Қазіргі қазақ фалеронимдері: тарихы мен қалыптасуы

Кіріспе
Негізгі бөлім

1 Қазақ фалеронимдері қалыптасуының тарихи.ономасиологиялық негіздері
1.1 Фалеронимдердің шығу тарихы
1.2 Қазақ фалеронимдерінің қалыптасуы

2. Қазіргі қазақ фалеронимдерінің сипаты
2.1. Қазіргі қазақ фалеронимдерінің құрылымы мен өзіндік ерекшелігі
2.2. Қазақ фалеронимдерінің атаулық табиғаты
2.3 Қазіргі қазақ фалеронимдерінің қоғамдық.саяси қызметі, мемлекеттік мәртебесі

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ФАЛЕРОНИМДЕРІ: ТАРИХЫ МЕН ҚАЛЫПТАСУЫ
Реферат
Бітіру жұмысының тақырыбы: Қазіргі қазақ фалеронимдері: ... ... ... ... жұмысының пайдаланылған әдебиеттер саны: 23
Бітіру жұмысының нысаны: Қазіргі қазақ фалеронимдерінің ... ... ... мен міндеттері: Бітіру ... ...... ... ... ... мен ... анықтау.
Алға қойған бітіру жұмысының мақсатынан төмендегідей міндеттер тарайды:
- фалеронимдердің шығу тарихына шолу;
- қазақ фалеронимдерінің қалыптасуын ... ... ... ... ... мен ... ... қазіргі қазақ фалеронимдерінің атаулық табиғатын ашу;
- қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылған тірек сөздер: ономастика, жалқы есім,
прагматоним, фалероним, орден, медаль.
Бітіру жұмысының құрылымы: бітіру жұмысы кіріспеден, ... ... ... және ... ... ... тізімінен
тұрады.
Мазмұны
|Кіріспе...........................................................|4-5 |
|............................................ | ... ... | |
|1 ... ... ... ... | ... | ... ... шығу |6-8 ... | ... ... ... |8-14 ... | ... ... ... ... сипаты | ... ... ... ... ... мен ... | ... |
|.......................................... | ... ... ... ... |22-27 ... | ... ... ... ... ... қызметі, | ... |27-35 ... ... | ... ... | ... әдебиеттер |40-41 ... | ... ... ... ... қазіргі қазақ фалероимдерін, тарихы мен ... ... ... шығу ... қазақ фалеронимдерінің
қалыптасу кезеңі, қазіргі қазақ фалеронимдерінің сиапты ... ... ... ... мен өзіндік ерекшелігі, атаулық табиғаты,
саяси әлеуметтік маңызы мен мемлекеттік мәртебесі атап көрсетіледі.
Жұмыстың өзектілігі. Қазіргі қазақ ... ... ... ... қалыптаса бастады. Сондықтан да фалероним ұғымы қазақ
тілінде бұрын-соңды зерттелмеген. ... ... ... ... ... ... оның ... түрлерге жіктелетінін,
семантикасын, қоғамдағы қызметін, саяси әлеуметтік маңызы мен мемлекеттік
мәртебесін түсінбеуі, ... ... ... ... ... сипаты
өз шешімін тапқан.
Жұмыстың нысаны. Қазіргі қазақ фалеронимдерінің сипаты болып табылады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Бітіру ... ... ...
қазіргі қазақ фалеронимдерін, тарихы мен қалыптасуын зерттеу.
Алға ... ... ... ... ... ... ... шығу тарихына шолу;
● қазіргі қазақ фалеронимдерінің қалыптасуы анықтау;
● қазіргі қазақ фалеронимдерінің құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... ашу;
● қазіргі қазақ фалеронимдерінің қоғамдағы қызметін, саяси-әлеуметтік
маңызы мен мемлекеттік мәртебесін атап көрсету;
Жұмыстың дереккөздері. ... ... ... ... ... Республикасының Заңы, тарихи, этимологиялық,
түсіндірме т.б. сөздіктер, осы ... ... ... ... мақалалар.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы.
● Алғаш рет қазақ фалеронимдеріне ономасиологиялық ... ... ... фалеронимдерінің құрылымы, түрлері, өзіндік ерекшеліктері
көрсетілді.
● Қазақ фалеронимдерінің семантикасы қаралып, атаулық табиғаты ашылды.
... ... ... ... мемлекеттік
мәртебесі туралы мағлұмат берілді.
Жұмыстың әдісі: сипаттамалы әдіс, лексика-семантикалық құрылымдық талдау
әдісі, ... ... ... ... Зерттудің мақсаты мен міндетіне байланысты жұмыс
кіріспеден, екі тараудан, қортынды мен пайдаланылған ... ... ... ... ... ...... негіздері.
1. Фалеронимдердің шығу тарихы.
Адамның ерекше сіңірген ... ... ... ... ... марапат белгілері көне заманда шыққан. Марапаттау жүйелері алғаш
рет антика дәуірінде көне Грецияда фалералар мен лавр ... ... ... Көне ... ... ... бір кезде өрмек, таспа, ту, бір
кезде мойынға тағатын ... ... ... – медаль түрінде болып келеді.
ХІV-XVІ ғасырларда ордендер мен медальдар кең тарады. Подвязка Ордені
... ... ... ... ... ... ... ордені. Оның
негізін 1350 жылы король ІІІ Эдуард ... ... ... ... ... ... ... сарайында орын алған бір оқиғаға байланысты пайда
болды. «Король графиния Сэлисберимен билеп жургенде, оның ... жібі ... ... Король байлам жіпті көтеріп, өз аяғына байлап алған. Сөйтіп
былай ... ... «Бұл ... жаман ойлағандар қара бет болады». Бұл сөз
орденнің ұранына айналып кетті. Ресми эмблема – ... ... ... ... оның бет ... ұран сөзі ... ... таспаны сол
тізеден сәл төменірек тағып жүретін» (1, 40-41).
Алғашқы кезде Орденге 26 адам ие болған: 12 рыцарьға ... ... ... 12- сін ... ... ... 1786 жылы Орден басқа
мүшелерді қабылдау туралы шешімге келді. Қазіргі кезде Орденнің ... ... екі ... ... жүзжылдық – Еуропа елдеріндегі марапат жүйелерінің түзілу кезі.
Бұл ... ... ... ... жүру ... ... бола ... белгілер ретінде көп жылдық сіңірген еңбек және мүлтіксіз қызмет
мәртебесіне ие болды. Орталық марапат ... ... ... ... бір тәртіпке келтіріліп, ордендердің иерархиясы бекітіледі. ... ... Ұлы ... ... жаңа ... басшылығымен
республикаға сіңірген еңбекті елеуге болатын медаль немесе орден ... ... да бір ... ... бекітуді қажетсіз деп тапты. Өйткені,
республика азаматтарын ... ... ... ... барлық
адамның теңдігі қағидасын бұзады деп саналды.
Он жылға жуық республикада ешқандай марапат белгілері ... ... да, ... ... ... ... ... құру туралы заңын
республика азаматтары «ерекше қанағаттанғандық сезімімен» ... алды – ... ... көп адам үшін ... нығайту жолындағы ірі қадам
болды.
Ресейде медальдар мемлекеттік марапат ретінде алғаш рет І Петр тұсында
XVІІІ ... ... ... ... ... ... әдетте,
офицерлер, ал күміс медальдармен солдаттар мен ... ... ... орыс ... ... ... ең ... мәртебе - Әулие Георгий ордені ерекше орын алады.
Әулие Георгий орденін бірінші ... орыс ... 1-ші ... ... Лейб – ... ... ... подполковнигі Ф.И.
Фабрициан болды. Ол 1769 жылғы 8 желтоқсандагалощты жаулап алу кезінде
ерекше ... ... (Ол ... 3-ші ... орденге ие болды).
Орденнің бүкіл тарихында бар болғаны төрт адам ғана орденге ие болған.
Бұлар: Генерал - ... ...... ... - ... граф ... ... князь Варшавский және
граф И.И. Дибич – Забалканский.
Алғашында ер адамдарға ғана ... бұл ... екі ... ... ... ІІ ... ... Қос сицилияның
королевасы Мария София Амалия, ол 1861 жылы ... ... ... үшін 4-ші ... орденге ие болды, және ... ... ... ол ... соғыс кезінде мерт болғаннан кейін 4-
ші дәрежелі орден алды (ол барлық командирлер қаза ... соң ... ... ... кезінде алған жарақаттан көз жұмды). Ресей патшаларының
ішінде орденге ие болғандар: Императрица ІІ ... – 1-ші ... ... І Александр – 4-ші дәрежелі орден (1805) жылы «әскери
орденді қатты сыйлайтындығының дәлелі ретінде 4-ші ... ... ... жөн деп ... », ал оған 1-ші ... ... ... болатын).
Император І Николай 4-ші дәрежелі орденмен марапатталды(«1838 жылғы тамызда
өзінің іс жүзіндегі әскери қызметінің ... орай 4-ші ... ... ... ... ... ІІ ... 1-ші және 4-ші дәрежелі
ордендермен, Император ІІІ Александр 2-ші дәрежелі ... ... ... 4-ші ... орденмен марапатталған болатын.
Ресей Федерациясының 2000 жылғы 8 тамыздағы жарлығымен Әулие Георгий
ордені ... ... ... Ту, ... ... Ту ... ... ордені, Қызыл
Жұлдыз, Ұлы Отан соғысы ордендері, Суворов, ... ... ... ... ... ... ... нахимов, «Батыр ана», «Ана
даңқы», Октябрь революциясы, ... ... ... ... ... ... ... борышын өтегені үшін» ордендері болды.
КСРО-да медальдар тағайындау және марапаттау ... КСРО ... ... ... ... ... ... батыры атағына ие
болғандарға берілетін ерекше белгі «Алтын Жұлдыз» 1940 жылы ... ... ... ... ретінде «Орақ пен балға» алтын ... ... ... ... үшін ... ... Ұлы Отан соғысы кезеңінде қорғаныста көрсетсек ... ... ... ... 1944, т.б.), ... мен аймақтарды азат еткені
үшін (мысалы, «берлинді алғаны үшін», 1945; «Белградты азат ... т.б.), ... ... ... үшін ( ... «Тың ... ... 1956; «Еңбек ардагері»,1974 т.б.) ... ... аса ... ... ... ... арналған (мысалы,
«Ленинградтың 250 жылдығы құрметіне», 1957 т.б.), көп ... ... ( ... 1-ші және 2-ші ... «Ана медалі»1944), т.б. көптеген
медальдар шығарылды. Ғылым, ... ... ... ... ... Нобель сыйлығының лауреаттарына, халықаралық конкурстардың
жеңімпаздарына медальдар тапсырылады.
Жалпы алғанда, Кеңес Одағы тұсында 21 ... ... оның 5- і Ұлы ... ... 11-і Ұлы Отан ... ... ... Олардың 6-ы ІІ, ІІІ
дәрежелі. Бірінші орден «Қызыл Жұлдыз» ордені 1924 жылы 1 ... Және ... аса ... ... оның 1-і ІІІ ... 7-і Ұлы
Отан соғысына дейін, 19-ы Ұлы Отан ... ... ... ... «ХХ лет ... ... ... Қызыл армиясына 20 жыл) 1938 жылдың 24
қаңтарында белгіленген.
Фалеронимдердің шығу тарихын сөз еткенде ең ... көне ... ... одан ... ... Еуропада қалыптаса бастағанын, кейін
барып Ресейде пайда болғанын және КСРО кезінде де өз фалеронимдері болғанын
ұғынып ... ... КСРО ... ... ... ... еңбектері үшін КСРО фалеронимдерімен марапатталды. 1991 ... өз ... ... ... ... тәуелсіз елдер
қатарынан орын алды.
Қазақ фалеронимдері ұлттық нақышта, ұлттық бояумен еліміз тәуелсіздік
туын желбіреткеннен ... ... бола ... ... ... ... фалеронимдерінің қалыптасуы»
туралы сөз етіледі.
1.2 Қазақ фалеронимдерінің қалыптасуы.
Кез-келген елдің өзіндік салт-дәстүрі болатыны сияқты, ... ... ... ... ... рәміздерімен қатар, тек өзіне
ғана тән марапаттау жүйесі мен ерекшелік ... ... ... ... ... ... ... құрметтеуге қатысты қалыптасқан.
Әрине, ұлтты ұлықтаған ұлағатты ұл-қыздарына халық өзі қазы. Олардың
есімдері аңызға айналып, жұрт ... ... ... ... да, ... ... адамдардың аттарын қалаларға, көшелер мен еғлді мекендерге
беріп, оларға ескерткіштер тұрғызады. ... өз ... ... ... өнер туындыларында бейнелейді.
Ал абзал азаматтардың елі үшін сіңірген ерен еңбегі мен ... ... ... шарапат белгілері Қазақстанда Республика
тәуелсіздік алғаннан кейін белгіленді.
“Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... күші бар ... ... сәйкес
мемлекеттік наградалармен ... ... ... Ең жоғары наградалар: “Алтын Қыран” ордені мен “Халық
қаһарманы” атағы. Осы ... ... ... ... ... ... айрықша еңбектерімен танылған азаматтарды ... ... ... (2 ... ... (3 ... “Достық” (2 дәрежелі), “Құрмет” ордендерімен ... ... ... ... “Жауынгерлік ерлігі үшін”, “Ерен
еңбегі үшін”, “Шапағат” ... ... ... ... ... әртісі”, “Қазақстанның халық жазушысы”, “Қазақстанның
ғарышкер-ұшқышы”, “Қазақстанның еңбек ... ... және ... ... ... ... қызметкері” деген құрметті
атақтар ... жылы 26 ... ... ... ... ... ... заң күші бар жарлығына
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының арнаулы
заңына сәйкес “Қазақстанның ... ... ... атақтардың
орнына “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” атағы ... ... атақ ... мемлекет және қоғам қайраткерлеріне, ғылым,
мәдениет, ... ... және ... сала өкілдеріне республикаға
сіңірген зор ... үшін ... ... алқа», «Күміс алқа» белгілерін
көп бала ... ... ... ... ... ... ... Грамотасымен экономикадағы, оқу-ағарту ісіндегі,
әскери және өзге мемлекеттік, қоғамдық қызметтегі ... ... ... ... ... ... достық пен ынтымақтастықты
нығайтуға ықпал еткен шығармашылық ұжымдар марапаталады.
«Қылмыстық іспен сотталған адамдар заңда белгіленген ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Президентінің бұйрығымен наградасынан айырылады. ... ... ... ақталған азаматтардың мемлекеттік наградаларын соттың шешімімен
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... медальдары мен құрметті атаққа берілетін белгісін
сатып алу, сату, ... ... өзге де ... ... сондай-ақ
мемлекеттік наградаларға қатысты басқа заңсыз іс-әрекет жасау заң ... ... (2, 371 ... ... ... ... ... заң күші
бар Жарлығына өзгерістер мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының жоғарыда аталған арнаулы заңына сәйкес мемлекеттік ...... ... (3 ... ... туралы бап енгізілді.
Бұл орденмен ... ... ... мен егемендігін
нығайтуға, бейбітшілікті, қоғамның топтасуы мен Қазақстан халқының бірлігін
қамтамасыз етуге, мемлекеттік, өндірісітік, ғылым, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды орнатуға
ерекше еңбек сіңірген адамдар марапатталады. І дәреже ... ... ... ... ІІІ дәреже, ІІ дәреже және І дәреже ретімен
марапатталады. Айрықша ... ... ... ... үшін ... шешімімен, реттілік ескерілмей марапаттау мүмкіндігі ... әр ... өз ... марапаттау реті бар. Әйтсе де дана
халқымыз ... – ер ... ... де бекер айтпаған. Ендеше, қандай
марапаттың да негізінде Отанға, мемлекетке, халыққа ... адал ... Ол ... табыс па, ғылыми ізденіс пе, спорттық көрсеткіш пе –
бәрібір, ... ... ... ... ... фалеронимнің өз орнын марапаттау ретін білу үшін ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы № 2676 Заңындағы ережелерге
назар аударайық.
8-бап «Алтын Қыран» (Золотой ... ... ... ... ... ... ... белгісі болып табылады. Орден 1995 ... ... ... ... ... ... ... ерекше еңбегі үшін наградталады.
«Алтын Қыран» бұрынырақ Қазақстан Республикасының немесе КСРО Одағының
ордендерінің бірімен наградталған азаматтар наградталады.
9-бап. Қазақстан Республикасының Президенті лауазымы ... ... ... Қыран» орденінің иегері болып табылады.
10-бап. «Халық ... ... ... ... Қазақстан
Республикасына сіңірген аса үздік еңбегі, оның бостандығы мен тәуелсіздігі
жолындағы азаматтық және жауынгерлік ерліктері үшін ... ... ... ие ... дамдарға айрықша ерешелік белгісі
– Алтын жұлдыз және ... ... ... ... ... ордендері мыналар:
- «Отан» (Отечество)
- «Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев
(Первый Президент ... ... ... Назарбаев)».
- «Барыс» (Барс)
- «Даңқ» (Слава)
- «Айбын» «Доблесть»
- «Парасат» (Благородство)
- «Достық» (Дружба)
- «Құрмет» (Почет).
12-бап. «Отан» орденімен азаматтар:
- мемлекет және қоғамдық ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік, құқық қорғау және әскери қызметтегі, демократия мен
әлеуметтік прогресті дамытудағы айрықша еңбегі үшін ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан
Назарбаев» орденімен Қазақстан ... ... ... ... шығаруға жәрдемдескен, мемлекеттік және қоғамдық қызметтегі айрықша
еңбегі үшін Қазақстан ... ... ... Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев»
орденімен Қазақстан Республикасына сіңірген айрықша еңбегі үшін ... мен ... ... ... наградталуы мүмкін.
12-2-бап. «Барыс» орденімен наградтау:
- Қазақстан Республикасының мемлекеттігі мен ... ... ... Бейбітшілікті, қоғамның топтасуы мен ... ... ... ... мемлекеттік, өндірістік, ғылыми, әлеуметтік-мәдени және ... ... ... ... ... ұлттық мәдениеттерді
жақындастыру мен оларды өзара байытудағы, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... достық қатынастарды
нығайтудағы айрықша еңбегі үшін жүргізіледі.
«Барыс» ордені үш дәрежеден тұрады:
- І ... ... ІІ ... ... ІІІ ... «Барыс»
І дәреже орденнің жоғары дәрежесі болып табылады. Наградтау ІІІ
дәреже, ІІ ... І ... ... ... ... ... 1995 жылы белгіленді. Орденмен Қарулы Күштердің,
басқа әскерлердің және әскери құрамалардың жоғары офицерлік құрамдағы,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ішкі
істер органдарының және Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесінің
басшы құрамдағы адамдары:
- әскерлерге ... ... және ... ... ... ... жоғары жауынгерлік даярлығы және ... ... ... ... ... әскери, шекаралық және ішкі қызметті үздік ұйымдастырғаны, ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз еткені, ... және ... ... ... үшін наградталады.
«Даңқ» ордені екі дәрежеден тұрады:
- І дәрежелі «Даңқ»;
- ІІ дәрежелі «Даңқ».
І ... ... ... ... ... ... ... ІІ дәреже
және І дәреже ретімен жүргізіледі.
14-бап. «Айбын» орденімен Қарулы Күштердің, басқа әскерлердің және
әскери ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер органдарының
және Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару ... ... ... ... ... ... ... әзірлікте
ұстауда және жаңа әскери техниканы игеруде, заңдылықты және қоғамдық
тәртіпті қамтамасыз ... қол ... ... үшін;
- әскери және қызметтік борышын атқару үстінде көрсеткен батылдығы ... ... ... ... ... ... ... ерлігі үшін
наградталады.
«Айбын» ордені үш дәрежеден тұрады:
- І дәрежелі «Айбын»;
- ІІ ... ... ІІІ ... ... орденінің ең жоғары дәрежесі – І дәреже. Марапаттау бірте-
бірте жүргізіледі: ІІІ дәреже, ІІ ... және І ... және ІІ ... ... ... кіші және аға ... ... марапатталады. ІІІ дәрежелі «Айбын» орденімен солдаттар,
матростар, сержанттар, старшиналар, ... мен ... ... ІІ ... және І ... ... ... «Парасат» орденімен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер
қайраткерлері, ... ... ... және ... ... мен ... зор жеке үлес ... не адам құқықтарын және оның
әлеуметтік мүдделерін қорғау жөніндегі ... ... үшін ... ... ... ... қоғамда өзара татулықты сақтау
жөніндегі жемісті жұмысы, халықтар ... ... ... ... ... ... еңбегі үшін наградталады.
«Достық» ордені екі дәрежеден тұрады:
- І дәрежелі «Достық»;
- ІІ дәрежелі ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы белгіленді. «Құрмет» ордені
республика азаматтары экономика, әлеуметтік сала, ғылым мен ... ... ... ... ... үшін, мемлекеттік органдардағы
мүлтіксіз ... үшін ... ... ... ... мыналар:
- «Ерлігі үшін» (За мужество)
- «Жауынгерлік ерлігі үшін» (За воинскую доблесть)
- «Ерен еңбегі үшін» (За трудовое отличие)
- ... ... ... ... медалімен азаматтар:
- адам өмірін сақтап қалуға байланысты қиын-қыстау жағдайларда (суға кету,
өртке душапр болу, ... ... ... ... ... күресте көрсеткен ержүректігі мен жанқиярлығы ... ... ... 1993 жылы ... «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі 1995 жылы ... ... ... ... ... Республикасының Қарулы
Күштерінің, өзге әскерлері мен ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер
органдарының және Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару ... ... ... жауынгерлік міндетті табысты орындауына септігін
тигізген ұрыс ... ... ... қарсы күрестегі
білікті, бастамашылық және ерлік әрекеттері үшін;
- мемлекеттік шекараны қорғау кезіндегі ерлігі үшін;
қызмет өткеру кезіндегі ... үшін ... ... еңбегі үшін» медалі 1993 жылы белгіленді. ... ... ... ... ... ... пен ... кезінде еңбек жетістіктеріне қол жеткізген азаматтар марапатталады.
22-бап. «Шапағат» медалі 1993 жылы ... ... ... ... мен ... үшін ... азаматтары марапатталады.
23-бап. Қазақстан Республикасының ордендері мен ... ... ... осы ... баяндалға тәртіп бойынша белгіленеді.
24-бап. Қазақстан Республикасында мынадай ... ... ... ... ... ... (Заслуженный деятель
Казахстана);
- «Қазақстанның ... ... ... Қазақстан Республикасының құрметті атақтары:
- «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы мемлекет және
қоғам ... ... ... ... ... пен ... сала
өкілдеріне;
- «Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы» құрметті атағы ғарышта ұшудың ... ... ... ... ... ... зерттеу
және тәжірибе міндеттерін мінсіз орындаған азаматтарға беріледі.
26-бап. Қазақстан Республикасының құрметті атақтарына ие ... ... ... омырауға тағатын белгі табыс етіледі.
27-бап. Көп балалы аналарға арналған наградалар мына алқалар:
- «Алтын алқа» (Золотая ... ... ... ... подвеска).
28-бап. «Алтын алқа» алқасымен он және одан да көп бала туған ... ... ... ... ... алқамен» марапаттау сы ананың
оныншы баласы бір жасқа толғанда және осы ананың қалған балалары түгел тірі
болған ретте жүргізіледі.
«Алтын ... ... ... ... заңмен белгіленген тәртіпте анасы асырап алған балалар;
- Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғау кезінде ... ... ... ... қаза ... ... хабар-ошарсыз кеткен, табиғи
апатта немесе адам өмірін немесе материалдық құндылықтарды сақтап қалу
жөніндегі азаматтық борышын ... ... ... ... ... ... тәртіпті сақтау кезінде, сондай-ақ көрсетілген жағдайларда жарақат
алуы, зақым келуі немесе дертке шалдығуы немесе ... ... ... ауру ... қайтыс болған балалар ескеріледі.
29-бап. «Күміс алқасымен» сегіз және тоғыз бала ... ... ... бала бір ... ... және қалған балаларының бәрі тірі
болған ретте наградталады.
«Күміс алқамен» марапаттау кезінде, сондай-ақ осы заңның 28-бабының
үшінші ... ... ... да ескеріледі.
30-бап. «Алтын алқа» және «Күміс алқа» алқаларының Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... грамотасымен экономика,
әлеуметтік сала, ғылым, мәдениет, халық ағару ісінде, әскери және өзге ... ... ... ... ... азаматтар марапатталады.
Құрмет грамотасы шығармашылық ұжымдарға олардың халықтар ... ... ... пен ... ... септігін
тигізген гастроль сапарының нәтижелері бойынша наградталуы мүмкін.
Қазіргі қазақ фалеронимдерінің сипаты
2.1 Қазіргі қазақ фалеронимдерінің құрылымы мен ... ... өз ... ... және ... ... ... сіңірген еңбегін лайықты бағалауға ... ... ... осы заманғы, икемді жасалған. Бүгінде ол тәуелсіз
Қазақстан республикасының аса ... ... Ту, ... ... ... ... ... болып отыр. Осыған сәйкес, қазіргі
қазақ фалеронимдері төмендегідей түрлерге жіктеледі:
1.Қазақстан Республикасының жоғары дәрежелі марапат белгілері.
«Алтын Қыран» ... ... ... ... ордені
«Халық Қаһарманы» алтын жұлдызы
2. Қазақстан республикасының ордендері.
«Отан» ордені
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... дәрежелі «Барыс» орден жұлдызы
ІІ дәрежелі «Барыс» белгі ... ... ... ... дәрежелі «Даңқ» орден жұлдызы
І дәрежелі «Даңқ» белгі ордені
ІІ дәрежелі «Даңқ» ордені
І дәрежелі «Айбын» ордені
ІІ дәрежелі «Айбын» ордені
ІІІ ... ... ... ... ... ... ... жұлдызы
І дәрежелі «Достық» белгі ордені
ІІ дәрежелі «Достық» ордені
«Құрмет» ордені
3. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... еңбегі үшін» медалі
«Шапағат» медалі
4. Қазақстан Республикасының құрметті атақтары
«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» ... ... ... ұшқышы» құрметті атақтар
5. Көп балалы аналарға арналған марапат белгілері
«Алтын алқа» алқа
«Күміс алқа» алқа.
6. Қазақстан Республикасының құрмет грамотасы
Республикамызда жоғарыдағы мемлекеттік наградалардан ... ... ... ... бар. Олар ... ... ... Тәуелсіздігіне 10 жыл мерейтой» медалі
«Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 10 жыл мерейтой» медалі
«Тыңға 50 жыл» медалі
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл » медалі
«Қазақстан ... ... 10 жыл» ... ... қазақ фалеронимдері
Жоғарыда көрсетілген кесте бойынша қазіргі қазақ ... ... ... жіктеу нәтижесінде, қазір Қазақстан
Республикасында барлығы 12 орден бар ... оның 2-і ... ... ... ІІІ ... және 10 ... бар ... оның 1-і естелік, 5-і мерекелік,
3-і Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері медалінін анықтап отырмыз.
Әдетте, жалқы есім қатарына обьектілерден бір ... ... ... ... ... сөздер, тіркестер мен сөйлемдер енеді. Біз
қарастырып отырған жалқы сөз түрінде (Барыс, Даңқ, ... ... ... Отан т.б.), сөз ... түрінде ( Жауынгерлік ерлігі үшін, Ерен
еңбегі үшін. Қазақстанның ...... ... алқа т.б.) және ... (Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан
Назарбаев) де ... ... сөз, ... ... тіркесіп немесе қосымша жалғануы
арқылы граматикалық қатынасқа түсетіні белгілі. Тіл білімінде ... ... ... морфология және синтаксис. Қазіргі қазақ фалеронимдерінің
құрылымын осы ... ... ... ... ... ... граматикалық ілім ретінде мынадай негізгі екі салаға
бөлінеді». 1. Сөз ... ... онда ... ... тіркесу
қабілеттілігі, тіркесу тәсілдерімен формалары, сөз ... ... ... ... 2. ... синтаксисі онда
сөйлемніңқұрылу принциптері, ... ... ... ... қазіргі қазақ фалеронимдерін сөз тіркесінің синтаксисінде
қарастырамыз. Мәселен, «Алтын Қыран» ордені. Осындағы ... ... ... ... ... ...... байланысқан анықтауыштың қатынастағы есімді сөз
тіркесі. Сол ... ... ... (сөз ... ... де ... талдаймыз. Халық Қаһарманы – қабыса байланысқан анықтауыштық
қатынастағы есімді сөз ... ... үшін – ... ... анықтауыштық қатынастағы
ортақ басыңқылы сөз тіркесі.
Ерен еңбегі үшін – ... ... ... ... ортақ
басыңқылы сөз тіркесі.
Қазақстанның еңбек ... ...... байланысқан,
анықтауыштық қатынастағы есімді сөз тіркесі.
Қазақстанның қайраткері – матаса байланысқан, анықтауыштық ... сөз ... ... ... – қабыса байланысқан, анықтауыштық
қатынастағы есімді сөз тіркесі.
Қазақстанның ғарышкері-ұшқышы – ... ... ... ... сөз ...... байланысқан, анықтауыштық қатынастағы есімді
сөз тіркесі.
Алтын алқа – қабыса байланысқан, анықтауыштық қатынастағы ... ... алқа – ... ... ... ... ... сөз
тіркесі.
Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл – меңгеріле байланысқан толықтауыштық
қатынастағы есімді сөз ... жыл – ... ... ... ... ... сөз
тіркесі.
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 10 жыл – ... ... ... ... сөз ... Республикасының қабыса байланысқан, анықтауыштық қатынастағы
есімді сөз тіркесі.
Қарулы Күштеріне – ... ... ... ... сөз тіркесі.
Тыңға елу жыл – ... ... ... ... сөз ... жыл – ... ... анықтауыштық қатынастағы есімді сөз
тіркесі.
Қазақстан Конституциясына 10 жыл – ... ... ... ... сөз ... Конституциясы – қабыса байланысқан анықтауыштық қатынастағы
есімді сөз тіркесі.
Екіншіден, қазіргі қазақ фалеронимдерін ... ... ... «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті
Нұрсұлтан Назарбаев» ордені. Бұл фалероним синтаксистік ... ... Осы ... ... синтаксисінде талдаймыз.
1. Айтылу мақсатына қарай хабарлы сөйлем.
2. Құрамына қарай – жай сөйлем.
3. Бастауыштың қатысына қарай – жақты сөйлем.
4. Тұрлаулы және ... ... ... қарай – жайылма
сөйлем.
5. Ойға қатысты мүшелердің толық қатысуына қарай – толымды ... ... ... талдасақ: Қазақстан Республикасының Тұңғыш
Президенті Нұрсұлтан Назарбаев.
Нұрсұлтан Назарбаев – кім? – баяндауыш.
Президенті – ... ... - ...... ...... – анықтауыш.
Фалеронимдер құрылымын синтаксис саласында талдап қарастырғанымызда,
қазіргі қазақ фалеронимдері сөз тіркесі түрінде көп ... ... бір ғана ... ... ... Сондықтан да, фалеронимдер
құрылымын морфология саласында да қарастырғанымыз жөн. Алдымен жеке ... ... ... ... ... ... ... Отан, Барыс,
Даңқ, Айбын, Достық, Құрмет, Парасат, Шапағат, Астана.
Отан – түбір сөз, зат ...... сөз, зат ...... сөз, зат ... – түбір сөз, зат есім.
Достық – ... - дос, - тық- зат ... зат есім ... жұрнақ.
Құрмет – түбір сөз, зат есім.
Парасат – түбір сөз, зат ...... сөз, зат ...... сөз, зат ... ... жеке сөз ... келетін фалеронимдер атауыш
мағынада тұрған түбір сөздер «Достық» фалеронимнің түбірі «дос» болғанымен,
оған жалғанған – тық ... зат ... зат есім ... ... сөз болып тұр.Сөз тіркесі түрінде ... ... ... ... ... ... ... Ерен еңбегі үшін,
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы, Алтын
алқа, ... ... ... ... 10 жыл, ... Қарулы Күштеріне 10 жыл, Тыңға елу жыл, Қазақстан
Конституциясына 10 жыл, ... ... ... 10 жыл.
Алтын Қыран. Алтын – түбір сөз, сын есім. Қыран – ... сөз, ... ... қаһарманы. Халық – түбір сөз, сын есім. ...... ... -ы- ... ... ІІІ-жағы.
Жауынгерлік ерлік үшін. Жауынгерлік – түбірі – жауын, зат есім; -гер-
зат есімнен зат есім тудыратын ... - лік – зат ... сын ... ... ерлігі- түбірі- ерлік, зат есім; -і- тәуелдік жалғауының
ІІІ жағы. Үшін – септеулік шылау.
Ерен еңбегі үшін. Ерен – ... сөз, сын ... ...... ... зат есім, -і- тәуелдік жалғауының ІІІ- жағы; үшін – септеулік шылау;
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. ...... ... -ның- ілік ... ... ...... сөз, зат есім.;
сіңірген- түбірі – сіңір, етістік, -ген- есімшенің жұрнағы; қайраткері ...... зат есім ... ... -і- ... жалғауының ІІІ-
жағы.
Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы. Қазақстанның – түбірі – Қазақстан, ... ... ... ... ... ... зат ... - кер – зат
есімнен зат есім тудыратын жұрнақ; ұшқышы – түбірі – ... зат ... ... ... ІІІ ... ... Алтын - түбір сөз, зат есім; алқа- түбір сөз, зат ... ... ... - түбір сөз, зат есім; алқа- түбір сөз, зат есім;
Қазақстан Тәуелсіздігіне он жыл. ... - ... сөз, зат ... ... - ... сын ... -дік- сын есімнен зат есім
тудыратын жұрнақ, -і- ... ... ... -н- ... ... -е- ... ... жалғауы; Он- түбір сөз, сан есім; Жыл- ... зат ... ... ... Күштеріне 10 жыл. Қазақстан - түбір
сөз, зат ... ...... ... – тәуелдік жалғауының
ІІІ жағы; Қарулы –түбірі- қару, зат ... -лы- зат ... сын ... ... ...... – күш, зат ... -тер – көптік
жалғауы, -і- тәуелдік жалғауының ІІІ жағы; -н- табыс септігінің жалғауы, -е-
барыс ... ... он – ... сөз, сан ... жыл – түбір сөз, зат
есім.
Тыңға елу жыл. Тыңға – ... – тың, зат ... -ға- ... ... елу – ... сөз, сан ... жыл – түбір сөз, зат есім.
Қазақстан Конституциясына 10 жыл. ...... сөз, зат ...... ... зат ... -сы – тәуелдік жалғауының
ІІІ жағы, -на – ... ... ... он - ... сөз, сан ... ... сөз, зат ... Республикасы Парламентіне 10 жыл. Қазақстан- түбір сөз, зат
есім; Республикасы – түбірі Республика,-сы- тәуелдік жалғауының ІІІ жағы;
-ның – ілік ... ... ......... ... -і- тәуелдік жалғауының ІІІ жағы, -не – барыс септігінің жалғауы; он
– түбір сөз, сан есімі; жыл ... сөз, зат ... ... ... ...... Республикасының Тұңғыш
Президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан - түбір сөз, зат ... ... ... -сы- ... ... ІІІ ... -ның-
ілік септігінің жалғауы; Тұңғыш – түбір сөз, сын есім; Президенті – түбірі-
Президент, -і – ... ... ІІІ ... Нұрсұлтан- түбір сөз, ... ... - ... сөз, зат ... қазақ фалеронимдерінің құрылымын талдап өттік. Фалеронимдер
жеке сөздер түрінде де, сөз тіркесі түрінде де ... ... ... әртүрлі болғанымен, атқаратын қызметі бірдей. Барлығы да ... ... ... ... көрсететін атауыштық қызметке ие.
Әдетте, жеке тұлғаларға немесе ... ... ... ... ... ... сіңірген еңбегіне қарай фалеронимдер белгіленді. Осыған сәйкес,
әрбір фалеронимнің қоғамдағы мемлекеттік мәртебесі атқаратын ... өз ... бар. ... ... ... ... орден болсын олардың
белгісінде бір-бірінен ажыратылатын өзіндік ... ... ... сай ... ... жасалады.
Мәселен, Қазақстан Республикасындағы ең жоғары дәрежелі ... ... ... ... ... ... ... еңбек сіңірген
азаматтар марапатталады. «Алтын Қыран» ордені ақ, ... және сары ... ... 750 ... ... ... құймасынан жасалған, орденнің негіз
тақшасы біріктіргелі шынжырмен бекітілген алқа ... ... ... артқы жағында күрделі құлыпты түйреуіш ... ... ... ұштары қырлы жұлдыз пішінінде жасалған. Оның ортасында, шеңбер ішінде
шығып келе жатқан күннің бетіне желпуіш тәрізді ... бар, сары ... ... ... бейнеленген. Төменгі жағына, қыранның ... ... ... деп ... ... ... жағына 3 лағыл тас
орнатылған. Негіз тақшаға бекіткіш пластина арқылы ... ... ... ... ... көлемі 36,5*38 мм, орденнің ... 58 ... ... ... ені 34 мм ... ... 10 мм (қызыл түсті).
Қызыл, ... ... ... Эмаль пайдаланылған (4; 313,314 бет).
Алтын Қыран орденінде бейнеленген бедерді осы түсініктеме арқылы көз
жеткізуге болады және ... ... ... ... әскери
бөлімдерінің жоғары шенді офицерлері, сондай- ақ ... ... ішкі ... органдарының басшылары үздік еңбектері үшін
марапатталатын ... ... ... ... ... бедерді
төмендегі түсініктеме арқылы тануға болады. «Даңқ» ... екі ... ... Оның ... жұлдыздан, аспалы лентаға ... ... ... ... бұрышты жұлдыздың жоғары жағына сатылы
түрдегі күн сәулесі бейнеленген, оның 8 ... ... ... ... ... ортасында қару мен дөңгелек қалқанның бейнесі бар.
Қалқанның оң және сол ... ... ... көк ... лавр ... тұр, ал лағыл түсті төменгі жиекшесіне «Даңқ» деген сөз жазылған.
Қалқанның ортасындағы ақ ... ... 3 ... ... ... ... ... 67 мм. Жұлдыздың артқы жағында күрделі құлыпты түйреуіш
түріндегі бекіткіші бар. Орден белгісі құлақша мен ... ... ... ... ... ... ... жасыл және көк жолақтары бар
қызыл таспаның ені- 100 мм. 2- ... ... ... ... да ... Тек ... орденнің белгісі құлақша мен шығыршық арқылы бесбұрыш
пішіндегі ... ... ... мен ... белгілері алтынмен
апталып күмістен жасалған. Марапаттау ... ... яғни ... ... ... соң 1- ... «Даңқ» орденін беру тәртібімен жүзеге
асырылады (5, 147 бет).
“Достық” ордені. Онымен елдегі ... ... ... ... бейбітшілікті, достық пен ынтымақтастық ахуалын нығайтуға үлес
қосқан азаматтар марапатталады. ... ... екі ... ... Оның 1- ... өрнектелген сегіз бұрышты жұлдыздан және
аспалылентаға тағылған орден белгісінен тұрады; Сатылы түрде ... ... ... ... ... ... ішкі ... лағыл тастармен
безендіріліп, төменгі бөлігіне алқызыл түспен «Достық» ... сөз ... ... ... түріндегі картаның – ... ... ... ... кескіні көгілдір және алтын түстес эмальмен
бейнеленген. Жұлдыздың диаметрі – 67 мм. Оның артқы ... ... ... ... ... бар. Орденнің белгісі құлақша мен шығыршық
арқылы құлпырма түкті аспалы таспаға біріктірілген. Екі ... ... ... ... бар ... ... ені – 100 мм. 2- ... «Достық»
орденінің сипаты да осыған ұқсас. Тек мұнда орденнің белгісі құлақша мен
шығыршық арқылы ... ... ... ... Тақшаның ені – 34
мм, биіктігі – 50 мм, екі ... ... және көк ... бар ... түсті
құлпырма жібек таспамен қапталған. Орден белгісінің диаметрі – 45 мм.
Жұлдызша мен орден ... ... ... ... ... «Достық»
ордені мен марапаттау рәсімі реттілік ... ... ... ... (5, 281 ... ... ... белсенді де жемісті қамқоршылық қызметі
мен қайырымдылық ісі үшін марапатталады. Бұл медальдің белгісінде Қамқоршы,
мейірбан, адал құс ... ... ... ... ... су ... ... мәтел сөз бар. Яғни бұл сөздің төркіні
адамгершілік ... жете ... ... адал, мейірбан жандардың
жақсылық, ізгі амалдарын дәріптейді.
Жалпы ... ... ... ... ... ... мен өзіндік ерекшелігі бар. Барлығы да ұшқыр ... ... ... ... халықтың сан ғасыр тарихы мен саналы ... ... ... ... ... байланыстырып,екшеліп
алынған мәнді, мағыналы сөздер.
Жалқы есімнің табиғатын зерттеу, олардың ерекшеліктерін анықтау,
семантикасы мен ... ашу, әр ... әр ... жалқы есімін
сөзжасамдық құрылымын талдау зерттеушілерді жалқы есімді тарихы ғана ... та ... ... ... ... ... ономастиканың
ерекшеліктері» олардың белгілі бір ұлттық тілге қатыстылығында ғана емес,
сонымен қатар ұлттық онимия ... ... ... ... ... ... Керімбаев 1990]. Сол себептен жалқы есімнің ұлттық
ерекшелігі жөніндегі деректі халықтың ұлттық мәдениетінен іздеу керек. ... ... ... ... ... ... ерекшелік» дегеніміз халықтың
біртұтас әлемге деген көзқарасы, әлеуметтік және материалды мәдениеті,
сонымен бірге олардың жалқы ... ... ... ... (6, 124
бет).
Қазақ фалеронимдерінің ұлттық – мәдени ерекшелігіне, семантикасына,
атау беру табиғатына жан- ... ... ... ... «Қазақ
фалеронимдерінің атаулық табиғатында» айтылады.
2.2 Қазақ фалеронимдерінің атаулық табиғаты.
Тәуелсіздік туын желбіреткен қазақ елінің ... ... ... міне биыл он алты ... жуықтады. Мемлекеттік тіл қазақ тілі деп
ата заңымызда бекіткен жылдардан күні ... ... ана тілі ... тілінің
қолдану аясын кеңейтуді көздеген түрлі қаулықарар, заң актілері ... ... ... ... ... ... ... марапат
белгілерін беру мәселелеріне де қатысты 1995 жылдың желтоқсанының 12-де
арнайы ... заң бар. ... ... ... ... деп аталатын заң негізінде «Қазақстан Республикасындағы
мемлекеттік наградалар туралы ереже» қарастырылады.
Бұл нормативтік актілер, сондай-ақ Қазақстан Республикасының құрмет
белгілері. ... ... ... 1994 жылғы 2 наурыздағы
жарлығымен белгіленгенін ескерсек мемлекеттік марапат белгілерімізде Ұлттық
нақыш, Ұлттық ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежелі ерекшелік белгісі «Алтын Қыран» – деген ... ... бұл сөз ... қазақ халқына түсінікті ... төрт ... ... ... ... ... халқымыздың
тұрмысында аңшылық пен құсбегілік өнер де ... ... ... ... шығады аңға» деп ақын өлеңінде көрініс тапқандай,
«қыран» сөзі қазақ үшін ... ... ... ... ... ... қаршыға, қырғи, ителгі сияқты алғыр ... ... ... ... ... ... С. Дәрібайұлы «Қыран» ... ... ...... ... ... ... тұқымдасының бір туысы.
Жер шарында тараған 52 түрі бар. ... ... ... ұшы екіге
айырылған, аяғы мықты, онда ұзын, өткір тырнақтары ... Есту ... ... ... қаршыға, қырғи, мықи және үлкен мықи ... ... (7,195 ... ... ... ... өзек ете отырып,
қыран атауы ұғымында батылдықтың, қырағылықтың, алғырлық пен ержүректің
символы ретінде аталатынын айта кету ... Елі үшін ... мен ... ... ... ... қыран құсқа баласақ, бабалар шын ... ... ... ... ... ... үшін ... қыран» орденінен ұғатынымыз, ол жай, кәдуілгі қыран ... ... ... ... ... ... білер қазақ үшін «Алтын қыран» ... ... ... ие ... ... осал ... ... елінің бостандығы үшін қанын төккен, қылыштың жүзімен, найзаның
ұшымен, білектің күшімен байтақ жерін сақтап, бізге аманат еткен ... ... ... ... ... көрінісі.
Бүгінгі күні де Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы азаматтық ... ... үшін ... ... қаһарманы» атағы арнайы заңмен
бекітілген. Халықтың шын ықыласынан, ізгі ... ... ол ... ... адамдарға айрықша ерекшелік белгісі – «Алтын жұлдыз» және «Отан ... ... ... ... , ... болу ... келмейді. Қаһарман
– батыр, еркеше ерлігімен батырлығымен козге ... ... «Бұл ... ... ... хұдірет деген мағынаны береді» (2, 681б.). ... ... ... ... каһарлы, сұсы басым, түсі суық,
айбынды, айбарлы адамның бейнесін көз ... ... Оның ... іс- ... өскелен ұрпақты жігерлілік, батылдық, табандылық,
төзімділік секілді қасиеттерге баулиды. Сондықтан ... ... ... ... ... бен ... атаулық мағыналарының
ауқымы кең.
«Отан - оттан да ыстық», «Отан үшін күрес – ерге ... ... ... ... осы мақал- мателтерден – ақ Отан ... ... қиын ... Тағы бір ерекше айта кетерлік жәй, Отан
сөзі тек қазақ ұлтының төл ... ... жер, ... ел ... ... жеткізер қазақ тілінің байлығы мен көркемдігіне шек ... ... ... «ең бай, ең ... тіліміздегі осындай
құндылықтарды қазіргі күнге жеткізе білу ... ... ... ... іс деп ... мемлекеттік наградалары туралы занның ... ... ... ... ... ... жерінде халық арасындағы ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ... айрықша еңбегі үшін берілетін «Барыс» ордені үш дәрежеден
тұрады.
«Барыс, ірбіс ( ... ... ... ... ... аң. ... барыстың тектілігін, батылдығын, айлалығын пір тұтқан. Дәстүрлі жыл
санауымыздың үшінші жылы Барыс жылы. ... ... ... ... ... ... ... Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан 2030 жылға ... Азия ... ... деген ұраны баршамызға аян. Енді әріге
бармай-ақ ел Президентінің ... ... үлгі етіп ... оның биік
өреден туған ұғым екенін аңғарамыз.
Барыстың айбарлы , айбатты екенін ... бұл ... ... ... зор мән бар.
Еліміз кеңес одағының ... 70 ... ... өмір ... ... өтсе де, ... ұмтылған халқымыз арман
мақсатына 1991 жылы жетті. Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш президенті 1991жылы
1 желтоқсанда ел ... ер ... ... ... ... ... аз мүддесінен жоғары қоя білген, еңселі ер тұлғасы Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаев ел тізгінін үлкен жауапкершілікпен ... ... ... ... көркеюіне және мемлекеттік
және қоғамдық ... ... ... үшін ... ... Республикасы «тұңғыш» Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ордені бар.
Орденмен Қазақстан Республикасына сіңірген айрықша ... үшін ... мен ... ... ... наградталуы мүмкін.
Қарулы Күштердің, басқа әскерлердің және әскери құрамалардың жоғары
офицерлік құрамдағы Қарулы Күштердің, ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан
Республикасының ... ... ... ішкі ... органдарының
және Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару ... ... ... ... ...... – жеке тұлғаның көпшілікке танылып, абыройлы ... ... ... ... ол ... ... ... мағынада
қолданылады. Әдетте, жеке тұлғалар ... адал да, ... ... және ... ерліктерімен, ел мүддесі, ... қамы ... ... ... ие ... Даңқты тұлғалардың өмір
баяны, өнегелі істер мне қайраткерлік ... жолы ... ... т.б. ... ... ... әдетте, олар
хақында ауызекі әңгімелер тарап, әдеби ... ... ... ... ... жауынгер, белгілі қаламгер Бауыржан Момышұлының есімі
көзі тірісінде аңызға айналып, қара-қылды қақ жаратын әділдігімен, елі ... ... жау ... ер ... ... ... ... шыққан.Ерен еңбегі үшін ... ... ... ... ... және ... ... табыстары үшін марапатталды.
«Ерен-сын есім, ерекше, айрықша, өте-мөте, үздік» (9, 394 б.).
Елі үшін еңбек етіп, тер ... ... ... елінің болашағына,
бірлігіне, берекесі мен ынтымағына жұмсап, адалдық пен әділдікті ... ... ... ... азаматтарымыздың еңбегі, халқына, туған жеріне жасаған
перзенттік борышы мен адал қызметі – әрқашан ... ... ... ... ел ... айрықша сақталады. Ерен еңбектің нәтиесі қашанда
адамды нұрға бөлейді. Адал еңбекте береке жатады, ... ... ... ... жас ... ... Отанына, туған жеріне адал қызмет етуге, ерен еңбек
жасауға баулиды, ұлттық рухта тәрбиелейді.
«Жауынгерлік ерлігі үшін» ... ... ... ... ... ... ... прокуратура, ұлттық қауіпсіздік
органдарының қызметкерлері қызметін өтеу барысында сіңірген еңбегі үшін
марапатталады.
Әдетте, жауынгер ... ... ... ... ... ... адам
көз алдымызға келеді. Ал ерлік – адам бойындағы батылдықты, ... ... ... ... ... ... Ерлік
істеген сәтте адам өзіне өлім ... ... де ... ... жоғары
ұстайды. Басына түскен ауыртпалықты мойымай көтеріп, мұны негізгі борышым
деп ... ... ... қоғамдық мәне бар істерде көрінеді.
Сондықтан да ол ... ... ... ... көрсеткіштерінің
бірі. «Ерлік қоғамдық мәнді мақсаттарды алға қойып, қабылданған шешімді
жүзеге асыру барысында айқын көрінеді» (5, 400 ... «Ер – ... ық ... ... жел ... панасы» деген мақал
бар. Дана, данышпан халқымыз асыл ... ... ... ... ... ... ... жасаған ерлігін, жауынгерлік ерлігін бағалай білген.
Елдің, ... ... ... ... бірлігін, ынтымағын ойлап, жаудан
қорғап күні-түні еңбек етіп жатқан жауынгер ... аан ... адал ... бағалап берілетін «жауынгерлік ерлігі үшін» медалінің
маңызы зор.
«Құрмет» орденімен азаматтарымыз эконмиканы, әлеуметтік саланы, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдардағы үлгілі қызметі және белсенді қоғамдық ... ... ... – жеке ... өзге ... тарапынан көрсетілетін
қошемет» (4, 135 б). Адамға құрмет көрсету оның жеке басы ... ... ... жас ... ... жағдайына, лауазымына орай
орын алады.
Ішкі жан дүниесінің байлығымен, әлеуметтік тәжірибесімен, жеке басы
беделімен, ... ... ... ортада көзге түскен адам Құрметке
ие болады. Құрмет өнегеліктің негізге талаптарының бірі бола ... ... ... ... жылы ... ... ... Құрметке ие
болу үшін адам өзінің кісілік, адамгершілі қасиеттерін жоғалтып ... он және одан да көп бала ... және ... ... марапаттайтын «Алтын алқа» алқасы бар.
Әдетте, қыз-келіншектер мойнына, омырауына алтын, күміс, маржан сияқты
заттардан істелген әшекейлі зат алқаны сәнге тағып ... ... ... ... ... Алқа ... ... «Қырғызша алқа – дервиштердің діни ритуал кезінде ... ... алқа – ... татарша алқа – сырға. В.В. Радлов бұл ... ... деп ... ... алқа – ... мойнына, омырауына
сәнге тағатын алтын-күмістен істелген әшекейлі зат. Алқа ылғи ғана алдыңғы
жаққа, омырауға тағылады. Егер оны ... ... да ... ... ... ... ... көзделеді. Көптеген түркі тіллерінде ал сөзі
қолданылады, ол бір ... ... ... Бұл ... көне ... ... да бар. ... алқа сөзінің түбірі – ал, сөз соңындағы -қа –
жұрнақ болу ... ... ... тіліндегі алға, алды, алғы тәрізді
сөздердің де өрбіген түбірі осы ал сөзі» [10-33-34-б.].
Алқаның ... ... ... ... да өз ... бар. ... -
әдемі сары түсті, қымбат, бағалы металл. Алтыннан жасалған «Алтын ... және одан да көп ... ... ... ... ... ... сыйға тартылатыны өте орынды.
Шыр етіп дүние есігін «іңгәләп» ашқан ... ... ... боп ... ... қарап, өнегелі етіп тәрбиелеп, аналық махаббатына бөлеп,
мейірбан жүзімен жүрегінен бірінші орын алатын ... ... ... ... ... үш рет ... барсаң да, қарызыңнан құтыла
алмайсың. Ананың еңбегін бағалап, мемлекетімізде Ана мен балаға көп ... ... ... ... ... үлкен қамқорлық
жасалуда. «Алып анадан туады» демекші, ... ... тік ... ... ... ... ғып, батыл, батыр ғып тәрбиелейтін де
аналарымыз.
Республикаға сіңірген зор еңбегі үшін көрнекті ... және ... ... мәдениет, өнер, өндіріс және әлеуметтік ...... ... сіңірген қайраткері» атағы беріледі.
Адам баласы өмірге келгеннен кейін, артында еңбегі мен халқы ... ... ... ... болмақ. Тәуелсіз қазақ елінің өркендеп,
көркейіп дамыған ... ... ... ... ... ... ... абыройы үшін тер төгіп, өмірін Отанына ... ... ... ... ... қандас бауырларымызды халқы әрқашан
дәріптеп, бағалайды. Есімдерін жадында сақтап, ... ... ... Сондықтан да Қазақстанда «елі үшін еңіреген азаматтарына
жасаған, атқарған адал ... ... ... ... ... қайраткері» құрметті атағын береді.
Елімізде жоғарыдағы мемлекеттік наградалардан басқа мерейтойлық
медальдары да бар. Мәселен, ... ... 10 ... ... 10 ... ... т.б. ... бар.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалі тәуелсіз еліміздің Ата
Заңының қабылданғанына 10 жыл толу ... ... (лат. ...... ...... заңы, материалдық мағынада – ең алдымен елдегі адам мен ... мен ... ... ... ... беретін, сол
сияқты елдегі әлеуметтік құрылыстың негіздерін, басқару мен мемлекеттік
құрылымның нысанын, орталық және жергілікті ... ... ... ... мен өзара қарым-қатынастарын, мемлекеттік рәміздерді және
астананы айқындайтын өнімдік акт, актілердің ... ... ... ... мерейтой медалі 1998 жылдың 2 ... ... ... 20 ... ... Республикасы Президенті Нұрсұлтан ... ... ... (1998 жылдың 6 мамырынан ... ... ... жаңа ... бас ... ... ... Астана қаласының құрметіне арналған.
Фалеронимдерді тағайындау, оны беру және одан айыру тәртібі, сондай-ақ
әртүрлі Атау ... ... ... мен ... заң ... ... ... Қазіргі қазақ фалеронимдерінің қоғамдық саяси ... ... ... ... жемісті мемлекеттік, қоғамдық,
шығармашылық қызметі, еңбектегі және жауынгерлік ... ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік
наградалармен наградталады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... шет ел ... мен ... адамдардың да наградталуы мүмкін. Ал ... ... ... Республикасының Президенті жүзеге асырады.
Ең жоғары дәрежедегі ерекшелік ...... ... ... қаһарманы» атағы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының басқа да
ордендері, медальдары, құрметті атақтары және ... ... ... ... наградалары болып табылады.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік наградаларының атаулары мемлекеттік
тілде белгіленеді. ... ... ... ... ... ... қаһарманы» кітапшаларының, орден кітапшаларының, медалбдарға
куәліктердің және құрметті атақтар берілгені туралы куәліктердің үлгілерін,
мемлекеттік наградаларға ұсыну және ... ... ... ... ... мен ережелерді Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді.
«Алтын Қыран» орденімен ... үшін ... ... ... ... Өзге ... наградалармен
наградтауға ұсыныстарды Қазақстан Республикасының Перзидентіне Қазақстан
Республикасының Парламенті, Үкіметі, министрліктер, мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... одақтар мен
басқа да ұйымдар енгізеді.
Наградтау үшін ... ... ... ... ... мүмкін.
Шет ел азаматтарын наградтауға ұсынуды жалпы ... ... ... ... ... ... ... мен
мемлекеттік комитеттері, өзге де орталық атқарушы органдары жүргізіледі.
Азаматтарды кезекті наградтауға ұсыну, көп балалы аналарды наградтауға
және қаһармандық ... ... ... ... ... ерекше
реттерді қоспағанда, осының алдындағы наградтау сәтінен бастап бес жыл
өткен соң жүргізіледі.
Бір адам ... бар ... ... ең ... дәрежелі
ерекшелік белгілерімен, сол ... ... ... екі ... ... ... берілмейді.
Еліміздің мүддесін қорғау үстінде ... ... ... үшін Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен
наградтау қайтыс болғаннан кейін де жүргізілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... деп ... жөніндегі ұсыныстарды алдын-ала қарап, дайындау ... ... ... жанынан Мемлекеттік наградалар
жөніндегі комиссия ... ... ... және оның ... туралы
Ережені Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді.
Марапат белгілерін беру жөніндегі мәселелерді реттейтін нормативтік
актілер ... ... 12.12. 1995 ж. № 2676 ... мемлекеттік наградалары туралы ереже» болып табылады,
ордендер мен медальдар, олардың ... мен ... ... ... ... белгілері Қазақстан Республикасы Президентінің 1994
жылғы 2 ... ... ... ... Қазақстан Республикасында мынадай мемлекеттік марапат
белгілері бар, олар төмендегідей жіктеледі:
Қазақстан Республикасының жоғары дәрежелі марапат белгілері.
Оларға жататындар:
1. «Алтын Қыран» ордені. Бұл ... ... ... ... ... ... азаматтар марапатталады.
«Алтын Қыран» бұрынырақ Қазақстан Республикасының немесе КСРО Одағының
қандай да бір орденімен ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті лауазымына байланысты
ерекше үлгідегі «Алтын Қыран» орденінің ковалері болады.
2. «Халық ... ... ... ... сіңірген
ерекше еңбегі үшін, оның бостандығы мен тәуелсіздігі жолындағы
азаматтық және жауынгерлік ерлігі үшін беріледі.
«Халық қаһарманы» атағына ие болған адамдарға ... ...... бен ... ... ... етіледі. Мәселен, «623 ... ... ... ... туралы» Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығында ... ... - ... ардагері,
Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Алматы қаласы;) – жоғары дәрежелі ерекшелік
белгісі – «Халық қаһарманы» атағы беріліп, ... ... ... ... ... бен ... ... тапсырылған (12, 4 б.).
Қазақстан Республикасының ордендері.
«Отан» орденімен:
- мемлекеттік және қоғамдық қызметте;
- экономика, ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік, құқық қорғау және әскери қызметте, ... ... ... ... ... ... сіңірген азаматтар
марапатталады. Мәселен, «623 Қазақстан Республикасының мемлекеттік
наградаларымен наградтау туралы» ... ... ... ... ... Бекенұлы (Құрманғазы
атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясының ... ... ... ... (М.Әуезов атындағы Қазақ
мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі, Алматы қаласы;) –
айрықша ерекшелік белгісі ... ... ... (12, ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев»
орденімен Қазақстан Республикасына ... ... ... ... ... марапаттталауы мүмкін. Орденмен Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... мемлекеттік және қоғамдық қызметтегі айрықша еңбегі ... ... ... ... ... «623 Қазақстан
Республикасының наградаларымен наградтау ... ... ... ... ... ... Нұрғалиұлы (Алматы
қаласының әкімі), Тоқаев Қасымжомарт Кемелұлы, Әбіш Кекілбаев, ... ... ... ... ... ...... Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» орденімен
мараптталған (13, 5 ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттігі мен егемендігін күшейту
ісінде;
- Қазақстанда бейбітшілікті қамтамасыз ету, ... ... ... ету ... ... өндірістік, ғылыми-мәдени және қоғамдық қызметте;
- Халықтар арасында ынтымақтастықты ... ... ... және ... байыту, мемлекеттер арасындағы достық
қатынастарды нығайту ісінде ... ... ... ... орденінің үш дәрежесі бар:
І дәрежелі «Барыс» ордені;
ІІ дәрежелі «Барыс» ордені;
ІІІ дәрежелі «Барыс» ордені.
«Барыс» орденінің ең ... ... – І ... ... бірте-
бірте жүргізіледі: ІІІ дәреже, ІІ дәреже және І ... ... ... ... ... наградаларымен наградтау туралы»
Қазақстан Республикасы ... ... ... «Барыс» орденімен - Өтебаев Сафи Өтебайұлы (мұнай саласының
ардагері, ... ... ... ... ...... Даниал Кенжетайұлы
(Қазақстанның қорғаныс министрлігі), Садықов ... ... ... ... Ұлттық педагогикалық университетінің ... ... ... ... ...... Аслан Есболайұлы (Атырау
облысының әкімі), Қасымбеков Махмұд Базарқұлұлы (Қазақстан ... ... ... ... (13, 7 б.).
«Даңқ» ордені. «Даңқ» ... ... ... ... өзге ... мен ... ... жоғары офицерлік
құрамындағы тұлғалар, сондай-ақ прокуратура, ұлттық ... ішкі ... және ... ... қылмыстық-атқару жүйесінің басшылық
құрамындағы адамдар марапатталады:
- әскерлерге басшылық ету және басқару ісіндегі, әскердің жоғары
жауынгерлік дайындығы мен ... ... ... ... ... ... ... әскери, шекара және ішкі қызметті үздік ұйымдастырғаны үшін, ... ... ... ... ... ... тәртіпті қорғағаны үшін.
«Даңқ» орденінің екі дәрежесі бар:
І дәрежелі ... ... ... ... ... ... «Даңқ» ордені.
Орденнің ең жоғары дәрежесі – І ... ... ... ІІ ... және І дәреже. ... «623 ... ... наградаларымен наградтау туралы» Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығында ІІ ... ... ... ... ... ... ... қатысушы елдердің террорға қарсы күрес
орталығы басшысының бірінші орынбасары), Өтепов Шынтас Сарбасұлы (Қазақстан
Республикасы Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... (12, 21 ... ... азаматтар қоғамда өзара татулықты сақтау жөніндегі
жемісті жұмысы, халықтар арасында бейбітшілікті, достық пен ынтымақтастықты
нығайтуға ... ... үшін ... ... екі дәрежеден тұрады:
- І дәрежелі «Достық»;
- ІІ дәрежелі «Достық».
Наградтау реттілік ескерілмей ... ... «623 ... ... мемлекеттік наградаларымен
наградтау туралы» Қазақстан ... ... ... ... «Достық» орденімен – Юхансон Леннарт (Еурпа футбол қауымдастықтары
одағының президенті;), Шишигина Ольга Васильевна (Қазақстан Республикасы
Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... спорт
жөніндегі нұсқаушысы), Мефодий (Немцов Николай Федорович) (орыс православие
шіркеуінің ... және ... ... ... қаласы;) марапатталады
(12, 30 б.).
«Айбын» ордені. Бұл орденмен Қазақстан ... ... өзге ... мен ... ... ... ... тұлғалар, сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер
органдарының және ... ... ... ... құрамындағы адамдар марапатталады:
- жауынгерлік дайындық ісінде, әскердің ... ... ... және жаңа ... ... ... ... пен
қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету ісіндегі жетістіктері үшін;
- әскери және қызметтік борышын атқару кезіндегі айбын мен ... ... ... ... қорғау кезінде жасаған ерлігі
үшін.
«Айбын» орденінің үш дәрежесі бар:
І дәрежелі «Айбын» ордені;
ІІ дәрежелі «Айбын» ордені;
ІІІ дәрежелі ... ... ... ең жоғары дәрежесі – І дәреже. Марапаттау бірте-
бірте жүргізіледі: ІІІ дәреже, ІІ дәреже және І ... және ІІ ... ... ... кіші және аға ... ... марапатталады. ІІІ дәрежелі «Айбын» орденімен солдаттар,
матростар, сержанттар, ... ... мен ... ... «623 Қазақстан Республикасының мемлекеттік
наградаларымен наградтау туралы» Қазақстан ... ... І ... ... ...... Берік Кендірбайұлы (№
28079 әскери бөлімі инженерлік-сапер отрядының командирі); ІІ ... ... - ... Тұрысбек Жүнісбайұлы (Қазақстан Республикасы
Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... және ... ... ... бастығы), Мұхамеджанов Бақыт ... ... ... комиссары); ІІІ дәрежелі «Айбын» орденімен Байділдинов
Берік Бекмұқанұлы (№ 58012 ... ... ... ... аға
технигі), Соболев Талғат Қалкешұлы (Павлодар облысы ІІБ жол ... ... ... марапатталады (13, 27 б.).
«Парасат» ордені. «Парасат» орденімен қоғамдағы өзара келісімді
сақтау ... ... ... ... достық пен ынтымақтастықты
нығайту ісінде жемісті еңбек сіңірген республика азаматтары марапатталады.
Мәселен, «623 ... ... ... наградаларымен
наградтау туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығында «Парасат»
орденімен – Айтұлы Несіпбек ... ... ... ... Төлеген
Әбдісағиұлы (Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... марапатталады (12, 37 б.).
«Құрмет» ордені. «Құрмет» ордені республика азаматтары экономика,
әлеуметтік сала, ғылым мен ... ... ... ... сіңірген
еңбегі үшін, мемлекеттік органдардағы мүлтіксіз қызметі үшін марапатталады.
Мәселен, «623 ... ... ... ... ... ... ... Президентінің жарлығында
«Құрмет орденімен – ... ... ... ... ... Қазақ
Ұлттық университетінің прокторы, Алматы қаласы), Әбдіманов Сарсенғали
Әбдіғалиұлы (Л. Гумилев атындағы ... ... ... ректоры,
Астана қаласы), Кәденова Лидия Тажадинқызы – (Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ
мемлекеттік академиялық балалар мен ... ... ... Алматы
қаласы), Сейфуллин Сәкен Орынбекұлы («Фудмастер» компаниясы АҚ бас
директоры, Алматы ... ... (12, 42 ... ... ... ... ... үшін» медалі. «Ерлігі үшін» медалімен:
- төтенше жағдайда адамдарды құтқаруға байланысты (суда, өрт кезінде,
табиғи апат кезінде);
- қылмыстыққа қарсы күресте ерлік пен ... ... ... ... «623 ... Республикасының мемлекеттік
наградаларымен ... ... ... ... ... ... медалімен – Пістаев Марат Құрманәліұлы ... Ішкі ... ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасы Ішкі істер ... ... ... ... ... (13, 33 ... ерлігі үшін» медалі. «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалімен
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің, өзге ... мен ... ... офицерлік құрамындағы тұлғалар, сондай-ақ
прокуратура, ... ... ішкі ... ... және Әділет
министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесінің басшылық құрамындағы ... ... ... ... ... табысты орындауына септігін
тигізген ұрыс кезіндегі, сондай-ақ қылмысқа қарсы ... ... және ... ... ... ... ... қорғау кезіндегі ерлігі үшін;
- қызмет өткеру кезіндегі ... ... ... «623 ... ... наградаларымен наградтау туралы» Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығында «Жауынгерлік ерлігі ... ... ... ... Орынбайұлы (Қазақстан Республикасы Президенті Күзет
қызметінің офицері) марапатталады (13, 39 б.).
«Ерен еңбегі үшін» медалі. Бұл медальмен ... ... ... ... пен ... қызмет кезінде еңбек жетістіктеріне қол
жеткізген азаматтар марапатталады. Мәселен, «623 Қазақстан Республикасының
мемлекеттік наградаларымен ... ... ... ... ... ... еңбегі үшін» медалімен – Асқар Оразақын
(ақын, Алматы қаласы), Айымбетов Әділбек ... ... ... ... ... ... Арал қаласы), Мусина ... ... ... ... АҚ ... ... ... Қарағанды
облысының Жезқазған қаласы), Қуанышқали Хабибулла Жұмабекұлы (Атырау
облыстық тілдерді ... ... ... ... ... 45 ... медалі. «Шапағат» медалімен қайырымдылық қызметі мен
шапағаты үшін республика азаматтары марапатталады. Мәселен, «623 ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығында «Шапағат» медалімен – Шәріпова Сәуле
Айтанқызы (Алматы қалалық № 5 балалар емханасының бас ... ... ... ... ... ... бойынша бөлімінің бастығы,
Оңтүстік Қазақстан облысының Сарыағаш ауданы), ... ... ... ... ... ... ай ... филиалы – Алматы
қалалық комитетінің төрайымы) марапатталады (12, 53 б.).
Қазақстан Республикасының ордендері мен медальдарының маңыздылығына
байланысты ... ... ... ... ... Республикасының құрметті атақтары
Қазақстан Республикасында мынадай құрметті атақтар белгіленіп,
беріледі:
«Қазақстанның еңбек ... ... ... ... ... ... ... ғылым, мәдениет, өнер, өндіріс пен әлеуметтік сала
өкілдеріне республикаға сіңірген еңбегі үшін беріледі. ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің жарлығында «Қазақстанның еңбек
сіңірген қайраткері» қызметті атағымен – ... ... ... ... ... ... бас балетмейстері, Алматы қаласы),
Омашев ... ... ... Қазақ Ұлттық университетінің
проректоры, Алматы қаласы), ... Үміт ... ... ЖШС ... ... қаласы), Қирабаев Серік (әдеби сыншы,
Алматы қаласы), Кәкішұлы Тұрсынбек (жазушы, Алматы қаласы), ... ... ... ... орталығының директоры, Алматы
қаласы) мараптталады (13, 57 б.).
«Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы» құрметті атағы ғарышта ... ... ... ... ... қойылған ғылыми-
техникалық, ... және ... ... ... ... орындаған
азаматтарға беріледі. Мәселен, «623 Қазақстан Республикасының мемлекеттік
наградаларымен наградтау туралы» Қазақстан ... ... ... ... атағымен Тоқтар ... ... ... атақтарына ие болған адамдарға
белгіленген үлгідегі кеуде белгісі беріледі.
Көп балалы аналарға ... ... ... ... аналарға арналған марапат белгілеріне жататындар:
«Алтын алқа». Бұл алқа он және одан да көп бала ... ... ... ... марапаттау оныншы бала бір жасқа толғанда және осы
ананың қалған ... ... тірі ... ... ... ... марапаттау кезінде мына балалар да ескеріледі:
- заңмен белгіленген ... ... ... алған балалар;
- Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғау кезінде немесе қызмет
міндеттерін орындау ... қаза ... ... хабар-ошарсыз кеткен, табиғи
апатта немесе адам өмірін ... ... ... ... ... ... борышын орындау кезінде, қылмысқа қарсы күресте және
қоғамдық тәртіпті сақтау кезінде, сондай-ақ ... ... ... зақым келуі немесе дертке шалдығуы немесе ... ... ... ауру салдарынан қайтыс болған балалары.
«Күміс алқа». Бұл алқамен сегіз және ... бала ... ... ... бала бір ... ... және қалған балаларының бәрі тірі
болған жағдайда мараптталады.
«Күміс алқамен» марапаттау ... ... ... ... бөлігінде
көрсетілген балалар да ескеріледі.
Қазақстан Республикасының құрмет грамотасы
Қазақстан Республикасының құрмет грамотасымен ... ... ... мәдениет, халық ағару ісінде, әскери және өзге де мемлекеттік
қызметте елеулі жетістікке жеткен азаматтар ... ... ... ... олардың халықтар арасындағы
мәдени байланыстарды, достық пен ынтымақтастықты нығайтуға ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мәселен,
«623 Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен наградтау туралы»
Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығында ... ... ... - ... ... ... (Орталық ғылыми
кітапхананың директоры, Алматы қаласы), Архабаев ... ... ... орман және жануарлар дүниесін қорғау мемлекеттік
мекемесінің ... ... ... ... ... ... ... Әділет министрлігі тіркеу қызметі комитетінің
тіркеу басқармасының бастығы), Едігин ... ... ... төрағасы, Қарағанды облысының Теміртау қаласы) марапатталады (13,
63 б.).
Қолданыстағы заңнамада ордендерді, медальдар мен юасқа да ... ... ... ... ... ... ... белгілері –
«Алтын Қыран» ордені, ... ... ... сол ... ... мен
медальдардан жоғарырақ тағылады. Құрметті атақ ... ... ... ... ... ордендері мен медальдары кеуденің сол
жағында, заңның 11 және 18-баптарында көрсетілген рет ... ... ... иық ... ... ... таспа оң жақ иық арқылы
өтеді. Бұл орденнің жұлдызы кеуденің сол ... ... сол ... ... ... адамдар ордендер мен медальдардың
орнына үлгідегі нышандарын тағып жүре алады.
Марапатталған ... ... КСРО ... мен ... ... болған ретте, КСРО және шетелдердің наградалары
Қазақстан Республикасының марапат белгілерінен кейін, заңның 11 және ... ... рет ... ... ... ... мен
олармен марапатталған адамдардың белгілі мәртебесі бар, ол азаматтарды
өмірі кезінде маральдық ынталандыру мен олар ... ... ... етуді
белгілейді. Мемлекеттік наградалар мен марапатталған адамдарға қатысты
қолданыстағы заңнаманы іске ... ... мен ... Қазақстан
Республикасының Үкіметі, министрліктері мен мемлекеттік камитеттері, басқа
орталық және жергілікті атқарушы органдары белгілейді.
Қазақстан Респуликасының Үкіметі ... ... ... ... ... жоғары марапат белгісімен, «Отан» орденімен
немесе «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан ... ... ... жазба жасалады.
«Алтын алқамен» марапатталған көп балалы аналарға немесе бұрын «Батыр
ана» атағын алған аналарға ... ... ... ... ... жай ... Тұрғын-үй жайды ұстау және отбасы мүшелерін асырау
үшін, ... ... ... ... үшін ... мемлекеттік
жәрдемақы төленеді.
«Күміс алқамен» марапатталған көп ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Марапатталған азаматтардың және өлгенен кейін марапатталғандардың
ордендері, медальдары мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... туралы құжаттары
олардың отбасына естелік ретінде сақтауға ... ... ... ... ... бойынша оның наградалары
мен марапаттау туралы құжаттары мұражайларға сақтау және көпшілікке көрсету
үшін берілуі мүмкін.
Егер қайтыс болған адамның ... ... оның ... мен
марапаттау туралы құжаттары Қазақстан ... ... заң ... ... ... ... «Даңқ» ордендерімен
марапатталған, жоғары марапат ...... ... ... ... атақтарына ие болған азаматтарға жергілікті өкілді
органдар жергілікті ... ... ... жеңілдік беруге құқылы.
Қорытынды
Бүгінгі таңдағы, қазіргі қазақ фалеронимдерінің қалыптасуы – ... туын ... ... ... ... орын алып, дербес
мемлекет ретінде Ата заңын шығарып Конституция қабылдаған күннен бастау
алады.
Ең алдымен ... шығу ... ... ... ең алғаш қайда,
қашан, қалай пайда болғанына тоқталғанымыз жөн. ... ... ... ... ... ... ... болып табылаптын марапат
белгілері көне заманда шыққан.
Марапаттау жүйелері алғаш рет антика дәуірінде Көне Грецияда фалералар
мен лави ... ... ... ... ... ... ... фарфордан, әйнектен және пластмассадан жасалған. Медальдар бір
әйгілі оқиғаға байланысты шығыралатын, сурет бейнеленген, жазуы бар ерекше
белгі ... ... ... ... ... ... ... тиын
ақшалар болды. ХІҮ ғасырда Италияда бұл ақшалар медальдар ретінде ... ... ... ... ... ... ж.ж. Солтүстік соғысқа, жеті
жылдық соғысқа, Измайлды, Очаковты алғаны үшін медальдардың біраз түрі
шығарылды. ... ... ... ... ... материалдардан
жасалатын болған.
Орденнің пайда болуы діни ... ... ... Тевтон ордендермен
байланысты. Ордендермен марапатталғандар сері (рыцарь), ақсүйек ... ... ... 1698 жылы 1-ші ордені І Петр бекіткен. ... ... ... ... ... 1-ші ... Ту ... ол 1918 жылы 16-шы қыркүйекте
бекітілген. Кеңес Одағы кезінде 21 орден ... оның 5- і Ұлы ... ... 11-і Ұлы Отан ... ... ... Олардың 6-ы ІІ, ІІІ
дәрежелі. Бірінші орден «Қызыл Жұлдыз» ордені 1924 жылы 1 ... ... ... ... аса ... ... оның 1-уі ІІІ дәрежелі,
7-уі Ұлы Отан соғысына дейін, 19-ы Ұлы Отан соғысы ... ... ... «ХХ лет ... ... ... ... армиясына 20 жыл) 1938
жылдың 24 қаңтарында белгіленген.
Қазақстанда жауынгерлік немесе өзге де ерекше еңбегі үшін ... ... ... белгілері Республика егемендік алғаннан кейін
белгіленді.
Марапат белгілерін беру жөніндегі мәселелерді реттейтін нормативтік
актілер Қазақстан Республикасының 12.12. 1995 ж. № 2676 ... ... ... ... туралы» заңы,
«Қазақстан Республикасындағы наградалар ... ... ... ... мен ... олардың мәртебесі мен жағдайы, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының құрмет белгілері Қазақстан Ресупбликасы Президентінің 1994
жылғы 2-наурызындағы ... ... ... ... ... ... ... марапат
белгілері бар, олар төмендегідей жіктеледі:
Жоғары дәрежелі ерекшелік белгілері.
«Алтын Қыран» орден жұлдызы
«Алтын Қыран» белгі ордені
«Халық Қаһарманы» ... ... ... ... ... ... жұлдызы
ІІ дәрежелі «Барыс» белгі ордені
ІІІ дәрежелі «Барыс» ордені
І дәрежелі «Даңқ» орден ... ... ... ... ордені
ІІ дәрежелі «Даңқ» ордені
І дәрежелі «Айбын» ордені
ІІ дәрежелі ... ... ... ... ордені
«Парасат» ордені
І дәрежелі «Достық» орден жұлдызы
І дәрежелі ... ... ... дәрежелі «Достық» ордені
«Құрмет» ордені
«Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... ... ... үшін» медалі
«Шарапат» медалі
Құрметті атақтар
«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атақтар
«Қазақтанның ғарышкер ұшқышы» құрметті атақтар
Көп балалы аналарға арналған марапат белгілері
«Алтын алқа» алқа
«Күміс ... ... ... ... ... жоғарыдағы мемлекеттік наградалардан басқа мерейтойлық
және естелік медалдары бар. Олар ... ... ... ... 10 жыл ... ... ... Қарулы Күштеріне 10 жыл мерейтой» медалі
«Тыңға 50 жыл» медалі
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалі
«Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл» ... ... 2-ші ... ... ... ... сипаты» деп
аталады. Қазақ фалеронимдеріның сипаты әр ... ... ... ... 1-ші ... ... қазақ фалеронимдерінің құрылымы мен өзіндік
ерекшелігі» деген тақырыпшада келеді. Онда қазіргі қазақ фалеронимдерінің
құрылымы мен ... ... ... ... ... жеке ... сөз ... түрінде және сөйлем түрінде келеді. Грамматика
салалары морфология мен синтаксис салаларында фалеронимдер құрылымы ... ... ... өзіндік ерекшелігіне тоқталғанда,
жеке тұлғаның сіңірген еңбегінің дәрежесіне қарай ... ... яғни әр ... өз орны мен ... атқаратын
қызметі, өз мәртебесіне ... ... және әр ... ... тәне ... өзінше бедерленген бейнесінің
ерекшеліктерін көре аламыз.
Фалеронимдердің өзіндік ерекшеліктерін анықтағанда олардағы ... ... ... ... ... ... ... атауының
өзінде қазақ халқының болмысына тән, салт-сана, әдет-ғұрыппен ... ... ... ... ... анық ... тарауша Қазақ фалеронимдерінің атаулық табиғатына ... елі үшін ... ... деп, ... деп ... ... ... болашағы мен бірлігі, ынтымағы берік болсын деп, перзенттік
парызымен адал ... ... ... ... Отандастарымыздың,
бауырларымыздың, азаматтарымыздың сіңірген ... ... ... арнайы жасалынған мемлекеттік марапат белгілерімен марапаттайды.
Мейлі орден атауы болсын, мейлі медаль атауы болсын бәрінің де үлкен
ойтолқыға салынып, ... ... ... ... болғанын, халық таразысынан
өткен мәнді, мағыналы ... ... ... ... отырмыз.
Қазақ фалеронимдерінің атаулық табиғатын қарастырғанда, жеке сөз
түрінде ... ... ... мен тіркесу байланыстарының
себептерін, сөйлем түрінде кездесетін фалеронимнің мағынасы мен ... ... ... сөз ... ... келіп байланысып
атауыш мағына беріп ... ... ... ... ... екі
сөзді дербес алып қарасақ, мағыналары әр басқа. Бірақ ... ... ... ... ... ... айлалығымен, қайраттылығымен ерекше
бағаланатын қыранның тіркесу байланысының мәні өте ... ... ... ... ... да осал ... білуге болады.
Қазақ фалеронимдерінің қоғамдағы саяси ... мен ... ... өз орны бар. Жалпы марапаттау, марапат белгілерінің
қызметі ерекше. Халықты, елді Отаншылдық рухта тәрбиелеуге ... зор ... ... ... ... еңбектері бағаланып жатса, азаматтарымыздың
мәртебесі жоғарылап, абыройы асқақтап, көңілдері бір көтеріліп қалады.
Үшінші тараушаның көтерген ... ... ойы ... ... мемлекеттік марапат белгілерімен наградталған
азаматтарымыздың қоғамдағы алар ... ... ... ... ... ... Үкіметі құратын Қазақстан Республикасының Даңқ
кітабында азаматтарды жоғары марапат белгісімен «Отан» ... ... ... ... ... ... Назарбаев» орденімен
марапаттау туралы жазба жасалады.
«Алтын алқамен» марапатталған көп балалы аналар немесе бұрын «Батыр
ана» атағын алған аналарға ... ... ... ... ... ... ... Тұрғын үй-жайды ұстау және отбасы мүшелерін ... ... ... ... ... үшін ... ... төленеді.
«Күміс алқамен» марапатталған көп ... ... ... ... есебінен жеңілдіктер белгіленуі мүмкін.
Жұмысымыздың жалпы ... ... ... ... қазақ
фалеронимдерінің қлыптасуы мемлекетіміздің тәуелсіздік алып, егеменді ел
болғанынан кейін бастау алды. Қазақ ... ... ... орны
ерекше. Мемлекетіміздің болашағы үшін азаматтарымызды отаншылдық рухта
тәрбиелейді. Өзге ... ... ... ұлттық бояуы асқақ
фалеронимдерінің елі үшін қасық қаны қалғанша күресетін, рухы ... ... ... ел ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Мемлекеттік марапаттар, медальдар мен ордендердің тарихынан //
Мемлекеттік қызметінің анықтамалығы – 2004 - № 5 – 40-41 ... ... ... энциклопедиясы. 5 том. Алматы, 2003. – ... ... ... М., ... Т. ... ... ... – Алматы: Білім
баспасы, 2004. – 4 б.
4. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы. 1 том. Алматы, 2001 – ... ... ... ... 3 том. ... 2001 – ... 400 ... Мәдиева Г.Б., Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу
мәселелері. – ... Тіл ... 2004. – 124 ... ... Ұлттық энциклопедиясы. 6 том. Алматы, 2001 – 195 б.
8. ... ... ... 2 том. ... 1999 – 159 ... Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Ғылым, 1978. – ... ... ... ... ... ...... Ғылым
баспасы, 1996. – 35-36 б.
11. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы. 4 том. Алматы, 2002 – 637-638
б.
12. Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы:
2004 жылғы 7 желтоқсан № 1487 // ... ... мен ... ... ... актілер
жинағы. – 2004. - № 49 – ... ... ... ... ... ... мен
наградтау туралы Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы:
2005 жылғы 7 ... № 1487 // ... ... ... ... ... Үкіметіның актілер жинағы. –
2005. - № 45 – 5,27,33,39,45,57,63
14. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жарлығы:
2004 жылғы 7 желтоқсан № 1487 // Қазақстан Республикасы
Президенті мен Қазақстан Республикасының ... ... – 2004. - № 49 – ... ... ... ... ... наградалары мен
наградтау туралы Қазақстан Республикасының 1995 ... ... № 2676 Заңы (ҚР 22.11.96 ж. № 46-1; 02.04.97 ... 88-1; 19.06.97 ж. № 134-1; 07.04.99 ж. № 374-1; 26.07.99 ... 462-1; 03.05.01 ж. № 180-11; 10.07.02 ж. № 338-11; ... № 473-11 ... ... өзгерістермен).
Пайдаланылған қосымша әдебиеттер тізімі:
1. Джанузаков Т.Д. Очерк казахской ономастики. Алма-Ата, 1982.
2. Жанұзақов Т. Қазақ ... ... ... ... ... ... В.Д. ... награды, знаки, жетоны и атрубутика. Каталог
для коллекционеров. Москва, 1997-2000.
4. Ордена и медали Союза ССР: [Альбом] – ... ... ... ... республикасының мемлекеттік наградалары мен наградтау
туралы: [2001 ж. 10 ... № 737] // ... ... – 2001. ... желтоқсан. – 1,2, б.
6. Қазақстан республикасының мемлекеттік наградалары // ... – 2006 – 4 ... (№ 32) – 4 ... Ең көп орденді тұлғалар // Нұр-Астана – 2007. – 10-17 қаңтар (№2) –
6 б.
8. Қазақстан республикасының ... ... // ...... 4 қараша. (№ 44) – 4 б.
9. Шайменрденов Е. Государственные символы ... ... ... Жеті ... 2000. с. 51-54.
-----------------------
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, қазақстанның ... ... ... ... ... ... дәрежелі марапат белгілері
Алтын алқа, Күміс алқа
Көп балалы ... ... ... ... ... Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев,
Барыс,Даңқ, Айбын, Парасат,Достық, Құрмет
Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы
Ерлігі үшін, жауынгерлік ерлігі ... Ерен ... ... Шапағат
Қазақстан Республикасының құрметті атақтары
Алтын Қыран,
Халық Қаһарманы

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық Музейінің фалеристика материалдар жинағы52 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Антика философтары5 бет
Антикалық философия. Милет мектебі9 бет
БҰҰ9 бет
Ежелгі Шығыс философиясының ерекшелігі3 бет
Физика (грек. physike, physis – табиғат)-2 бет
Ғылымның тарихи-әлеуметтік жағдайлары5 бет
Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь