керек.
Өз даму тарихында дауларды бейбіт жолмен шешу әдістері ... Олар ... ... мен халықаралық аренадағы күштердің қатынасының
ерекешеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... ерте уақыттан бастап белгілі ... ... ... ... XX ғасырдың екінші ... ... ... ... ... ... шешу) пайдаланыла бастаған.
Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу қағидасы келесідей ... ... ... мен кеңестер
– Ізгі қызметтер
– Делдалдық
– Тергеу және ... ... ... ... ... сот ... шешу ... көптігіне қарамастан халықаралық қатынас
тәжірибесінде олардың ... ... ... Г.Г.Шинкарецкийдің ойы
бойынша осы әдістердің бірде біреуін таза ... ... ... ... ... ... шешу ... жеке жүйеге бөлінбейді
және халықаралық құқықтың қазіргі сатысында даудың түрі мен сипатына
қатыссыз халықаралық ... ... ... ... ... ... жасайды. Бұған қарамастан, зертеушілердің көбісі, реттеу және шешім
шығару процедурасына тараптардың қатысу деңгейі мен түрлерін ескере ... ... ... ... дауларды шешу әдістерін
үш топқа бөледі:
– дипломатиялық әдістер: келіссөз, кеңес беру, аралас ... ... ізгі ... ... және ... ... мен халықаралық ұйымдарда дауларды қараудан
тұратын ... ... ... халықаралық арбитраж және сот
Жүргізілген аналитикалық зерттеулер ... ... шешу ... көп ... ... тобын бөліп
көрсетеді. Халықаралық ... ... ... ... оларды шешу
үшін көбінесе келіссөздер, кеңес беру, арбитраж және сот өндірісі секілді
әдістер пайдалынады. Келіссөздер, кеңес беру ... ... ... ... ... көп ... Олар дауды тараптардың ... ... беру үшін ... не сот өндірісі пайдаланылғанға дейін
қолданылады.
Халықаралық экономикалық даулар ... ... және ... ... ... де шешіле алады. ... ... ... шешудің ең тиімді әдісі арбитражбен реттеу тәртібі
болып саналады. Бұл ... ... ... ... келіссөздер арқылы реттей алмаған кезде жүгінеді. Халықаралық
экономикалық дауларды реттеудің арбитраждық процедурасы ... ... мен ... ... ... ... ... түсініктеме берілуін қамтамасыз етеді, сондықтан міндетті
процедуралар ... ең жиі ... ... және сот ... ... халықаралық экономикалық
дауларды реттеудің халықаралық тәжірибесін зерттеу, көптеген бейбіт идеялар
инициаторы мен ТМД және Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... үшін маңызды.
Халықаралық экономикалық дауларды шешудің дипломатиялық әдістері.
Келіссөздер ... ... ... жиі ... ... бірі ... ... Бұл жайында Д.Б.Левин «Халықаралық дауларды
бейбіт жолмен шешу әдістерінің ... ... ... тиімдірек және
әмбебап бір әдіс ерекшеленеді. Бұл дауласушы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық институт» және оның
қалыптасуын халықаралық құқықтың пайда болуымен байланыстырады.
Мемлекеттер араларында дау пайда ... ... ең ... ... яғни дауларды реттеудің ... ... ... ... ... ... түсумен шектеліп
қана қоймай, келісімге келу ... оны ... ... ... дауларды шешу әдісі ретінде келіссөздердің маңыздылығын
ескере отырып, М.Л.Энтин «заманауи қатынастардағы даулы мәселелерді ... ... ... ... тікелей келіссөздер мен кеңестерге жиі
жүгінуде. Бұл келісімге келудің ең ... ... және бәрі ... бір ... ... ... ... диалог ретінде басталып, бірте
бірте әмбебапты сипатқа ие болды. Осыған ... ... ... тарихи жүйелік тәсілді пайдаланған жөн.
БҰҰ Жарғысының 1б. 33 ... ... ... ... ... шешу ... ... бірінші орында. Халықаралық қақтығыстарды
реттеудегі әдістердің бірі ... ... ... БҰҰ ... мемлекетер арасындағы достық қарым-қатынас және ынтымақтастыққа
қатысты халықаралық қағидалар туралы ... және ... ... ... ... қорытынды актісінде кездеседі.
Д.Б.Левин келіссөздердің басқа әдістерге қарағанда артықшылықтарын атап
көрсетеді: бірінщіден, бұл дауды шешудің ең ... және ... ... ... чем другие связано с какой либо стеснительной процедурой;
үшіншіден, дауға араласушылық пен үшінші ... ... ... ... ... ... ... етеді; төртіншіден,
халықаралық дауларды шешу әдістерінің көбісінің құрамды элементі ретінде
жүреді, яғни ... ... ... ... бәрі келіссөздерді
халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу әдісі ретінде бірінші орынға қойға
толық ... бола ... ... ... ... ... ... ұстанады.
Көптеген мемлекеттердің шарт ... ... ... ... ... ... келіссөздерге көбірек жүгінетінін
көрсетеді. Келіссөздер экономика саласында ең көп пайдаланылатын әдіс болып
табылады. Келіссөз нәтжесінде сәтті шешілген ... ... ... А.Қ.Ш. пен
Жапония арасындағы жапондық сақтандыру рыногына ... ... ... ... дау жатады. Ұзаққа ... ... ... ... американдық кампаниялар жапондық рынокта
сақтандыру операцияларының кейбір түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... дауға Қазақстан мен Қырғызстан
арасындағы еркін сауда режиміне қатысты экономикалық дау мысал бола ... ... деп ... дау, ... ... ... үкіметінің
қырғыз тауарларының кейбір түрлерінің импортына тиым салуы нәтижесінде
пайда ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде сауда саласындағы шектеулердің
жойылуын көздейтін ... ... ... ... Протоколға қол қойылды.
Халықаралық құқықта келіссөз шарасының басталуы, жүргізу тәртібі,
нысаны мен шара ұзақтығы жайында анықтама ... ... ... ... ... мен ... келу сәтін де өздері белгілейді.
Тараптар келіссөздің барлық сатысында екіжақты тиімді шешімге қол ... бар ... ... ... және ... ... шарттар мен келісім
негізінде бір-бірінің мүдделерін ескеруі ... Бұл өте ... ... ... ... ... ... «шығарылған міндетті
шешімдер нәтижесінде көбінесе тараптар ынтымақтастықты жалғастыруды және
олардың қатысуын да жөн ... ... ... негізгі белгілеріне қарап топтарға
бөледі. Жүргізілу тәртібіне ... ... ... ... ... ... (ноталармен, хаттармен алмасу және т.б.) болып
бөлінеді. Ал, келіссөзге ... ... ... ... келесідей
топтарға бөлінеді:
– мемлекет басшылар деңгейіндегі келіссөздер
– үкімет ... ... ... ... ... ... және т.б.
Келіссөздерге қатысатын тараптар санына байланысты көпжақты және
екіжақты келіссөздер болып бөлінеді.
2. Кеңес беру
Мемлекеттер ... ... ... ... ... ... болып табылады. Халықаралық құқық аспектісінде кеңес ... ... ... ... қолданыла бастады, бірақ екінші ... ... ... ... европалық елдермен осы әдіс жиі
пайдаланыла бастады. Атап ... ... ... беру ең алдымен ... ... ... социалистік елдермен пайдаланылған. Бұл ... ... ... ... қатынасқа түсу кезінде кең
таралды.
XX ғасыр басындағы ... ... ... ... 1912 ... ... мен Франция арасындағы әскери-
теңіз Конвенция мен 1915 ... ... мен ... арасындағы несиелік
келісім сияқты екіжақты халықаралық келісімдерде ... ... ... ... шешу үшін ... және ... ... нысыанындағы келіссөздердің бір түрі деген анықтама беруге болады.
М.В.Яновский өзінің зерттеулерінде халықаралық дауларды шешудің басқа
әдістеріне ... ... ... ... ... бойынша кеңес
алатынын немесе тараптардың мүдделеріне қатысты халықаралық өмірдің маңызды
мәселелері ... ... ... ... ... берудің ерекшеліктерін анықтау мақсатында Е.Е.Евгеньев ... ... ... ... ... мынадай қорытындыға
келді:
– Кеңес беру халықаралық өмірдің кең диапазонын қамтиды, яғни кез-
келген халықаралық ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... және ... қалдыруға бомайтын
мәселелерді шешу үшін қолданылады.
– Халықаралық қарым-қатынастың әмбебаптық әдісі ретінде бірқатар
функциялар орындайды. Олардың ... ... бар: ... ... келу ... ... халықаралық
қайшылықтарды реттеу нысаны ретінде, ... шешу ... ... ... қоршаған ортаны қорғау және тағы сол
секілді мәселелерді шешуде қолданылады.
– Кеңес беруді келіссөздерді теңестіруге болмайды
– Кеңес ... ... ... дәлірек айтсақ, бас
ережелерден көрінеді. Бас ережелердің мәні ... ... ... ... ... ... ... және
өзге де ерекшеліктеріне қарамастан бір-бірімен кеңесу қажет.
Әдеттегі кеңес беруде орын ... өз ... ... ... талаптарды ұсынбай біріге ... ... ... керек.
Халықаралық қарым-қатынаста қазіргі кезде бұл әдістің екі түрі
пайдаланылады: міндетті кеңес берулер мен ... ... ... ... берулер – бұл дауласушы тараптар өзара келісім
арқылы келетін кеңес берулер.
Міндетті кеңес ... – бұл ... ... ... және ... талабы бойынша белгілі бір жағдайларда қолданылатын әдіс. Міндеті
кеңес берулер шарттық ... ... ие ... Осы ... ... берулер
халықаралық дауларды реттеу әдісі ретінде пайдаланылады.
Міндетті кеңес беру тәсілі Хельсинкидегі Жалпыевропалық ... ... ... ... критериилерге сай келеді. Бұл тәсіл
негізінен халықаралық ... ... ... ... қосымша ретінде
жүреді, себебі Б.Ұ.Ұ. Жарғысының 37 бабында көрсетілген әдістер тізімінде
және Жалпыевропалық Кеңестің ... ... 5 ... ... ... ... бұл әдіс дауларды бейбіт жолмен реттеу әдістер
жүйесіне көмекші функция атқарады, себебі ол жүйеге ... ... ... жүйе ... ... негізделіп, оның құрамына еніп
тұрады.
Міндетті кеңес беру әдісі әмбебапты сипатта, ... бұл ... ... ... субъектілері қолданыла алады.
Соңғы кездері бірқатар мемлекеттер тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
тенденциясы байқалады. Бұл туралы, әсіресе, халықаралық экономикалық
қатынастар ... ... беру ... ... ... ... шет ел әдебиеттерінде жазылған. Мысалға ... ... ... ... ... Аргентина, Нигерия, Перу, Морокко елдеріне
париждік және лондондық ... ... ... ... ... қол жеткізілді.
Ұзақ мерзімді экономикалық келісім шарттардың ережелеріне «қиындықтар
туралы ескертпелердің» енгізілуі ... ... ... ... ... жиі ... ... Мұндай ескртпе
дауды шешудің екі ... ... ... ... сатысында
тараптар пайда болған қайшылықтарды кеңес алу арқылы шешуге міндетті. Егер
де кеңес алу ... ... ... ... олар дауды шешудің
басқа әдістеріне ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімде қамтамасыз ету туралы және инвестициялық
келісімдерде пайдаланылады.
Сонымен ... ... шарт ... ... ... ... ... ретінде кеңес беруді қолданғаны туралы бірнеше
мысалдар ... Олар тек ... шешу ... ғана ... мемлекеттердің
экономикалық мәселелері бойынша келісімге келуде де тұрақты немесе ad hoc
нысанында пайдаланылады. ... және ... ... ... ... ... ... міндетті кеңес өткізу туралы ереже кездеседі. ТМД
елдерінің Үкіметтері арасында ... ... ... ... құру туралы
келім шарттың 19 бабында дауды ... ... ... ... ... ... ... жазылған.
Келіссөздер мен кеңес беру арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі
мен бельгиялық «Трактебель» ... ... ... шешілген болатын. Бұл даудың пәні компанияның ... ... ... бір ... ... ... беру халықаралық
даулардың барлық түрлерін реттеу барысында қолданылатын әдістердің бірі
болып табылады. Халықаралық ... ... ... қазіргі
сатысында кеңес беру дауларды реттеу тәжірибесінде кең ... ... ... ... ... ... болатын даулар мен
қайшылықтарды жылдам және әділ шеше ... ... ... қатар
келісуші тараптардың мүдделерінің қанағаттанатына байланысты. ... ... ... ... ... перспективті әдісі
ретінде кеңес беру әлі де Б.Ұ.Ұ. ... ... ... реттеу
әдістерінің тізімінде және өзге де ұқсас ... ... ... ... ... ... берудің халықаралық даууларды
реттеуде өз алдына әмбебап және ... ... әдіс ... ... ... Ізгі ... мен делдалдық.
Даулы мәселені шешу тек мүдделі тараптарға байланысты болатын
әдістермен ... ... ... ... үшінші тараптардың
араласуын қажет ететін әдістер де ... ... ... ... бейбіт жолмен шешу үшін ынтымақттастықтың ... ... ... ... ... ... әдіс қолданылады. Кейде мемлекеттер
келіссөздер арқылы бейбіт келісімге келе алмайды. ... ... ... ... үшінші тараптың делдалдығы ... ... ... «тараптар кездесе алмағанда немесе келісімге келіссөздер
арқылы келе алмаған жағдайда үшінші тарап, ол үшінші ... ... ... да ... мүмкін, қайшылықтарды достық қатынастар негізінде шешу
мақсатында дауласушы тараптардың кездесуін ... үшін ... ... ... мүмкін» деген сөздерін атап кеткен жөн.
Ізгі қызмет не ... ... ... ... тарап немесе мемлекет
міндетіне мүдделі тараптар арасында келіссөздер жүргізуді бастау ... ... ... шешу үшін ... ... жатады.
Мұндай жағдайларда үшінші тарап ретінде бейтарап үкіметтер, халықаралық
ұйымдар немесе аталған шиеленісте ешқандай ... жоқ ... ... ... мен ... «ізгі қызметтер функциясы біршама
шектеулі және қосымша сипатта, сонымен қатар ... ... ... деп ... ғасыр басына дейін ізгі қызметтер мен делдалдық арасында ешқандай
айырмашылық болмаған. Олар ... ... ... Бұған 1853 жылғы
Венадағы ұлы ... ... ... мен ... ... ... ... бейбіт жолмен шешу
жөніндегі конвенция дәлел бола алады.
Ізгі қызметтер мен делдалдықтың мағынасын Л.Л.Камаровский ... ... ... ... екі ... ... бар: ... жүгінген тараптартардың тәуелсіздігіне еш нұқсан келмейді және
тек құқық туралы дауды ғана емес, қақтығыстарын да ... ... ... ... ... ғалымдар екі әдіс арасындағы айырмашылықтарды зерттеу
барысында ізгі ... өз ... ... ... ... ... ... зерттеген кеңес заңгерлерінің ішінде И.П.Блищенко,
А.М.Ладыженский, Э.А.Пушмин, А.П.Мовчан, Н.Т.Самарцевті атап өткен жөн.
Ізгі қызметтерге ... ... ... ... ... ... не қатығысушы елдердің өтініші бойынша, бейбіт жолмен дауды
шешу үшін жағымды жағдай жасау мақсатында келіссөздерді ұйымдастыру, ... ... ... деген анықтама беруге болады. Бұл әдіс
БҰҰ жарғысының 1б. 33б. көрсетілген халықаралық дауларды ... ... ... ... ... болса да, «... өз таңдауы ... өзге ... ... ... ... ізгі ... білдіруі әбден мүмкін.
Ізгі қызметтерді жасау кезінде үшінші тараптың негізгі функциясы, ... ... ... ... тікелей байланыстар орнату. Бұған
әдеттегі нысанда қол жеткізу мүмкін. Ондай ... ... ... ... яғни дауласушы тараптар оны қабылдауы да, одан бас ... ... ... ... ізгі ... көрсетудің көптеген
мысалдары бар, XVIII-XIX ғасырларда Ресей бірнеше рет ... ... ... үшін осы ... пайдаланған. Ч.Ч.Хайд 1905 жылы
президент Рузвельт Ресей мен Жапония үкіметтеріне бейбіт келісім ... ... ... ... ... мысалға келтіреді.
Ізгі қызмет көрсету институты дауды бейбіт жолмен реттеудің тағы ...... ... байланысты. Делдалдық – үшінші мемлекеттердің не
халықаралық ұйымдардың, халықаралық дауларды реттеуде өздерінің сол дауды
шешуге қатысты ұсыныстары негізінде ... ... ... ... іс-әрекеті. Э.А.Пушминнің ойынща, делдалдық ... ... ... да, бір ... түрі.
Делдалдықтың басталуына құқықтық негіз болып дауласушы тараптардың
үшінші мемлекеттерге (халықаралық ұйымдарға) жүгінуі ... ... ... жасалған ұсыныс табылады. Делдалдыққа жүгіну, сондай-ақ делдалдық
жасауға ұсыныс тараптардың өзара келісіміне негізделуі керек. Делдалдықтың
басталуын ... ... ... ... рет Гаага ... ... ... ... ... ... болғанда не
қақтығыс жағдайында қару алмай ... ... бір не ... ізгі ... немесе делдалдығын пайдалану керек». Ал, 3
бабында «келісімге келуші державалар қақтығысқа ... жоқ бір ... ... өз ... ... ... жағдайы келгенше ізгі
қызметтері мен делдалдығын ұсынғанын жөн көреді».
Делдалдықтың мақсаты – халықаралық дауларды бейбіт ... ... ету. ... ... ... ... ... шешімін шығару емес,
екі жақ ... қол ... үшін ... ... ... ... екі жақты келісіммен анықталады. Бұл туралы Гаага
конвенциясының 6 бабында ... ... ... ... дауласушы
тараптардың сұранысымен не қатысы жоқ державалардың ұсынысымен пайдаланылуы
мүмкін, ол тек кеңес ретінде және міндетті бола ... ... ... ... ... делдалдың белгілі бір
құқықтары болады. Өзінің қызметін атқару үшін қажетті делдалдың келесідей
құқықтары бар: тарптардың ... ... ... ... ... және ... ... алдын-ала жұмсарту, дауласушы
тарптарды клісімге келтіру мақсатында өз бетімен ... ... ... делдалға келіссөздер жүргізу және ... іске ... ... ... ғалымдар дауласушы тараптар негізінен делдалдыққа қарағанда
ізгі қызметтерді қалайтынын айтады. ... ... ... ... ... көрсету кезінде, өз ... ... ... ... ... байланысты ізгі қызметтер мен делдалдықты келесідей
критерилер бойынша бөлуге болады:
... болу ... ... мен ... ... мен міндеттері
– пайдалану тәжірибесі [?]
Қазақстанның ізгі қызмет көрсетуіне мысал ... ... ... мен Армения арасындағы Қарабах қақтығысында делдал болғандығын
келтірсе болады.
Сонымен, ізгі ... мен ... ... мен ... ... ... аз пайдаланса да, халықаралық экономикалық даларды
шешуде ... Осы ... ... ... ... ... ... беру болғандықтан, бұл әдісті тараптар арасындағы
қайшылықтарды ... ... ... дау ... ... сипатта
болған кезде, не асқынып кеткенде пайдаланған жөн.
4. Терргеу комиссиясы мен келісім комиссиялары
Дауласушы тараптардың тәжірибесінде, пайда болған халықаралық ... ... ... болатын жағдайлар аз кездеспейді. Осыған
байланысты фактілерді анықтау мен ... ... ... ... ... негіз беру үшін ... ... ... ... комиссиясының қызметі туралы 1907ж. ... ... ... шешу ... ... ... 9б. халықаралық тергеу комиссиясына халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Ч.Фенфевич тергеу комиссиясы саяси
және құқықтық мәселелер бойынша тараптардың ... ... ... ... ... ... мүмкін және процедураға ерекше
сипат береді дейді. [?]
Осыған ұқсас көзқарасты Р.Уоллес ұстанады, оның ... ... ... ... ... ... ... анықтау, мысалы,
куәгерлерді тыңдау немесе халықаралық құқық бұзылған аймақтарды аралау.
Мұндай жағдайда тергеу комиссиясы ... шешу ... ... ... ... анықтауда қолданылатын қасымша процедура ретінде пайдаланылады.
Халықаралық құқық ... ... ... келесідей анықтама
берілген: бұл – дауласушы тараптармен немесе өкілетті ... ... ... үшін ... ... ... комисиясы дауласушы тараптар
арасында жасалған, анықталуы тиіс фактілерді, комиссияның құрылу ... ... және оның ... айқындайтын ерекше шарттың негізінде
құрылады.
Тергеу барысында ... ... ... ... ... ұсынған материалдарды қарауға, куәгерлерді, эксперттерді
және т.с.с. шақыруға құқылы. Тергеу аяқталғаннан кейін, тергеу ... ... осы ... қолдануға толық еркіндгі бар дауласушы
тараптарға ұсынады. [?]
Тергеу комиссиясы халықаралық экономикалық дауларды ... ... ... ... ... шарттардың ережелеріне сай дауларды
шешу кезінде «әділдігі мен ... ... ... ... тағайындалған тәуелсіз тұлғалардан тұратын эксперттік топ
құрылуы немесе техникалық кеңеңсшілер көмегі пайдаланылуы ... ... ... ... ... ... ... кампаниясын
ұлттандыруына байланысты туындаған дауды айтуға болады. Кампанияның ... ... ... ... әр ... өздері таңдаған тәуелсіз
эксперттердің ... ... ... ... кейін
келіссөздерде қолданылды.
Келісім комиссиясы – халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешудің
халықаралық ... ... мұны ... ... дау, тараптардың
мүдделерін ескере отырып, халықаралық құқықтың нормалары мен қағидалары
негізінде келісім шарт ... ... оны ... ... ... ... үшінші мемлекеттердің өкілдерінен тұратын және
сол тараптармен ... ... ... ... ... ... ... тек даудың
фактілерін анықтау үшін ғана ... ... ... ... ... үшін ... 1928ж. 26 қыркүйектегі халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу
туралы Жалпы акті мен оған 1949ж 28 ... Бас ... ... ... ... екі түрі ... тұрақты және
арнайы. Тұрақты келісім комиссиясы алты айлық ... ... ... үш ... ... ... тиіс. Ғалымдардың айтуы бойынша,
келісім комиссиясын құру мемлекеттер арасындағы дау жүйелі түрде қайталанып
тұрған ... әр ... дау ... тағы ... ... ... жөн. Егер тараптардың дауды шешу тәртібі ... ... оны ... ... өзі белгілейді. Тергеу комиссиясы секілді,
келісім комиссиясы тараптардың ... ... ... тараптар
ұсынған материалдарды қарауға, куәгерлерді, эксперттерді және ... ... ... ... шарттың түрлі нұсқаларын жасауға
бағытталған. ... ... ... мен ... дауды реттеудің
нақты ережелеріне, сонымен ... ... ... ... де ... дау ... ... болуы мүмкін. Алайда, дауласушы әр тарап
келісім комиссиясының ... мен ... бас ... ... ... әдебиеттерде келісім комиссиясын халықаралық
экономикалық, әсіресе халықаралық ... ... ... ... қолданудың тиімділігі туралы жазылып ... ... ... бағалауы бойынша, халықаралық сауда саласындағы
дауларды шешуде, коммерциялық арбитраж, сот өндірісі мен келіссөздер сияқты
әдістермен ... ... өз ... әдіс.[?]
Кейбір екіжақты келісімдерде тараптар арасында дау пайда болған
жағдайда әр түрлі комиссияның ... ... ... ... ... мен
АҚШ арасындағы еркін сауда туралы 1989ж. 1 ... қол ... ... реттеудің бір әдісі ретінде, он күн ішінде дауды шешуге ... ... ... ... ... комиссиясын осылай пайдалану, 1980ж. 4 желтоқсанда өткен Бас
Ассамблеяның 35-сессиясының резолюциясы қабылданғаннан ... ... ... резолюция дауды бейбіт жолмен шешу әдісі ретінде келісім комиссиясының
тиімділігін көрсетті және ... ... ... шешу үшін осы ... жағдайда ЮНСИТРАЛ регламентіне сүйенуіне кеңес береді.
Келісім комиссиясы дауды тез және арзан шешугемүмкіндік береді. Осы
әдістің ... ... ... ... ... үшін ... қатаң түрде қолданбауға
мүмкіндік беретін келісімдік процедураның бейресмилігі, ақылға
қонымдылық мен ... ... ... мүдделерін
қанағаттандыратын келісімге жету мүмкіндігі;
– Жағдайдан «жеңіл» түрде шығуға мүмкіндік ... ... ... процедурасының әмбебаптық сипаты, яғни дау арбитражда
не сотта белгілі себептермен қаралмайтын ... ... ... ... сол мәселені қарастырып, шешім шығара
алады;
– Инвестиция саласындағы, энергокөздері мен шикізатпен қамтамасыз
ету және өнеркәсіптік объектілерді салу мен монтаждау ... ... ... осы әдісті пайдалану мүмкіндігі. Бұл ұзақ
мерзімді қатынастардың күтпеген ... ... ... ... ... Келісім процедурасы қатаң
ережелермен бекітілмеген және ... ... ... ... ... ... бұл әдіс ... соңғы
шешімінің шығуына кепілдік ете алмайды. Сондай-ақ, дауды реттеу жөніндегі
тараптармен қабылданған ... ... ... қасиеттеріне ие емес.
Көптеген заңгерлер келісім ... ... жері – ... ... ... да ... ... ағымын не тоқтата
тұрмайды, не тоқтатпайды да, ал бұл іс ... өте ... Осы ... бір ... ... көп ... ... тараптар дауды делдалға
амалсыз тапсырады, бұл осындай жағдайда келіссөздердің төмен деңгейлі
нәтижесіне ... ... ... реттеудің балама әдісі ... ... ... оны ... емес әдіс ... қолдануды
ұсынады. Әсіресе, бұл экономикадағы шет елдік ... үшін ... ... құру үшін өте ... ... МКАС ... ... дауларды реттейтін әдістер жүйесін құруды ... бұд ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
болады.[?]
ТМД елдері арасындағы еркін сауда аймағын құру туралы келісім шарттың
19 ... ... беру ... не ... ... дауларды арнайы
келісімдік процедурасының шеңберінде шешу жолы көрсетілген.[?]
Даудың объективті жағдайларының және оны шешудің нақты ... ... ... дауды шешу үшін келісім комиссиясы мен тергеу
комиссиясын таңдайды. Дауды ... үшін оның ... ... ... ... ... ... келісім комиссиясының әрекеттері, дауды
реттеудің бұл ... ... ... ... ... сәтті
пайдаланылуына мүмкіндік береді.
5. Арбитраж бен сот органдары
Мемлекеттердің экономкалық келісім шарттарында арбитражға немесе сотқа
жүгіну ... жиі ... ... шарттың ережелері бойынша, дау
сотта немесе арбитражда ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Дауды реттеу әдісін таңдау барысынды
тараптар даудың ... ... ... ... Арбитраж кең танылған д
ауларды шешу механизмі болып табылады. Оның жалпы юрисдикциялы ... ... ... құпиялығы, процесстің жылдамдығы мен
үнемділігі, беспристрастность и объективность.
Халықаралық арбитраж деп дауласушы тараптар ... ... ... бір ... ... ... ... (арбитрлармен)
қарастырылатын және олар шығарған шешім тараптар үшін ... ... сот ... де ... ... ... ... бұл «дауларды
қарастыру мен реттеудің ерекше шарасы және ол қандай да бір ... ... бір ... ... ... ... тараптар арасында кез
келген дауды шешу үшін ... ... ... ... ... ... анықтамалар көрсеткендей, арбитраж өндірісі бір уақытта соттық
және ... ... ... ... ... дау ... ... бөлек арбитражды келісім түрінде немесе бастапқы ... ... ... ... ... соттық сипаты
тараптардың таңдауы немесе арбитраждық келісім бойынша тағайындалғанда,
арбитрдің қарастырылып жатқан іске ... ... ... ... Ол ... қатысушы тараптарға бейтарап болуы керек. [?]
Халықаралық құқықта халықаралық арбитраждың екі ... ... ... ... қарастырылған, оларды қолдану не
түсіндіру кезінде туындайтын дауларды ... ... ... ... және нақты бір дау бойынша құрылатын ad hoc арбитражы.
Институционалды арбитраж болашақта келісуші ... ... ... ... шешу үшін ... ... арбитражда шартқа қол
қоюшы тараптар дау туындаған кезде жүгінуге міндетті, яғни дау ... ... ... Осы ... бойынша арбитраж халықаралық соттарға
ұқсайды.
Ad hoc арбитраж дау туындағаннан кейін ... ... ... бір дау ... ... ... үшін құрылады және өз функциясын атқарып
болған соң қызметін тоқтатады, яғни ... ... ... ... халықаралық шиеленісті бейбіт ... шешу ... 40 ... сай, ... өндірісінің пәніне келісуші тараптар
бағынуға мүмкін деп ... ... ... ... ... тек
мемлекет қана нақты дау мен оны ... ... ... ... ... ... алатыны жазылған. Алайда, дауды шешу үшін
арбитражды қолданған кезде, тараптар пайда ... ... ... ... ... келу ... ғана ... арбитражды пайдаланудың
барлық сатысында анықтауға құқылы.
Арбитражды пайдаланудың қалыптасқан халықаралық құқықтық тәжірибесі
тараптар арбитрларды, ... іс ... ... ... ... ... ... толық емес, тек бір бөлігін арбитражға
қарауға беруін қарастырған.
Арбитраж шешімі ... ... және де “ex qequoet ... негізделуі мүмкін. Таңдау дауласушы тараптартардың қалауына ... ... ... ... ... ... ... аргументтеріне
байланысты. Осыған байланысты арбитр ... ... ... ... ... керек, әйтпесе оның шығарған шешімдері ... ... ... Халықаралық тәжірибеде мұндай жағдайлар кездеседі.
Мысалы, АҚШ пен Канада арасындағы шекаралық дау ... ... ... құзыреті шеңберінен шығып кетуіне байланысты жарамсыз деп ... ... ... ... ... де, келіспеуі де
мүмкін.
Халықаралық арбитраж халықаралық экономикалық дауларды шешу әдісі
ретінде екіжақты келісім шарттарда көп кездеседі. ... мен ... ... ... арасындағы өзара қолдау мен инвестицияны
қорғау жөніндегі келісім, әрбір нақты жағдай бойынша ... ... ... ... Келісім арбитрларды тағайындау тәртібін
белгілейді, ол бойынша әр тарап екі ай мерзім ... бір ... ... кейін осы екі арбитр бірігіп арбитраж төрағасы ... ... ... ... Егер екі арбитр үшінші арбитрді
тағайындау жөнінде келісімге келе алмаса, оны ... сот ... ... ... ... ... ... процедура
тәртібі мен шешімін көпшілік дауыспен қабылдайды. Арбитраждың шығарған
шешімі тараптарға міндетті және ... ... ... ... ... мен АҚШ ... ... салымдарын қолдау мен қорғау
жөніндегі» 1992ж. 19 майда жасалған ... 7 ... ... ... ... мен қолдану кезінде туындайтын, келіссөздер мен кеңес
беру арқылы шешілмеген дауларды халықаралық ... ... ... шешу үшін ... ... ... жіберуді қарастырады. Егер
тараптар өзгеше уағдаласпаса, халықаралық сауда құқығы жөніндегі Б.Ұ.Ұ.
комиссиясының (ЮНСИТРАЛ) ... ... ... ... Қазақстан мен Бельгия-Люксембург
экономикалық одағының арасындағы инвестицияны қолдау және қорғау жөніндегі
келісімінде көрсетілген тәртіпке ... ... 7 ... сай, ... мен тыңдаулар, үшінші арбитр тағайындалғаннан кейін алты ай мерзім
өткенше жиналуы керек, ал арбитраж соңғы ... ... екі ай ... шешім шығаруы керек.[?] Арбитражда ... ... ... ... жасалған барлық инвестицияны қолдау және қорғау жөніндегі
келісімдерінде көрсетілген.
Халықаралық арбитраждың ... ... ... ... үшін маңызы халықаралық саяси құжаттарда
қарастырылады. 1975 ... ... ... пен ынтымақтастық
Кеңесінің (ЕҚЫК) қорытынды актісінде халықаралық коммерциялық ... әрі әділ ... ... ... ... ... және ол үшін ең қолайлы инструмент ... ... ... ... ... ... және шет ... арасындағы инвестициялық даулар жөніндегі Вашингтон конвенциясына
қосылу туралы заңды ... ... 1996 жылы ... ... ... Европалық конвенцияны және шет ел арбитраждарының шешімдерін тану
мен орындау туралы Нью Йорк ... ... ... 1994 жылдан
бастап, ТМД шеңберіндегі ... ... ... ... ... ... Киев шарты қызмет етеді.
Халықаралық сот мекемелері қазіргі халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... тек түрлі
нысандағы халықаралық дауларды соңғы сатыларында ғана реттеу ... ... ... және экономикалық интеграцияны заңды қамтамасыз ету енеді.
Қазақстандық Халықаралық Арбитраж – өз ... ҚР ... ... ... Заңы мен ... сот ... ... және
өзге ҚР заңнамалық актілері мен қолданбалы ... ... ... өз ... ... жұмыс жасайтын арбитраж институты.
ҚХА аралық өндіріс кезінде ҚР ... ... ... заңды не жеке
тұлғалар, жеке кәсіпкерлер ... ... не өзге ... ... ... ... өндіріс кезінде
тараптардың ең ... ... ҚР ... ... ... заңды не жеке
тұлғалар, жеке кәсіпкерлер, коммерциялық ұйымдар арасындағы шарттық не өзге
азаматтық қатынастартардан туындайтын дауларды қарастырады.
ҚХА шешімдері тараптармен ... ... ... ... ... мерзім шешімде көрсетілмеген болса, ол тез арада ... ... ... өз ... ... ... ҚР ... бойынша
жүзеге асырылады. ҚХА шешімдерін мәжбүрлі түрде орындату құзыретті сот
берілген шешімдерді ... ... ... үшін ... ... ... ... кезінде ірекет етуші атқарушы өндіріс ережелері
бойынша ... ... ... аралық соты халықаралық дауларды шешу аясында
айтарлықтай тәжірибе жинаған арбитраж орталығы болып табылады. Бұл ... 1993 ... ... дауларды қарастырады.
“IUS” халықаралық аралық соты әрқайсысы өз алдына тұрақты арбитраж
соты болып табылатын, қазақстандық және ресейлік ... ... ... бір Регламентпен реттеледі және бір басшылыққа – “IUS”
халықаралық аралық сотының Кеңесіне бағынады.
“IUS” халықаралық аралық ... ... ... ... елдер қол
қойған Нью Йорк конвенциясына, ... ... ... тиіс ... ... ... өзге де ... мен
келісімдерге сәйкес танылады және орындалады.
Қазақстан аумағында оның шешімдері ҚР АІЖК және ҚР «Аралық сот туралы»
мен ... ... ... ... ... ... сай, мәжбүрлі түрде орындатылады. Шешім заңды ... ... ... үш жыл ... ... ... түрде орындатылуы мүмкін.
“IUS” халықаралық аралық соты құзыретіне ұйымдар, ... ... мен оның ... ... ... мен ... ... мүліктік және өзге де азаматтық құқытық
дауларын және еңбек дауларын тараптар келісімі болған ... ... ... ... БҰҰ Жарғысына сәйкес 1945 жылы жаңа сот органы -
БҰҰ халықаралық соты құрылды. БҰҰ Жарғысының 92 бабына сай халықаралық ... ... сот ... ... ... Оның ... жарғының 1б. 33бабының,
халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу әдістерінің бірі ... ... ... ... бөлігінің жүзеге асырылуын білдірді.
Халықаралық соттың құзыреті сот статутының II тарауында, сондай-ақ ... ... ... бұл ... халықаралық сот құзыретінің
шегін айқындайды. Соттың құзыреті ең ... ... ... ғана ... ол жеке ... мен ... ... және өзара
жеке тұлғалар арасындағы ... ... ... Бұл ... ... 35бабы (сот статутқа мүше мемлекеттерге ... мен ... мүше ... ... ... ... саналады) ережелерімен
байланыстырып қарау керек. Сонымен қатар, БҰҰ ... 2б. ... ... ... ... әрбір нақты жағдай бойынша Бас Ассамблея
анықтайтын ... ... БҰҰ на мүше емес ... ... мүше ... ... 2б. ... сәйкес, сот Қауіпсіздік Кеңесі анықтайтын
шарттар негізінде кез келген мемлекетке ашық.
Халықаралық сот ... 1б. 36 ... «сот ... оған
тараптармен берілген барлық ... ... ... ... ... сот қарауына жіберуі қосымша сипатта болады./86, с
804/ Оның ... ... дау тек ... ... келісімімен ғана
қаралатынын дәлелдейді, егер мемлекет келісім бермесе оны ... яғни ... ... шешу әдісін таңдау еркіндігі бар. Істі
қарау мәселесін халықаралық сот емес, ... ... ... ... сот құзыреті тараптарға міндетті емес, факультативті
болып келеді.
Халықаралық сот статутында, оның ... ... ... ... нұсқасы берілген. Мүше мемлекеттер 2б. 26 бабына сай өзіне бірнеше
міндеттер алуына болады. Олар кез ... ... ... ... ... ... ... және халықаралық құқықты бұзатын
фактілер ... ... ... ... басқа мемлекетке қатысты соттың
заңды күшін мойындайтыны туралы мәлімдей ... ... мүше ... тек ... істер категориясы
бойынша ғана сот құзыретін ... деп тани ... ... ... ... ... күші ... ережені қамтитын екіжақты халықаралық шарттың
қатысушысы болған жағдайда. Мұндай шарттар қатарына ... ... ... пен ... ... ... табиғи
ресурстарын бірігіп пайдалану туралы шарттар, ... ... ... және сол ... өзге де ... жатады.
Көптеген мемлекеттер соттың заңды күшін ескертпелер жасай отырып
мойындайды. Ескертпелердің төрт түрі ... арыз ... ... орын ... ... мен ... жөнінде
туындаған дауларды соттың міндетті юрисдикциясынан алып тастау
жөнінде;
– өзара келісім шарттары жөніндегі;
... ... ... ... даулардың халықаралық
сотта қаралмауы жөнінде;
– көпжақты ... ... мен ... ... ... ... ... міндетті юрисдикциясынан алып
тастау жөнінде.
Сонымен, халықаралық соттың міндетті юрисдикциясы мемлекеттермен толық
не ескертпемен немесе халықаралық даулардың ... бір ... ... ... соттық қызметтеріне басқа, БҰҰ Жарғысына сәйкес кез-келген
мекеменің сұрауы ... ... ... қатысты консультативті шешімдер
беруге құқылы. Осы туралы БҰҰ Жарғысының 96-бабында және БҰҰ ... ... ... ... Жарғының 96-бабына сай, халықаралық
соттан кез ... ... ... бойынша консультативті шешімдер сұрауға
Бас Ассамблея мен ... ... ... БҰҰ ... ... сонымен
бірге, Бас Ассамблея сұрау салуға рұқсат беретін БҰҰ ... ... ... қызмет атқару барысында пайда болатын заңды мәселелер жөнінде
консультативті ... ... ... ... Мұндай органдар қатарына
Экономикалық және ... ... ... ... ... Кеңес,
Халықаралық еңбек ұйымы, ЮНЕСКО және т.с.с. ... ... ... ... ... сол ... қатысты
пікірі ретінде келеді. Оның міндетті ... ... ... ... үшін ... ... өзіне байлап қоймайды.
Тәжірибеде халықаралық сот белгілі бір ... ... ... ... ... жүргізе алады, халықаралық
әкімшілік ... ... ... ... жөнінде шешім шығаруға және
аппеляциялық инстанция ... ... ... ... Соттың осындай
қызметтерін жүзеге асыру жағдайлары жиі кездеседі.
Халықаралық сот ... ... ... сот ... ... талатарға жауап беретін тұлғалар немесе халықаралық
құқық саласындағы беделді ... ... ... тағайындалған,
тәуелсіз судьялар коллегиясын құратын он бес ... ... ... кандидаттар әр елде аралық соттың тұрақты палатасының мүшелерінен
тұратын «ұлттық топтармен» ұсынылады. Егер мемлекет палатаға мүше ... ... ... ... ұсынуға арналған арнайы топ құрады. Сот
мүшелерін аралық соттың тұрақты ... және ... ... ұсынысы
бойынша жасалған тізімге енген тұлғалар қатарынан Бас Ассамблея мен
Қауыпсіздік ... ... ... мен вице-төрағаны үш жылға сайлайды. Егер төраға тарап
мемлекеттің азаматы болса, ол төрағалықтан бас тартуы ... ... ... да қолданылады.
Соттың он бес мүшесінен басқа сот өндірісінде ad hoc ... ... 31 ... сәйкес, сотқа қатысуға міндетті емес тарап мемлекеттер
таңдаған судьялар да ... ... Еге сот ... ... ... қатысатын болса, басқа тарап ad hoc судьяны өз ... ... үшін ... ... сотта іс жүргізу не ағылшын, не ... ... ... ... кез ... басқа тілді екі ресми тілдің
біреуіне аудару арқылы қолданыла алады.
Әрбір іс екі ... ... ... және ауызша. Жазбаша саты әдетте
бірнеше айға созылады. Іс халықаралық ... істі ... ... ... ... ... ... кезінен басталады. Егер
мемлекет сот құзыретіне бағыну міндетін алса, оған ... іс ... ... ... ... ... сатысы іс тыңдауға дайын деп есептелген жағдайда басталады.
Бұл саты әдетте бірнеше күнге, кейде аптаға ... ... ... ... ... және олар ... мен ... білдірілген адамдардың
көмегін пайдалана алады. Осындай ... ... ... ... ... Соттың жария жиналысында, көпшілік дауыспен қабылданған ... ... ... саны тең болған жағдайда, басымдылық ... ... ... ... халықаралық соттың юрисдикциясын белгілі бір іс бойынша
мойындған болса, БҰҰ жарғысының 94-бабына ... сол іс ... ... ... ... ... кейін, тараптар тек шешімге ... ... мәні мен оның ... ... аясы ... дау ... ... шешім шығарар кезде не сотқа, не тараптарға ... ... ... ... ... ... қайта қарастыруды сұрауға ғана құқылы.
Жарғының 2б. 94бабында халықаралық сот шешімдерінің орындалуын қамтамасыз
ету ... ... Егер ... бірі ... ... ... міндеттерді атқармаса, екінші тарап шешімді орындату үшін шара
қолдану не қолданбау мәселесін шешетін ... ... ... ... сот ... кейбір категорияларын қарастыру үшін,
құрамында үш не одан да көп судья болатын бір немесе ... ... ... ... жөнінде ережелерстатуттың 1б. 25бабында көрсетілген. Онда
осы сатутта көрсетілген арнайы жағдайлардан басқа, сот толық ... ... Сот үш ... ... құра алады: қарапайым өндіріс, белгілі
категориялы істі қарау және ... бір істі ... ... ... ... сотта қаралу тәртібі мен оның құзыретін
қарастыра отырып, ... ... ... болады:
– сотқа тек мемлекеттердің жүгінне алуы, сотта қарастырылатын
істер санының ... ... сот ... ... мемлекеттермен мойындалмаған, бұл соттың
халықаралық дауларды шешудегі потенциалды мүмкіндіктерін азайтады
– тек ... ... ... ... ... ... ... пайда болған кезде сот процедурасын кең
пайдалану мүмкіндігін шектейді
Осыған байланысты, кейбір ғалымдар ... ... ... ... тиімдірек механизміне ие. С.В.Шатуновскийдің ... ... ... ... дұрыс емес. [?] Палатаның қызмет ету аясына
тергеу, достастыру, третейлік өндіріс, ізгі ... мен ... ... ... пен жеке тұлғалар арасындағы, халықаралық және үкіметтік
емес ұйымдар арасындағы ... ... ... экономикалық
даулардың субъективті құрамының ... және ... ... ... ... даму ... ... бұл
факторлар халықаралық экономикалық дауларды реттеуде сәтті пайдаланылатын
еді.
Қазақстан халықаралық сот Статутына ешбір ... қол ... ... ... ... ... ... сот ТМД-ға мүше ... ... ... есеп ... ... ... ету жөніндегі
шаралар туралы келісім шарттың (15 мамыр 1992ж.) 5-бабы ... ... ... ... шаруашылық соты» деп аталған. Кейіннен, 1992ж. 6
шілдеде экономикалық сотты құру туралы шарт және ... сот ... ... Сол ... қатысушылары Армения, Әзірбайжан, Белорусия,
Қазақстан, Молдава, Украина болды. Украина мен Әзірбайжан бесінші бапқа
ескертпе ... ... қол ... ... ... ... ... қатысушылардың
экономикалық шарттарының, оларға ... ... ... ету. ... соттың Ережесінің екінші бабына сәйкес, дауды
шешу тәртібі ... сот ... ... ... регламентпен
реттеледі. Бұл құжат өз құзыреті шеңберінде экономикалық соттың ... ... ... екі ... шешу ... Достастық
органдары шығарған шешімге қатысты экономикалық міндеттерді орындау кезде
туындайтын даулар мен ТМД мүше ... ... ... ... ... және өзге де актілерінің Достастық
органдарының шешімдері мен ... ... ... ... ... ... басқа, экономикалық сот Достастықтың
және оның институттарының ережелері, шарттары мен өзге де ... ... ... Сот ... бір іс ... шешім шығару
барысында, сондай-ақ Достастықтың институттары мен мемлекет ... ... ... және экономикалық дауларды шешумен айналысатын өзге
жоғарғы органдарының сұрауы ... ... ... ... ... ... экономикалық сот бірталай
құзыретке ие. Алайда, Ереженің 20б. экономикалық соттың ... ... ... мен ... ... ... және осы ережемен
анықталады делінген, яғни, қатысушы мемлекеттер өздері қол қойған шарттарда
экономикалық дауларды ... ... да ... ... ... Кейбір
шарттарда дауды басқа халықаралық сотта реттеу туралы ... ... Одақ құру ... ... ... дады ... не ТМД
экономикалық соты арқылы шеше алмағанда, тараптар дауды басқа ... ... ... ... мен ережелеріне сай қарай алады.[?]
Мұндай ескертпе ТМД экономикалық сотының реттеу механизмінің әлсіз ... ... ... ... ... мемлекеттердің атынан өкілетті
органдар мен институттар арызы бойынша қаралады деп Ереженің ... ... ... ... оның ... ... дәлірек айтсақ, сот юрисдикциясының танылуын регламенттейтін
сілтемелердің жоқтығы осы баптың кемшілігі болып табылады. ... ... ... ... – дауласушы тараптардың келісімі.
Сот қабылдаған шешімдердің ұсынысты сипатта болуы, сот юрисдикциясын
тану туралы ... ... ... ... ... ... өз
құзыреті шегінде соттың талаптары міндетті деп ... ... ... ... егер ... мемлекет сот юрисдикциясын
мойындамаса, ол оның талаптарын да орындамауға құқылы, екінші ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ.
ТМД экономикалық сотының құрылымына: сот құрамы (алқа), сот толық
құрамы (экономикалық сот) және сот ... ... ... ... ... пленумы болып келеді.Сот алқасы бес адамнан тұрады, олар экономикалық
сотпен бір жыл мерзімге тағайындалады.[?]
Сот өндірісі екі ... ... ... және ... ... ... қарау туралы келісімі тек жазбаша материалдар негізінде болуы
керек. Алайда, ... ... ... кезде заңды, объективті және
негізделген шешім шығару үшін, сот ... ... ... деп
тапқан жағдайда ауызша сот өндірісін тағайындай алады.
Жазбаша сот бекітілген байланыс түрлері арқылы, дауласушы тараптар бір
біріне құжаттар ... ... ... ... ... ... ... бекітілен көшірме арқылы хабарландырылуы керек.
Сот өндірісінің ауызша бөлігі тікелей сот отырысын білдіреді, ... ... ... ... ... бас кеңесшіні
тыңдауынан тұрады. Сот ... ... ... ... ... ... ... Тараптардың өтінімдері мен қарсылықтарын тексеру үшін жаңа
дәлелдер жинау қажет болғанда, сот ... ісін ... ... да
анықтама шығарады. Егер істі қарау үшін барлығы жеткілікті болған жағдайда,
сот өндірісінің ауызша бөлігі ... деп ... ... ... ... тараптардан қосымша құжаттар мен түсініктеме беруін талап ете
алады; істі тергеуді соттың бас ... ... ... нақты бір
тұлғаға, ұйымға, сондай-ақ, органдар немесе институттарға тапсыра ... ... ... ... ... ... іс жүргізуді
тоқтатады және өзге органдар мен институттарынан, ұйыдар, шаруашылық
субъектілері мен ... ... ... ... ала ... ... материалдарымен танысуға, көшірмелер жасауға,
дәлелдемелер беруге, төрағалық ... ... ... ... ... және ... ... беруге, сот отырысы кезінде туындаған
мәселелер бойынша өз ... ... ... ... ... ... және ... берілген барлық процессуалдық
құқықтарға ие. Регламентке сәйкес, сот шешімі жарияланған сәтте ... егер өзге ... ... ... ... Тараптар сот
шешіміне Пленумға шағымдана алады. Шағымның ... сот ... ... болмайды. Сот регламентінде сот ... ... мен ... ... ... сипатта болады деп
көрсетілген.
Өзіне қатысты шешім шығарылған ... ... ... ... ... ... ... сол
шешімнің орындалуын қамтамсыз етеді. Дауласушы тараптар сот белгілеген
мерзімде сот шешімінің ... ... ... ... ... ... ... ақылға қонымды мерзімде орындауға міндетті. Заңды
немесе жеке тұлғаларға қаржылық не өзге міндеттер жүктейтін ... сол ... сот ... сот ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Сот пен Пленумның шешімін қатысушы
мемлекет орындамаған ... ... ... ТМД ... ... ... жүгінуге құқылы.
Статусы мен құзыреті бойынша экономикалық сот не ... не ad hoc ... ... ... ... ... бұл ... және жеке тұлғалардың мүдделерін қорғамайды. Бұл
шаруашылық қызметті жүзеге асыру кезінде туындайтын ... шешу ... шарт пен ТМД ... ... ... ... ... шарттары туралы келісімге сәйкес, ұлттық сот жүйесіне жүктелген.
1995-1996ж.ж ТМД экономикалық соты өз бастауымен сотты ... ... ... ... сот статусы мен қызметі туралы концепцияның
жобасы пайда болды, бірақ ол ... ... ... ... сот ... ... ... болатын.
М.И.Клеандров өз кезегінде, ТМД болашақ сот органының ... ... Оның ... сот құрамында алты мамандырылған алқа қызмет ету керек
және оның филиалдары құрылу керек (дәлірек айтсақ, алқалар филиалдары).
Дауды ... үш ... ... ... ... инстанция -
пәндік алқа; кассациялық инстанция – Президиум; қадағалау инстанциясы –
Пленум. Президиум мен Пленумды қайта ... ... ... ... ... жоба ... пікірінше, мемлекеттер басшыларының Кеңесі
ТМД сотына мемлекеттік емес орган
Сот шешімі міндетті және мәжбүрлі тәртіпте ... ... ... ... ... кейбір істер категориясы бойынша, ұсынысты сипаттағы
шешімдер шығаруын жоққа шығармайды. М.И.Клеандровтың пайымдауынша, қай алқа
шешім ... ... оның ... ТМД институттарына,
органдарына, ТМД ... ... ... ... ... ... ... тапсырылады.
Экономикалық дауларды шешу жүйесі осы ұйым ... тағы ... ... Ол ТМД ... ... деңгейіне байланысыт. ТМД
экономикалық сотының ... ... ... ... ... ... юрисдикциясында, оған жүгінуге құқылы субъектілер санының
шетеулігі, шешімдерді орындауды қамтамасыз ететін әрекет етуші механизмінің
болмауында. Ешбір ... ... өз ... ... үшін ... ... ... Экономикалық сотқа тек қатысушы елдер үкіметінің
басшылары ғана шыға алады».[?]
Осыған байланысты, ол экономикалық сотқа ... ... ... ... сот пәні мен ... ... ... сот жанында
аралық палата құруды жөн көреді.
Сотқа жүгінуге ... ... ... ... ол ... категориялы істер бойынша (ТМД органдары мен институттарындағы еңбек
даулары, ТМД институттары мен ... ... ... сотқа жүгіне алатын заңды және жеке тұлғаларды қосу ... ... ... сот шығарған шешімдердер тараптар үшін міндетті және
соңғы шешім болуы керек.[?]
Еуропалық Одақ соты – ... ... ... бірі. Оның
юрисдикциясы міндетті сипатта. Бұл орган ЕО бірқатар нормативтік құжаттар –
Еуропалық көмір және ... ... құру ... ... ... ... пен атом энергиясы жөніндегі Еуропалық қауымдастық
құру туралы келісімдер негізінде құрылған. Соттың ... ... ... ... негізгі шарт, сондықтан ЕО Сотының құзыреті
біршама көлемді
Еуропалық Одақ Сотының құзыретіне басты органдары қабылдаған ... заң ... ... жою, ЕО құқықтық нормаларына түсініктеме беру,
қатысушы мемлкеттердің өзіне алған міндеттерінің ... ... ... ... ЕО Соты ... ... қарастырады: қатысушы
мемлекеттердің экономикалық интеграциясы жөніндегі шараларды ... ... ... мәселелері, бірыңғай әлеуметтік ауылшаруашылық саясатын
жүргізу және тағы сол ... ... Сот ... ... ... ... ... өту режимін құқықтық қамтамасыз етуге
байланысты сот істері үлкен орын алады. ЕО Сотының осы ... ... ... ... ... қозғалу мәселесі бойынша біраз
қиыншылықтарға тап болатын Қазақстанның және де ТМД мүше ... ... ... ... ЕО ... регламенті оның қызметін ұйымдастыру
аспектілерін, сот ... ... ... ЕО Сотының басқа
халықаралық сот ... ... ЕО ... ... ... бола алмайды, тек ЕО органдары, ЕО мүше мемлекеттер, олардың заңды
және жеке тұлғалары, ұлттық сот органдары талапкер бола алады.
Сот ... алты ... ... 13 ... және 6 ... ... Сот ... жазбаша және ауызша сатылардан тұрады.
Істер жабық сот отырысында қаралады. Сот ... ашық сот ... сол ... бастап тараптар үшін міндетті болады. [?]
ЕО Соты мемлекетаралық дауларды реттеуге, ЕО ... ... ... мен ... ... ... жоюға, ЕО құқықтық
нормаларына түсініктеме беруге, мүше ... ... ... ... ... ... Негізінен ЕО соты келесідей
мәселелерді қарастырады: қатысушы мемлекеттерінің экономикалық ... ... ... асыру, еркін бәсеке мәселесі, әлеуметтік және
ауылшаруашылық саясатын ... және т.б., ... сот ... ... ... ... еркін жылжу режимін құқықтық
қамтамасыз етуге байланысты ... жиі ... ЕО осы ... ... ... ... ... еркін жылжу мәселесі
көптеген қиыншылықтар әкелетін Қазақстан мен ТМД мүше ... ... ... ... ... түрлі заңсыз салымдар салуына
байланысты істер жиі кездеседі.
ЕО Соты ... ... ... ... оның экономикалық
дауларды реттеудегі мүмкіндіктері ... Бұл ... ... ... ЕО құру ... ... көрсетілген
қатаң міндеттер шегі және өзге де факторларға байланысты. Негізінен оның
қызметі мүше ... ... ... ... асырылу тәртібін
орнату және оның ұлттық құқықтық жүйеге енгізілуіне бағытталған.
Қорытынды
Әлемнің ... ... 50 ... ... кіру ... ... салада да барынша жоғары талаптарға сайма-сай болуын
қалайды. Әсіресе, бұл орайда Мемлекет ... ... ... ... қаржы орталықтарындағы ертеңгі күні туындауы мүмкін
азаматтық-құқықтық дауларды қарау тәртібі мен оған ... ... ... ... Бұл ... ... ... қолға алынып жатыр
деген мәселе қазір күн тәртібінен түсер ... ... ... ... ... ... Соты Қазақстан – инвестиция және ... ... ... бірлесе отырып “Бағалы қағаздар нарығынан
бастау алатын дауларды қарау әдісі: салыстыру үлгісі мен ... ... ... ұйымдастырған болатын.
Халықаралық экономикалық дауларды ... ... ... келе ... ... мен ... келуге болады:
Халықаралық құқық субъектілері өдерінің экономикалық құқықтары мен
міндеттерін жүзеге асыру барысында халықаралық қатынастарды реттеудің
халықаралық ... ... ... халықаралық құықтың негізгі
қағидаларына, солардың ішінде басты орын алатын дауларды бейбіт жолмен
реттеу қағидасына сүйенеді.
Халықаралық дауларды бейбіт ... ... ... ... ... ... ... қатынастар мен халықаралық құқықтың қалыптасу және
даму тарихын динамикалық түрде көрсетеді.
Аталған қағида экономикалық даулар туындаған ... ... түрі ... ... ... тікелей пайдаланылады.
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары мен ... ... ... ... ... ... қағидасын жүзеге
асыру жөнінде жүргізіп отырған саясаты басқа ... ... ... ... кепілі болып табылады.
Қазіргі таңдағы халықаралық экономикалық қатынастың күрделілігі мен
көп түрлілігі, мемлекеттердің халықаралық экономикалық ұйымдарға ... ... және ... ... ... ... дауларды
саясат негізінде емес, құқық негізінде реттеуге ұмтылуы халықаралық
экономикалық ... ... ... ... ... ... жүргізу
қажеттілігін тудырады.
Ю.В.Алфеева ұсынған халықаралық экономикалық дау ... ... ... құқықтық сипаты мен статусы жөнінде әртүрлі
халықаралық экономикалық құқықтың субъектілері анықталады.
Экономикалық ... ... және осы ... ... ... ... болу фактілерін халықаралық дау түсінігінде
бөліп көрсетілуі тиіс. Мұның саяси, құқықтық, экологиялық секілді өзге ... ... ... ... жағдайда көмегі
тиеді.
Халықаралық экономикалық дау халықаралық құқық ... ... ... ... іс әрекеттеріне қатысты
құқықтары мен міндеттеріне байланысты туындайды. Осындай міндетті белгінің
болуы дауда ... ... ... халықаралық экономикалық құқығының
субъектілерінің міндеттері мен ... ... ... ... ... ... ... бірі, оларды
шешу кезінде реттеу пәні әртүрлі ... ... ... ... Мұндай жағдай бір уақытта ... және ... ... ... және ... үшін ... таңдауда ерекше көңіл бөлуді қажет ететін
аумаққа қатысты дауларды ... ... тағы бір ... ... болуына
себеп болады. Бұған Каспийдің ... ... ... ... ... ... ... мысал бола алады, себебі,
аталған классификациялауға сүйенсек, бұл дау аумақтық дау емес, ... дау ... ... ... ... даму ... халықаралық
қатынастарда экономикалық приоритеттерінің басым болуы халықаралық дауларды
бейбіт жолмен реттеу механизмдерін тек БҰҰ мен ... ... ... емес, сонымен бірге бір не бірнеше аймақтар шеңберінде
дамытуды қажет етеді.
Әлемдік ынтымақтастыққа кіру ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттерінің бірі
сыртқы қатынастардың толық құқықтық негізін қалыптастыру. Салыстырмалы аз
уақыт ішінде ... ... және ... ... ... ... шарттарға қол қойды, ТМД шеңберінде қабылданған көпжақты
келісім шарттарға және ... ... ... ... конвенциялар мен
шарттардың қатысушысы болды. ... ... ... ... ... шарттар Қазақстанның әлемдік
қауымдастыққа ену процесін қамтамасыз етті, сонымен ... ... ... ... ... мен ... ... маңызды рөл атқарды.
Библиография
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Гражданский кодекс Республики Казахстан. Особенная часть. Алматы: Жеті
Жарғы. 1998 ... ... РК «Об ... ... и ... судебных
исполнителей»
3. Закон РК «О третейскх судах»
4. Закон РК «О ... ... ... ... ... ... ҚР Заңы, 3 мамыр 2005ж.
Халықаралық құқықтық актілер:
6. Европейская крнвенция о ... ... ... ... ... о признании и приведении в исполнение иностранных ... ... ... г.
8. Вашингтонская конвенция о порядке урегулирования инвестиционных споров
между ... и ... ... Вашингтон, 18.03.1965 г.
9. Соглашение о порядке разрешения споров, связанных с осуществлением
хозяйственной деятельности. Киев, 20.03.1992 ... ... о ... ... Суда Содружества Независимых
Государств. Москва, 06.07.1992 г.
11. Соглашение о порядке ... ... ... с ... ... ... ... о порядке взаимного исполнения решений ... и ... ... на ... ... 06.03.1998 г.
13. Конвенция о мирном разрешении международных столкновении.
5(18). 10. 1907 г.
Оқу әдебиеттері:
11. Бекяшев К.А. Международное публичное право. Москва, ... ... М.М. ... частное право. Москва,1998г.
13. Богуславский М.М. Международное экономическое право.
Москва, 1986 ... ... Г. И. ... международного права. Москва, 1970 г.
15. Лазарев С.Л. международный арбитраж. Москва, 1991 г
16. Пушмин Э.А. ... ... ... ... 1974 ... Сарсембаев М.А. Международно-правовые отношения государств Центральной
Азии. Алматы, 1995 г.
18. Шатров В.П. Международное экономическое право. Москва, 1990 г.
19. Лукашук И.М. ... ... в ... ... ... 1993 ... Пушмин Э.А. Мирные средства разрешения международных споров.
Ярославль, 1981 г.
21. Яновский М.В. Мирные средства разрешения международных ... ... ... Энтин М.Л. Международные судебные учреждения. Роль международных
арбитражных и судебных органов в разрешении международных споров.
Москва, 1984 г.
23. ... А.С. ... ... ... ... ... ... Алфеева Ю.В. средства и способы урегулирования международных
экономических споров. /Россиский юридический журнал/ 1997 г. № ... ... К.С. ... ... ... ... ... журнал международного права/ 2000 г. №3
26. Мырзахметова А.М. Вопросы региональной интеграции и ... ... ... союзах /Вестник КазГУ Серия экономическая/ 1998, № 8
27. Басин Ю., ... Н. ... ... ... правовой статус.
/Юридическая газета/ 1999 г. №30
28. Тасболатов А.Әлемдік сот ... // ... ... 2007 ... ... ... А.С. Порядок разрешения межгосударственных экономических
споров. Дис.
[2] Устав ... ... ... от 26 июня 1945 г.
[3] Заключительный Акт СБСЕ, 1975 г.
[4] Конвенция о ... ... ... ... от ... 1907 ... Статут Международного Суда ООН
[6] Иржанов А.С. Порядок разрешения межгосударственных экономических споров
[7] Вашингтонская конвенция о ... ... ... ... государствами и иностранными лицами, от 18 марта 1965 г.
[8] Соглашение о порядке разрешения споров, связанных с осуществлением
хозяйственной ... от 20 ... 1992 ... ... о порядке взаимного исполнения решений арбитражных6
хозяйственных и экономических судов на территориях государств-участников
Содружества, от 6 ... 1998 ... ... об образовании Совета председателей высших арбитражных,
хозяйственных, экономических и других судов, разрешающих дела по спорам в
сфере экономики, от 7 ... 2002 ... ... о ... разрешении международных столкновении, от 5(18)
октября 1907 г.
[12] Пушмин Э. Л. Добрые услуги как ... ... ... ... с 189-200
[13] Конвенция о мирном разрешении международных столкновении, от 5(18)
октября 1907 ... ... ... А.Г. ... ... как способ урегулирования споров в
международном коммерческом арбитраже, с 49
[16] 143
[17]Дудко А.Г. Согласительная ... как ... ... ... ... ... арбитраже
[18] Соглашение о создании зоны свободной торговли, от 15. ... 1994 ... ... М.Л. ... судебные учреждения. Роль международного
арбитража и судебных органов в разрешении международных споров, с 176
[20] Заключительный акт СБСЕ, от 1 ... 1975 ... ... между Правительствами РК и Экономическим Союзом о взаимном
поощрении и защите инвестиции, от 16 ... 1998 ... ... ... РК и США о ... и ... защите капиталовложении
[23] Заключительный акт СБСЕ, от 1 августа 1975 г.
[24] Регламент Казахстанского международного арбитража
[25] Регламент Международного третейского суда ... ... ... Суда ... ... о ... ... Суда, от 24 сентября 1993 г.
[28] Регламент Экономического Суда СНГ
[29] Экономический Суд СНГ – ... в ... ... // юр. ... ... о ... Экономического Суда Содружества Независимых
Государств, от 06 июля 1992 г.
[31] Статут ... Суда ... 164

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбекті қорғау саласындағы еңбек дауларын реттеу ерекшеліктері7 бет
Еңбек құқығындағы құқықтық реттеу әдістері50 бет
Инвестициялық қызметтің халықаралық және ұлттық құқықпен реттелуі39 бет
Басқару ғылымының мазмұны мен әдістері12 бет
Магистранттарға арналған пән бойынша оқу бағдарламасы19 бет
Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте математикалық білім беру60 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері. Әдістердің анықтамасы (кесте)6 бет
Тәрбие әдістерінің классификацисы11 бет
Тәрбиенің әдістері9 бет
Банктік тәуекелдікті бағалау әдістерінің ақпараттық жүйесін тұрғызу79 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь